SlowingoGramatika
B2 8 / 30

Non-defining relative clauses: fjalitë përcaktore me presje në anglisht

Non-Defining Relative Clauses

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të shtoni informacion shtesë për një person, një send, një vend ose një kohë me presje – My sister, who lives in Oslo, is a pilot – të kuptoni si presjet ndryshojnë kuptimin, të përdorni which për të komentuar një fjali të tërë, si dhe some of whom / most of which.

Ideja kryesore

Një fjali përcaktore mund të bëjë dy punë shumë të ndryshme.

Fjalia përcaktore dalluese (defining, A2-29, B1-20) tregon cilin. Pa të, dëgjuesi nuk e di për kë ose për çfarë flisni: The woman who called you is my boss. – Cila grua? Ajo që të mori në telefon.

Fjalia përcaktore shtesë (non-defining) jep informacion shtesë për diçka që është tashmë e qartë. Mendoni për një aktor në skenë që kthehet nga publiku, thotë një koment të shpejtë dhe pastaj kthehet te skena. Shfaqja nuk ka nevojë për atë koment, por ai shton diçka: My boss, who is from Ireland, called today. Kam vetëm një shefe; fjalia thjesht ju tregon diçka më shumë për të. Hiqeni, dhe fjalia prapë ka kuptim të plotë.

Presjet e shënojnë komentin. Në të folur bëhen pauza të shkurtra dhe zëri ulet pak. Meqë fjalia është një koment më vete, ka rregulla më të rrepta: pa that, dhe fjala lidhëse nuk hiqet kurrë.

Shqipja dhe anglishtja

Shqipja ka po ato mjete: i cili / e cila / të cilët, që, ku, kur, i të cilit – dhe vendi i tyre është shumë i ngjashëm me anglishten. «Gjyshja ime, e cila është 92 vjeçe, noton çdo mëngjes» punon njësoj si My grandmother, who is 92, still swims every morning.

Dallimet janë katër. E para: «që» në shqip shkon kudo, edhe pas presjes; anglishtja pas presjes nuk e pranon that. E dyta: «i cili» shkon për njerëz dhe për sende; which është vetëm për sende. E treta: në shqip përemri i shkurtër mbetet brenda fjalisë («filmi, të cilin e pamë dje»); në anglisht which e zë vetë atë vend, pa it. E katërta: për një koment mbi gjithë fjalinë shqipja thotë «gjë që», «çka»; anglishtja do which, jo what. Dhe kujdes me presjet: në shqip ato vihen shpesh edhe kur fjalia tregon cilin. Në anglisht presjet ndryshojnë kuptimin.

ShqipKuptimiAnglisht
Menaxheri ynë i ri, i cili filloi të hënën, duket i dashur.informacion shtesëOur new manager, who started on Monday, seems very friendly.
Gjyshi im, që ishte marangoz, e bëri këtë tavolinë.personMy grandfather, who was… (jo that, jo which)
Romani, të cilin e mbarova më në fund, më mori gjashtë muaj.kundrinë…the novel, which I finished… (pa it)
Ngeli prapë në provimin e makinës, gjë që i habiti të gjithë.koment për gjithë fjalinëHe failed his driving test again, which surprised everyone.
Ka dy djem, që të dy mjekë.sasi + të cilëtShe has two sons, both of whom are doctors.
Hëngrëm drekë në Brighton, ku kushëriri im ka një kafe.vend…in Brighton, where my cousin runs a café. – këtu është njësoj
Maja, motrën e së cilës e kisha shoqe shkolle, sapo u fejua.pronësiMaya, whose sister I went to school with…

Shkurt: pas presjes who (njerëz) ose which (sende), kurrë that; «i cili» për njerëz = who; «të cilin e» = which, pa it; «gjë që / çka» = which; «që të dy / shumica e tyre» = both of whom / most of which.

Forma

Fjalët lidhëse në fjalitë përcaktore shtesë

FjalaI referohetShembull
whonjerëzve (kryefjalë ose kundrinë)My uncle, who is a chef, cooked dinner.
whomnjerëzve (kundrinë; zyrtare)The director, whom I met last year, has retired.
whichsendeve, kafshëve, fjalive të tëraThe museum, which opened in 2019, is free.
whosepronësisë (njerëz dhe sende)Our neighbour, whose dog barks all night, is moving.
wherevendeveWe stayed in Porto, where my parents met.
whenkohëveI'll call you on Friday, when I'm less busy.

