SlowingoGramatyka
B2 8 / 30

Zdania względne niedefiniujące (non-defining relative clauses): przecinki, which i of whom

Non-Defining Relative Clauses

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji dodasz dodatkową informację o osobie, rzeczy, miejscu albo czasie, oddzielając ją przecinkami — My sister, who lives in Oslo, is a pilot — zrozumiesz, jak przecinki zmieniają znaczenie, użyjesz which jako komentarza do całego zdania i poznasz some of whom / most of which.

Główna idea

Zdanie względne (relative clause) może wykonywać dwie bardzo różne prace.

Zdanie definiujące (A2-29, B1-20) mówi, o którego chodzi. Bez niego słuchacz nie wie, o kim albo o czym mowa: The woman who called you is my boss. — Która kobieta? Ta, która dzwoniła.

Zdanie niedefiniujące dodaje dodatkową informację o czymś, co już jest jasne. Pomyśl o aktorze na scenie, który na chwilę odwraca się do widowni, rzuca krótki komentarz i wraca do sceny. Sztuka obyłaby się bez tego komentarza, ale on coś do niej wnosi: My boss, who is from Ireland, called today. Mam tylko jedną szefową; zdanie mówi o niej po prostu coś więcej. Usuń je, a reszta nadal ma pełny sens.

Przecinki oznaczają ten komentarz. W mowie zamieniają się w krótkie pauzy, a głos lekko opada. Ponieważ to osobny komentarz, obowiązują tu surowsze zasady: bez that, a zaimka względnego nigdy nie można pominąć.

Polski a angielski

Po polsku przed „który” zawsze stawiamy przecinek — bez względu na to, czy zdanie wskazuje, o kogo chodzi, czy tylko coś dodaje. Dlatego „Mój brat, który mieszka w Toronto, jest architektem” po polsku nie mówi, ile mam braci. Po angielsku przecinek zmienia znaczenie: bez przecinków wskazujesz jednego z kilku, z przecinkami dodajesz informację. Komentarz do całego zdania to po polsku „co” („…, co wszystkich zaskoczyło”), a po angielsku which — nie what. „Z których obie…” to both of whom / of which.

PolskiAngielskiUwaga
Ten mój brat, który mieszka w Toronto, jest architektem. (mam kilku braci)My brother who lives in Toronto is an architect.po polsku przecinki zostają; po angielsku bez przecinków
Mój brat, który mieszka w Toronto, jest architektem. (mam jednego brata)My brother, who lives in Toronto, is an architect.te same przecinki po polsku; po angielsku przecinki zmieniają znaczenie
Znowu oblał egzamin, co wszystkich zaskoczyło.He failed his driving test again, which surprised everyone.„co” → which, nie what
Ma dwóch synów, z których obaj są lekarzami.She has two sons, both of whom are doctors.of whom dla ludzi
Kupiłam trzy rośliny, z których żadna nie przetrwała zimy.I bought three plants, none of which survived the winter.of which dla rzeczy; po angielsku bez drugiego przeczenia
Maya, której siostra chodziła ze mną do szkoły…Maya, whose sister I went to school with…„którego / której” (posiadanie) → whose

Budowa

Zaimki względne w zdaniach niedefiniujących

SłowoOdnosi się doPrzykład
wholudzi (podmiot albo dopełnienie)My uncle, who is a chef, cooked dinner.
whomludzi (dopełnienie; formalnie)The director, whom I met last year, has retired.
whichrzeczy, zwierząt, całych zdańThe museum, which opened in 2019, is free.
whoseposiadania (ludzie i rzeczy)Our neighbour, whose dog barks all night, is moving.
wheremiejscWe stayed in Porto, where my parents met.
whenczasuI'll call you on Friday, when I'm less busy.

Zasady

Zasada✅❌
Przecinki wokół zdania (albo jeden, jeśli kończy ono zdanie główne)My car, which is ten years old, still runs well.My car which is ten years old still runs well.
Bez thatParis, which I love, is expensive.Paris, that I love, is expensive.
Zaimka względnego nie można pominąćThe film, which I saw yesterday, was great.The film, I saw yesterday, was great.

Określenie ilości + of whom / of which

Określenie ilościLudzieRzeczy
some / many / most / all / none / both / neither / one / two…+ of whom+ of which
PrzykładI have three brothers, all of whom live abroad.She wrote five novels, two of which became films.

