SlowingoGrammatica
B2 22 / 30

Noun clauses: bijzinnen met that, whether en what in het Engels

Noun Clauses: That, Whether, What

Op deze pagina
  1. Leerdoel
  2. Het idee
  3. Nederlands en Engels vergeleken
  4. Vorm
  5. Gebruik
  6. Veelgemaakte fouten
  7. Valkuilen voor Nederlandstaligen
  8. Niet verwarren
  9. Spelling en uitspraak
  10. Gouden regel
  11. Oefeningen

Leerdoel

Na deze les kun je een hele bijzin gebruiken op de plek waar normaal een zelfstandig naamwoord staat – als voorwerp of als onderwerp van een zin – met that, whether / if en vraagwoorden, ook met what in de betekenis ‘het ding dat’.

Het idee

Een zin heeft vaste plekken: een plek voor het onderwerp, een plek voor het voorwerp, een plek na een voorzetsel. Meestal vullen we die met een zelfstandig naamwoord: I know the answer. The news surprised me.

Maar vaak willen we op die plek geen ding zetten, maar een heel idee: een mededeling of een vraag. Het Engels laat je een complete zin, met een eigen onderwerp en werkwoord, in zo'n plek stoppen. Die ingepakte zin heet een noun clause (een bijzin die als zelfstandig naamwoord werkt).

Denk aan matroesjka's: een klein, compleet poppetje zit in een groter poppetje. De grote pop is de hoofdzin; de kleine pop is een complete minizin op een van de plekken in die hoofdzin. Op elk klein poppetje staat een woord geschilderd: that voor een mededeling, whether / if voor een ja/nee-vraag en een vraagwoord voor een vraag naar informatie.

I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.

In het kleine poppetje gebruik je de volgorde van een mededeling, net als in indirecte vragen B1-14.

Nederlands en Engels vergeleken

Het Nederlands heeft precies dezelfde soorten bijzinnen: dat, of en vraagwoorden, en ook wat (‘Wat ik nodig heb, is vakantie’) en het feit dat. Drie verschillen. Ten eerste staat het werkwoord in een Nederlandse bijzin achteraan (waar ze woont); in het Engels komt het direct na het onderwerp (where she lives). Ten tweede is het Nederlandse dat verplicht, terwijl het Engelse that vaak wegvalt. Ten derde zet je in het Nederlands vaak een komma na een bijzin vooraan; in het Engels niet. Handig: het Nederlandse onderscheid tussen of (‘Vraag haar of…’) en als (‘Zeg het als…’) helpt je om de twee betekenissen van het Engelse if uit elkaar te houden.

NederlandsEngelsLet op
Ik denk dat je gelijk hebt.I think you're right.that mag weg
Ik weet niet waar ze woont.I don't know where she lives.werkwoord direct na het onderwerp
Kun je even kijken of de printer het doet?Can you check if the printer is working?of → whether / if
Of we gaan kamperen, hangt af van het weer.Whether we go camping depends on the weather.als onderwerp alleen whether; geen komma
Het is vreemd dat hij nog niet gebeld heeft.It's strange that he hasn't called.it is verplicht
Wat jij nodig hebt, is een goede nachtrust.What you need is a good night's sleep.geen komma

Vorm

SoortWoord vooraanVoorbeeldVolgorde in de bijzin
mededelingthat (vaak weggelaten)I think (that) it's a good idea.onderwerp + werkwoord
ja/nee-vraagwhether / ifI'm not sure whether it's open.onderwerp + werkwoord
vraag naar informatiewho, what, where, when, why, how…I don't know where she lives.onderwerp + werkwoord
‘het ding / de dingen dat’whatWhat I need is a holiday.onderwerp + werkwoord

Plekken in de zin

PlekVoorbeeld
voorwerp van een werkwoordShe said (that) she was tired.
na een bijvoeglijk naamwoordI'm sure (that) we've met before.
onderwerp: that-zin (formeel)That he lied surprised nobody. → gewoner: It surprised nobody that he lied.
onderwerp: wh- / whether-zinWhat he said was true. Whether we go depends on the weather.
na een voorzetselIt depends on whether they agree. I'm interested in what you think.
na the factThe fact that she called is a good sign.

