Slowingoგრამატიკა
B2 22 / 30

Noun Clauses ქართულად: That, Whether, What – „რომ“, „თუ არა“ და „ის, რაც“

Noun Clauses: That, Whether, What

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ მთელი დამოკიდებული წინადადება იქ დასვათ, სადაც ჩვეულებრივ არსებითი სახელი დგას – როგორც წინადადების დამატება ან ქვემდებარე – that-ით, whether / if-ით და კითხვითი სიტყვებით, მათ შორის what-ით „ის, რაც“-ის მნიშვნელობით.

მთავარი იდეა

წინადადებას ადგილები აქვს: ქვემდებარის ადგილი, დამატების ადგილი, ადგილი წინდებულის შემდეგ. ჩვეულებრივ მათ არსებითი სახელებით ვავსებთ: I know the answer. The news surprised me.

მაგრამ ხშირად ამ ადგილას საგანი კი არა, მთელი აზრი გვინდა დავსვათ: განცხადება ან კითხვა. ინგლისური საშუალებას გაძლევთ, სრული წინადადება, თავისი ქვემდებარითა და ზმნით, არსებითი სახელის ადგილას ჩადოთ. ასეთ წინადადებას noun clause (არსებითი სახელის როლში მდგომი დამოკიდებული წინადადება) ჰქვია.

წარმოიდგინეთ მატრიოშკას მსგავსი ჩადგმული თოჯინები: პატარა, სრული თოჯინა დიდის შიგნით ზის. დიდი თოჯინა მთავარი წინადადებაა; პატარა – სრული მინი-წინადადება, რომელიც არსებითი სახელის ერთ-ერთ ადგილას ზის. ყოველ პატარა თოჯინას წინ სიტყვა აწერია: that – განცხადებისთვის, whether / if – კი/არა კითხვისთვის, კითხვითი სიტყვა – ინფორმაციის კითხვისთვის.

I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.

პატარა თოჯინის შიგნით სიტყვათა რიგი თხრობითია, ზუსტად როგორც ირიბ კითხვებში B1-14.

ქართული და ინგლისური

ქართულს ასეთი წინადადებები ძალიან უყვარს, და ბევრი რამ ემთხვევა. „ვფიქრობ, რომ მართალი ხარ“ = I think (that) you're right; „არ ვიცი, სად ცხოვრობს“ = I don't know where she lives – ქართულსაც არ სჭირდება დამხმარე ზმნა. ოღონდ ქართულს ერთი „რომ“ აქვს ყველაფრისთვის, ინგლისურს კი სამი „ეტიკეტი“: that, whether / if და კითხვითი სიტყვა. კი/არა კითხვას ქართული „თუ არა“-თი აწყობს („არ ვიცი, ღიაა თუ არა“) – ინგლისურში whether / if წინ დგას.

განსხვავებები სამ ადგილასაა. პირველი: „უცნაურია, რომ…“, „სამწუხაროა, რომ…“ – ქართულად ქვემდებარე თავად „რომ“-იანი ნაწილია, და მთავარ ნაწილში ცალკე სიტყვა არ გვჭირდება. ინგლისურს კი ქვემდებარის ადგილას It სჭირდება. მეორე: ქართული „ის, რაც“ ორი სიტყვაა, ინგლისურად კი ერთი: what („ის, რაც მჭირდება“ = what I need). მესამე: ქართულად „რომ“-იან წინადადებას თანდებული ნაცვალსახელ „ის“-ის მეშვეობით ებმის („მიუხედავად იმისა, რომ…“, „იმაზეა დამოკიდებული, …“). ინგლისურში that-ის წინ წინდებული პირდაპირ ვერ დადგება: despite the fact that, depends on whether.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
ვფიქრობ, რომ მართალი ხარ.I think (that) you're right.აქ ერთნაირია: „რომ“ = that; ინგლისურში ხშირად გამოტოვებულია
არ ვიცი, სად ცხოვრობს.I don't know where she lives.აქ ერთნაირია: დამხმარე ზმნის გარეშე; ინგლისურს ოღონდ ქვემდებარე სჭირდება
უცნაურია, რომ არ დაურეკავს.It's strange that he hasn't called.ქვემდებარე „რომ“-იანი ნაწილია, ცალკე სიტყვა არ ჩანს → It
ის, რაც გჭირდება, კარგი ძილია.What you need is a good night's sleep.„ის, რაც“ → ერთი სიტყვა what
კვირაობით მაღაზია ღიაა თუ არა, არ ვიცი.I'm not sure whether the shop is open on Sundays.„…თუ არა“ ბოლოში → whether / if წინ
იმაზეა დამოკიდებული, დაგვთანხმდება თუ არა კლიენტი.It depends on whether the client agrees.„იმაზე“ → on whether
მიუხედავად იმისა, რომ წვიმდა, მატჩი შედგა.Despite the fact that it was raining, the match went ahead.„იმისა, რომ“ → the fact that

