Reduced Relative Clauses: тодотгох өгүүлбэрийг -ing, V3, to-оор богиносгох
Reduced Relative Clauses: The Man Standing There
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та тодотгох өгүүлбэрийг богиносгож (the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive), тодотгох өгүүлбэрийг хэзээ богиносгож болохгүйг таньж чадна.
Гол санаа
Чөлөөтэй ярьдаг, бичдэг хүмүүс илүү үгэнд дургүй. The woman who is standing by the door дотор who is гэсэн үгс шинэ юм нэмдэггүй. Сонсогч тэдгүйгээр ойлгоно. Тиймээс англи хэл тэдгээрийг хасахыг зөвшөөрдөг: the woman standing by the door.
Мод тайрах хайчтай цэцэрлэгчийг төсөөлөөрэй. Ургамалд хэрэггүй хэсгийг – энд харьцангуй үг, туслах үйл үгийг – тайраад, утгыг агуулсан хэсгийг үлдээнэ. Үлдсэн хэсэг нь харилцааг харуулна:
- -ing хэлбэр → нэр үг өөрөө үйлдлийг хийдэг: the people living next door (тэд тэнд амьдардаг).
- past participle → нэр үг дээр үйлдэл хийгддэг: the car stolen last night (хэн нэгэн түүнийг хулгайлсан).
- to-инфинитив → the first / the last / the only / the next эсвэл дээд зэргийн дараа: the first person to arrive (хамгийн түрүүнд ирсэн хүн).
Үр дүн нь богино, уран. Мэдээ, зар, заавар, эрдэм шинжилгээний бичвэрт маш түгээмэл.
Монгол хэл ба англи хэл
Монгол хэлэнд энэ бүтэц үндсэн арга: тодотгол үргэлж үйл үгийн «-даг / -сан / -ж буй / -х» хэлбэрээр нэр үгийн өмнө ирдэг: «хажуу айлд амьдардаг хүмүүс», «өчигдөр орой хулгайлагдсан машин». Англиар богиносгосон тодотгол нэр үгийн дараа ирнэ: the people living next door.
Хоёр том ялгаа бий. Нэгдүгээрт, монгол «-даг», «-сан» нь ихэвчлэн идэвхтэй ба үйлдэгдэхүүн утгыг ялгадаггүй: «зах дээр зардаг ногоо» (ногоо зардаггүй, хүмүүс түүнийг зардаг). Англиар үүнийг заавал ялгана: хийдэг бол -ing, хийгддэг бол past participle: the vegetables sold at the market. Хоёрдугаарт, монгол «-сан» нь өнгөрсөн цаг ч заадаг тул англиар -ed хэлбэрийг идэвхтэй утгаар тавих хүсэл төрдөг. Англиар -ed / V3 = хийгдсэн; нэг удаагийн дууссан идэвхтэй үйлдэлд бүтэн who + Past Simple хэрэгтэй.
| Монголоор | Англиар | Юу өөр вэ |
|---|---|---|
| Хажуу айлд амьдардаг хүмүүс | the people living next door | тодотгол: монголоор өмнө, англиар дараа |
| Аавтай чинь ярьж байгаа эмэгтэй | the woman talking to your dad | энд адилхан: «-ж байгаа» = -ing |
| Зах дээр зардаг ногоо | the vegetables sold at the market | монголоор «-даг», англиар үйлдэгдэхүүн утга → V3 |
| Манай гэрийн гаднаас хулгайлагдсан машин | the car stolen from outside our house | «-гдсан» → V3 |
| Гэр бүлээсээ их сургуульд анх орсон эмэгтэй | the first woman in her family to go to university | «анх -сан» → the first + to |
| Өчигдөр залгасан эрэгтэй | the man who called yesterday | нэг удаагийн дууссан үйлдэл → бүтэн өгүүлбэр |
Товчхондоо: монгол тодотголыг нэр үгийн дараа шилжүүлээд, нэр үг хийдэг бол -ing, хийгддэг бол V3, first / last / only-ийн дараа to; нэг удаагийн дууссан идэвхтэй үйлдэлд who + Past Simple.
