Non-Defining Relative Clauses: таслалтай тодотгох өгүүлбэр, which, whose, of whom
Non-Defining Relative Clauses
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та хүн, юм, газар, цагийн тухай нэмэлт мэдээллийг таслалаар тусгаарлан нэмж (My sister, who lives in Oslo, is a pilot), таслал утгыг хэрхэн өөрчилдгийг ойлгож, бүхэл өгүүлбэрт тайлбар хийхдээ which, мөн some of whom / most of which хэрэглэж чадна.
Гол санаа
Харьцангуй өгүүлбэр (relative clause) хоёр өөр үүрэг гүйцэтгэж чадна.
Ялгах (defining) өгүүлбэр (A2-29, B1-20) аль нь гэдгийг хэлнэ. Үүнгүйгээр сонсогч хэнийг, юуг хэлж байгааг мэдэхгүй: The woman who called you is my boss. – Аль эмэгтэй вэ? Чам руу залгасан нь.
Нэмэлт (non-defining) өгүүлбэр аль хэдийн тодорхой зүйлийн тухай нэмэлт мэдээлэл өгнө. Тайзан дээрх жүжигчинг төсөөлөөрэй: тэр үзэгчид рүү эргээд хурдан нэг үг шивнэчихээд, дахиад жүжигтээ ордог. Жүжигт тэр үг заавал хэрэгтэй биш ч ямар нэг зүйл нэмдэг: My boss, who is from Ireland, called today. Би ганцхан даргатай; өгүүлбэр зөвхөн түүний тухай нэмж хэлж байна. Түүнийг хасахад өгүүлбэр бүрэн утгатай хэвээр.
Таслал тэр «хажуугийн үг»-ийг тэмдэглэнэ. Ярианд тэд богино завсарлага болж, дуу хоолой бага зэрэг доошилно. Энэ өгүүлбэр тусдаа тайлбар учраас дүрэм нь илүү хатуу: that хэрэглэхгүй, харьцангуй үгийг хэзээ ч орхихгүй.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор тодотгох хэсэг нэр үгийн өмнө, үйл үгийн «-даг / -сан» хэлбэрээр ирдэг: «Торонтод амьдардаг ах маань архитектор». Энэ нэг өгүүлбэр англи хоёр өгүүлбэрийн аль нь ч байж болно – монголоор таслал, завсарлагаар ялгадаггүй. Англиар харин ялгаа тод: таслалгүй бол ялгах (хэд хэдэн ахын нэг), таслалтай бол нэмэлт (ганц ах).
Нэмэлт мэдээллийг монголоор ихэвчлэн тусдаа өгүүлбэр эсвэл «тэр нь», «энэ нь»-ээр нэмдэг: «Ах маань архитектор. Тэр Торонтод амьдардаг», «Тэр жолооны шалгалтандаа дахиад унасан, энэ нь бүгдийг гайхшруулсан». Англиар таслалын дараа he, this тавьж болохгүй: who, which нь өөрөө «тэр нь», «энэ нь»-ийн үүргийг гүйцэтгэнэ. Мөн «тэдний ихэнх нь» = most of whom / most of which.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Торонтод амьдардаг ах маань архитектор. | My brother who lives in Toronto is an architect. / My brother, who lives in Toronto, is an architect. | монголоор нэг өгүүлбэр; англиар таслал утгыг шийднэ |
| Ах маань архитектор. Тэр Торонтод амьдардаг. | My brother, who lives in Toronto, is an architect. | «Тэр» → who (he биш) |
| Тэр шалгалтандаа дахиад унасан, энэ нь бүгдийг гайхшруулсан. | He failed his driving test again, which surprised everyone. | «энэ нь» → which (this, what биш) |
| Тавь орчим хүн өргөдөл өгсөн, тэдний ихэнх нь туршлагагүй байсан. | About fifty people applied, most of whom had no experience. | «-ийн ихэнх нь» → most of whom |
| Эгч нь надтай хамт сургуульд сурч байсан Майя сүй тавьжээ. | Maya, whose sister I went to school with, has just got engaged. | эзэмшил → whose |
| Наймдугаар сард ирээрэй, тэр үед цаг агаар хамгийн сайхан. | Come in August, when the weather is at its best. | энд адилхан: «тэр үед» = when |
Товчхондоо: монгол тодотгол нэр үгийн өмнө, таслалгүй; англиар нэмэлт мэдээлэл нэр үгийн дараа, таслалын хооронд; «тэр нь» = who, «энэ нь» = which, «тэдний ихэнх нь» = most of whom / which.
