SlowingoGramatyka
B2 22 / 30

Noun clauses: zdania z that, whether i what (zdania podrzędne w roli rzeczownika)

Noun Clauses: That, Whether, What

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji wstawisz całe zdanie tam, gdzie zwykle stoi rzeczownik — jako dopełnienie albo podmiot — z that, whether / if i słowami pytającymi, także z what w znaczeniu „to, co”.

Główna idea

Zdanie ma swoje „miejsca”: miejsce na podmiot, miejsce na dopełnienie, miejsce po przyimku. Zwykle wstawiamy tam rzeczowniki: I know the answer. The news surprised me.

Ale często to, co chcemy tam wstawić, nie jest rzeczą. To cała myśl: stwierdzenie albo pytanie. Angielski pozwala zapakować całe zdanie, z własnym podmiotem i czasownikiem, w miejsce rzeczownika. Takie zapakowane zdanie to noun clause (zdanie podrzędne w roli rzeczownika).

Pomyśl o matrioszkach: mała, kompletna lalka siedzi w większej. Duża lalka to zdanie główne, a mała to kompletne mini-zdanie, które siedzi w jednym z jego „rzeczownikowych” miejsc. Na każdej małej lalce jest namalowane słowo: that dla stwierdzenia, whether / if dla pytania „tak czy nie” i słowo pytające dla pytania o informację.

I know that she lives in Oslo. I don't know whether she lives in Oslo. I don't know where she lives.

W małej lalce obowiązuje szyk zdania oznajmującego, tak jak w pytaniach pośrednich B1-14.

Polski a angielski

Polski robi dokładnie to samo, tylko innymi słowami: „wiem, że…” to that, „nie wiem, czy…” to whether / if, „nie wiem, gdzie…” to where. Różnice są w szczegółach. Po pierwsze, polskie „to, co” to po angielsku jedno słowo what — bez that czy this przed nim. Po drugie, polskie zdania typu „Dziwne, że…” albo „Szkoda, że…” nie mają podmiotu, a po angielsku potrzebne jest It: It's strange that… Po trzecie, polskie „zależy od tego, czy…” ma zaimek „tego” przed „czy”, a angielski stawia przyimek prosto przed whether: depends on whether. I wreszcie interpunkcja: po polsku przed „że”, „czy”, „co” zawsze stoi przecinek, a po angielsku przed noun clause — nigdy.

PolskiAngielskiUwaga
Myślę, że masz rację.I think (that) you're right.bez przecinka; that często znika
Nie jestem pewna, czy sklep jest otwarty.I'm not sure whether the shop is open.„czy” → whether / if
Dziwne, że nie zadzwonił.It's strange that he hasn't called.po angielsku potrzebne It
To, że nikt nie odpowiedział, mnie zmartwiło.The fact that nobody replied worried me.„to, że” → the fact that
To, co ci potrzeba, to porządnie się wyspać.What you need is a good night's sleep.„to, co” → what
Zależy od tego, czy klient się zgodzi.It depends on whether the client agrees.przyimek + whether, bez „tego”
Nie wiem, gdzie ona mieszka.I don't know where she lives.szyk oznajmujący, bez does

Budowa

TypZnacznikPrzykładSzyk w środku
stwierdzeniethat (często się pomija)I think (that) it's a good idea.podmiot + czasownik
pytanie tak/niewhether / ifI'm not sure whether it's open.podmiot + czasownik
pytanie o informacjęwho, what, where, when, why, how…I don't know where she lives.podmiot + czasownik
„to, co”whatWhat I need is a holiday.podmiot + czasownik

Miejsca w zdaniu

MiejscePrzykład
dopełnienie czasownikaShe said (that) she was tired.
po przymiotnikuI'm sure (that) we've met before.
podmiot: zdanie z that (formalnie)That he lied surprised nobody. → częściej: It surprised nobody that he lied.
podmiot: zdanie z wh- / whetherWhat he said was true. Whether we go depends on the weather.
po przyimkuIt depends on whether they agree. I'm interested in what you think.
po the factThe fact that she called is a good sign.

Gdy noun clause jest podmiotem, czasownik jest zwykle w liczbie pojedynczej: What they said was true. (Gdy po czasowniku stoi rzeczownik w liczbie mnogiej, często spotyka się też liczbę mnogą: What we need are more volunteers.)

