Noun Clauses ქართულად: That, Whether, What – „რომ“, „თუ არა“ და „ის, რაც“
Noun Clauses: That, Whether, What
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ მთელი დამოკიდებული წინადადება იქ დასვათ, სადაც ჩვეულებრივ არსებითი სახელი დგას – როგორც წინადადების დამატება ან ქვემდებარე – that-ით, whether / if-ით და კითხვითი სიტყვებით, მათ შორის what-ით „ის, რაც“-ის მნიშვნელობით.
მთავარი იდეა
წინადადებას ადგილები აქვს: ქვემდებარის ადგილი, დამატების ადგილი, ადგილი წინდებულის შემდეგ. ჩვეულებრივ მათ არსებითი სახელებით ვავსებთ: I know the answer. The news surprised me.
მაგრამ ხშირად ამ ადგილას საგანი კი არა, მთელი აზრი გვინდა დავსვათ: განცხადება ან კითხვა. ინგლისური საშუალებას გაძლევთ, სრული წინადადება, თავისი ქვემდებარითა და ზმნით, არსებითი სახელის ადგილას ჩადოთ. ასეთ წინადადებას noun clause (არსებითი სახელის როლში მდგომი დამოკიდებული წინადადება) ჰქვია.
წარმოიდგინეთ მატრიოშკას მსგავსი ჩადგმული თოჯინები: პატარა, სრული თოჯინა დიდის შიგნით ზის. დიდი თოჯინა მთავარი წინადადებაა; პატარა – სრული მინი-წინადადება, რომელიც არსებითი სახელის ერთ-ერთ ადგილას ზის. ყოველ პატარა თოჯინას წინ სიტყვა აწერია: that – განცხადებისთვის, whether / if – კი/არა კითხვისთვის, კითხვითი სიტყვა – ინფორმაციის კითხვისთვის.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
პატარა თოჯინის შიგნით სიტყვათა რიგი თხრობითია, ზუსტად როგორც ირიბ კითხვებში B1-14.
ქართული და ინგლისური
ქართულს ასეთი წინადადებები ძალიან უყვარს, და ბევრი რამ ემთხვევა. „ვფიქრობ, რომ მართალი ხარ“ = I think (that) you're right; „არ ვიცი, სად ცხოვრობს“ = I don't know where she lives – ქართულსაც არ სჭირდება დამხმარე ზმნა. ოღონდ ქართულს ერთი „რომ“ აქვს ყველაფრისთვის, ინგლისურს კი სამი „ეტიკეტი“: that, whether / if და კითხვითი სიტყვა. კი/არა კითხვას ქართული „თუ არა“-თი აწყობს („არ ვიცი, ღიაა თუ არა“) – ინგლისურში whether / if წინ დგას.
განსხვავებები სამ ადგილასაა. პირველი: „უცნაურია, რომ…“, „სამწუხაროა, რომ…“ – ქართულად ქვემდებარე თავად „რომ“-იანი ნაწილია, და მთავარ ნაწილში ცალკე სიტყვა არ გვჭირდება. ინგლისურს კი ქვემდებარის ადგილას It სჭირდება. მეორე: ქართული „ის, რაც“ ორი სიტყვაა, ინგლისურად კი ერთი: what („ის, რაც მჭირდება“ = what I need). მესამე: ქართულად „რომ“-იან წინადადებას თანდებული ნაცვალსახელ „ის“-ის მეშვეობით ებმის („მიუხედავად იმისა, რომ…“, „იმაზეა დამოკიდებული, …“). ინგლისურში that-ის წინ წინდებული პირდაპირ ვერ დადგება: despite the fact that, depends on whether.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ვფიქრობ, რომ მართალი ხარ. | I think (that) you're right. | აქ ერთნაირია: „რომ“ = that; ინგლისურში ხშირად გამოტოვებულია |
| არ ვიცი, სად ცხოვრობს. | I don't know where she lives. | აქ ერთნაირია: დამხმარე ზმნის გარეშე; ინგლისურს ოღონდ ქვემდებარე სჭირდება |
| უცნაურია, რომ არ დაურეკავს. | It's strange that he hasn't called. | ქვემდებარე „რომ“-იანი ნაწილია, ცალკე სიტყვა არ ჩანს → It |
| ის, რაც გჭირდება, კარგი ძილია. | What you need is a good night's sleep. | „ის, რაც“ → ერთი სიტყვა what |
| კვირაობით მაღაზია ღიაა თუ არა, არ ვიცი. | I'm not sure whether the shop is open on Sundays. | „…თუ არა“ ბოლოში → whether / if წინ |
| იმაზეა დამოკიდებული, დაგვთანხმდება თუ არა კლიენტი. | It depends on whether the client agrees. | „იმაზე“ → on whether |
| მიუხედავად იმისა, რომ წვიმდა, მატჩი შედგა. | Despite the fact that it was raining, the match went ahead. | „იმისა, რომ“ → the fact that |
მოკლედ: „რომ“ → that; „…თუ არა“ → whether / if; „ის, რაც“ → what; „უცნაურია, რომ“ → It's strange that; „-ზე / იმისა, რომ“ → on whether / the fact that.