Бүтэц
Нэмэлт өгүүлбэрийн харьцангуй үгс
| Үг | Юуг заадаг | Жишээ |
|---|---|---|
| who | хүн (өгүүлэгдэхүүн эсвэл тусагдахуун) | My uncle, who is a chef, cooked dinner. |
| whom | хүн (тусагдахуун; албан) | The director, whom I met last year, has retired. |
| which | юм, амьтан, бүхэл өгүүлбэр | The museum, which opened in 2019, is free. |
| whose | эзэмшил (хүн ба юм) | Our neighbour, whose dog barks all night, is moving. |
| where | газар | We stayed in Porto, where my parents met. |
| when | цаг | I'll call you on Friday, when I'm less busy. |
Дүрэм
| Дүрэм | ✅ | ❌ |
|---|---|---|
| Өгүүлбэрийг таслалаар хүрээлнэ (өгүүлбэрийн төгсгөлд бол нэг таслал) | My car, which is ten years old, still runs well. | My car which is ten years old still runs well. |
| that-гүй | Paris, which I love, is expensive. | Paris, that I love, is expensive. |
| Харьцангуй үгийг орхиж болохгүй | The film, which I saw yesterday, was great. | The film, I saw yesterday, was great. |
Тоо хэмжээний үг + of whom / of which
| Тоо хэмжээний үг | Хүн | Юм |
|---|---|---|
| some / many / most / all / none / both / neither / one / two… | + of whom | + of which |
| Жишээ | I have three brothers, all of whom live abroad. | She wrote five novels, two of which became films. |
Тайлбар өгүүлбэр
| Гол өгүүлбэр | , which … (бүхэл өгүүлбэрийн тухай) |
|---|---|
| The train was cancelled, | which meant we had to take a taxi. |
Хэрэглээ
1Ялгах эсвэл нэмэлт – таслал утгыг өөрчилнө
Таслалгүй бол өгүүлбэр аль нь болохыг заана. Таслалтай бол аль хэдийн тодорхой зүйлд мэдээлэл нэмнэ. Утга өөр байж болно. Монголоор энэ хоёр ихэвчлэн ижилхэн сонсогддог.
2Нэмэлт мэдээлэл нэмэх – who, which, whom
Хүнд who, юманд which хэрэглэнэ. Албан бичигт хүн тусагдахуун бол whom; ярианд ихэнх хүн who гэдэг. Өгүүлбэр гол өгүүлбэрийн дунд эсвэл төгсгөлд ирж болно.
3Бүхэл өгүүлбэрийг заах which
Which нь зөвхөн нэг нэр үгийг биш, өмнөх өгүүлбэрийн бүх санааг тайлбарлаж болно. Энэ өгүүлбэр тайлбарлаж буй өгүүлбэрийнхээ дараа, таслалын ард ирнэ. What энд хэрэглэгдэхгүй. Монголоор «…, энэ нь …».
4Тоо хэмжээний үг + of whom / of which
Тоо эсвэл тоо хэмжээний үгийн дараа хүнд of whom, юманд of which хэрэглэнэ. Хоёр санааг нэг жигд өгүүлбэрт холбодог бөгөөд бичгийн хэлэнд түгээмэл. Монголоор «тэдний ихэнх нь», «нэг нь ч … -гүй».
5Нэмэлт өгүүлбэрт whose, where, when
Whose эзэмшил, where газрын тухай, when цагийн тухай нэмэлт мэдээлэл өгнө.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «…, энэ нь …» → , this … Монголоор өмнөх санааг «энэ нь»-ээр үргэлжлүүлдэг: «Болд паспортоо гэртээ мартсан, энэ нь багшийг маань их уурлуулсан». Англиар таслалын дараа this тавибал хоёр бүтэн өгүүлбэрийг таслалаар холбосон болж буруу. Бүхэл санааг заахдаа which.
2. «…, тэр нь …» → , she / he … «Эгч маань, тэр Дарханд эмчээр ажилладаг, энэ долоо хоногт манайд ирнэ» гэх мэтээр монголоор тайлбарыг завсар оруулж болдог. Англиар таслалын хооронд she / he тавибал буруу: who нь «тэр»-ийн оронд ирнэ.
3. «тэдгээрийн ихэнхийг нь» → most of them. «Ганбаа надад сурах таван ардын дуу өгсөн, тэдгээрийн ихэнхийг нь би аль хэдийн мэддэг байсан» гэдгийг үгчлэн most of them-ээр орчуулбал хоёр өгүүлбэр холбогчгүй болно. Таслалын дараа most of which / whom, эсвэл and нэмнэ.
