İngilizce Noun Clauses (İsim Cümlecikleri): That, Whether, What
Noun Clauses: That, Whether, What
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda normalde bir ismin durduğu yerde — cümlenin nesnesi ya da öznesi olarak — koca bir yan cümle kullanabileceksiniz: that, whether / if ve wh-kelimeleri ile, "olan şey" anlamındaki what dahil.
Temel Fikir
Bir cümlenin yuvaları vardır: özne yuvası, nesne yuvası, edattan sonraki yuva. Bu yuvaları genellikle isimlerle doldururuz: I know the answer. The news surprised me.
Ama çoğu zaman yuvaya koymak istediğimiz şey bir eşya değil, koca bir fikirdir: bir ifade ya da bir soru. İngilizce, kendi öznesi ve fiili olan tam bir yan cümleyi bir isim yuvasına sığdırmanıza izin verir. Bu paketlenmiş yan cümleye noun clause (isim cümleciği) denir.
İç içe geçen Rus bebeklerini (matruşka) düşünün: küçük ve eksiksiz bir bebek daha büyük bir bebeğin içinde durur. Büyük bebek ana cümledir; küçük bebek ise isim yuvalarından birinde duran eksiksiz bir mini cümledir. Her küçük bebeğin önünde bir kelime yazılıdır: ifade için that, evet/hayır sorusu için whether / if, bilgi sorusu için bir wh-kelimesi.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
Küçük bebeğin içinde kelime sırası, dolaylı sorularda olduğu gibi B1-14, düz cümle sırasıdır.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçe aynı işi eklerle yapar: fiili -dığını, -ıp -madığını, -acağını gibi eklerle isimleştirir ve cümlenin içine yerleştirir. İngilizcede fiil isimleşmez; yan cümle tam bir cümle olarak kalır ve önüne bir "etiket kelime" gelir.
| Türkçe | İngilizce | Etiket |
|---|---|---|
| Oslo'da yaşa-dığını biliyorum. | I know that she lives in Oslo. | that (ifade) |
| Oslo'da yaşa-yıp yaşa-madığını bilmiyorum. | I don't know whether she lives in Oslo. | whether / if (evet/hayır) |
| Nerede yaşa-dığını bilmiyorum. | I don't know where she lives. | wh-kelimesi |
| İhtiyacım ol-an şey bir tatil. | What I need is a holiday. | what = olan şey |
| Ara-mamış ol-ması garip. | It's strange that he hasn't called. | it … that |
Dikkat edin: Türkçede soru kelimesi ("nerede") isimleşmiş cümlenin içinde kalır ve soru biçimi kaybolur. İngilizcede de aynısı olur: where she lives — soru sırası (where does she live) değil.
Yapı
| Tür | Etiket | Örnek | İçerideki sıra |
|---|---|---|---|
| ifade | that (çoğu zaman düşer) | I think (that) it's a good idea. | özne + fiil |
| evet/hayır sorusu | whether / if | I'm not sure whether it's open. | özne + fiil |
| bilgi sorusu | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | özne + fiil |
| "olan şey / şeyler" | what | What I need is a holiday. | özne + fiil |
Konumlar
| Konum | Örnek |
|---|---|
| fiilin nesnesi | She said (that) she was tired. |
| sıfattan sonra | I'm sure (that) we've met before. |
| özne: that-clause (resmî) | That he lied surprised nobody. → daha yaygın: It surprised nobody that he lied. |
| özne: wh- / whether-clause | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| edattan sonra | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| the fact'ten sonra | The fact that she called is a good sign. |
Özne olarak kullanılan isim cümleciği genellikle tekil fiil alır: What they said was true. (Fiilden sonra çoğul bir isim geliyorsa çoğul fiil de yaygındır: What we need are more volunteers.)
Kullanımlar
1Nesne olarak ve sıfatlardan sonra that-clause
Düşünme ve söyleme fiillerinden (think, know, believe, hope, say, realise, notice) ve duygu ya da kesinlik bildiren sıfatlardan (sure, afraid, glad, surprised, aware) sonra that'li bir yan cümle kullanın. Konuşmada that çok sık düşer.
2The fact that ve It + be + sıfat + that
That'li bir yan cümle normalde bir edattan hemen sonra gelemez ve özne olarak ağır duyulur. İki çözüm vardır: the fact that kullanmak ya da cümleye it ile başlayıp yan cümleyi sona taşımak.
3Whether / if yan cümleleri
İç içe geçmiş bir evet/hayır sorusu için whether ya da if kullanın; Türkçedeki "-ıp -madığını" yapısının karşılığıdır. If konuşmada daha yaygındır; whether daha resmîdir. Özne olarak, or not'tan hemen önce ve to-infinitive'den önce if değil whether kullanın. Bir edattan sonra standart seçim whether'dır.
4Özne ya da nesne olarak wh-clause
Who, what, where, when, why ya da how ile başlayan bir yan cümle, cümlenin nesnesi ya da öznesi olabilir. İçinde düz cümle sırası kullanın; do / does / did gelmez.