მოკლედ: „რომ“ → that; „…თუ არა“ → whether / if; „ის, რაც“ → what; „უცნაურია, რომ“ → It's strange that; „-ზე / იმისა, რომ“ → on whether / the fact that.

ფორმა

ტიპიეტიკეტიმაგალითირიგი შიგნით
განცხადებაthat (ხშირად გამოტოვებულია)I think (that) it's a good idea.ქვემდებარე + ზმნა
კი/არა კითხვაwhether / ifI'm not sure whether it's open.ქვემდებარე + ზმნა
ინფორმაციის კითხვაwho, what, where, when, why, how…I don't know where she lives.ქვემდებარე + ზმნა
„ის, რაც“whatWhat I need is a holiday.ქვემდებარე + ზმნა

ადგილები წინადადებაში

ადგილიმაგალითი
ზმნის დამატებაShe said (that) she was tired.
ზედსართავის შემდეგI'm sure (that) we've met before.
ქვემდებარე: that-წინადადება (ფორმალური)That he lied surprised nobody. → უფრო ჩვეულებრივი: It surprised nobody that he lied.
ქვემდებარე: wh- / whether-წინადადებაWhat he said was true. Whether we go depends on the weather.
წინდებულის შემდეგIt depends on whether they agree. I'm interested in what you think.
the fact-ის შემდეგThe fact that she called is a good sign.

ქვემდებარის როლში მდგომ noun clause-ს ჩვეულებრივ მხოლობითი ზმნა მოსდევს: What they said was true. (თუ ზმნის შემდეგ მრავლობითი სახელია, მრავლობითი ზმნაც ხშირია: What we need are more volunteers.)

გამოყენება

1That-წინადადებები დამატებად და ზედსართავების შემდეგ

აზროვნებისა და თქმის ზმნების შემდეგ (think, know, believe, hope, say, realise, notice) და გრძნობისა თუ დარწმუნებულობის ზედსართავების შემდეგ (sure, afraid, glad, surprised, aware) გამოიყენეთ that-წინადადება. მეტყველებაში that ძალიან ხშირად გამოტოვებულია – ქართული „რომ“-ისგან განსხვავებით, რომელიც ჩვეულებრივ რჩება.

I think you're right.
ვფიქრობ, რომ მართალი ხარ.
ქართულად „რომ“ რჩება; ინგლისურში that ხშირად გამოტოვებულია
She realised that she had left her wallet at home.
მიხვდა, რომ საფულე სახლში დარჩა.
realise + that
I'm sure we've met before.
დარწმუნებული ვარ, რომ ადრე შევხვედრილვართ.
sure + (that)
We're glad that you could come.
გვიხარია, რომ მოსვლა შეძელით.
glad + that
Are you aware that the meeting has been moved?
იცით, რომ შეხვედრა გადაიტანეს?
aware + that, წინდებულის გარეშე

2The fact that და It + be + ზედსართავი + that

that-წინადადება ჩვეულებრივ პირდაპირ წინდებულს ვერ მოსდევს, ქვემდებარედ კი მძიმედ ჟღერს. ორი გამოსავალია: გამოიყენეთ the fact that, ან დაიწყეთ it-ით და წინადადება ბოლოში გადაიტანეთ. ქართულად პირველს „ის, რომ“ / „იმისა, რომ“ შეესაბამება, მეორეს – „უცნაურია, რომ…“, სადაც ქვემდებარე თავად „რომ“-იანი ნაწილია.

