Noun clauses: zdania z that, whether i what (zdania podrzędne w roli rzeczownika)
Noun Clauses: That, Whether, What
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji wstawisz całe zdanie tam, gdzie zwykle stoi rzeczownik — jako dopełnienie albo podmiot — z that, whether / if i słowami pytającymi, także z what w znaczeniu „to, co”.
Główna idea
Zdanie ma swoje „miejsca”: miejsce na podmiot, miejsce na dopełnienie, miejsce po przyimku. Zwykle wstawiamy tam rzeczowniki: I know the answer. The news surprised me.
Ale często to, co chcemy tam wstawić, nie jest rzeczą. To cała myśl: stwierdzenie albo pytanie. Angielski pozwala zapakować całe zdanie, z własnym podmiotem i czasownikiem, w miejsce rzeczownika. Takie zapakowane zdanie to noun clause (zdanie podrzędne w roli rzeczownika).
Pomyśl o matrioszkach: mała, kompletna lalka siedzi w większej. Duża lalka to zdanie główne, a mała to kompletne mini-zdanie, które siedzi w jednym z jego „rzeczownikowych” miejsc. Na każdej małej lalce jest namalowane słowo: that dla stwierdzenia, whether / if dla pytania „tak czy nie” i słowo pytające dla pytania o informację.
I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.
W małej lalce obowiązuje szyk zdania oznajmującego, tak jak w pytaniach pośrednich B1-14.
Polski a angielski
Polski robi dokładnie to samo, tylko innymi słowami: „wiem, że…” to that, „nie wiem, czy…” to whether / if, „nie wiem, gdzie…” to where. Różnice są w szczegółach. Po pierwsze, polskie „to, co” to po angielsku jedno słowo what — bez that czy this przed nim. Po drugie, polskie zdania typu „Dziwne, że…” albo „Szkoda, że…” nie mają podmiotu, a po angielsku potrzebne jest It: It's strange that… Po trzecie, polskie „zależy od tego, czy…” ma zaimek „tego” przed „czy”, a angielski stawia przyimek prosto przed whether: depends on whether. I wreszcie interpunkcja: po polsku przed „że”, „czy”, „co” zawsze stoi przecinek, a po angielsku przed noun clause — nigdy.
| Polski | Angielski | Uwaga |
|---|---|---|
| Myślę, że masz rację. | I think (that) you're right. | bez przecinka; that często znika |
| Nie jestem pewna, czy sklep jest otwarty. | I'm not sure whether the shop is open. | „czy” → whether / if |
| Dziwne, że nie zadzwonił. | It's strange that he hasn't called. | po angielsku potrzebne It |
| To, że nikt nie odpowiedział, mnie zmartwiło. | The fact that nobody replied worried me. | „to, że” → the fact that |
| To, co ci potrzeba, to porządnie się wyspać. | What you need is a good night's sleep. | „to, co” → what |
| Zależy od tego, czy klient się zgodzi. | It depends on whether the client agrees. | przyimek + whether, bez „tego” |
| Nie wiem, gdzie ona mieszka. | I don't know where she lives. | szyk oznajmujący, bez does |
Budowa
| Typ | Znacznik | Przykład | Szyk w środku |
|---|---|---|---|
| stwierdzenie | that (często się pomija) | I think (that) it's a good idea. | podmiot + czasownik |
| pytanie tak/nie | whether / if | I'm not sure whether it's open. | podmiot + czasownik |
| pytanie o informację | who, what, where, when, why, how… | I don't know where she lives. | podmiot + czasownik |
| „to, co” | what | What I need is a holiday. | podmiot + czasownik |
Miejsca w zdaniu
| Miejsce | Przykład |
|---|---|
| dopełnienie czasownika | She said (that) she was tired. |
| po przymiotniku | I'm sure (that) we've met before. |
| podmiot: zdanie z that (formalnie) | That he lied surprised nobody. → częściej: It surprised nobody that he lied. |
| podmiot: zdanie z wh- / whether | What he said was true. Whether we go depends on the weather. |
| po przyimku | It depends on whether they agree. I'm interested in what you think. |
| po the fact | The fact that she called is a good sign. |
Gdy noun clause jest podmiotem, czasownik jest zwykle w liczbie pojedynczej: What they said was true. (Gdy po czasowniku stoi rzeczownik w liczbie mnogiej, często spotyka się też liczbę mnogą: What we need are more volunteers.)
Użycie
1Zdania z that jako dopełnienie i po przymiotnikach
Po czasownikach myślenia i mówienia (think, know, believe, hope, say, realise, notice) i po przymiotnikach wyrażających uczucia albo pewność (sure, afraid, glad, surprised, aware) używasz zdania z that. W mowie that bardzo często się pomija.
2The fact that i It + be + przymiotnik + that
Zdanie z that zwykle nie może stać bezpośrednio po przyimku, a jako podmiot brzmi ciężko. Są dwa rozwiązania: użyj the fact that albo zacznij od it i przenieś zdanie na koniec. Polskie „to, że” to często właśnie the fact that.
3Zdania z whether / if
Whether albo if — polskie „czy” — wprowadza wplecione pytanie „tak czy nie”. If jest częstsze w mowie, whether — bardziej formalne. Użyj whether, a nie if, gdy zdanie jest podmiotem, bezpośrednio przed or not i przed bezokolicznikiem z to. Po przyimku standardem jest whether.
