SlowingoДүрэм
B2 9 / 30

Reduced Relative Clauses: тодотгох өгүүлбэрийг -ing, V3, to-оор богиносгох

Reduced Relative Clauses: The Man Standing There

Энэ хуудсанд
  1. Зорилго
  2. Гол санаа
  3. Монгол хэл ба англи хэл
  4. Бүтэц
  5. Хэрэглээ
  6. Түгээмэл алдаа
  7. Монголчуудад тохиолддог урхи
  8. Бүү андуураарай
  9. Зөв бичих ба дуудлага
  10. Алтан дүрэм
  11. Дасгал

Зорилго

Энэ хичээлийн дараа та тодотгох өгүүлбэрийг богиносгож (the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive), тодотгох өгүүлбэрийг хэзээ богиносгож болохгүйг таньж чадна.

Гол санаа

Чөлөөтэй ярьдаг, бичдэг хүмүүс илүү үгэнд дургүй. The woman who is standing by the door дотор who is гэсэн үгс шинэ юм нэмдэггүй. Сонсогч тэдгүйгээр ойлгоно. Тиймээс англи хэл тэдгээрийг хасахыг зөвшөөрдөг: the woman standing by the door.

Мод тайрах хайчтай цэцэрлэгчийг төсөөлөөрэй. Ургамалд хэрэггүй хэсгийг – энд харьцангуй үг, туслах үйл үгийг – тайраад, утгыг агуулсан хэсгийг үлдээнэ. Үлдсэн хэсэг нь харилцааг харуулна:

  • -ing хэлбэр → нэр үг өөрөө үйлдлийг хийдэг: the people living next door (тэд тэнд амьдардаг).
  • past participle → нэр үг дээр үйлдэл хийгддэг: the car stolen last night (хэн нэгэн түүнийг хулгайлсан).
  • to-инфинитив → the first / the last / the only / the next эсвэл дээд зэргийн дараа: the first person to arrive (хамгийн түрүүнд ирсэн хүн).

Үр дүн нь богино, уран. Мэдээ, зар, заавар, эрдэм шинжилгээний бичвэрт маш түгээмэл.

Монгол хэл ба англи хэл

Монгол хэлэнд энэ бүтэц үндсэн арга: тодотгол үргэлж үйл үгийн «-даг / -сан / -ж буй / -х» хэлбэрээр нэр үгийн өмнө ирдэг: «хажуу айлд амьдардаг хүмүүс», «өчигдөр орой хулгайлагдсан машин». Англиар богиносгосон тодотгол нэр үгийн дараа ирнэ: the people living next door.

Хоёр том ялгаа бий. Нэгдүгээрт, монгол «-даг», «-сан» нь ихэвчлэн идэвхтэй ба үйлдэгдэхүүн утгыг ялгадаггүй: «зах дээр зардаг ногоо» (ногоо зардаггүй, хүмүүс түүнийг зардаг). Англиар үүнийг заавал ялгана: хийдэг бол -ing, хийгддэг бол past participle: the vegetables sold at the market. Хоёрдугаарт, монгол «-сан» нь өнгөрсөн цаг ч заадаг тул англиар -ed хэлбэрийг идэвхтэй утгаар тавих хүсэл төрдөг. Англиар -ed / V3 = хийгдсэн; нэг удаагийн дууссан идэвхтэй үйлдэлд бүтэн who + Past Simple хэрэгтэй.

МонголоорАнглиарЮу өөр вэ
Хажуу айлд амьдардаг хүмүүсthe people living next doorтодотгол: монголоор өмнө, англиар дараа
Аавтай чинь ярьж байгаа эмэгтэйthe woman talking to your dadэнд адилхан: «-ж байгаа» = -ing
Зах дээр зардаг ногооthe vegetables sold at the marketмонголоор «-даг», англиар үйлдэгдэхүүн утга → V3
Манай гэрийн гаднаас хулгайлагдсан машинthe car stolen from outside our house«-гдсан» → V3
Гэр бүлээсээ их сургуульд анх орсон эмэгтэйthe first woman in her family to go to university«анх -сан» → the first + to
Өчигдөр залгасан эрэгтэйthe man who called yesterdayнэг удаагийн дууссан үйлдэл → бүтэн өгүүлбэр

Товчхондоо: монгол тодотголыг нэр үгийн дараа шилжүүлээд, нэр үг хийдэг бол -ing, хийгддэг бол V3, first / last / only-ийн дараа to; нэг удаагийн дууссан идэвхтэй үйлдэлд who + Past Simple.