Użycie

1Zdania z that jako dopełnienie i po przymiotnikach

Po czasownikach myślenia i mówienia (think, know, believe, hope, say, realise, notice) i po przymiotnikach wyrażających uczucia albo pewność (sure, afraid, glad, surprised, aware) używasz zdania z that. W mowie that bardzo często się pomija.

I think you're right.
Myślę, że masz rację.
that pominięte; po angielsku bez przecinka
She realised that she had left her wallet at home.
Zorientowała się, że zostawiła portfel w domu.
po polsku czas przeszły, po angielsku past perfect
I'm sure we've met before.
Jestem pewna, że już się kiedyś spotkaliśmy.
doświadczenie bez czasu → present perfect
We're glad that you could come.
Cieszymy się, że udało ci się przyjść.
Are you aware that the meeting has been moved?
Wiesz, że zebranie zostało przeniesione?

2The fact that i It + be + przymiotnik + that

Zdanie z that zwykle nie może stać bezpośrednio po przyimku, a jako podmiot brzmi ciężko. Są dwa rozwiązania: użyj the fact that albo zacznij od it i przenieś zdanie na koniec. Polskie „to, że” to często właśnie the fact that.

The fact that nobody replied worried me.
To, że nikt nie odpowiedział, mnie zaniepokoiło.
„to, że” → the fact that
Despite the fact that it was raining, the match went ahead.
Mimo że padało, mecz się odbył.
przyimek + the fact that
It's strange that he hasn't called.
Dziwne, że nie zadzwonił.
po polsku bez podmiotu, po angielsku It
It's obvious that she loves her job.
Widać, że kocha swoją pracę. / Oczywiste, że kocha swoją pracę.
It's a shame that you can't stay longer.
Szkoda, że nie możesz zostać dłużej.
It + be + rzeczownik + that
That he lied surprised nobody.
Nikogo nie zdziwiło, że skłamał.
formalnie: zdanie z that jako podmiot

3Zdania z whether / if

Whether albo if — polskie „czy” — wprowadza wplecione pytanie „tak czy nie”. If jest częstsze w mowie, whether — bardziej formalne. Użyj whether, a nie if, gdy zdanie jest podmiotem, bezpośrednio przed or not i przed bezokolicznikiem z to. Po przyimku standardem jest whether.

I'm not sure whether the shop is open on Sundays.
Nie jestem pewien, czy sklep jest otwarty w niedziele.
„czy” → whether
Can you check if the printer is working?
Możesz sprawdzić, czy drukarka działa?
w mowie: if
Whether we go camping depends on the weather.
To, czy pojedziemy pod namiot, zależy od pogody.
podmiot: tylko whether
It depends on whether the client agrees.
To zależy od tego, czy klient się zgodzi.
„od tego, czy” → on whether
I can't decide whether to stay or leave.
Nie mogę się zdecydować, czy zostać, czy wyjść.
przed bezokolicznikiem z to: tylko whether
Let me know whether or not you can come.
Daj znać, czy dasz radę przyjść, czy nie.
whether or not

4Zdania z wh- jako podmiot albo dopełnienie

Zdanie zaczynające się od who, what, where, when, why albo how może być dopełnieniem albo podmiotem. W środku obowiązuje szyk zdania oznajmującego, bez do / does / did.

I don't know where she lives.
Nie wiem, gdzie ona mieszka.
bez does
Nobody knows why the meeting was cancelled.
Nikt nie wie, dlaczego zebranie odwołano.
„odwołano” → was cancelled
How you say it matters as much as what you say.
To, jak coś mówisz, jest równie ważne jak to, co mówisz.
„to, jak” → how; „to, co” → what
Where we hold the party isn't important.
Nieważne, gdzie zrobimy imprezę.
zdanie z where jako podmiot
Do you remember when the course starts?
Pamiętasz, kiedy zaczyna się kurs?

5What = to, co

What może znaczyć „to, co” albo „te rzeczy, które”. Na początku zdania skupia uwagę na czymś. Zdania typu What I need is… (cleft sentences) rozwijamy w C1-05, a whatever, whoever i podobne słowa — w C1-15.