Rregullat

Rregulli✅❌
Presje rreth fjalisë (ose një presje nëse ajo mbyll fjalinë)My car, which is ten years old, still runs well.My car which is ten years old still runs well.
Pa thatParis, which I love, is expensive.Paris, that I love, is expensive.
Fjala lidhëse nuk hiqetThe film, which I saw yesterday, was great.The film, I saw yesterday, was great.

Sasi + of whom / of which

SasiaNjerëzSende
some / many / most / all / none / both / neither / one / two…+ of whom+ of which
ShembullI have three brothers, all of whom live abroad.She wrote five novels, two of which became films.

Fjalia-koment

Fjalia kryesore, which … (për gjithë fjalinë)
The train was cancelled,which meant we had to take a taxi.

Përdorimi

1Dalluese apo shtesë – presjet ndryshojnë kuptimin

Pa presje, fjalia tregon cilin. Me presje, fjalia shton informacion për diçka që dihet tashmë. Kuptimi mund të jetë i ndryshëm. Në shqip presjet nuk e bëjnë gjithmonë këtë dallim, prandaj në përkthim e shpjegojmë me fjalë.

My brother who lives in Toronto is an architect.
Vëllai im që jeton në Toronto është arkitekt.
kam më shumë se një vëlla; pa presje
My brother, who lives in Toronto, is an architect.
Vëllai im, i cili jeton në Toronto, është arkitekt.
kam vetëm një vëlla
The students who passed the exam got a certificate.
Studentët që e kaluan provimin morën certifikatë.
vetëm disa e kaluan
The students, who passed the exam, got a certificate.
Studentët, të cilët e kaluan të gjithë provimin, morën certifikatë.
e kaluan të gjithë
Mount Everest, which is on the border of Nepal and China, attracts thousands of climbers.
Mali Everest, i cili ndodhet në kufirin mes Nepalit dhe Kinës, tërheq mijëra alpinistë.
send i vetëm: fjalia është gjithmonë shtesë

2Informacion shtesë – who, which, whom

Përdorni who për njerëz dhe which për sende. Në shkrim zyrtar përdoret whom kur personi është kundrinë; në bisedë shumica thonë who. Fjalia mund të jetë në mes ose në fund. Në shqip «i cili / e cila» shkon për të dyja, por në anglisht duhet të zgjidhni.

Our new manager, who started on Monday, seems very friendly.
Menaxheri ynë i ri, i cili filloi të hënën, duket shumë i dashur.
person → who
I've just finished the novel you lent me, which took me six months.
Sapo mbarova romanin që më huazove, i cili më mori gjashtë muaj.
send → which
Dr Patel, whom many patients ask for by name, works only on Tuesdays.
Dr. Pateli, të cilin shumë pacientë e kërkojnë me emër, punon vetëm të martave.
zyrtare; «të cilin e» → whom, pa him
We're flying with SkyLink, which I've never used before.
Do të fluturojmë me SkyLink, që nuk e kam përdorur kurrë më parë.
pa it
My grandmother, who is 92, still swims every morning.
Gjyshja ime, e cila është 92 vjeçe, ende noton çdo mëngjes.

3Which për gjithë fjalinë

Which mund të komentojë gjithë idenë e fjalisë së mëparshme, jo vetëm një emër. Kjo fjali vjen pas fjalisë që komenton, pas një presjeje. What këtu nuk bën. Në shqip: «gjë që», «çka».

He failed his driving test again, which surprised everyone.
Ngeli përsëri në provimin e makinës, gjë që i habiti të gjithë.
«gjë që» → which
The flight was delayed by six hours, which meant we missed our connection.
Fluturimi u vonua gjashtë orë, gjë që do të thoshte se e humbëm lidhjen.
She offered to drive me home, which was really kind of her.
U ofrua të më çonte në shtëpi me makinë, gjë që ishte shumë e sjellshme nga ana e saj.
Prices have gone up again, which is why we're eating out less.
Çmimet janë rritur përsëri, prandaj po hamë më rrallë jashtë.
which is why = prandaj

4Sasi + of whom / of which

Pas një numri ose një fjale sasie përdorni of whom për njerëz dhe of which për sende. Kështu bashkoni dy ide në një fjali të rrjedhshme; është e zakonshme në shkrim. Në shqip: «shumica e të cilëve», «asnjëra prej të cilave».