Бүтэц

Бүтэн өгүүлбэрээс богино өгүүлбэр рүү

ТөрөлБүтэн харьцангуй өгүүлбэрБогиносгосон
Идэвхтэйthe people who live next doorthe people living next door
Идэвхтэй (үргэлжилсэн)the man who is sitting therethe man sitting there
Үйлдэгдэхүүн хэвthe car which was stolen last nightthe car stolen last night
Үйлдэгдэхүүн хэв (үргэлжилсэн)the issues that are being discussedthe issues being discussed
first / last / only / next / дээд зэргийн дарааthe first person who arrivedthe first person to arrive
Мөн адил, үйлдэгдэхүүн хэвthe last person who was toldthe last person to be told

Яаж богиносгох вэ

АлхамҮйлдэл
1Шалга: харьцангуй үг өгүүлбэрийн өгүүлэгдэхүүн байх ёстой.
2Идэвхтэй → харьцангуй үгийг (be байвал түүнийг ч) хас → -ing хэлбэр.
3Үйлдэгдэхүүн хэв → харьцангуй үг + be-г хас → past participle-ийг үлдээ.
4first / last / only / next эсвэл дээд зэргийн дараа → to-инфинитив.

Богиносгож болохгүй үед

Нөхцөл✅ Бүтэн өгүүлбэр❌ Богиносгосон
Өнгөрсөнд нэг удаа болж дууссан үйлдэл (идэвхтэй)the man who called yesterdaythe man calling yesterday
Харьцангуй үг тусагдахуунthe film that I watchedthe film watching
Үйл үг модаль эсвэл төгссөн хэлбэртэйpeople who can drive / the man who has lived here for yearspeople driving (утга өөр) / the man having lived here for years

Хэрэглээ

1Идэвхтэй утга – -ing хэлбэр

Нэр үг өөрөө үйлдлийг хийдэг бол -ing хэлбэр хэрэглэнэ. Энэ нь үргэлжилсэн үйл үгийг (who is talking), мөн ерөнхий баримт, төлөв байдлыг илэрхийлэх энгийн үйл үгийг (who live, which contains) орлож чадна. Төлөв байдлын үйл үг ихэвчлэн үргэлжилсэн хэлбэргүй ч энд -ing хэлбэр болно.

Who's the woman talking to your dad?
Аавтай чинь ярьж байгаа эмэгтэй хэн бэ?
= who is talking
Passengers travelling to Manchester should change at Crewe.
Манчестер руу явж буй зорчигчид Крю буудал дээр галт тэрэг солих хэрэгтэй.
= who are travelling
I've found a website selling second-hand textbooks.
Би хуучин сурах бичиг зардаг нэг вэбсайт оллоо.
= which sells: вэбсайт өөрөө зардаг
The man sitting next to me on the plane snored all night.
Онгоцонд миний хажууд суусан эрэгтэй шөнөжин хурхирсан.
= who was sitting; монголоор «суусан», англиар sitting
We need a box containing all the cables.
Бидэнд бүх кабель багтсан хайрцаг хэрэгтэй.
= which contains: төлөв байдлын үйл үг
Anyone wishing to leave early should speak to the organiser.
Эрт явахыг хүссэн хүн зохион байгуулагчид хэлээрэй.
монголоор «хүссэн», англиар wishing

2Үйлдэгдэхүүн утга – past participle

Нэр үг дээр үйлдэл хийгддэг бол past participle хэрэглэнэ. Энэ нь ямар ч цагийн who / which / that + be + past participle-ийг, тэр дундаа өнгөрсөн нэг удаагийн үйлдлийг ч орлоно.

The car stolen from outside our house was found in a car park.
Манай гэрийн гаднаас хулгайлагдсан машиныг зогсоол дээрээс олсон.
= which was stolen; car park (UK) = parking lot (US)
Most of the vegetables sold at the market are grown locally.
Зах дээр зардаг ногооны ихэнхийг нутагтаа тариалдаг.
монголоор «зардаг», англиар sold
Is this the photo taken at Grandma's 80th birthday?
Энэ эмээгийн 80 насны ойн баяр дээр авсан зураг уу?
= which was taken
Applications received after 30 June will not be accepted.
Зургадугаар сарын 30-наас хойш ирсэн өргөдлийг хүлээж авахгүй.
монголоор «ирсэн», англиар received (хүлээн авагдсан)
The issues being discussed today affect everyone.
Өнөөдөр хэлэлцэж буй асуудлууд хүн бүрт хамаатай.
үргэлжилсэн үйлдэгдэхүүн хэв: being + past participle

3First, last, only, next, дээд зэргийн дараах to-инфинитив

the first, the second, the last, the next, the only болон дээд зэргийн (the youngest, the best) дараа харьцангуй өгүүлбэрийн оронд to-инфинитив хэрэглэнэ. Идэвхтэй ч, үйлдэгдэхүүн хэвтэй ч байж болох бөгөөд to have + past participle өмнө болсон үйлдлийг харуулна.

