Zdania względne niedefiniujące (non-defining relative clauses): przecinki, which i of whom
Non-Defining Relative Clauses
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji dodasz dodatkową informację o osobie, rzeczy, miejscu albo czasie, oddzielając ją przecinkami — My sister, who lives in Oslo, is a pilot — zrozumiesz, jak przecinki zmieniają znaczenie, użyjesz which jako komentarza do całego zdania i poznasz some of whom / most of which.
Główna idea
Zdanie względne (relative clause) może wykonywać dwie bardzo różne prace.
Zdanie definiujące (A2-29, B1-20) mówi, o którego chodzi. Bez niego słuchacz nie wie, o kim albo o czym mowa: The woman who called you is my boss. — Która kobieta? Ta, która dzwoniła.
Zdanie niedefiniujące dodaje dodatkową informację o czymś, co już jest jasne. Pomyśl o aktorze na scenie, który na chwilę odwraca się do widowni, rzuca krótki komentarz i wraca do sceny. Sztuka obyłaby się bez tego komentarza, ale on coś do niej wnosi: My boss, who is from Ireland, called today. Mam tylko jedną szefową; zdanie mówi o niej po prostu coś więcej. Usuń je, a reszta nadal ma pełny sens.
Przecinki oznaczają ten komentarz. W mowie zamieniają się w krótkie pauzy, a głos lekko opada. Ponieważ to osobny komentarz, obowiązują tu surowsze zasady: bez that, a zaimka względnego nigdy nie można pominąć.
Polski a angielski
Po polsku przed „który” zawsze stawiamy przecinek — bez względu na to, czy zdanie wskazuje, o kogo chodzi, czy tylko coś dodaje. Dlatego „Mój brat, który mieszka w Toronto, jest architektem” po polsku nie mówi, ile mam braci. Po angielsku przecinek zmienia znaczenie: bez przecinków wskazujesz jednego z kilku, z przecinkami dodajesz informację. Komentarz do całego zdania to po polsku „co” („…, co wszystkich zaskoczyło”), a po angielsku which — nie what. „Z których obie…” to both of whom / of which.
| Polski | Angielski | Uwaga |
|---|---|---|
| Ten mój brat, który mieszka w Toronto, jest architektem. (mam kilku braci) | My brother who lives in Toronto is an architect. | po polsku przecinki zostają; po angielsku bez przecinków |
| Mój brat, który mieszka w Toronto, jest architektem. (mam jednego brata) | My brother, who lives in Toronto, is an architect. | te same przecinki po polsku; po angielsku przecinki zmieniają znaczenie |
| Znowu oblał egzamin, co wszystkich zaskoczyło. | He failed his driving test again, which surprised everyone. | „co” → which, nie what |
| Ma dwóch synów, z których obaj są lekarzami. | She has two sons, both of whom are doctors. | of whom dla ludzi |
| Kupiłam trzy rośliny, z których żadna nie przetrwała zimy. | I bought three plants, none of which survived the winter. | of which dla rzeczy; po angielsku bez drugiego przeczenia |
| Maya, której siostra chodziła ze mną do szkoły… | Maya, whose sister I went to school with… | „którego / której” (posiadanie) → whose |
Budowa
Zaimki względne w zdaniach niedefiniujących
| Słowo | Odnosi się do | Przykład |
|---|---|---|
| who | ludzi (podmiot albo dopełnienie) | My uncle, who is a chef, cooked dinner. |
| whom | ludzi (dopełnienie; formalnie) | The director, whom I met last year, has retired. |
| which | rzeczy, zwierząt, całych zdań | The museum, which opened in 2019, is free. |
| whose | posiadania (ludzie i rzeczy) | Our neighbour, whose dog barks all night, is moving. |
| where | miejsc | We stayed in Porto, where my parents met. |
| when | czasu | I'll call you on Friday, when I'm less busy. |
Zasady
| Zasada | ✅ | ❌ |
|---|---|---|
| Przecinki wokół zdania (albo jeden, jeśli kończy ono zdanie główne) | My car, which is ten years old, still runs well. | My car which is ten years old still runs well. |
| Bez that | Paris, which I love, is expensive. | Paris, that I love, is expensive. |
| Zaimka względnego nie można pominąć | The film, which I saw yesterday, was great. | The film, I saw yesterday, was great. |
Określenie ilości + of whom / of which
| Określenie ilości | Ludzie | Rzeczy |
|---|---|---|
| some / many / most / all / none / both / neither / one / two… | + of whom | + of which |
| Przykład | I have three brothers, all of whom live abroad. | She wrote five novels, two of which became films. |
Zdanie-komentarz
| Zdanie główne | , which … (o całym zdaniu) |
|---|---|
| The train was cancelled, | which meant we had to take a taxi. |
Użycie
1Definiujące czy niedefiniujące — przecinki zmieniają znaczenie
Bez przecinków zdanie wskazuje, o którego chodzi. Z przecinkami dodaje informację o czymś już znanym. Znaczenie może być różne. Po polsku w obu wersjach jest przecinek, więc różnicę trzeba pokazać inaczej.
2Dodatkowa informacja — who, which, whom
Who stosujesz do ludzi, a which do rzeczy. W formalnym tekście, gdy osoba jest dopełnieniem, używa się whom; w rozmowie większość ludzi mówi who. Zdanie może stać w środku albo na końcu zdania głównego.
3Which o całym zdaniu
Which może komentować całą myśl poprzedniego zdania, a nie tylko jeden rzeczownik — jak polskie „co”. Takie zdanie stoi po zdaniu, które komentuje, po przecinku. What jest tu niemożliwe.