What you need is a good night's sleep.
To, czego ci trzeba, to porządnie się wyspać.
„to, czego / to, co” → what
I didn't understand what she said.
Nie zrozumiałam, co powiedziała.
What surprised me most was the price.
Najbardziej zaskoczyła mnie cena.
what przesuwa nacisk na cenę
Show me what you've bought!
Pokaż, co kupiłaś!
That's exactly what I was thinking.
Dokładnie o tym samym myślałem.
nie „that what”

Częste błędy

❌I don't know where does she live.
✅I don't know where she lives.
Szyk oznajmujący; bez does.
❌I'm not sure if or not he's coming.
✅I'm not sure whether or not he's coming. lub I'm not sure if he's coming or not.
Bezpośrednio przed or not użyj whether.
❌The thing what I need is time.
✅What I need is time. lub The thing that I need is time.
what już znaczy „to, co”.
❌Is strange that he hasn't called.
✅It's strange that he hasn't called.
Zdanie potrzebuje podmiotu it.
❌I was surprised of that she left.
✅I was surprised that she left.
Bez przyimka bezpośrednio przed that.
❌I asked him what was his name.
✅I asked him what his name was.
W środku szyk oznajmujący.
⚠️It depends on if they agree.
✅It depends on whether they agree.
if po przyimku słychać w swobodnej mowie, ale standardem jest whether.

Pułapki dla Polaków

1. „To, co” → that what / this what. Po polsku „to, co” ma dwa słowa, więc kusi, żeby powiedzieć that what. Po angielsku samo what już znaczy „to, co”.

❌That what he told us was a lie.
✅What he told us was a lie.
❌This is not this what I ordered.
✅This is not what I ordered.

2. „Szkoda, że…”, „Oczywiste, że…” bez podmiotu. Polskie zdania z „szkoda”, „dziwne”, „widać” nie mają podmiotu. Po angielsku podmiot jest obowiązkowy: zacznij od It.

❌Is a pity that the museum is closed on Mondays.
✅It's a pity that the museum is closed on Mondays.
❌Was clear that nobody had read the report.
✅It was clear that nobody had read the report.

3. „Zależy od tego, co / czy…” → depend from. Polskie „zależeć od” podsuwa from albo of. Po angielsku zawsze depend on, a „od tego, co” to po prostu on what.

❌Everything depends from what the doctor says.
✅Everything depends on what the doctor says.

4. Przecinek przed that. Po polsku przed „że” zawsze stawiamy przecinek. Po angielsku przed noun clause przecinka nie ma.

⚠️I'm sure, that we'll find a solution.
✅I'm sure that we'll find a solution.
Błąd interpunkcyjny: po angielsku bez przecinka przed that.

Nie myl

what (noun clause) i that / which (zdanie względne) — W noun clause what zawiera już rzeczownik („to, co”). W zdaniu względnym A2-29 that / which stoi po rzeczowniku.

I bought what I needed.
Kupiłam to, czego potrzebowałam.
what = to, co
I bought the things that I needed.
Kupiłam rzeczy, których potrzebowałam.
that po rzeczowniku

that (noun clause) i that (zaimek względny) — That w noun clause wprowadza całą myśl; that względne opisuje rzeczownik przed nim.

I know that the film is good.
Wiem, że ten film jest dobry.
noun clause: „że”
I know a film that you'll love.
Znam film, który ci się spodoba.
zdanie względne: „który”

if (= whether) i if (warunek) — W noun clause if = whether (polskie „czy”). W zdaniu warunkowym if wprowadza warunek (polskie „jeśli”) A2-27.

Tell me if you need help.
Powiedz mi, jeśli będziesz potrzebować pomocy.
warunek: „jeśli”
Ask her if she needs help.
Zapytaj ją, czy potrzebuje pomocy.
noun clause: „czy”

Pisownia i wymowa

  • that w noun clause ma zwykle formę słabą: /ðət/, a nie /ðæt/. W mowie często znika całkiem.
  • /ð/ w that, whether to nie polskie „d” ani „z”: czubek języka lekko wystaje między zęby, a struny głosowe drgają.
  • whether i weather dla większości mówiących brzmią tak samo: /ˈweðə/ (UK), /ˈweðər/ (US). Uważaj na pisownię. Pierwsze /w/ to dźwięk jak polskie „ł” — nie „w”.
  • Bez przecinka przed noun clause: I think that…, a nie I think, that…. To częsty błąd w tekstach pisanych przez Polaków.
  • What na początku zdania-podmiotu jest często akcentowane, żeby skupić uwagę: What I need is…