She was the first woman in her family to go to university.
Тэр гэр бүлээсээ их сургуульд анх орсон эмэгтэй.
«анх -сан» → the first + to
The last person to leave the office should switch off the lights.
Оффисоос хамгийн сүүлд гарах хүн гэрлээ унтраагаарай.
the last + to
At 19, she became the youngest player to win the title.
Тэр 19 настайдаа аварга цолыг хүртсэн хамгийн залуу тамирчин болсон.
дээд зэрэг + to
I was the last to be told about the changes.
Өөрчлөлтийн тухай надад хамгийн сүүлд хэлсэн.
үйлдэгдэхүүн хэв: to be + past participle
He's the only one to have read the whole report.
Тайланг бүтнээр нь уншсан ганц хүн бол тэр.
to have + past participle: тэр уншсан

4Харьцангуй өгүүлбэрийг богиносгож болохгүй үед

Харьцангуй үг өгүүлбэрийнхээ өгүүлэгдэхүүн байх үед л богиносгож болно. Идэвхтэй үйл үгтэй, өнгөрсөнд нэг удаа болж дууссан үйлдэлд -ing хэлбэр бүү хэрэглээрэй – бүтэн өгүүлбэрийг үлдээнэ. Үйл үг модаль (can, should, will) эсвэл төгссөн (has lived) хэлбэртэй бол бас бүтэн өгүүлбэрийг үлдээнэ: -ing хэлбэр тэр утгыг алдана. Харьцангуй үг тусагдахуун бол зөвхөн түүнийг орхиж болно (B1-20).

The man who called yesterday left a message.
Өчигдөр залгасан эрэгтэй мессеж үлдээсэн.
"the man calling yesterday" биш
The student who won the prize last year is giving a speech.
Өнгөрсөн жил шагнал авсан оюутан илтгэл тавьж байна.
өнгөрсөн нэг үйл явдал
The burglar who broke into our flat has been caught.
Манай байранд нэвтэрсэн хулгайчийг баривчилжээ.
flat (UK) = apartment (US)
We need someone who can drive.
Бидэнд машин барьж чадах хүн хэрэгтэй.
модаль: "someone driving" өөр утгатай
The man who has lived next door for thirty years is moving out.
Гуч жил хажуу айлд амьдарсан эрэгтэй нүүх гэж байна.
төгссөн хэлбэр: бүтэн өгүүлбэр
The cake that I made for the party was a disaster.
Миний үдэшлэгт зориулж хийсэн бялуу бүтэлгүйтсэн.
тусагдахуун: "the cake I made" болно, -ing болохгүй

Түгээмэл алдаа

❌The man calling you yesterday was my uncle.
✅The man who called you yesterday was my uncle.
Өнгөрсөн нэг дууссан үйлдэл: бүтэн өгүүлбэр хэрэглэнэ.
❌The book writing by my aunt is a bestseller.
✅The book written by my aunt is a bestseller.
Үйлдэгдэхүүн утга → past participle.
❌The people lived next door are very noisy.
✅The people living next door are very noisy.
Идэвхтэй богино өгүүлбэр → -ing, Past Simple биш.
❌The documents sending yesterday have arrived.
✅The documents sent yesterday have arrived.
Бичиг баримт илгээдэггүй; хэн нэгэн илгээдэг → sent.
❌The girl standing by the window she is my cousin.
✅The girl standing by the window is my cousin.
Өгүүлэгдэхүүнийг бүү давт.
❌The film I watching last night was boring.
✅The film I watched last night was boring.
Тусагдахуун харьцангуй үг: зүгээр л орхино (B1-20); -ing бүү хэрэглэ.
⚠️She was the first person arriving at the party.
✅She was the first person to arrive at the party.
Дүрмийн хувьд зөв, гэхдээ the first / last / only-гийн дараа to-инфинитив байгалийн сонголт.

Монголчуудад тохиолддог урхи

1. «үйлдвэрлэдэг», «зардаг» → үйлдэгдэхүүн утгад -ing. Монголоор «Монголд үйлдвэрлэдэг ноолууран ороолт жуулчдын дунд их эрэлттэй» гэдэгт «үйлдвэрлэдэг» нь хэлбэрээрээ идэвхтэй. Ороолт өөрөө юу ч үйлдвэрлэдэггүй – хүмүүс түүнийг үйлдвэрлэдэг. Англиар үйлдэгдэхүүн утгад past participle.