Een noun clause als onderwerp krijgt meestal een werkwoord in het enkelvoud: What they said was true. (Staat er na het werkwoord een meervoud, dan komt ook een werkwoord in het meervoud vaak voor: What we need are more volunteers.)

Gebruik

1That-zinnen als voorwerp en na bijvoeglijke naamwoorden

Na werkwoorden van denken en zeggen (think, know, believe, hope, say, realise, notice) en na bijvoeglijke naamwoorden van gevoel of zekerheid (sure, afraid, glad, surprised, aware) gebruik je een that-zin. In spreektaal laat je that heel vaak weg.

I think you're right.
Ik denk dat je gelijk hebt.
Nederlands altijd dat; Engels laat that vaak weg
She realised that she had left her wallet at home.
Ze besefte dat ze haar portemonnee thuis had laten liggen.
I'm sure we've met before.
Ik weet zeker dat we elkaar al eens eerder hebben ontmoet.
We're glad that you could come.
We zijn blij dat je kon komen.
Are you aware that the meeting has been moved?
Weet je al dat de vergadering verplaatst is?

2The fact that en It + be + bijvoeglijk naamwoord + that

Een that-zin kan normaal niet direct na een voorzetsel staan, en als onderwerp klinkt hij zwaar. Er zijn twee oplossingen: gebruik the fact that, of begin met it en zet de bijzin achteraan.

The fact that nobody replied worried me.
Het feit dat niemand reageerde, maakte me ongerust.
Nederlands komma na de bijzin; Engels geen komma
Despite the fact that it was raining, the match went ahead.
Ondanks het feit dat het regende, ging de wedstrijd door.
voorzetsel + the fact that
It's strange that he hasn't called.
Het is vreemd dat hij nog niet gebeld heeft.
It's obvious that she loves her job.
Het is duidelijk dat ze dol is op haar werk.
It's a shame that you can't stay longer.
Jammer dat je niet langer kunt blijven.
It + be + zelfstandig naamwoord + that
That he lied surprised nobody.
Dat hij loog, verbaasde niemand.
in het Engels formeel, in het Nederlands heel gewoon

3Whether / if-zinnen

Gebruik whether of if voor een ja/nee-vraag in een zin – het Nederlandse of. If komt vaker voor in spreektaal; whether is formeler. Gebruik whether en niet if als onderwerp, direct voor or not en voor to + werkwoord. Na een voorzetsel is whether de standaardkeuze.

I'm not sure whether the shop is open on Sundays.
Ik weet niet zeker of de winkel op zondag open is.
of → whether / if
Can you check if the printer is working?
Kun je even kijken of de printer het doet?
Whether we go camping depends on the weather.
Of we gaan kamperen, hangt af van het weer.
als onderwerp: alleen whether
It depends on whether the client agrees.
Het hangt ervan af of de klant akkoord gaat.
afhangen van → depend on
I can't decide whether to stay or leave.
Ik weet niet of ik moet blijven of weggaan.
voor to + werkwoord: alleen whether
Let me know whether or not you can come.
Laat even weten of je wel of niet kunt komen.

4Wh-zinnen als onderwerp of voorwerp

Een bijzin die begint met who, what, where, when, why of how kan het voorwerp of het onderwerp van een zin zijn. Gebruik de volgorde van een mededeling, zonder do / does / did.

I don't know where she lives.
Ik weet niet waar ze woont.
Nederlands werkwoord achteraan; Engels onderwerp + werkwoord
Nobody knows why the meeting was cancelled.
Niemand weet waarom de vergadering is afgelast.
How you say it matters as much as what you say.
Hoe je iets zegt, is net zo belangrijk als wat je zegt.
Where we hold the party isn't important.
Waar we het feest houden, is niet belangrijk.
Do you remember when the course starts?
Weet je nog wanneer de cursus begint?

5What = het ding / de dingen dat

What kan ‘het ding dat’ of ‘de dingen die’ betekenen. Vooraan in de zin vestigt het de aandacht op iets. Zinnen als What I need is… worden verder uitgewerkt in C1-05; whatever, whoever en vergelijkbare woorden staan in C1-15.