The fact that nobody replied worried me.
ის, რომ არავინ მიპასუხა, მაწუხებდა.
„ის, რომ“ → the fact that
Despite the fact that it was raining, the match went ahead.
მიუხედავად იმისა, რომ წვიმდა, მატჩი შედგა.
„იმისა, რომ“ → the fact that
It's strange that he hasn't called.
უცნაურია, რომ არ დაურეკავს.
ქართულად ქვემდებარე „რომ“-იანი ნაწილია; ინგლისურში ჯერ It
It's obvious that she loves her job.
აშკარაა, რომ თავისი სამსახური უყვარს.
It + be + ზედსართავი + that
It's a shame that you can't stay longer.
სამწუხაროა, რომ მეტხანს ვერ რჩები.
It + be + არსებითი სახელი + that
That he lied surprised nobody.
ის, რომ იცრუა, არავის გაჰკვირვებია.
ფორმალური: that-წინადადება ქვემდებარედ

3Whether / if წინადადებები

ჩადგმული კი/არა კითხვისთვის გამოიყენეთ whether ან if. If მეტყველებაში უფრო ხშირია, whether – უფრო ფორმალური. whether (და არა if) გამოიყენეთ ქვემდებარედ, პირდაპირ or not-ის წინ და to-ინფინიტივის წინ. წინდებულის შემდეგ სტანდარტული არჩევანი whether-ია. ქართულად ეს „…თუ არა“-ა, წინადადების ბოლოს.

I'm not sure whether the shop is open on Sundays.
არ ვიცი, მაღაზია კვირაობით ღიაა თუ არა.
„თუ არა“ → whether
Can you check if the printer is working?
ხომ ვერ შეამოწმებ, პრინტერი მუშაობს თუ არა?
მეტყველებაში if
Whether we go camping depends on the weather.
წავალთ თუ არა კემპინგზე, ამინდზეა დამოკიდებული.
ქვემდებარე: მხოლოდ whether
It depends on whether the client agrees.
იმაზეა დამოკიდებული, დაგვთანხმდება თუ არა კლიენტი.
„იმაზე“ → on whether
I can't decide whether to stay or leave.
ვერ გადამიწყვეტია, დავრჩე თუ წავიდე.
to-ინფინიტივის წინ: მხოლოდ whether
Let me know whether or not you can come.
შემატყობინე, შეძლებ თუ არა მოსვლას.
whether or not

4Wh-წინადადებები ქვემდებარედ ან დამატებად

who, what, where, when, why ან how-ით დაწყებული წინადადება შეიძლება წინადადების დამატებაც იყოს და ქვემდებარეც. შიგნით თხრობითი რიგი გამოიყენეთ, do / does / did-ის გარეშე. ქართულად კითხვითი სიტყვის შემდეგ ზმნა ისედაც პირდაპირ დგას, მაგრამ ქვემდებარედ მდგარ წინადადებაში ქართველები ხშირად კითხვის ფორმას სვამენ.

I don't know where she lives.
არ ვიცი, სად ცხოვრობს.
თხრობითი რიგი, does-ის გარეშე
Nobody knows why the meeting was cancelled.
არავინ იცის, შეხვედრა რატომ გაუქმდა.
why + the meeting + was
How you say it matters as much as what you say.
როგორ ამბობ, ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ის, რას ამბობ.
ქვემდებარე: how you say it
Where we hold the party isn't important.
სად გავმართავთ წვეულებას, მნიშვნელოვანი არ არის.
ქვემდებარე: where we hold, არა where do we hold
Do you remember when the course starts?
გახსოვს, კურსი როდის იწყება?
when + the course + starts

5What = ის, რაც

What შეიძლება ნიშნავდეს „ის, რაც“-ს ან „ის, რისიც“-ს. წინადადების დასაწყისში ყურადღებას რაღაცაზე ამახვილებს. ისეთი წინადადებები, როგორიცაა What I need is…, C1-05-შია; whatever, whoever და მსგავსი სიტყვები – C1-15-ში. ქართული „ის, რაც“ ინგლისურად ერთი სიტყვაა.

What you need is a good night's sleep.
ის, რაც გჭირდება, კარგი ძილია.
„ის, რაც“ → what
I didn't understand what she said.
ვერ გავიგე, რა თქვა.
what = ის, რაც
What surprised me most was the price.
ყველაზე მეტად ფასმა გამაკვირვა.
ქართულად მარტივი წინადადება; ინგლისურში აქცენტი what-ით
Show me what you've bought!
მაჩვენე, რა იყიდე!
what = ის, რაც
That's exactly what I was thinking.
ზუსტად ამას ვფიქრობდი.
„ზუსტად ის, რასაც…“ → exactly what