4. Таслалгүй нэмэлт мэдээлэл. Монгол тодотголд таслал хэрэглэдэггүй («Дэлхийн хамгийн хүйтэн нийслэл Улаанбаатар бол миний төрсөн хот»), тиймээс англиар ч таслалгүй бичих нь элбэг. Ганцхан, тодорхой зүйлийн тухай нэмэлт мэдээллийг хоёр таслалын хооронд бичнэ.
Бүү андуураарай
ялгах эсвэл нэмэлт – A2-29, B1-20-ийг үзнэ үү.
which (нэг нэр үг) эсвэл which (бүхэл өгүүлбэр)
which эсвэл what – which өмнөх зүйлийг заадаг; what нь «… зүйл» гэсэн утгатай, өмнө нь юу ч байхгүй. B2-20-ийг үзнэ үү.
whom, which-ийн өмнө угтвар үгтэй албан бүтэц (the colleague to whom I spoke)-ийг C1-15-д, таслалын бусад дүрмийг B2-27-д үзнэ.
Зөв бичих ба дуудлага
- Ярианд нэмэлт өгүүлбэрийн өмнө, ард богино завсарлага гарч, бага зэрэг намхан, хурдан хэлэгддэг – хажуугийн үг шиг: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
- Ялгах өгүүлбэр завсарлагагүй: My brother who lives in Toronto is an architect нэг бүхэл хэсэг болж хэлэгдэнэ.
- Өгүүлбэр дундаа ирвэл хоёр таслал хэрэгтэй – нэг нь өмнө, нэг нь ард.
- whose (эзэмшил), who's (= who is / who has) ижил дуудлагатай: /huːz/. Who's that? / The man whose car… Төгсгөлийн /z/ нь хоолой дуугарсан «с» – монгол «з» шиг биш. /h/ нь зүгээр л амьсгал, монгол «х» шиг хоолойгоор хэржигнүүлэхгүй.
- whom /huːm/ албан, ярианд ховор.
Алтан дүрэм
Нэмэлт мэдээлэл үү? Түүнийг таслалын хооронд тавьж who / whom / which / whose / where / when хэрэглээрэй – that биш – харьцангуй үгийг хэзээ ч бүү орхи. Мөн санаарай: монгол «тэр нь» = who, «энэ нь» = which; таслалын дараа he, she, this тавихгүй.
Дасгал
A. Бүтэц
Дутуу үгийг нөхөөрэй.
-
My best friend, lives next door, is a nurse.
-
The castle, was built in 1250, is now a hotel.
-
Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
-
We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
-
The company has 300 employees, most of work from home.
-
I've read his three books, none of I enjoyed.
-
Хоёр өгүүлбэрийг нэмэлт мэдээлэлтэйгээр нэгтгэнэ үү: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Хэн өвдсөн бэ? "The guests, who ate the fish, got sick."
-
Хэн өвдсөн бэ? "The guests who ate the fish got sick."загас идсэн хүмүүс
-
"He forgot my birthday, which hurt me" өгүүлбэрт which юуг заадаг вэ?
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I missed the bus, … meant I was late.
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
My car, that is very old, broke down again.
-
She has two daughters, both of them are lawyers.
-
The restaurant, we went to last night, was excellent.
-
Our flat, which has two bedrooms, is near the station.flat (UK) = apartment (US)
D. Нөхцөл байдалд
Захидлыг уншаад дутуу үгийг нөхөөрэй. Нөхөх зай бүрд харьцангуй үг (who, whom, which, whose, where, when) эсвэл тоо хэмжээний үг орно.
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Гэр бүлийн гишүүн эсвэл найзынхаа тухай who эсвэл whose-оор нэмэлт мэдээлэл оруулж нэг өгүүлбэр бичнэ үү.
-
Саяхан болсон нэг явдлын тухай бичээд, which-ээр түүнд тайлбар хийнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A2-29 Who, Which, That: тодотгох өгүүлбэр (relative clause) монголоор A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
-
B1-20 Relative Clauses (тодотгох өгүүлбэр): whose, where, when ба холбох үгийг орхих нь That's the woman son plays in my team.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To: англиар үүрэг, шаардлагыг нарийн илэрхийлэх We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have: өнгөрсний тухай англиар таамаглах She (can't see) the message — her phone was off.
Хариулт
A. Бүтэц
- who
- which
- whose
- where
- whom
- which
- Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.
B. Утга
- all the guests
- only some of the guests
- the fact that he forgot
- which
C. Алдааг олоорой
- My car, which is very old, broke down again.
- She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
- The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
- ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.
D. Нөхцөл байдалд
- where
- whose
- both
- whom
- which
- which
E. Таны ээлж
- My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
- My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.
F. Холимог давталт
- who
- whose
- needn't have brought / didn't need to bring
- can't have seen / couldn't have seen