Zdanie-komentarz

Zdanie główne, which … (o całym zdaniu)
The train was cancelled,which meant we had to take a taxi.

Użycie

1Definiujące czy niedefiniujące — przecinki zmieniają znaczenie

Bez przecinków zdanie wskazuje, o którego chodzi. Z przecinkami dodaje informację o czymś już znanym. Znaczenie może być różne. Po polsku w obu wersjach jest przecinek, więc różnicę trzeba pokazać inaczej.

My brother who lives in Toronto is an architect.
Ten mój brat, który mieszka w Toronto, jest architektem.
mam więcej niż jednego brata
My brother, who lives in Toronto, is an architect.
Mój brat (mieszka w Toronto) jest architektem.
mam jednego brata
The students who passed the exam got a certificate.
Certyfikat dostali ci studenci, którzy zdali egzamin.
zdali tylko niektórzy
The students, who passed the exam, got a certificate.
Studenci, którzy zresztą wszyscy zdali egzamin, dostali certyfikat.
zdali wszyscy
Mount Everest, which is on the border of Nepal and China, attracts thousands of climbers.
Mount Everest, który leży na granicy Nepalu i Chin, przyciąga tysiące wspinaczy.
rzecz jedyna w swoim rodzaju: zdanie zawsze niedefiniujące

2Dodatkowa informacja — who, which, whom

Who stosujesz do ludzi, a which do rzeczy. W formalnym tekście, gdy osoba jest dopełnieniem, używa się whom; w rozmowie większość ludzi mówi who. Zdanie może stać w środku albo na końcu zdania głównego.

Our new manager, who started on Monday, seems very friendly.
Nasza nowa kierowniczka, która zaczęła pracę w poniedziałek, wydaje się bardzo miła.
I've just finished the novel you lent me, which took me six months.
Właśnie skończyłem powieść, którą mi pożyczyłeś. Zajęło mi to pół roku.
Dr Patel, whom many patients ask for by name, works only on Tuesdays.
Doktor Patel, o którą wielu pacjentów specjalnie prosi, przyjmuje tylko we wtorki.
formalnie
We're flying with SkyLink, which I've never used before.
Lecimy liniami SkyLink, z których nigdy wcześniej nie korzystałam.
My grandmother, who is 92, still swims every morning.
Moja babcia, która ma 92 lata, wciąż codziennie rano pływa.

3Which o całym zdaniu

Which może komentować całą myśl poprzedniego zdania, a nie tylko jeden rzeczownik — jak polskie „co”. Takie zdanie stoi po zdaniu, które komentuje, po przecinku. What jest tu niemożliwe.

He failed his driving test again, which surprised everyone.
Znowu oblał egzamin na prawo jazdy, co wszystkich zaskoczyło.
„co” → which
The flight was delayed by six hours, which meant we missed our connection.
Lot był opóźniony o sześć godzin, przez co nie zdążyliśmy na przesiadkę.
She offered to drive me home, which was really kind of her.
Zaproponowała, że odwiezie mnie do domu, co było bardzo miłe z jej strony.
Prices have gone up again, which is why we're eating out less.
Ceny znowu poszły w górę, dlatego rzadziej jadamy na mieście.
which is why = dlatego

4Określenie ilości + of whom / of which

Po liczbie albo określeniu ilości użyj of whom dla ludzi i of which dla rzeczy — jak polskie „z których”, „spośród których”. Łączy to dwie myśli w jedno płynne zdanie i jest częste w piśmie.

About fifty people applied, most of whom had no experience.
Zgłosiło się około pięćdziesięciu osób, z których większość nie miała doświadczenia.
I bought three plants, none of which survived the winter.
Kupiłam trzy rośliny i żadna nie przetrwała zimy.
none = żadna; bez drugiego przeczenia
She has two sons, both of whom are doctors.
Ma dwóch synów i obaj są lekarzami.
The report makes several suggestions, some of which are quite expensive.
Raport zawiera kilka propozycji, z których niektóre są dość kosztowne.
We visited four cities, the last of which was Kraków.
Odwiedziliśmy cztery miasta, z których ostatnim był Kraków.

5Whose, where i when w zdaniach niedefiniujących

Whose pokazuje posiadanie („którego”, „której”, „których”), where dodaje informację o miejscu („gdzie”), a when — o czasie („kiedy”).