ფორმა
| ტიპი | ეტიკეტი | მაგალითი | რიგი შიგნით |
|---|---|---|---|
| განცხადება | that (ხშირად გამოტოვებულია) | I think (that) it's a good idea. | ქვემდებარე + ზმნა |
| კი/არა კითხვა | whether / if | I'm not sure whether it's open. | ქვემდებარე + ზმნა |
| ინფორმაციის კითხვა | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | ქვემდებარე + ზმნა |
| „ის, რაც“ | what | What I need is a holiday. | ქვემდებარე + ზმნა |
ადგილები წინადადებაში
| ადგილი | მაგალითი |
|---|---|
| ზმნის დამატება | She said (that) she was tired. |
| ზედსართავის შემდეგ | I'm sure (that) we've met before. |
| ქვემდებარე: that-წინადადება (ფორმალური) | That he lied surprised nobody. → უფრო ჩვეულებრივი: It surprised nobody that he lied. |
| ქვემდებარე: wh- / whether-წინადადება | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| წინდებულის შემდეგ | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| the fact-ის შემდეგ | The fact that she called is a good sign. |
ქვემდებარის როლში მდგომ noun clause-ს ჩვეულებრივ მხოლობითი ზმნა მოსდევს: What they said was true. (თუ ზმნის შემდეგ მრავლობითი სახელია, მრავლობითი ზმნაც ხშირია: What we need are more volunteers.)
გამოყენება
1That-წინადადებები დამატებად და ზედსართავების შემდეგ
აზროვნებისა და თქმის ზმნების შემდეგ (think, know, believe, hope, say, realise, notice) და გრძნობისა თუ დარწმუნებულობის ზედსართავების შემდეგ (sure, afraid, glad, surprised, aware) გამოიყენეთ that-წინადადება. მეტყველებაში that ძალიან ხშირად გამოტოვებულია – ქართული „რომ“-ისგან განსხვავებით, რომელიც ჩვეულებრივ რჩება.
2The fact that და It + be + ზედსართავი + that
that-წინადადება ჩვეულებრივ პირდაპირ წინდებულს ვერ მოსდევს, ქვემდებარედ კი მძიმედ ჟღერს. ორი გამოსავალია: გამოიყენეთ the fact that, ან დაიწყეთ it-ით და წინადადება ბოლოში გადაიტანეთ. ქართულად პირველს „ის, რომ“ / „იმისა, რომ“ შეესაბამება, მეორეს – „უცნაურია, რომ…“, სადაც ქვემდებარე თავად „რომ“-იანი ნაწილია.
3Whether / if წინადადებები
ჩადგმული კი/არა კითხვისთვის გამოიყენეთ whether ან if. If მეტყველებაში უფრო ხშირია, whether – უფრო ფორმალური. whether (და არა if) გამოიყენეთ ქვემდებარედ, პირდაპირ or not-ის წინ და to-ინფინიტივის წინ. წინდებულის შემდეგ სტანდარტული არჩევანი whether-ია. ქართულად ეს „…თუ არა“-ა, წინადადების ბოლოს.
4Wh-წინადადებები ქვემდებარედ ან დამატებად
who, what, where, when, why ან how-ით დაწყებული წინადადება შეიძლება წინადადების დამატებაც იყოს და ქვემდებარეც. შიგნით თხრობითი რიგი გამოიყენეთ, do / does / did-ის გარეშე. ქართულად კითხვითი სიტყვის შემდეგ ზმნა ისედაც პირდაპირ დგას, მაგრამ ქვემდებარედ მდგარ წინადადებაში ქართველები ხშირად კითხვის ფორმას სვამენ.
5What = ის, რაც
What შეიძლება ნიშნავდეს „ის, რაც“-ს ან „ის, რისიც“-ს. წინადადების დასაწყისში ყურადღებას რაღაცაზე ამახვილებს. ისეთი წინადადებები, როგორიცაა What I need is…, C1-05-შია; whatever, whoever და მსგავსი სიტყვები – C1-15-ში. ქართული „ის, რაც“ ინგლისურად ერთი სიტყვაა.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ის, რაც მოსწონთ, ძველი უბნებია“ → That what. ქართული „ის, რაც“ სიტყვასიტყვით that what ან this what გამოდის. ინგლისურში what უკვე შეიცავს „ის“-ს – ერთი სიტყვა საკმარისია.
2. „სამწუხაროა, რომ ლევანი შაბათს ვერ მოვა“ → Is a pity. ქართულად „სამწუხაროა“, „უცნაურია“, „აშკარაა“ წინადადებას იწყებს, ქვემდებარე კი მერე მოდის – „რომ“-იანი ნაწილი. ინგლისურში ქვემდებარის ადგილი ზმნის წინ ცარიელი ვერ დარჩება: It's a pity that…
3. „მიუხედავად იმისა, რომ მთელი წელი სწავლობდა…“ → Despite that. ქართული „იმისა, რომ“ ინგლისურად ხშირად that-ად ან of that-ად ითარგმნება. that-წინადადება წინდებულს პირდაპირ ვერ მოსდევს: despite the fact that ან although.