ხშირი შეცდომები

❌I don't know where does she live.
✅I don't know where she lives.
თხრობითი რიგი; does-ის გარეშე.
❌I'm not sure if or not he's coming.
✅I'm not sure whether or not he's coming. ან I'm not sure if he's coming or not.
პირდაპირ or not-ის წინ – whether.
❌The thing what I need is time.
✅What I need is time. ან The thing that I need is time.
what უკვე ნიშნავს „ის, რაც“.
❌Is strange that he hasn't called.
✅It's strange that he hasn't called.
წინადადებას ქვემდებარე it სჭირდება.
❌I was surprised of that she left.
✅I was surprised that she left.
that-ის წინ პირდაპირ წინდებული არ დგას.
❌I asked him what was his name.
✅I asked him what his name was.
შიგნით თხრობითი რიგი.
⚠️It depends on if they agree.
✅It depends on whether they agree.
წინდებულის შემდეგ if არაფორმალურ მეტყველებაში გვხვდება, მაგრამ სტანდარტულია whether.

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „ის, რაც მოსწონთ, ძველი უბნებია“ → That what. ქართული „ის, რაც“ სიტყვასიტყვით that what ან this what გამოდის. ინგლისურში what უკვე შეიცავს „ის“-ს – ერთი სიტყვა საკმარისია.

❌That what tourists love most about Tbilisi is the old districts.
✅What tourists love most about Tbilisi is the old districts.
„ის, რაც“ → what

2. „სამწუხაროა, რომ ლევანი შაბათს ვერ მოვა“ → Is a pity. ქართულად „სამწუხაროა“, „უცნაურია“, „აშკარაა“ წინადადებას იწყებს, ქვემდებარე კი მერე მოდის – „რომ“-იანი ნაწილი. ინგლისურში ქვემდებარის ადგილი ზმნის წინ ცარიელი ვერ დარჩება: It's a pity that…

❌Is a pity that Levan can't come to our dinner on Saturday.
✅It's a pity that Levan can't come to our dinner on Saturday.
It + be + … + that

3. „მიუხედავად იმისა, რომ მთელი წელი სწავლობდა…“ → Despite that. ქართული „იმისა, რომ“ ინგლისურად ხშირად that-ად ან of that-ად ითარგმნება. that-წინადადება წინდებულს პირდაპირ ვერ მოსდევს: despite the fact that ან although.

❌Despite that Mariam had studied all year, she was very nervous before the national exams.
✅Despite the fact that Mariam had studied all year, she was very nervous before the national exams. ან Although Mariam had studied all year, she was very nervous before the national exams.
despite the fact that

4. „რატომ წავიდა, ჯერ კიდევ საიდუმლოა“ → Why did he leave. ქვემდებარედ მდგარ წინადადებას ქართველები ხშირად პირდაპირი კითხვის ფორმით იწყებენ, რადგან ქართულად ის ზუსტად კითხვას ჰგავს. ინგლისურში noun clause-ში თხრობითი რიგია, did-ის გარეშე.

❌Why did Sandro leave the team is still a mystery.
✅Why Sandro left the team is still a mystery.
why + Sandro + left

5. „ნიკამ სამსახური გამოიცვალა, მაგრამ არ ვიცი, ახლა სად მუშაობს“ → where works. ქართულ ზმნას („მუშაობს“) პირი თავად აქვს, ამიტომ ნაცვალსახელი არ გვჭირდება. ინგლისურ noun clause-ს თავისი ქვემდებარე სჭირდება, თუნდაც ეს ადამიანი უკვე ნახსენები იყოს.

❌Nika changed jobs, but I don't know where works now.
✅Nika changed jobs, but I don't know where he works now.
კითხვითი სიტყვა + ქვემდებარე + ზმნა

არ აგერიოთ

what (noun clause) თუ that / which (მიმართებითი წინადადება) – noun clause-ში what უკვე შეიცავს არსებით სახელს („ის, რაც“). მიმართებით წინადადებაში A2-29 that / which არსებითი სახელის შემდეგ დგას. ქართულად: „ის, რაც“ თუ „…, რომელიც“.

I bought what I needed.
ვიყიდე ის, რაც მჭირდებოდა.
what = ის, რაც
I bought the things that I needed.
ვიყიდე ნივთები, რომლებიც მჭირდებოდა.
that არსებითი სახელის შემდეგ

that (noun clause) თუ that (მიმართებითი ნაცვალსახელი) – noun clause-ის that სრულ აზრს შემოიტანს („რომ“); მიმართებითი that მის წინ მდგომ სახელს აღწერს („რომელიც“).