About fifty people applied, most of whom had no experience.
Aplikuan rreth pesëdhjetë veta, shumica e të cilëve nuk kishin përvojë.
njerëz → of whom
I bought three plants, none of which survived the winter.
Bleva tri bimë, asnjëra prej të cilave nuk e mbijetoi dimrin.
në shqip «asnjëra… nuk», në anglisht vetëm none
She has two sons, both of whom are doctors.
Ka dy djem, që të dy mjekë.
jo both of them pas presjes
The report makes several suggestions, some of which are quite expensive.
Raporti jep disa propozime, disa prej të cilave janë mjaft të shtrenjta.
sende → of which
We visited four cities, the last of which was Kraków.
Vizituam katër qytete, i fundit prej të cilave ishte Krakova.

5Whose, where dhe when në fjalitë shtesë

Whose tregon pronësi, where shton informacion për një vend, when për një kohë. Në shqip: «i / e të cilit», «ku», «kur».

Maya, whose sister I went to school with, has just got engaged.
Maja, motrën e së cilës e kisha shoqe shkolle, sapo është fejuar.
pronësi → whose
The company, whose profits doubled last year, is hiring 200 people.
Kompania, fitimet e së cilës u dyfishuan vitin e kaluar, po punëson 200 veta.
whose edhe për sende
We had lunch in Brighton, where my cousin runs a café.
Hëngrëm drekë në Brighton, ku kushëriri im ka një kafe.
Come in August, when the weather is at its best.
Ejani në gusht, kur moti është më i miri.
në anglisht August me shkronjë të madhe
In 2010, when I first moved to the city, rents were much lower.
Më 2010, kur u transferova për herë të parë në qytet, qiratë ishin shumë më të ulëta.

Gabime të shpeshta

❌My father, that is a teacher, loves football.
✅My father, who is a teacher, loves football.
Pa that në fjalitë përcaktore shtesë.
❌The book, I borrowed from you, is brilliant.
✅The book, which I borrowed from you, is brilliant.
Fjala lidhëse nuk hiqet.
❌He was late again, what annoyed his boss.
✅He was late again, which annoyed his boss.
Koment për gjithë fjalinë = which.
❌I have two cousins, both of them live in Dubai.
✅I have two cousins, both of whom live in Dubai.
Dy fjali të lidhura me presje duan of whom (ose: …cousins, and both of them live in Dubai).
❌The hotel, which we stayed in it, was lovely.
✅The hotel, which we stayed in, was lovely.
which zëvendëson it: mos e përsërisni.
❌I spoke to Mr Lee, who his son is in my class.
✅I spoke to Mr Lee, whose son is in my class.
Pronësi = whose.
❌My mother who is 60 has just retired.
✅My mother, who is 60, has just retired.
Gabim pikësimi: pa presje del sikur keni më shumë se një nënë.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Që» pas presjes → that. Në shqip «që» shkon kudo: «Fqinja jonë Drita, që punon në bankë, na ndihmoi me kredinë». Prandaj del that edhe pas presjes. Në një fjali përcaktore shtesë anglishtja nuk e pranon that: who për njerëz, which për sende.

❌Our neighbour Drita, that works at the bank, helped us with the loan.
✅Our neighbour Drita, who works at the bank, helped us with the loan.
pas presjes: who / which, jo that

2. «I cili» për njerëz → which. «Gjyshi im, i cili ishte marangoz, e bëri vetë këtë tavolinë». «I cili» shkon në shqip për njerëz dhe për sende, prandaj del which edhe për një person. Në anglisht për njerëz: who.

❌My grandfather, which was a carpenter, made this table himself.
✅My grandfather, who was a carpenter, made this table himself.
për njerëz: who

3. «Të cilin e…» → which … it. «Gjirokastra, të cilën prindërit e vizituan në muajin e mjaltit, është plot shtëpi prej guri». Në shqip përemri i shkurtër shpesh mbetet brenda fjalisë («të cilën e vizituan»), prandaj shtohet it. Në anglisht which e zë vetë atë vend.

