Non-Defining Relative Clauses: अल्पविरामसहितको थप जानकारी — सजिलो नेपालीमा
Non-Defining Relative Clauses
यस पृष्ठमा
लक्ष्य
यो पाठपछि तपाईं अल्पविराम (comma) प्रयोग गरेर कुनै व्यक्ति, वस्तु, ठाउँ वा समयबारे थप जानकारी जोड्न सक्नुहुनेछ: My sister, who lives in Oslo, is a pilot। अल्पविरामले अर्थ कसरी बदल्छ भन्ने बुझ्न, पूरा उपवाक्यबारे टिप्पणी गर्न which प्रयोग गर्न, र some of whom / most of which प्रयोग गर्न पनि सक्नुहुनेछ।
मुख्य विचार
सम्बन्धवाचक उपवाक्य (relative clause) ले दुई एकदमै फरक काम गर्न सक्छ।
Defining उपवाक्य (A2-29, B1-20) ले कुन भन्ने बताउँछ। यो नभए सुन्ने व्यक्तिलाई तपाईं कसको वा केको कुरा गर्दै हुनुहुन्छ भन्ने थाहा हुँदैन: The woman who called you is my boss. कुन महिला? तपाईंलाई फोन गर्ने।
Non-defining उपवाक्यले पहिल्यै स्पष्ट भइसकेको कुराबारे थप जानकारी दिन्छ। मञ्चमा एक जना कलाकार कल्पना गर्नुहोस्, जो एकछिन दर्शकतिर फर्केर छोटो टिप्पणी गर्छ, अनि फेरि दृश्यमा फर्कन्छ। नाटकलाई त्यो टिप्पणी चाहिँदैन, तर यसले केही थप्छ: My boss, who is from Ireland, called today. मेरो हाकिम एक जना मात्र हुनुहुन्छ; उपवाक्यले उहाँबारे थप कुरा मात्र भन्छ। यसलाई हटाउनुहोस्, वाक्यको अर्थ अझै पूरा हुन्छ।
अल्पविरामले यो टिप्पणीलाई छुट्याउँछ। बोलीमा यी छोटो विराम बन्छन्, र आवाज अलिकति तल झर्छ। उपवाक्य छुट्टै टिप्पणी भएकाले यसका नियम अझ कडा छन्: that आउँदैन, र relative शब्द कहिल्यै छोड्न मिल्दैन।
नेपाली र अङ्ग्रेजी
नेपालीमा थप जानकारी प्रायः नामभन्दा अगाडि कृदन्तले दिइन्छ: “टोरन्टोमा बस्ने मेरो दाइ आर्किटेक्ट हुनुहुन्छ”। तर यो वाक्यले दाइ एक जना मात्र हुनुहुन्छ कि धेरैमध्ये एक, भन्ने छुट्याउँदैन। अङ्ग्रेजीमा यो फरक अल्पविरामले देखाउँछ। लेख्य नेपालीमा अङ्ग्रेजीजस्तै ढाँचा पनि आउँछ: “मेरो दाइ, जो टोरन्टोमा बस्नुहुन्छ, आर्किटेक्ट हुनुहुन्छ”; यो non-defining उपवाक्यसँग राम्ररी मिल्छ। पूरा कुराबारे टिप्पणी नेपालीमा जसले गर्दा वा जुन कुरा ले गरिन्छ: “ऊ फेरि फेल भयो, जुन कुराले सबैलाई अचम्मित बनायो”; अङ्ग्रेजीमा यो काम एउटै which ले गर्छ। “जसमध्ये धेरैजसो” ठ्याक्कै most of whom / most of which हो, र “जसको” whose हो।
| नेपाली | अर्थ | अङ्ग्रेजी |
|---|---|---|
| टोरन्टोमा बस्ने मेरो दाइ आर्किटेक्ट हुनुहुन्छ। | एक कि धेरै दाइ? नेपालीले छुट्याउँदैन | My brother who lives in Toronto… / My brother, who lives in Toronto, … |
| मेरी हजुरआमा, जो ९२ वर्षकी हुनुहुन्छ, अझै हरेक बिहान पौडी खेल्नुहुन्छ। | थप जानकारी | My grandmother, who is 92, still swims every morning. |
| ऊ फेरि फेल भयो, जुन कुराले सबैलाई अचम्मित बनायो। | पूरा कुराबारे टिप्पणी | He failed again, which surprised everyone. |
| करिब पचास जनाले आवेदन दिए, जसमध्ये धेरैजसोसँग अनुभव थिएन। | सङ्ख्या + मध्ये | About fifty people applied, most of whom had no experience. |
| Maya, जसकी बहिनीसँग म स्कुलमा सँगै पढेँ, … | स्वामित्व | Maya, whose sister I went to school with, … |
संरचना
Non-defining उपवाक्यका relative शब्द
| शब्द | केलाई जनाउँछ | उदाहरण |
|---|---|---|
| who | मानिस (कर्ता वा कर्म) | My uncle, who is a chef, cooked dinner. |
| whom | मानिस (कर्म; औपचारिक) | The director, whom I met last year, has retired. |
| which | वस्तु, जनावर, पूरा उपवाक्य | The museum, which opened in 2019, is free. |
| whose | स्वामित्व (मानिस र वस्तु) | Our neighbour, whose dog barks all night, is moving. |
| where | ठाउँ | We stayed in Porto, where my parents met. |
| when | समय | I'll call you on Friday, when I'm less busy. |
नियम
| नियम | ✅ | ❌ |
|---|---|---|
| उपवाक्यको दुवैतिर अल्पविराम (वाक्यको अन्त्यमा भए एउटा मात्र) | My car, which is ten years old, still runs well. | My car which is ten years old still runs well. |