Бүтэц
Бүтэн өгүүлбэрээс богино өгүүлбэр рүү
| Төрөл | Бүтэн харьцангуй өгүүлбэр | Богиносгосон |
|---|---|---|
| Идэвхтэй | the people who live next door | the people living next door |
| Идэвхтэй (үргэлжилсэн) | the man who is sitting there | the man sitting there |
| Үйлдэгдэхүүн хэв | the car which was stolen last night | the car stolen last night |
| Үйлдэгдэхүүн хэв (үргэлжилсэн) | the issues that are being discussed | the issues being discussed |
| first / last / only / next / дээд зэргийн дараа | the first person who arrived | the first person to arrive |
| Мөн адил, үйлдэгдэхүүн хэв | the last person who was told | the last person to be told |
Яаж богиносгох вэ
| Алхам | Үйлдэл |
|---|---|
| 1 | Шалга: харьцангуй үг өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүн байх ёстой. |
| 2 | Идэвхтэй → харьцангуй үгийг (be байвал түүнийг ч) хас → -ing хэлбэр. |
| 3 | Үйлдэгдэхүүн хэв → харьцангуй үг + be-г хас → past participle-ийг үлдээ. |
| 4 | first / last / only / next эсвэл дээд зэргийн дараа → to-инфинитив. |
Богиносгож болохгүй үед
| Нөхцөл | ✅ Бүтэн өгүүлбэр | ❌ Богиносгосон |
|---|---|---|
| Өнгөрсөнд нэг удаа болж дууссан үйлдэл (идэвхтэй) | the man who called yesterday | the man calling yesterday |
| Харьцангуй үг тусагдахуун | the film that I watched | the film watching |
| Үйл үг модаль эсвэл төгссөн хэлбэртэй | people who can drive / the man who has lived here for years | people driving (утга өөр) / the man having lived here for years |
Хэрэглээ
1Идэвхтэй утга – -ing хэлбэр
Нэр үг өөрөө үйлдлийг хийдэг бол -ing хэлбэр хэрэглэнэ. Энэ нь үргэлжилсэн үйл үгийг (who is talking), мөн ерөнхий баримт, төлөв байдлыг илэрхийлэх энгийн үйл үгийг (who live, which contains) орлож чадна. Төлөв байдлын үйл үг ихэвчлэн үргэлжилсэн хэлбэргүй ч энд -ing хэлбэр болно.
2Үйлдэгдэхүүн утга – past participle
Нэр үг дээр үйлдэл хийгддэг бол past participle хэрэглэнэ. Энэ нь ямар ч цагийн who / which / that + be + past participle-ийг, тэр дундаа өнгөрсөн нэг удаагийн үйлдлийг ч орлоно.
3First, last, only, next, дээд зэргийн дараах to-инфинитив
the first, the second, the last, the next, the only болон дээд зэргийн (the youngest, the best) дараа харьцангуй өгүүлбэрийн оронд to-инфинитив хэрэглэнэ. Идэвхтэй ч, үйлдэгдэхүүн хэвтэй ч байж болох бөгөөд to have + past participle өмнө болсон үйлдлийг харуулна.
4Харьцангуй өгүүлбэрийг богиносгож болохгүй үед
Харьцангуй үг өгүүлбэрийнхээ өгүүлэгдэхүүн байх үед л богиносгож болно. Идэвхтэй үйл үгтэй, өнгөрсөнд нэг удаа болж дууссан үйлдэлд -ing хэлбэр бүү хэрэглээрэй – бүтэн өгүүлбэрийг үлдээнэ. Үйл үг модаль (can, should, will) эсвэл төгссөн (has lived) хэлбэртэй бол бас бүтэн өгүүлбэрийг үлдээнэ: -ing хэлбэр тэр утгыг алдана. Харьцангуй үг тусагдахуун бол зөвхөн түүнийг орхиж болно (B1-20).
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «үйлдвэрлэдэг», «зардаг» → үйлдэгдэхүүн утгад -ing. Монголоор «Монголд үйлдвэрлэдэг ноолууран ороолт жуулчдын дунд их эрэлттэй» гэдэгт «үйлдвэрлэдэг» нь хэлбэрээрээ идэвхтэй. Ороолт өөрөө юу ч үйлдвэрлэдэггүй – хүмүүс түүнийг үйлдвэрлэдэг. Англиар үйлдэгдэхүүн утгад past participle.
2. «-сан» тодотгол → нэр үгийн дараа Past Simple. «Өчигдөр надаас зам асуусан жуулчин Пусанаас ирсэн юм байна» гэдэгт «асуусан» нэг үгээр бүх юмыг хэлдэг. Англиар нэр үгийн дараа asked-ийг шууд тавибал хоёр үндсэн үйл үгтэй, бүтэцгүй өгүүлбэр гарна. Нэг удаагийн дууссан идэвхтэй үйлдэлд бүтэн who + Past Simple.
3. Тодотголыг нэр үгийн өмнө тавих. Монголоор «Хөвсгөл нуурын эрэгт байрлах жуулчны бааз» гэж бүх тодотгол нэр үгийн өмнө ирдэг тул англиар ч урт хэсгийг the-ийн араас, нэр үгийн өмнө тавих нь бий. Англиар зөвхөн ганц тэмдэг нэр өмнө ирнэ; урт хэсэг нэр үгийн дараа.
4. «ганц … -сан» → the only + Past Simple. «Манай багаас жолооны шалгалтад анхны оролдлогоор тэнцсэн ганц хүн бол Тэмүүлэн» гэхэд монголоор «тэнцсэн» хэлбэр байгаа тул англиар passed-ийг шууд тавих нь элбэг. The first / the last / the only-ийн дараа to-инфинитив.
Бүү андуураарай
-ing (идэвхтэй) эсвэл past participle (үйлдэгдэхүүн утга) – Үйлдлийг хэн хийдэг вэ? A2-30-ийн boring / bored шиг ажилладаг. Монголоор «хөөж байгаа» ба «хөөгдсөн» гэж ялгадаг – энд адилхан.