4. „რატომ წავიდა, ჯერ კიდევ საიდუმლოა“ → Why did he leave. ქვემდებარედ მდგარ წინადადებას ქართველები ხშირად პირდაპირი კითხვის ფორმით იწყებენ, რადგან ქართულად ის ზუსტად კითხვას ჰგავს. ინგლისურში noun clause-ში თხრობითი რიგია, did-ის გარეშე.
5. „ნიკამ სამსახური გამოიცვალა, მაგრამ არ ვიცი, ახლა სად მუშაობს“ → where works. ქართულ ზმნას („მუშაობს“) პირი თავად აქვს, ამიტომ ნაცვალსახელი არ გვჭირდება. ინგლისურ noun clause-ს თავისი ქვემდებარე სჭირდება, თუნდაც ეს ადამიანი უკვე ნახსენები იყოს.
არ აგერიოთ
what (noun clause) თუ that / which (მიმართებითი წინადადება) – noun clause-ში what უკვე შეიცავს არსებით სახელს („ის, რაც“). მიმართებით წინადადებაში A2-29 that / which არსებითი სახელის შემდეგ დგას. ქართულად: „ის, რაც“ თუ „…, რომელიც“.
that (noun clause) თუ that (მიმართებითი ნაცვალსახელი) – noun clause-ის that სრულ აზრს შემოიტანს („რომ“); მიმართებითი that მის წინ მდგომ სახელს აღწერს („რომელიც“).
if (whether) თუ if (პირობა) – noun clause-ში if = whether. პირობით წინადადებაში if პირობას შემოიტანს A2-27. ქართულიც აქ ორ სხვადასხვა რამეს ამბობს: „თუ…“ და „…თუ არა“.
მართლწერა და გამოთქმა
- noun clause-ში that ჩვეულებრივ სუსტია: /ðət/, არა /ðæt/. მეტყველებაში ხშირად სულ ქრება. /ð/ ქართულში არ არის: ენის წვერი კბილებს შორის ჩადეთ და ხმა ჩართეთ – ნუ იტყვით დ-ს ან ზ-ს.
- whether და weather უმეტესი მოლაპარაკისთვის ერთნაირად ჟღერს: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). მართლწერას მიაქციეთ ყურადღება. w ქართული ვ არ არის: ტუჩები დაამრგვალეთ.
- noun clause-ის წინ მძიმე არ იწერება: I think that…, არა I think, that…. ქართულად „რომ“-ის წინ მძიმე ყოველთვის დგას – ინგლისურში ეს ჩვევა არ გადაიტანოთ.
- ქვემდებარე წინადადების დასაწყისში What-ს ხშირად მახვილი აქვს ყურადღების მისაპყრობად: What I need is…
ოქროს წესი
noun clause არის მთელი წინადადება, რომელიც არსებითი სახელის როლშია. მიაწერეთ ეტიკეტი – that (განცხადება), whether / if (კი/არა) ან კითხვითი სიტყვა (ინფორმაცია) – და შიგნით თხრობითი რიგი შეინარჩუნეთ. წინდებულის შემდეგ ამჯობინეთ whether, და გამოიყენეთ ის პირდაპირ or not-ის წინ, to-ინფინიტივის წინ და ქვემდებარედ. „ის, რაც“ → what; „უცნაურია, რომ“ → It's strange that.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
შეაერთეთ ან გადაწერეთ წინადადებები.
-
შეაერთეთ: Where is the bank? I don't know.
-
შეაერთეთ: Is the café open? Can you check?
-
გადაწერეთ It… that-ით: That you forgot her birthday is surprising.
-
გადაწერეთ the fact that-ით: He didn't apologise. That made me angry.
-
გადაწერეთ what-ით: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
შეაერთეთ: Why did she leave? Nobody knows.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I can't decide … to accept the offer.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … I want for my birthday is a new bike.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: … he lied surprised nobody.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: It depends … we have enough money.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'm sure … we've met before.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაასრულეთ ორი წინადადება თქვენ შესახებ: What I like most about… is… და I'm not sure whether…
-
დაწერეთ წინადადება, რომელიც იწყება It's amazing that…-ით ან The fact that…-ით, თქვენს ცხოვრებაზე.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B1-14 Indirect Questions ქართულად: Could you tell me where the station is? – თავაზიანი კითხვა ინგლისურად Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Indirect Questions ქართულად: Could you tell me where the station is? – თავაზიანი კითხვა ინგლისურად I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Few თუ A Few, Little თუ A Little? რაოდენობის სიტყვები ინგლისურად (Quantifiers) … number of students has risen.
-
A2-29 Who, Which, That და Where: მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები ინგლისურად This is the book ___ … I told you about.
პასუხები
A. ფორმა
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. მნიშვნელობა
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. იპოვეთ შეცდომა
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. კონტექსტში
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. თქვენი ჯერი
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. შერეული გამეორება
- the station is
- to do
- The
- that