| that प्रयोग हुँदैन | Paris, which I love, is expensive. | Paris, that I love, is expensive. |
| Relative शब्द छोड्न मिल्दैन | The film, which I saw yesterday, was great. | The film, I saw yesterday, was great. |
सङ्ख्या / परिमाणवाचक शब्द + of whom / of which
| परिमाणवाचक शब्द | मानिस | वस्तु |
|---|---|---|
| some / many / most / all / none / both / neither / one / two… | + of whom | + of which |
| उदाहरण | I have three brothers, all of whom live abroad. | She wrote five novels, two of which became films. |
टिप्पणी उपवाक्य
| मुख्य उपवाक्य | , which … (पूरा उपवाक्यबारे) |
|---|---|
| The train was cancelled, | which meant we had to take a taxi. |
प्रयोग
1Defining र non-defining: अल्पविरामले अर्थ बदल्छ
अल्पविराम नभए उपवाक्यले कुन भन्ने छुट्याउँछ। अल्पविराम भए उपवाक्यले पहिल्यै चिनिएको कुराबारे जानकारी थप्छ। अर्थ फरक हुन सक्छ।
2थप जानकारी: who, which, whom
मानिसका लागि who र वस्तुका लागि which प्रयोग गर्नुहोस्। औपचारिक लेखाइमा व्यक्ति कर्म हुँदा whom प्रयोग हुन्छ; कुराकानीमा धेरैजसो मानिस who नै भन्छन्। उपवाक्य वाक्यको बीचमा वा अन्त्यमा आउन सक्छ।
3पूरा उपवाक्यलाई जनाउने which
Which ले एउटा नाम मात्र होइन, अघिल्लो पूरा उपवाक्यको विचारबारे टिप्पणी गर्न सक्छ। यस्तो उपवाक्य आफूले टिप्पणी गर्ने उपवाक्यपछि, अल्पविरामसँगै आउँछ। यहाँ what आउन सक्दैन।
4परिमाणवाचक शब्द + of whom / of which
सङ्ख्या वा परिमाणवाचक शब्दपछि मानिसका लागि of whom र वस्तुका लागि of which प्रयोग गर्नुहोस्। यसले दुई विचारलाई एउटै सहज वाक्यमा जोड्छ, र लेखाइमा धेरै प्रयोग हुन्छ।
5Non-defining उपवाक्यमा whose, where र when
Whose ले स्वामित्व, where ले ठाउँबारे र when ले समयबारे थप जानकारी दिन्छ।
सामान्य गल्तीहरू
नेपाली भाषीहरूका लागि पासोहरू
1. “-ने” कृदन्त → अल्पविराम छुट्नु। नेपालीको “फेवा तालका लागि प्रसिद्ध पोखरा” वा “कतारमा काम गर्ने मेरो बुबा” मा defining र non-defining को फरक देखिँदैन, त्यसैले अङ्ग्रेजीमा अल्पविराम नै छुट्छ। सहर, देश, आफ्नो बुबा वा आमा जस्ता एउटै मात्र भएका कुराबारेको थप जानकारी सधैँ अल्पविरामभित्र राख्नुहोस्।
2. “-हरूमध्ये धेरैजसो …” → , most of them…। नेपालीमा “हाम्रो कक्षामा चालीस जना विद्यार्थी छन्, धेरैजसो चितवनका छन्” भन्न सकिन्छ, किनभने नेपाली वाक्य अल्पविरामले सजिलै जोडिन्छन्। अङ्ग्रेजीमा अल्पविरामले मात्र दुई पूरा उपवाक्य जोड्न मिल्दैन: of whom / of which प्रयोग गर्नुहोस्, वा and थप्नुहोस्।
3. “जसले गर्दा” → due to which। नेपालीको “जसले गर्दा” लाई शब्दशः अनुवाद गर्दा due to which वा because of which बन्छ। यी गलत होइनन्, तर दैनिक अङ्ग्रेजीमा भारी र कृत्रिम सुनिन्छन्। स्वाभाविक रूप which meant (that)… वा which is why… हो।
नझुक्किनुहोस्
defining र non-defining — A2-29 र B1-20 हेर्नुहोस्।
which (एउटा नाम) र which (पूरा उपवाक्य)
which र what — which ले आफूभन्दा अघिको कुरालाई जनाउँछ; what को अर्थ “जुन कुरा” हो, र यसको अघि केही हुँदैन। B2-20 हेर्नुहोस्।
whom वा which अघि preposition आउने औपचारिक संरचना (the colleague to whom I spoke) C1-15 मा सिकाइन्छ। अल्पविरामका अरू नियम B2-27 मा छन्।
हिज्जे र उच्चारण
- बोलीमा non-defining उपवाक्यको अघि र पछि छोटो विराम हुन्छ, र यो अलि तल्लो स्वरमा र अलि छिटो भनिन्छ, छेउको टिप्पणीजस्तै: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
- Defining उपवाक्यमा विराम हुँदैन: My brother who lives in Toronto is an architect एउटै टुक्राका रूपमा भनिन्छ।
- उपवाक्य वाक्यको बीचमा छ भने दुईवटा अल्पविराम चाहिन्छ: एउटा अघि, एउटा पछि।
- whose (स्वामित्व) र who's (= who is / who has) उस्तै सुनिन्छन्: /huːz/, "hooz"। Who's that? / The man whose car… अन्त्यको /z/ मा आवाज आउँछ; यसलाई “ज” वा /s/ नबनाउनुहोस्।