What you need is a good night's sleep.
Wat jij nodig hebt, is een goede nachtrust.
Nederlands komma; Engels niet
I didn't understand what she said.
Ik begreep niet wat ze zei.
What surprised me most was the price.
Wat me het meest verbaasde, was de prijs.
Show me what you've bought!
Laat eens zien wat je gekocht hebt!
That's exactly what I was thinking.
Dat is precies wat ik dacht.

Veelgemaakte fouten

❌I don't know where does she live.
✅I don't know where she lives.
Volgorde van een mededeling; geen does.
❌I'm not sure if or not he's coming.
✅I'm not sure whether or not he's coming. of I'm not sure if he's coming or not.
Direct voor or not gebruik je whether.
❌The thing what I need is time.
✅What I need is time. of The thing that I need is time.
what betekent al ‘het ding dat’.
❌Is strange that he hasn't called.
✅It's strange that he hasn't called.
De zin heeft het onderwerp it nodig.
❌I was surprised of that she left.
✅I was surprised that she left.
Geen voorzetsel direct voor that.
❌I asked him what was his name.
✅I asked him what his name was.
Volgorde van een mededeling in de bijzin.
⚠️It depends on if they agree.
✅It depends on whether they agree.
if na een voorzetsel hoor je in informele spreektaal, maar whether is de standaard.

Valkuilen voor Nederlandstaligen

1. Het werkwoord achteraan in de bijzin. In een Nederlandse bijzin schuift het werkwoord naar het eind: ‘Ik denk dat hij morgen zijn nieuwe baan begint.’ In het Engels blijft de volgorde onderwerp + werkwoord + rest, ook na that, whether en vraagwoorden.

❌I think that he tomorrow starts his new job.
✅I think (that) he starts his new job tomorrow.
❌Nobody understood why she so angry was.
✅Nobody understood why she was so angry.

2. ‘Alles wat’ → everything what. Na alles, iets en niets gebruikt het Nederlands wat. In het Engels is dat that (of je laat het weg). What staat nooit na een woord als everything of the thing.

❌Everything what he told us turned out to be true.
✅Everything (that) he told us turned out to be true.

3. Een komma na een bijzin vooraan. In het Nederlands schrijf je ‘Wat me zorgen baart, is de prijs.’ In het Engels staat er tussen een noun clause als onderwerp en het werkwoord geen komma.

❌What worries me, is the cost of the repairs.
✅What worries me is the cost of the repairs.

4. ‘Afhangen van’ → depend of. Het Nederlandse afhangen van is in het Engels depend on – ook voor een bijzin.

❌Our plans depend of what the bank says.
✅Our plans depend on what the bank says.

5. ‘Ik vraag me af of…’ → I ask myself if… Letterlijk vertaald klinkt het vreemd. Het Engels gebruikt wonder.

⚠️I ask myself whether this is the right decision.
✅I wonder whether this is the right decision.
I ask myself is grammaticaal, maar klinkt als een filosofisch gesprek met jezelf; voor ‘ik vraag me af’ is I wonder de normale keuze.

Niet verwarren

what (noun clause) en that / which (betrekkelijke bijzin) – In een noun clause bevat what al het zelfstandig naamwoord (‘het ding dat’). In een betrekkelijke bijzin A2-29 komt that / which ná een zelfstandig naamwoord.

I bought what I needed.
Ik heb gekocht wat ik nodig had.
what = de dingen die
I bought the things that I needed.
Ik heb de dingen gekocht die ik nodig had.
that na een zelfstandig naamwoord

that (noun clause) en that (betrekkelijk voornaamwoord) – Het that van een noun clause leidt een compleet idee in; het betrekkelijke that beschrijft het zelfstandig naamwoord ervoor.

I know that the film is good.
Ik weet dat de film goed is.
noun clause: wat ik weet
I know a film that you'll love.
Ik ken een film die je geweldig zult vinden.
betrekkelijke bijzin: welke film

if (= whether) en if (voorwaarde) – In een noun clause is if = whether (Nederlands of). In een voorwaardelijke zin leidt if een voorwaarde in A2-27 (Nederlands als).