4Zdania z wh- jako podmiot albo dopełnienie
Zdanie zaczynające się od who, what, where, when, why albo how może być dopełnieniem albo podmiotem. W środku obowiązuje szyk zdania oznajmującego, bez do / does / did.
5What = to, co
What może znaczyć „to, co” albo „te rzeczy, które”. Na początku zdania skupia uwagę na czymś. Zdania typu What I need is… (cleft sentences) rozwijamy w C1-05, a whatever, whoever i podobne słowa — w C1-15.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „To, co” → that what / this what. Po polsku „to, co” ma dwa słowa, więc kusi, żeby powiedzieć that what. Po angielsku samo what już znaczy „to, co”.
2. „Szkoda, że…”, „Oczywiste, że…” bez podmiotu. Polskie zdania z „szkoda”, „dziwne”, „widać” nie mają podmiotu. Po angielsku podmiot jest obowiązkowy: zacznij od It.
3. „Zależy od tego, co / czy…” → depend from. Polskie „zależeć od” podsuwa from albo of. Po angielsku zawsze depend on, a „od tego, co” to po prostu on what.
4. Przecinek przed that. Po polsku przed „że” zawsze stawiamy przecinek. Po angielsku przed noun clause przecinka nie ma.
Nie myl
what (noun clause) i that / which (zdanie względne) — W noun clause what zawiera już rzeczownik („to, co”). W zdaniu względnym A2-29 that / which stoi po rzeczowniku.
that (noun clause) i that (zaimek względny) — That w noun clause wprowadza całą myśl; that względne opisuje rzeczownik przed nim.
if (= whether) i if (warunek) — W noun clause if = whether (polskie „czy”). W zdaniu warunkowym if wprowadza warunek (polskie „jeśli”) A2-27.
Pisownia i wymowa
- that w noun clause ma zwykle formę słabą: /ðət/, a nie /ðæt/. W mowie często znika całkiem.
- /ð/ w that, whether to nie polskie „d” ani „z”: czubek języka lekko wystaje między zęby, a struny głosowe drgają.
- whether i weather dla większości mówiących brzmią tak samo: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Uważaj na pisownię. Pierwsze /w/ to dźwięk jak polskie „ł” — nie „w”.
- Bez przecinka przed noun clause: I think that…, a nie I think, that…. To częsty błąd w tekstach pisanych przez Polaków.
- What na początku zdania-podmiotu jest często akcentowane, żeby skupić uwagę: What I need is…
Złota zasada
Noun clause to całe zdanie użyte jak rzeczownik. Oznacz je słowem that (stwierdzenie, „że”), whether / if (pytanie tak/nie, „czy”) albo słowem pytającym (pytanie o informację) i zachowaj w środku szyk zdania oznajmującego. Po przyimku wybieraj whether; używaj go też bezpośrednio przed or not, przed bezokolicznikiem z to i jako podmiotu. Polskie „to, co” to what, a „szkoda, że” to It's a pity that — bez przecinka.
Ćwiczenia
A. Forma
Połącz dwa zdania w jedno albo przekształć zdanie zgodnie z poleceniem.
-
Połącz: Where is the bank? I don't know.
-
Połącz: Is the café open? Can you check?
-
Przepisz z It… that: That you forgot her birthday is surprising.
-
Przepisz z the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
-
Przepisz z what: The thing that I need is a holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Połącz: Why did she leave? Nobody knows.
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I can't decide … to accept the offer.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: … I want for my birthday is a new bike.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: … he lied surprised nobody.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: It depends … we have enough money.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I'm sure … we've met before.
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
Do you know what time does the shop close?
-
The thing what I like most is the music.
-
I'm not sure if or not she's coming.
-
Whether we go camping depends on the weather.
D. W kontekście
Uzupełnij rozmowę: w każde miejsce wstaw jeden wyraz.
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku o sobie.
-
Dokończ dwa zdania o sobie: What I like most about… is… i I'm not sure whether…
-
Napisz o swoim życiu zdanie, które zaczyna się od It's amazing that… albo The fact that…
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
B1-14 Pytania pośrednie (indirect questions): Could you tell me where…? Could you tell me where (the station / is)?
-
B1-14 Pytania pośrednie (indirect questions): Could you tell me where…? I don't know what (do) about it.
-
B2-19 Few czy a few? Kwantyfikatory (quantifiers) dla zaawansowanych … number of students has risen.
-
A2-29 Who, which, that, where: zdania względne po angielsku krok po kroku This is the book ___ … I told you about.
Odpowiedzi
A. Forma
- I don't know where the bank is.
- Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
- It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
- The fact that he didn't apologise made me angry.
- What I need is a holiday.
- Nobody knows why she left.
B. Znaczenie
- whether
- What
- That
- on whether
- that
C. Znajdź błąd
- Do you know what time the shop closes?
- What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
- I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
- ✓ Whether we go camping depends on the weather.
D. W kontekście
- that
- why / when
- What
- whether / if
- The
- what
E. Twoja kolej
- What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
- It's amazing that my grandmother still goes running every morning.
F. Powtórka mieszana
- the station is
- to do
- The
- that