- whom /huːm/, "hoom", औपचारिक हो र बोलीमा कमै सुनिन्छ। who, whom, whose मा w उच्चारण हुँदैन: सुरुमा /h/ मात्र।
सुनौलो नियम
थप जानकारी? त्यसलाई अल्पविरामभित्र राख्नुहोस् र who / whom / which / whose / where / when प्रयोग गर्नुहोस्, that होइन; अनि relative शब्द कहिल्यै नछोड्नुहोस्। सहर, देश वा आफ्नो एउटै मात्र भएको कुराबारेको जानकारी सधैँ अल्पविरामभित्र जान्छ।
अभ्यास
A. संरचना
हरेक ठाउँमा सही शब्द लेख्नुहोस्।
-
My best friend, lives next door, is a nurse.
-
The castle, was built in 1250, is now a hotel.
-
Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
-
We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
-
The company has 300 employees, most of work from home.
-
I've read his three books, none of I enjoyed.
-
वाक्यहरूलाई थप जानकारीका रूपमा जोड्नुहोस्: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.
B. अर्थ
अर्थ हेरेर प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् वा सही उत्तर छान्नुहोस्।
-
को बिरामी परे? "The guests, who ate the fish, got sick."
-
को बिरामी परे? "The guests who ate the fish got sick."the ones who ate the fish
-
"He forgot my birthday, which hurt me" मा which ले केलाई जनाउँछ?
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: I missed the bus, … meant I was late.
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
हरेक वाक्यमा एउटा गल्ती छ वा वाक्य सही छ। सच्याइएको वाक्य लेख्नुहोस् वा correct लेख्नुहोस्।
-
My car, that is very old, broke down again.
-
She has two daughters, both of them are lawyers.
-
The restaurant, we went to last night, was excellent.
-
Our flat, which has two bedrooms, is near the station.flat (UK) = apartment (US)
D. पाठभित्र
हरेक ठाउँमा relative शब्द (who, whom, which, whose, where, when) वा परिमाणवाचक शब्द चाहिन्छ।
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!
E. तपाईंको पालो
अङ्ग्रेजीमा लेख्नुहोस्।
-
परिवारको कुनै सदस्य वा साथीबारे एउटा वाक्य लेख्नुहोस्, र who वा whose बाट थप जानकारी जोड्नुहोस्।
-
हालसालै भएको कुनै घटनाबारे एउटा वाक्य लेख्नुहोस्, अनि which बाट त्यसबारे टिप्पणी गर्नुहोस्।
F. मिश्रित दोहोर्याइ
अघिल्ला पाठहरू दोहोर्याउनुहोस्।
-
A2-29 Relative Clauses: Who, Which, That र Where — सजिलो नेपालीमा A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
-
B1-20 Relative Clauses (सम्बन्धवाचक उपवाक्य): Whose, Where, When र Pronoun छोड्ने तरिका — सजिलो नेपालीमा That's the woman son plays in my team.
-
B2-07 Need, Needn't Have र Be Supposed To: बाध्यता र आवश्यकता गहिराइमा — सजिलो नेपालीमा We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have: विगतबारे अनुमान — सजिलो नेपालीमा She (can't see) the message — her phone was off.
उत्तरहरू
A. संरचना
- who
- which
- whose
- where
- whom
- which
- Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.
B. अर्थ
- all the guests
- only some of the guests
- the fact that he forgot
- which
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
- My car, which is very old, broke down again.
- She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
- The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
- ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.
D. पाठभित्र
- where
- whose
- both
- whom
- which
- which
E. तपाईंको पालो
- My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
- My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.
F. मिश्रित दोहोर्याइ
- who
- whose
- needn't have brought / didn't need to bring
- can't have seen / couldn't have seen