Maya, whose sister I went to school with, has just got engaged.
Maya, z której siostrą chodziłam do szkoły, właśnie się zaręczyła.
The company, whose profits doubled last year, is hiring 200 people.
Firma, której zyski w zeszłym roku się podwoiły, szuka 200 nowych pracowników.
We had lunch in Brighton, where my cousin runs a café.
Zjedliśmy obiad w Brighton, gdzie mój kuzyn prowadzi kawiarnię.
Come in August, when the weather is at its best.
Przyjedź w sierpniu, kiedy pogoda jest najlepsza.
In 2010, when I first moved to the city, rents were much lower.
W 2010 roku, kiedy przeprowadziłem się do miasta, czynsze były dużo niższe.

Częste błędy

❌My father, that is a teacher, loves football.
✅My father, who is a teacher, loves football.
W zdaniach niedefiniujących nie ma that.
❌The book, I borrowed from you, is brilliant.
✅The book, which I borrowed from you, is brilliant.
Zaimka względnego nie można pominąć.
❌He was late again, what annoyed his boss.
✅He was late again, which annoyed his boss.
Komentarz do całego zdania = which.
❌I have two cousins, both of them live in Dubai.
✅I have two cousins, both of whom live in Dubai.
Dwa zdania połączone przecinkiem wymagają of whom (albo: …cousins, and both of them live in Dubai).
❌The hotel, which we stayed in it, was lovely.
✅The hotel, which we stayed in, was lovely.
which zastępuje it: nie powtarzaj go.
❌I spoke to Mr Lee, who his son is in my class.
✅I spoke to Mr Lee, whose son is in my class.
Posiadanie = whose.
❌My mother who is 60 has just retired.
✅My mother, who is 60, has just retired.
Błąd interpunkcyjny: bez przecinków zdanie sugeruje, że masz więcej niż jedną mamę.

Pułapki dla Polaków

1. Przecinek przed każdym „który”. Polski odruch każe postawić przecinek przed każdym „który”. Po angielsku przecinki zmieniają znaczenie: zdanie definiujące (to, które mówi, o kogo chodzi) nie ma przecinków.

⚠️People, who drink a lot of coffee, often sleep badly.
✅People who drink a lot of coffee often sleep badly.
Z przecinkami zdanie znaczy, że wszyscy ludzie piją dużo kawy.
⚠️The doctor, who treated my father, has retired. (szpital ma wielu lekarzy)
✅The doctor who treated my father has retired.
Przecinki sugerują, że chodzi o jedynego lekarza.

2. „Co” → what. Polskie „co” w zdaniu-komentarzu („…, co było krępujące”) to po angielsku which. What znaczy „to, co” i nie odnosi się do niczego wcześniej.

❌She forgot my name, what was a bit embarrassing.
✅She forgot my name, which was a bit embarrassing.

3. „Z których większość” → most of them. Po polsku „z których” albo nowe zdanie po przecinku („większość była…”) brzmią naturalnie. Po angielsku dwa zdania połączone samym przecinkiem wymagają of which / of whom.

❌We tested ten laptops, most of them were too slow.
✅We tested ten laptops, most of which were too slow.
albo: …ten laptops, and most of them were too slow.

4. „Którego syn” → who his son. Polskie „którego”, „której” w znaczeniu posiadania to po angielsku jedno słowo: whose. Nie składaj go z who + his / her.

❌Our neighbour, who her daughter is a singer, often has parties.
✅Our neighbour, whose daughter is a singer, often has parties.

Nie myl

definiujące czy niedefiniujące — zob. A2-29 i B1-20.

The phone that I bought last week has stopped working.
Telefon, który kupiłam w zeszłym tygodniu, przestał działać.
wskazuje, który telefon; that jest w porządku
My phone, which I bought last week, has stopped working.
Mój telefon, który kupiłam zresztą w zeszłym tygodniu, przestał działać.
dodatkowa informacja; which, nie that

which (jeden rzeczownik) czy which (całe zdanie)

She sent me a long email, which I haven't read yet.
Wysłała mi długiego maila, którego jeszcze nie przeczytałem.
which = mail
She sent me a long email, which was unusual.
Wysłała mi długiego maila, co było do niej niepodobne.
which = to, że go wysłała

which czy what — which odnosi się do czegoś, co było wcześniej; what znaczy „to, co” i nie ma niczego przed sobą. Zob. B2-20.