I know that the film is good.
ვიცი, რომ ფილმი კარგია.
noun clause: რა ვიცი
I know a film that you'll love.
ვიცი ერთი ფილმი, რომელიც მოგეწონება.
მიმართებითი: რომელი ფილმი

if (whether) თუ if (პირობა) – noun clause-ში if = whether. პირობით წინადადებაში if პირობას შემოიტანს A2-27. ქართულიც აქ ორ სხვადასხვა რამეს ამბობს: „თუ…“ და „…თუ არა“.

Tell me if you need help.
თუ დახმარება დაგჭირდება, მითხარი.
პირობა
Ask her if she needs help.
ჰკითხე, დახმარება სჭირდება თუ არა.
noun clause: „თუ არა“

მართლწერა და გამოთქმა

  • noun clause-ში that ჩვეულებრივ სუსტია: /ðət/, არა /ðæt/. მეტყველებაში ხშირად სულ ქრება. /ð/ ქართულში არ არის: ენის წვერი კბილებს შორის ჩადეთ და ხმა ჩართეთ – ნუ იტყვით დ-ს ან ზ-ს.
  • whether და weather უმეტესი მოლაპარაკისთვის ერთნაირად ჟღერს: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). მართლწერას მიაქციეთ ყურადღება. w ქართული ვ არ არის: ტუჩები დაამრგვალეთ.
  • noun clause-ის წინ მძიმე არ იწერება: I think that…, არა I think, that…. ქართულად „რომ“-ის წინ მძიმე ყოველთვის დგას – ინგლისურში ეს ჩვევა არ გადაიტანოთ.
  • ქვემდებარე წინადადების დასაწყისში What-ს ხშირად მახვილი აქვს ყურადღების მისაპყრობად: What I need is…

ოქროს წესი

noun clause არის მთელი წინადადება, რომელიც არსებითი სახელის როლშია. მიაწერეთ ეტიკეტი – that (განცხადება), whether / if (კი/არა) ან კითხვითი სიტყვა (ინფორმაცია) – და შიგნით თხრობითი რიგი შეინარჩუნეთ. წინდებულის შემდეგ ამჯობინეთ whether, და გამოიყენეთ ის პირდაპირ or not-ის წინ, to-ინფინიტივის წინ და ქვემდებარედ. „ის, რაც“ → what; „უცნაურია, რომ“ → It's strange that.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

შეაერთეთ ან გადაწერეთ წინადადებები.

  1. შეაერთეთ: Where is the bank? I don't know.
  2. შეაერთეთ: Is the café open? Can you check?
  3. გადაწერეთ It… that-ით: That you forgot her birthday is surprising.
  4. გადაწერეთ the fact that-ით: He didn't apologise. That made me angry.
  5. გადაწერეთ what-ით: The thing that I need is a holiday.
  6. შეაერთეთ: Why did she leave? Nobody knows.

B. მნიშვნელობა

აირჩიეთ სწორი პასუხი.

  1. აირჩიეთ სწორი პასუხი: I can't decide … to accept the offer.
  2. აირჩიეთ სწორი პასუხი: … I want for my birthday is a new bike.
  3. აირჩიეთ სწორი პასუხი: … he lied surprised nobody.
  4. აირჩიეთ სწორი პასუხი: It depends … we have enough money.
  5. აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'm sure … we've met before.

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. Do you know what time does the shop close?
  2. The thing what I like most is the music.
  3. I'm not sure if or not she's coming.
  4. Whether we go camping depends on the weather.

D. კონტექსტში

შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები.

A leaving party
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. დაასრულეთ ორი წინადადება თქვენ შესახებ: What I like most about… is… და I'm not sure whether…
  2. დაწერეთ წინადადება, რომელიც იწყება It's amazing that…-ით ან The fact that…-ით, თქვენს ცხოვრებაზე.
პასუხები

A. ფორმა

  1. I don't know where the bank is.
  2. Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
  3. It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
  4. The fact that he didn't apologise made me angry.
  5. What I need is a holiday.
  6. Nobody knows why she left.

B. მნიშვნელობა

  1. whether
  2. What
  3. That
  4. on whether
  5. that

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. Do you know what time the shop closes?
  2. What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
  3. I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
  4. ✓ Whether we go camping depends on the weather.

D. კონტექსტში

  1. that
  2. why / when
  3. What
  4. whether / if
  5. The
  6. what

E. თქვენი ჯერი

  1. What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
  2. It's amazing that my grandmother still goes running every morning.

F. შერეული გამეორება

  1. the station is
  2. to do
  3. The
  4. that
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play