Have Something Done: англиар «засуулах», «угаалгах» гэж хэрхэн хэлэх вэ (causative)
Have Something Done: Causatives
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та өөр хүнээр ямар нэг зүйл хийлгэснээ (I had my hair cut) хэлж, have, get-ийг ямар ч цагт хэрэглэж, таагүй явдлын тухай (I had my phone stolen) ярьж, хэн нэгнээс ямар нэг зүйл хийхийг гуйсан эсвэл ятгасан тухайгаа (have someone do / get someone to do) хэлж чадна.
Гол санаа
I cut my hair, I had my hair cut хоёрыг харьцуулаарай. Эхнийх нь хайчийг та өөрөө барьж байна. Хоёр дахь нь та үсчний сандал дээр суугаад, өөр хүн ажлыг хийж байна. Үр дүн ижил – үс богиноссон – гэхдээ үйлдлийг хийсэн хүн өөр.
Causative нь өөр хүн таны өмнөөс хийдэг, ихэвчлэн та зохион байгуулсан эсвэл мөнгө төлсөн үйлдэлд зориулагдсан: засвар, үйлчилгээ, хүргэлт. Бүтэц нь юмыг голд нь, үйлдлийг араас нь тавьдаг: have + юм + түүнд хийгдсэн үйлдэл. Үйлдэгдэхүүн хэвтэй (B1-11) адил, ажлыг хэн хийснийг ихэвчлэн дурддаггүй: тодорхой (механикч, шүдний эмч) эсвэл чухал биш.
Ижил бүтэц таны хүсэлгүйгээр тохиолдсон зүйлийг ч дүрсэлж болно: I had my bike stolen. Энд have нь та зохион байгуулсан гэсэн үг биш. Та туулсан гэсэн үг.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол хэлэнд энэ утгыг үйл үгийн дагавар илэрхийлдэг: «-уул / -үүл», «-лга / -лгэ», «-га / -гэ»: «Үсээ засуулсан», «Машинаа угаалгасан», «Гал тогоогоо будуулна». Англиар дагавар байхгүй, оронд нь have / get + юм + past participle гэсэн гурван хэсэгт задална. Үгийн дараалал ч өөр: монголоор «машинаа угаалгасан» (юм → үйл үг), англиар had my car washed (have → юм → V3).
Хэнээр хийлгэснийг монголоор «-аар / -ээр» гэж хэлдэг: «Ахаараа дугуйгаа засуулсан». Англиар had my brother fix эсвэл got my brother to fix; with my brother гэвэл «ахтайгаа хамт» гэсэн утга гарна. Харин «Утсаа хулгайлуулсан» гэх мэт таагүй явдалд монгол «-уул» дагавар яг англи had my phone stolen-той таарна – энд адилхан.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Үсээ зассан. | I cut my hair. | өөрөө хийсэн |
| Үсээ засуулсан. | I had my hair cut. | «-уул» → have + юм + V3 |
| Бойлероо өвлийн өмнө үзлэгт оруулсан. | We had the boiler serviced before the winter. | дараалал: have → юм → V3 |
| Галт тэргэнд утсаа хулгайлуулчихсан. | I had my phone stolen on the train. | энд адилхан: «-уул» = таагүй явдал |
| Туслахаараа танд дэлгэрэнгүйг явуулъя. | I'll have my assistant send you the details. | «-аар» хүн → have + хүн + үндсэн хэлбэр |
| Найзаа ятгаж нисэх буудал хүргүүлсэн. | We got a friend to drive us to the airport. | ятгах → get + хүн + to |
Товчхондоо: монгол «-уул / -лга» дагавар = have / get + юм + past participle; хүнийг нэрлэвэл have + хүн + үйл үг эсвэл get + хүн + to + үйл үг; «-аар» гэдгийг with гэж орчуулахгүй.