богиносгосон өгүүлбэр эсвэл тусагдахуун төлөөний үгийг орхих – хоёр өөр товчлол. Харьцангуй үг тусагдахуун бол түүнийг зүгээр л орхино (B1-20); өгүүлэгдэхүүн бол participle-ээр богиносгоно.
богиносгосон тодотгол эсвэл participle clause – Богиносгосон тодотгол нэр үгийн яг дараа ирж аль нь болохыг хэлнэ. Өгүүлбэрийн эхэнд ирдэг participle clause нь өгүүлэгдэхүүн юу хийснийг тайлбарладаг; түүнийг B2-10-д үзнэ.
Зөв бичих ба дуудлага
- Богиносгосон ялгах тодотгол таслалгүй, завсарлагагүй: The man standing there is my boss. Богиносгосон нэмэлт тодотгол таслалаа хадгална (B2-08): The bridge, built in 1890, is still in use.
- Дүрмийн бус past participle-ийг анхаараарай: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent.
- -ing бичих: дуудагддаггүй e-г хасна (leave → leaving), богино өргөлттэй эгшгийн дараах төгсгөлийн гийгүүлэгчийг давхарлана (sit → sitting), lie → lying.
- -ing хэлбэрийн төгсгөлийн /ŋ/ нь монгол «сайн», «байнга» дахь хамрын авиатай ойролцоо: хэлний ар талаар хэлбэл амархан. Ард нь «г» нэмэхгүй.
- Participle нэр үгээс илүү өргөлт авахгүй: the people living next door нэг жигд бүлэг болж хэлэгдэх бөгөөд гол өргөлт door /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US) дээр.
Алтан дүрэм
Харьцангуй үг ба туслах үйл үгийг тайр: нэр үг хийдэг → -ing; нэр үг дээр хийгддэг → past participle; first / last / only / next / дээд зэрэг-ийн дараа → to-инфинитив. Харьцангуй үг өгүүлэгдэхүүн байх үед л богиносго; өнгөрсөн нэг дууссан үйлдэлд, модаль, төгссөн хэлбэрийн оронд -ing бүү хэрэглэ. Мөн санаарай: монгол «зардаг», «үйлдвэрлэдэг» үйлдэгдэхүүн утгатай бол англиар sold, produced болно.
Дасгал
A. Бүтэц
Харьцангуй өгүүлбэрийг богиносгоно уу.
-
Богиносгоно уу: The girl who is playing the piano is only eight.
-
Богиносгоно уу: The bridge which was built in 1890 is still in use.
-
Богиносгоно уу: She was the first person in our town who drove an electric car.
-
Богиносгоно уу: Students who want to join the trip should sign up today.
-
Богиносгоно уу: The problems that are being discussed are serious.
-
Богиносгоно уу: He was the only player who was chosen for both teams.
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: The money … at the event went to charity.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: Do you know the guy … the red jacket?
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: She was the only candidate … every question correctly.
-
Энэ өгүүлбэрийг богиносгож болох уу? "the dress that she bought last week" …харьцангуй үг тусагдахуун
-
Энэ өгүүлбэрийг богиносгож болох уу? "the train that leaves at 9:15" …the train leaving at 9:15
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
The email sending by the bank was a scam.
-
The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
-
The people waiting outside have been there for an hour.
-
The house built by my grandfather it is still standing.
D. Нөхцөл байдалд
Мэдэгдлийг уншаад хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.
E. Таны ээлж
Өөрийнхөө үгээр англиар бичээрэй.
-
Зураг дээрх эсвэл таны байгаа өрөөн дэх хоёр хүнийг -ing хэлбэрээр дүрслэнэ үү.
-
Нэг амжилтын тухай the first / the only / the youngest + to-инфинитивээр бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: таслалтай тодотгох өгүүлбэр, which, whose, of whom My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
-
A2-30 Bored уу, boring уу? -ed ба -ing тэмдэг нэрийг монголоор тайлбарлав The film was really ….
-
B1-11 Passive Voice бүх цагт ба модаль үйл үгтэй: is being done, has been done, must be done The new hospital (build) at the moment.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To: англиар үүрэг, шаардлагыг нарийн илэрхийлэх The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
Хариулт
A. Бүтэц
- The girl playing the piano is only eight.
- The bridge built in 1890 is still in use.
- She was the first person in our town to drive an electric car.
- Students wanting to join the trip should sign up today.
- The problems being discussed are serious.
- He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.
B. Утга
- raised
- wearing
- to answer
- No
- Yes
C. Алдааг олоорой
- The email sent by the bank was a scam.
- The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
- ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
- The house built by my grandfather is still standing.
D. Нөхцөл байдалд
- travelling
- leaving
- left
- to stop / stopping
- bought
E. Таны ээлж
- The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
- My grandmother was the first person in her village to go to university.
F. Холимог давталт
- who
- boring
- is being built
- was supposed to arrive