❌The cashmere scarves producing in Mongolia are very popular with tourists.
✅The cashmere scarves produced in Mongolia are very popular with tourists.
ороолтыг үйлдвэрлэдэг → produced

2. «-сан» тодотгол → нэр үгийн дараа Past Simple. «Өчигдөр надаас зам асуусан жуулчин Пусанаас ирсэн юм байна» гэдэгт «асуусан» нэг үгээр бүх юмыг хэлдэг. Англиар нэр үгийн дараа asked-ийг шууд тавибал хоёр үндсэн үйл үгтэй, бүтэцгүй өгүүлбэр гарна. Нэг удаагийн дууссан идэвхтэй үйлдэлд бүтэн who + Past Simple.

❌The tourist asked me for directions yesterday came from Busan.
✅The tourist who asked me for directions yesterday came from Busan.
нэг удаагийн дууссан үйлдэл → who asked

3. Тодотголыг нэр үгийн өмнө тавих. Монголоор «Хөвсгөл нуурын эрэгт байрлах жуулчны бааз» гэж бүх тодотгол нэр үгийн өмнө ирдэг тул англиар ч урт хэсгийг the-ийн араас, нэр үгийн өмнө тавих нь бий. Англиар зөвхөн ганц тэмдэг нэр өмнө ирнэ; урт хэсэг нэр үгийн дараа.

❌We stayed at the by Khuvsgul Lake located ger camp.
✅We stayed at the ger camp located by Khuvsgul Lake. эсвэл We stayed at the ger camp by Khuvsgul Lake.
урт тодотгол нэр үгийн дараа

4. «ганц … -сан» → the only + Past Simple. «Манай багаас жолооны шалгалтад анхны оролдлогоор тэнцсэн ганц хүн бол Тэмүүлэн» гэхэд монголоор «тэнцсэн» хэлбэр байгаа тул англиар passed-ийг шууд тавих нь элбэг. The first / the last / the only-ийн дараа to-инфинитив.

❌Temuulen was the only one in our team passed the driving test the first time.
✅Temuulen was the only one in our team to pass the driving test the first time. эсвэл Temuulen was the only one in our team who passed the driving test the first time.
the only + to pass

Бүү андуураарай

-ing (идэвхтэй) эсвэл past participle (үйлдэгдэхүүн утга) – Үйлдлийг хэн хийдэг вэ? A2-30-ийн boring / bored шиг ажилладаг. Монголоор «хөөж байгаа» ба «хөөгдсөн» гэж ялгадаг – энд адилхан.

There's a dog chasing a cat in the garden.
Цэцэрлэгт муур хөөж байгаа нохой байна.
нохой хөөж байна
The cat chased by the dog is safe now.
Нохойд хөөгдсөн муур одоо аюулгүй.
муурыг хөөсөн

богиносгосон өгүүлбэр эсвэл тусагдахуун төлөөний үгийг орхих – хоёр өөр товчлол. Харьцангуй үг тусагдахуун бол түүнийг зүгээр л орхино (B1-20); өгүүлэгдэхүүн бол participle-ээр богиносгоно.

The song she sang was beautiful.
Түүний дуулсан дуу гоё байсан.
тусагдахуун: that-г орхисон
The woman singing that song is my sister.
Тэр дууг дуулж байгаа эмэгтэй бол миний эгч.
өгүүлэгдэхүүн: who is singing → singing

богиносгосон тодотгол эсвэл participle clause – Богиносгосон тодотгол нэр үгийн яг дараа ирж аль нь болохыг хэлнэ. Өгүүлбэрийн эхэнд ирдэг participle clause нь өгүүлэгдэхүүн юу хийснийг тайлбарладаг; түүнийг B2-10-д үзнэ.