5What = olan şey / şeyler
What "olan şey" ya da "olan şeyler" anlamına gelebilir. Cümlenin başında dikkati bir şeye çeker. What I need is… gibi cleft (vurgu) cümleleri C1-05'te; whatever, whoever ve benzeri kelimeler C1-15'te.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. Soru sırasını yan cümlenin içinde korumak. "Büyükannen kaç yaşında? Merak ediyorum." cümlelerini birleştirirken çoğu kişi İngilizce soru sırasını (how old is your grandmother) olduğu gibi bırakır. İsim cümleciğinin içinde ise düz cümle sırası gerekir: önce özne, sonra fiil.
2. "-ıp -madığını" yapısını if or not ile çevirmek. Türkçede "gelip gelmeyeceğini" derken olumlu ve olumsuz yan yana gelir. Bu yüzden if or not demek kolaydır. Or not'tan hemen önce whether kullanın ya da or not'u cümlenin sonuna taşıyın.
3. "Beni endişelendiren şey" yapısını the thing what ile kurmak. Türkçede "şey" kelimesini söyleriz; bu yüzden the thing ile what'ı birlikte kullanmak çok yaygındır. What zaten "olan şey" demektir; ya what ya da the thing that kullanın.
4. "Garip ki…" cümlesinde özneyi düşürmek. Türkçede "Garip, aramadı" ya da "Belli ki işini seviyor" derken özneye gerek yoktur. İngilizce düz cümlede özne şarttır; yan cümle sona taşındığında başa it gelir.
5. "-dığına şaşırdım" yapısındaki eki edatla çevirmek. Türkçedeki "-a / -e" eki akla at ya da of getirir. Ama that'ten hemen önce edat gelmez. Edat şartsa the fact that kullanın.
Karıştırılmasın
what (isim cümleciği) ve that / which (sıfat cümleciği) — İsim cümleciğinde what ismi zaten içinde taşır ("olan şey"). Sıfat cümleciğinde A2-29 ise that / which bir isimden sonra gelir.
that (isim cümleciği) ve that (ilgi zamiri) — İsim cümleciğindeki that eksiksiz bir fikir sunar; ilgi zamiri olan that ise önündeki ismi niteler.
if (whether) ve if (koşul) — İsim cümleciğinde if = whether. Koşul cümlesinde ise if bir koşul bildirir A2-27.
Yazım ve Telaffuz
- İsim cümleciğindeki that genellikle zayıf okunur: /ðət/ "zıt", /ðæt/ değil. Konuşmada çoğu zaman tamamen düşer.
- whether ve weather çoğu konuşmacıda aynı okunur: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US) — "we-zır" gibi (w: dudaklar yuvarlak, "w" değil; th: dil ucu dişlerin arasında). Yazarken dikkat edin.
- İsim cümleciğinden önce virgül konmaz: I think, that… değil, I think that…. Türkçedeki "Biliyorum ki…" yapısında olduğu gibi that'ten önce bir duraklama hissedilse bile araya virgül koymayın.
- Özne yan cümlesinin başındaki What dikkati çekmek için çoğu zaman vurgulanır: What I need is…
- Bu sesletim ipuçlarında İngilizcedeki w harfini koruyoruz: dudaklarınızı "u" der gibi yuvarlayıp hemen açın. Türkçedeki "v" sesi değildir; alt dudak dişlere değmez.
Altın Kural
İsim cümleciği, isim yerine kullanılan koca bir yan cümledir. Onu that (ifade), whether / if (evet/hayır) ya da bir wh-kelimesi (bilgi) ile etiketleyin ve içinde düz cümle sırasını koruyun. Edattan sonra whether'ı tercih edin; or not'tan hemen önce, to-infinitive'den önce ve özne olarak mutlaka whether kullanın.
Alıştırmalar
A. Yapı
Cümleleri talimata göre birleştirin ya da yeniden yazın.
-
Birleştirin: Where is the bank? I don't know.
-
Birleştirin: Is the café open? Can you check?
-
It… that ile yeniden yazın: That you forgot her birthday is surprising.
-
The fact that ile yeniden yazın: He didn't apologise. That made me angry.
-
What ile yeniden yazın: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Birleştirin: Why did she leave? Nobody knows.
B. Anlam
Doğru seçeneği işaretleyin.
-
Doğru olanı seçin: I can't decide … to accept the offer.
-
Doğru olanı seçin: … I want for my birthday is a new bike.
-
Doğru olanı seçin: … he lied surprised nobody.
-
Doğru olanı seçin: It depends … we have enough money.
-
Doğru olanı seçin: I'm sure … we've met before.
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. Bağlam İçinde
Diyaloğu her boşluğa uygun bir kelime yazarak tamamlayın.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. Sıra Sende
-
Kendinizle ilgili iki cümleyi tamamlayın: What I like most about… is… ve I'm not sure whether…
-
Hayatınızla ilgili It's amazing that… ya da The fact that… ile başlayan bir cümle yazın.
F. Karışık Tekrar
-
B1-14 İngilizce Indirect Questions: Kibar Soru Sorma (Could You Tell Me Where…?) Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 İngilizce Indirect Questions: Kibar Soru Sorma (Could You Tell Me Where…?) I don't know what (do) about it.
-
B2-19 İngilizce Few mı A Few mı? Quantifiers (Miktar Belirteçleri) Ayrıntılı … number of students has risen.
-
A2-29 İngilizce Relative Clauses: Who, Which, That ve Where Kullanımı This is the book ___ … I told you about.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. Anlam
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. Hatayı Bul
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. Bağlam İçinde
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. Sıra Sende
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. Karışık Tekrar
- the station is
- to do
- The
- that