He said nothing, which was strange.
Nic nie powiedział, co było dziwne.
po polsku podwójne przeczenie, po angielsku jedno
What he said was strange.
To, co powiedział, było dziwne.

Formalne konstrukcje z przyimkiem przed whom albo which (the colleague to whom I spoke) poznasz w C1-15. Więcej zasad dotyczących przecinków jest w B2-27.

Pisownia i wymowa

  • W mowie zdanie niedefiniujące ma krótką pauzę przed sobą i po sobie i mówi się je trochę niżej i szybciej, jak uwagę na marginesie: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
  • Zdanie definiujące nie ma pauz: My brother who lives in Toronto is an architect wymawiasz jako jedną całość.
  • Gdy zdanie stoi w środku zdania głównego, potrzebujesz dwóch przecinków — przed nim i po nim. To akurat działa tak samo jak po polsku.
  • whose (posiadanie) i who's (= who is / who has) brzmią tak samo: /huːz/. Końcowe /z/ jest dźwięczne — nie ubezdźwięczniaj go do „s”. h na początku to lekki wydech, nie polskie „ch”.
  • which /wɪtʃ/ zaczyna się angielskim /w/ (zaokrąglone usta, nie polskie „w”), ma krótkie /ɪ/ i kończy się dźwiękiem podobnym do polskiego „cz”.
  • whom /huːm/ jest formalne i rzadkie w mowie.

Złota zasada

Dodatkowa informacja? Postaw ją między przecinkami i użyj who / whom / which / whose / where / when — nie that — i nigdy nie pomijaj zaimka względnego. I pamiętaj: po angielsku przecinek nie stoi przed każdym „który”, a polskie „co” w komentarzu to which.

Ćwiczenia

A. Forma

Uzupełnij zdania odpowiednim zaimkiem względnym albo połącz zdania.

  1. My best friend, lives next door, is a nurse.
  2. The castle, was built in 1250, is now a hotel.
  3. Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
  4. We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
  5. The company has 300 employees, most of work from home.
  6. I've read his three books, none of I enjoyed.
  7. Połącz zdania, dodając dodatkową informację: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.

B. Znaczenie

Odpowiedz na pytania albo wybierz poprawną odpowiedź.

  1. Kto się rozchorował? „The guests, who ate the fish, got sick.”
  2. Kto się rozchorował? „The guests who ate the fish got sick.”
  3. Do czego odnosi się which w zdaniu „He forgot my birthday, which hurt me”?
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: I missed the bus, … meant I was late.

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. My car, that is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of them are lawyers.
  3. The restaurant, we went to last night, was excellent.
  4. Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. W kontekście

Uzupełnij tekst. W każdym miejscu wstaw zaimek względny (who, whom, which, whose, where, when) albo określenie ilości.

A family email
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku zdania z dodatkową informacją.

  1. Napisz zdanie o kimś z rodziny albo przyjaciół i dodaj dodatkową informację z who albo whose.
  2. Napisz zdanie o czymś, co niedawno się wydarzyło, a potem skomentuj to za pomocą which.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z poprzednich lekcji.

  1. A2-29 Who, which, that, where: zdania względne po angielsku krok po kroku
    A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
  2. B1-20 Zdania względne (relative clauses): whose, where, when i pomijanie zaimka
    That's the woman son plays in my team.
  3. B2-07 Need, needn't have, be supposed to: „nie musiałem”, „niepotrzebnie” i „miałem” po angielsku
    We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
  4. B2-06 Must have, can't have, might have: „musiał”, „nie mógł”, „mógł” o przeszłości
    She (can't see) the message — her phone was off.
Odpowiedzi

A. Forma

  1. who
  2. which
  3. whose
  4. where
  5. whom
  6. which
  7. Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.

B. Znaczenie

  1. all the guests
  2. only some of the guests
  3. the fact that he forgot
  4. which

C. Znajdź błąd

  1. My car, which is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
  3. The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
  4. ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. W kontekście

  1. where
  2. whose
  3. both
  4. whom
  5. which
  6. which

E. Twoja kolej

  1. My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
  2. My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.

F. Powtórka mieszana

  1. who
  2. whose
  3. needn't have brought / didn't need to bring
  4. can't have seen / couldn't have seen
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play