Złota zasada

Noun clause to całe zdanie użyte jak rzeczownik. Oznacz je słowem that (stwierdzenie, „że”), whether / if (pytanie tak/nie, „czy”) albo słowem pytającym (pytanie o informację) i zachowaj w środku szyk zdania oznajmującego. Po przyimku wybieraj whether; używaj go też bezpośrednio przed or not, przed bezokolicznikiem z to i jako podmiotu. Polskie „to, co” to what, a „szkoda, że” to It's a pity that — bez przecinka.

Ćwiczenia

A. Forma

Połącz dwa zdania w jedno albo przekształć zdanie zgodnie z poleceniem.

  1. Połącz: Where is the bank? I don't know.
  2. Połącz: Is the café open? Can you check?
  3. Przepisz z It… that: That you forgot her birthday is surprising.
  4. Przepisz z the fact that: He didn't apologise. That made me angry.
  5. Przepisz z what: The thing that I need is a holiday.
  6. Połącz: Why did she leave? Nobody knows.

B. Znaczenie

Wybierz poprawną odpowiedź.

  1. Wybierz poprawną odpowiedź: I can't decide … to accept the offer.
  2. Wybierz poprawną odpowiedź: … I want for my birthday is a new bike.
  3. Wybierz poprawną odpowiedź: … he lied surprised nobody.
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: It depends … we have enough money.
  5. Wybierz poprawną odpowiedź: I'm sure … we've met before.

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. Do you know what time does the shop close?
  2. The thing what I like most is the music.
  3. I'm not sure if or not she's coming.
  4. Whether we go camping depends on the weather.

D. W kontekście

Uzupełnij rozmowę: w każde miejsce wstaw jeden wyraz.

A leaving party
Ana: Have you heard 16 Tom is leaving the company?
Ben: Yes! But nobody knows 17 he's leaving. It's a mystery.
Ana: 18 I'd like to do is organise a small party for him.
Ben: Good idea. I'm not sure 19 he likes surprises, though.
Ana: Hmm. 20 fact that he never talks about his birthday is a bit worrying!
Ben: Let's ask his wife 21 she thinks.

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku o sobie.

  1. Dokończ dwa zdania o sobie: What I like most about… is… i I'm not sure whether…
  2. Napisz o swoim życiu zdanie, które zaczyna się od It's amazing that… albo The fact that…

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. B1-14 Pytania pośrednie (indirect questions): Could you tell me where…?
    Could you tell me where (the station / is)?
  2. B1-14 Pytania pośrednie (indirect questions): Could you tell me where…?
    I don't know what (do) about it.
  3. B2-19 Few czy a few? Kwantyfikatory (quantifiers) dla zaawansowanych
    … number of students has risen.
  4. A2-29 Who, which, that, where: zdania względne po angielsku krok po kroku
    This is the book ___ … I told you about.
Odpowiedzi

A. Forma

  1. I don't know where the bank is.
  2. Can you check whether the café is open? / Can you check if the café is open?
  3. It's surprising that you forgot her birthday. / It is surprising that you forgot her birthday.
  4. The fact that he didn't apologise made me angry.
  5. What I need is a holiday.
  6. Nobody knows why she left.

B. Znaczenie

  1. whether
  2. What
  3. That
  4. on whether
  5. that

C. Znajdź błąd

  1. Do you know what time the shop closes?
  2. What I like most is the music. / The thing that I like most is the music. / The thing I like most is the music.
  3. I'm not sure whether or not she's coming. / I'm not sure whether she's coming or not. / I'm not sure if she's coming or not.
  4. ✓ Whether we go camping depends on the weather.

D. W kontekście

  1. that
  2. why / when
  3. What
  4. whether / if
  5. The
  6. what

E. Twoja kolej

  1. What I like most about my job is the people. I'm not sure whether I'll stay in this city next year.
  2. It's amazing that my grandmother still goes running every morning.

F. Powtórka mieszana

  1. the station is
  2. to do
  3. The
  4. that
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play