Бүтэц
have / get + тусагдахуун + past participle
| Өгүүлэгдэхүүн | have / get | Тусагдахуун | Past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Өөр өөр цагт – зөвхөн have / get өөрчлөгдөнө
| Цаг | Жишээ |
|---|---|
| Present Simple | I have my teeth checked every six months. |
| Present Continuous | We're having the windows cleaned today. |
| Past Simple | She had her bag repaired. |
| Present Perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| ирээдүй (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| модаль | You should get that tooth looked at. |
| -ing хэлбэр | I hate having my photo taken. |
Үгүйсгэл ба асуулт – энд have үндсэн үйл үг тул do / does / did хэрэглэнэ:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Загвар | Утга | Жишээ |
|---|---|---|
| have + хүн + үндсэн хэлбэр | хүнээс гуйх, даалгах (ихэвчлэн түүний ажил) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + хүн + to-инфинитив | ятгах эсвэл зохион байгуулах | I finally got my son to tidy his room. |
Хэрэглээ
1Have something done – үйлчилгээ
Мэргэжлийн хүнээр ямар нэг зүйл хийлгэхээр зохион байгуулбал have + тусагдахуун + past participle хэрэглэнэ. Монголоор «-уул», «-лга».
2Get something done – албан бус, хүчин чармайлттай
Get + тусагдахуун + past participle ижил утгатай ч илүү албан бус, ярианд маш түгээмэл. Хүчин чармайлт, эцэст нь амжуулсныг сануулж болно. Ажлыг өөрөө хийх үед ч хэрэглэгддэг: тэгвэл «дуусгах» гэсэн утгатай.
3Бүх цаг, хэлбэрт
Causative бүх цагт, модаль үйл үгийн дараа, -ing хэлбэрт ажиллана. Зөвхөн have / get өөрчлөгдөж, past participle хэвээр үлдэнэ.
4Таагүй явдал – танд тохиолдсон зүйл
Ижил бүтцээр таны зохион байгуулаагүй, танд тохиолдсон таагүй явдлыг дүрсэлнэ. Have хэрэглэнэ; албан бус ярианд get ч болно. Монголоор «хулгайлуулсан», «хураалгасан».
5Have someone do / get someone to do
Үйлдлийг хийсэн хүнийг дурдахдаа have + хүн + үндсэн хэлбэр (ихэвчлэн тэр хүний ажил болох даалгавар) эсвэл get + хүн + to-инфинитив (ятгах, зохион байгуулах) хэрэглэнэ. Have someone do америк англиар ялангуяа түгээмэл.
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «засуулна» → we're fixing. Монголоор «-уул» дагавар үйл үг дотор нуугдсан тул англиар орчуулахад алга болох нь элбэг: «Ирэх долоо хоногт байрныхаа халаалтыг засуулна, мягмар гарагт компанийн хүн ирнэ». Англиар we're fixing гэвэл та өөрсдөө засна гэсэн утга гарна. Бусдаар хийлгэсэн бол have / get + юм + V3.
2. «хулгайлуулсан» → I was stolen. «Нагац эгч маань өнгөрсөн сард дэлгүүр хэсэж байхдаа алтан ээмгээ хулгайлуулсан» гэдэгт «-уул» нь үйлдэгдэхүүн хэв шиг санагддаг тул англиар was stolen-ийг хүн дээр тавих нь бий. Хүн хулгайлагдаагүй – ээмэг нь. Таагүй явдалд had + юм + stolen.
3. «-аараа … -уулсан» → with + хүн. «Солонгосын их сургуульд материалаа өгөхийн өмнө бүх бичиг баримтаа мэргэжлийн орчуулагчаар орчуулуулсан» гэдэгт «-аар» нь «хэнээр» гэсэн утгатай. Үгчлэн with a translator гэвэл «орчуулагчтай хамт орчуулсан» болно. Хүнийг нэрлэхдээ had + хүн + үйл үг, got + хүн + to, эсвэл had + юм + V3 + by + хүн.