Tell me if you need help.
Zeg het maar als je hulp nodig hebt.
voorwaarde: als
Ask her if she needs help.
Vraag haar of ze hulp nodig heeft.
noun clause: of

Spelling en uitspraak

  • that in een noun clause is meestal zwak: /ðət/, niet /ðæt/. In spreektaal valt het vaak helemaal weg.
  • De /ð/ in that, whether en weather is geen d: leg je tongpunt licht tussen je tanden en laat je stem meetrillen. ‘Dat’ of ‘wedder’ is wat je moet vermijden.
  • whether en weather klinken voor de meeste sprekers hetzelfde: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Let dus goed op de spelling.
  • Geen komma voor een noun clause: I think that…, niet I think, that… – en ook geen komma tussen een noun clause als onderwerp en het werkwoord.
  • What vooraan in een onderwerpszin krijgt vaak klemtoon om de aandacht te richten: What I need is…

Gouden regel

Een noun clause is een hele bijzin die als zelfstandig naamwoord werkt. Begin hem met that (mededeling), whether / if (ja/nee-vraag) of een vraagwoord (vraag naar informatie), en houd in de bijzin de volgorde van een mededeling: het werkwoord komt direct na het onderwerp, niet achteraan. Kies whether na een voorzetsel, en gebruik het direct voor or not, voor to + werkwoord en als onderwerp.

Oefeningen

A. Vorm

Maak één zin of herschrijf de zin.

  1. Maak één zin: Where is the bank? I don't know.
  2. Maak één zin: Is the café open? Can you check?
  3. Herschrijf met It… that: That you forgot her birthday is surprising.
  4. Herschrijf met the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
  5. Herschrijf met what: The thing that I need is a holiday.
  6. Maak één zin: Why did she leave? Nobody knows.

B. Betekenis

Kies het juiste antwoord.

  1. Kies het juiste antwoord: I can't decide … to accept the offer.
  2. Kies het juiste antwoord: … I want for my birthday is a new bike.
  3. Kies het juiste antwoord: … he lied surprised nobody.
  4. Kies het juiste antwoord: It depends … we have enough money.
  5. Kies het juiste antwoord: I'm sure … we've met before.

C. Vind de fout

Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.

  1. Do you know what time does the shop close?
  2. The thing what I like most is the music.
  3. I'm not sure if or not she's coming.
  4. Whether we go camping depends on the weather.

D. In context

Vul bij elk nummer in het gesprek één woord in.

A leaving party
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.

E. Jouw beurt

Schrijf in het Engels over jezelf.

  1. Maak twee zinnen over jezelf af: What I like most about… is… en I'm not sure whether…
  2. Schrijf een zin over je leven die begint met It's amazing that… of The fact that…

F. Gemengde herhaling

Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.

  1. B1-14 Indirect questions: beleefd vragen in het Engels met Could you tell me where…?
    Could you tell me where (the station / is)?
  2. B1-14 Indirect questions: beleefd vragen in het Engels met Could you tell me where…?
    I don't know what (do) about it.
  3. B2-19 Few of a few, little of a little? Hoeveelheidswoorden (quantifiers) in het Engels
    Kies het juiste antwoord: … number of students has risen.
  4. A2-29 Betrekkelijke bijzinnen in het Engels: who, which, that en where
    Kies het juiste antwoord: This is the book ___ … I told you about.
Antwoorden

A. Vorm

  1. I don't know where the bank is.
  2. Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
  3. It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
  4. The fact that he didn't apologise made me angry.
  5. What I need is a holiday.
  6. Nobody knows why she left.

B. Betekenis

  1. whether
  2. What
  3. That
  4. on whether
  5. that

C. Vind de fout

  1. Do you know what time the shop closes?
  2. What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
  3. I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
  4. ✓ Whether we go camping depends on the weather.

D. In context

  1. that
  2. why / when
  3. What
  4. whether / if
  5. The
  6. what

E. Jouw beurt

  1. What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
  2. It's amazing that my grandmother still goes running every morning.

F. Gemengde herhaling

  1. the station is
  2. to do
  3. The
  4. that
Android-appLeer onderweg Google Play