The woman standing by the door is my aunt.
Хаалганы дэргэд зогсож байгаа эмэгтэй бол миний нагац эгч.
аль эмэгтэй: богиносгосон тодотгол
Standing by the door, my aunt waved goodbye.
Нагац эгч маань хаалганы дэргэд зогсоод гар даллан үдэв.
тэр юу хийж байсан: participle clause

Зөв бичих ба дуудлага

  • Богиносгосон ялгах тодотгол таслалгүй, завсарлагагүй: The man standing there is my boss. Богиносгосон нэмэлт тодотгол таслалаа хадгална (B2-08): The bridge, built in 1890, is still in use.
  • Дүрмийн бус past participle-ийг анхаараарай: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent.
  • -ing бичих: дуудагддаггүй e-г хасна (leave → leaving), богино өргөлттэй эгшгийн дараах төгсгөлийн гийгүүлэгчийг давхарлана (sit → sitting), lie → lying.
  • -ing хэлбэрийн төгсгөлийн /ŋ/ нь монгол «сайн», «байнга» дахь хамрын авиатай ойролцоо: хэлний ар талаар хэлбэл амархан. Ард нь «г» нэмэхгүй.
  • Participle нэр үгээс илүү өргөлт авахгүй: the people living next door нэг жигд бүлэг болж хэлэгдэх бөгөөд гол өргөлт door /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US) дээр.

Алтан дүрэм

Харьцангуй үг ба туслах үйл үгийг тайр: нэр үг хийдэг → -ing; нэр үг дээр хийгддэг → past participle; first / last / only / next / дээд зэрэг-ийн дараа → to-инфинитив. Харьцангуй үг өгүүлэгдэхүүн байх үед л богиносго; өнгөрсөн нэг дууссан үйлдэлд, модаль, төгссөн хэлбэрийн оронд -ing бүү хэрэглэ. Мөн санаарай: монгол «зардаг», «үйлдвэрлэдэг» үйлдэгдэхүүн утгатай бол англиар sold, produced болно.

Дасгал

A. Бүтэц

Харьцангуй өгүүлбэрийг богиносгоно уу.

  1. Богиносгоно уу: The girl who is playing the piano is only eight.
  2. Богиносгоно уу: The bridge which was built in 1890 is still in use.
  3. Богиносгоно уу: She was the first person in our town who drove an electric car.
  4. Богиносгоно уу: Students who want to join the trip should sign up today.
  5. Богиносгоно уу: The problems that are being discussed are serious.
  6. Богиносгоно уу: He was the only player who was chosen for both teams.

B. Утга

Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.

  1. Зөв хариултыг сонгоно уу: The money … at the event went to charity.
  2. Зөв хариултыг сонгоно уу: Do you know the guy … the red jacket?
  3. Зөв хариултыг сонгоно уу: She was the only candidate … every question correctly.
  4. Энэ өгүүлбэрийг богиносгож болох уу? "the dress that she bought last week" …
  5. Энэ өгүүлбэрийг богиносгож болох уу? "the train that leaves at 9:15" …

C. Алдааг олоорой

Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.

  1. The email sending by the bank was a scam.
  2. The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
  3. The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather it is still standing.

D. Нөхцөл байдалд

Мэдэгдлийг уншаад хаалтанд байгаа үйл үгийг зөв хэлбэрт оруулна уу.

Notice at the station
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.

E. Таны ээлж

Өөрийнхөө үгээр англиар бичээрэй.

  1. Зураг дээрх эсвэл таны байгаа өрөөн дэх хоёр хүнийг -ing хэлбэрээр дүрслэнэ үү.
  2. Нэг амжилтын тухай the first / the only / the youngest + to-инфинитивээр бичнэ үү.

F. Холимог давталт

Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.

  1. B2-08 Non-Defining Relative Clauses: таслалтай тодотгох өгүүлбэр, which, whose, of whom
    My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
  2. A2-30 Bored уу, boring уу? -ed ба -ing тэмдэг нэрийг монголоор тайлбарлав
    The film was really ….
  3. B1-11 Passive Voice бүх цагт ба модаль үйл үгтэй: is being done, has been done, must be done
    The new hospital (build) at the moment.
  4. B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To: англиар үүрэг, шаардлагыг нарийн илэрхийлэх
    The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
Хариулт

A. Бүтэц

  1. The girl playing the piano is only eight.
  2. The bridge built in 1890 is still in use.
  3. She was the first person in our town to drive an electric car.
  4. Students wanting to join the trip should sign up today.
  5. The problems being discussed are serious.
  6. He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.

B. Утга

  1. raised
  2. wearing
  3. to answer
  4. No
  5. Yes

C. Алдааг олоорой

  1. The email sent by the bank was a scam.
  2. The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
  3. ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather is still standing.

D. Нөхцөл байдалд

  1. travelling
  2. leaving
  3. left
  4. to stop / stopping
  5. bought

E. Таны ээлж

  1. The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
  2. My grandmother was the first person in her village to go to university.

F. Холимог давталт

  1. who
  2. boring
  3. is being built
  4. was supposed to arrive
Android аппЯвж байхдаа суралц Google Play