4Określenie ilości + of whom / of which
Po liczbie albo określeniu ilości użyj of whom dla ludzi i of which dla rzeczy — jak polskie „z których”, „spośród których”. Łączy to dwie myśli w jedno płynne zdanie i jest częste w piśmie.
5Whose, where i when w zdaniach niedefiniujących
Whose pokazuje posiadanie („którego”, „której”, „których”), where dodaje informację o miejscu („gdzie”), a when — o czasie („kiedy”).
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Przecinek przed każdym „który”. Polski odruch każe postawić przecinek przed każdym „który”. Po angielsku przecinki zmieniają znaczenie: zdanie definiujące (to, które mówi, o kogo chodzi) nie ma przecinków.
2. „Co” → what. Polskie „co” w zdaniu-komentarzu („…, co było krępujące”) to po angielsku which. What znaczy „to, co” i nie odnosi się do niczego wcześniej.
3. „Z których większość” → most of them. Po polsku „z których” albo nowe zdanie po przecinku („większość była…”) brzmią naturalnie. Po angielsku dwa zdania połączone samym przecinkiem wymagają of which / of whom.
4. „Którego syn” → who his son. Polskie „którego”, „której” w znaczeniu posiadania to po angielsku jedno słowo: whose. Nie składaj go z who + his / her.
Nie myl
definiujące czy niedefiniujące — zob. A2-29 i B1-20.
which (jeden rzeczownik) czy which (całe zdanie)
which czy what — which odnosi się do czegoś, co było wcześniej; what znaczy „to, co” i nie ma niczego przed sobą. Zob. B2-20.
Formalne konstrukcje z przyimkiem przed whom albo which (the colleague to whom I spoke) poznasz w C1-15. Więcej zasad dotyczących przecinków jest w B2-27.
Pisownia i wymowa
- W mowie zdanie niedefiniujące ma krótką pauzę przed sobą i po sobie i mówi się je trochę niżej i szybciej, jak uwagę na marginesie: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
- Zdanie definiujące nie ma pauz: My brother who lives in Toronto is an architect wymawiasz jako jedną całość.
- Gdy zdanie stoi w środku zdania głównego, potrzebujesz dwóch przecinków — przed nim i po nim. To akurat działa tak samo jak po polsku.
- whose (posiadanie) i who's (= who is / who has) brzmią tak samo: /huːz/. Końcowe /z/ jest dźwięczne — nie ubezdźwięczniaj go do „s”. h na początku to lekki wydech, nie polskie „ch”.
- which /wɪtʃ/ zaczyna się angielskim /w/ (zaokrąglone usta, nie polskie „w”), ma krótkie /ɪ/ i kończy się dźwiękiem podobnym do polskiego „cz”.
- whom /huːm/ jest formalne i rzadkie w mowie.
Złota zasada
Dodatkowa informacja? Postaw ją między przecinkami i użyj who / whom / which / whose / where / when — nie that — i nigdy nie pomijaj zaimka względnego. I pamiętaj: po angielsku przecinek nie stoi przed każdym „który”, a polskie „co” w komentarzu to which.
Ćwiczenia
A. Forma
Uzupełnij zdania odpowiednim zaimkiem względnym albo połącz zdania.
-
My best friend, lives next door, is a nurse.
-
The castle, was built in 1250, is now a hotel.
-
Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
-
We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
-
The company has 300 employees, most of work from home.
-
I've read his three books, none of I enjoyed.
-
Połącz zdania, dodając dodatkową informację: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.
B. Znaczenie
Odpowiedz na pytania albo wybierz poprawną odpowiedź.
-
Kto się rozchorował? „The guests, who ate the fish, got sick.”
-
Kto się rozchorował? „The guests who ate the fish got sick.”ci, którzy jedli rybę
-
Do czego odnosi się which w zdaniu „He forgot my birthday, which hurt me”?
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I missed the bus, … meant I was late.
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
My car, that is very old, broke down again.
-
She has two daughters, both of them are lawyers.
-
The restaurant, we went to last night, was excellent.
-
Our flat, which has two bedrooms, is near the station.flat (UK) = apartment (US)
D. W kontekście
Uzupełnij tekst. W każdym miejscu wstaw zaimek względny (who, whom, which, whose, where, when) albo określenie ilości.
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku zdania z dodatkową informacją.
-
Napisz zdanie o kimś z rodziny albo przyjaciół i dodaj dodatkową informację z who albo whose.
-
Napisz zdanie o czymś, co niedawno się wydarzyło, a potem skomentuj to za pomocą which.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A2-29 Who, which, that, where: zdania względne po angielsku krok po kroku A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
-
B1-20 Zdania względne (relative clauses): whose, where, when i pomijanie zaimka That's the woman son plays in my team.
-
B2-07 Need, needn't have, be supposed to: „nie musiałem”, „niepotrzebnie” i „miałem” po angielsku We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
-
B2-06 Must have, can't have, might have: „musiał”, „nie mógł”, „mógł” o przeszłości She (can't see) the message — her phone was off.
Odpowiedzi
A. Forma
- who
- which
- whose
- where
- whom
- which
- Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.
B. Znaczenie
- all the guests
- only some of the guests
- the fact that he forgot
- which
C. Znajdź błąd
- My car, which is very old, broke down again.
- She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
- The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
- ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.
D. W kontekście
- where
- whose
- both
- whom
- which
- which
E. Twoja kolej
- My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
- My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.
F. Powtórka mieszana
- who
- whose
- needn't have brought / didn't need to bring
- can't have seen / couldn't have seen