4. Асуултын дараалал. Монголоор асуулт төгсгөлийн сул үгээр илэрдэг, туслах үйл үг хэрэггүй: «Энэ гоё гутлаа хаана засуулсан бэ? Яг шинэ юм шиг харагдаж байна». Тиймээс англиар did-ийг орхих нь элбэг. Энд have үндсэн үйл үг тул асуултад did / do.
Бүү андуураарай
I did it эсвэл I had it done – ажлыг хэн хийсэн бэ? Монголоор «будсан» ба «будуулсан».
had something done (causative) эсвэл had done (Past Perfect) – үгийн дараалал бүх утгыг өөрчилнө. B1-03-ийг үзнэ үү.
get someone to do эсвэл make / let someone do – get = ятгах, make = албадах, let = зөвшөөрөх. B1-18-ийг үзнэ үү. Монгол «-уул» гурвууланд нь орж болох тул утгыг бодоорой.
had something stolen эсвэл got stolen – I had my car stolen (causative: гол нь би) ба My car got stolen (get-passive: гол нь машин). Get-passive-ийг B2-13-т үзнэ.
Зөв бичих ба дуудлага
- Өргөлт ихэвчлэн have дээр биш, тусагдахуун ба past participle дээр: "I had my HAIR CUT".
- Энд have үндсэн үйл үг тул товчлогдохгүй: I've had my car repaired зөв (эхний have туслах үйл үг), харин I've my car repaired буруу.
- -ed төгсгөл: дуугүй авианы дараа /t/ (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), t эсвэл d-ийн дараа /ɪd/ (painted, mended – нэмэлт үетэй), бусад дуут авианы дараа /d/ (repaired, cleaned). fixed /fɪkst/ дотор гийгүүлэгчдийн хооронд эгшиг бүү нэмээрэй («фиксэд» биш).
- Causative-д хэрэглэгддэг олон үйл үг дүрмийн бус past participle-тэй: cut, done, made, taken, stolen, sewn. dyed (будах), died (нас барах) хоёрын бичлэгийг анхаараарай: дуудлага нь ижил /daɪd/.
- have дэх /h/ нь зүгээр л амьсгал – монгол «х» шиг хоолойгоо хэржигнүүлэхгүй; /æ/ дээр амаа өргөн ангайгаарай.
Алтан дүрэм
Өөр хүн таны өмнөөс хийсэн, эсвэл танд тохиолдсон бол: have / get + тусагдахуун + past participle. Хүнийг нэрлэвэл: have someone do, get someone to do. Мөн санаарай: монгол «-уул / -лга» дагаврыг англиар have гэж задлаарай.
Дасгал
A. Бүтэц
Хаалтанд байгаа үгсийг зөв хэлбэр, дарааллаар бичнэ үү.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Causative-ээр дахин бичнэ үү: A mechanic is servicing my car.
-
get-ээр дахин бичнэ үү: A photographer will take our wedding photos.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: I'll get my sister … me move.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." Ажлыг хэн хийсэн бэ? …
-
"I had cleaned my suit." Ажлыг хэн хийсэн бэ? …
-
Аль өгүүлбэр нь таагүй явдлыг дүрсэлж байна вэ?
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Нөхцөл байдалд
Харилцан яриаг уншаад дутуу үгийг нөхөж, хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө тухай англиар бичээрэй.
-
Мэргэжлийн хүнээр тогтмол хийлгэдэг хоёр зүйлийнхээ тухай бичнэ үү.
-
Хэн нэгнээр хийлгэмээр байгаа нэг зүйлийнхээ тухай get someone to do-гоор бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do: хүнээр юм хийлгэх, зөвшөөрөх англиар My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Passive Voice бүх цагт ба модаль үйл үгтэй: is being done, has been done, must be done The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving – англиар өгүүлбэрийг -ing, having done-оор богиносгох (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To: англиар үүрэг, шаардлагыг нарийн илэрхийлэх We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Хариулт
A. Бүтэц
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Утга
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Алдааг олоорой
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Нөхцөл байдалд
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Таны ээлж
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Холимог давталт
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