❌Gjirokaster, which my parents visited it on their honeymoon, is full of stone houses.
✅Gjirokaster, which my parents visited on their honeymoon, is full of stone houses.
which zëvendëson it

4. «Çka / gjë që» → what. «Në Theth ra shi gjithë fundjavën, çka na i prishi planet për ecje në mal». «Çka» duket si what, por për një koment mbi gjithë fjalinë anglishtja do which.

❌It rained all weekend in Theth, what ruined our hiking plans.
✅It rained all weekend in Theth, which ruined our hiking plans.
koment për gjithë fjalinë: which

Mos i ngatërroni

dalluese apo shtesë – shih A2-29 dhe B1-20.

The phone that I bought last week has stopped working.
Telefoni që bleva javën e kaluar nuk punon më.
tregon cilin telefon; that është në rregull
My phone, which I bought last week, has stopped working.
Telefoni im, të cilin e bleva javën e kaluar, nuk punon më.
informacion shtesë; which, jo that

which (një emër) apo which (gjithë fjalia)

She sent me a long email, which I haven't read yet.
Më dërgoi një email të gjatë, të cilin ende nuk e kam lexuar.
which = emaili
She sent me a long email, which was unusual.
Më dërgoi një email të gjatë, gjë që ishte e pazakontë.
which = fakti që ma dërgoi

which apo what – which i referohet diçkaje që vjen para; what do të thotë «ajo që» dhe nuk ka asgjë para. Shih B2-20.

He said nothing, which was strange.
Nuk tha asgjë, gjë që ishte e çuditshme.
në shqip «nuk… asgjë», në anglisht vetëm nothing
What he said was strange.
Ajo që tha ishte e çuditshme.

Strukturat zyrtare me parafjalë para whom ose which (the colleague to whom I spoke) mësohen te C1-15. Rregulla të tjera për presjet janë te B2-27.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Në të folur, para dhe pas një fjalie përcaktore shtesë bëhet një pauzë e shkurtër, dhe vetë fjalia thuhet pak më ulët dhe më shpejt, si koment anësor: My brother | who lives in Toronto | is an architect.
  • Fjalia dalluese nuk ka pauza: My brother who lives in Toronto is an architect thuhet si një bllok i vetëm.
  • Kur fjalia është në mes, ju duhen dy presje – një para dhe një pas. Në shqip presja e dytë shpesh harrohet; në anglisht mungesa e saj e prish fjalinë.
  • whose (pronësi) dhe who's (= who is / who has) tingëllojnë njësoj: /huːz/. Who's that? / The man whose car… /uː/ është e gjatë dhe me buzë të rrumbullakosura; /z/ në fund është e zëshme – mos e thoni /s/.
  • which nis me /w/, që shqipja nuk e ka: rrumbullakosni buzët si për «u» dhe kaloni menjëherë te /ɪ/; mos thoni «viç». /tʃ/ në fund është «ç» e shqipes.
  • whom /huːm/ është zyrtare dhe e rrallë në të folur.

Rregulli i artë

Informacion shtesë? Vendoseni mes presjeve dhe përdorni who / whom / which / whose / where / when – jo that, edhe kur në shqip themi «që» – dhe mos e hiqni kurrë fjalën lidhëse. Për njerëz who, edhe kur në shqip themi «i cili»; për gjithë fjalinë which, jo what.

Ushtrime

A. Forma

Plotësoni fjalën që mungon.

  1. My best friend, lives next door, is a nurse.
  2. The castle, was built in 1250, is now a hotel.
  3. Our teacher, husband is a famous chef, invited us to dinner.
  4. We went to Lisbon, we ate the best seafood of our lives.
  5. The company has 300 employees, most of work from home.
  6. I've read his three books, none of I enjoyed.
  7. Bashkoni fjalitë si informacion shtesë: Rome has nearly three million people. It is the capital of Italy.

B. Kuptimi

Lexoni fjalitë dhe përgjigjuni.

  1. Kush u sëmur? "The guests, who ate the fish, got sick."
  2. Kush u sëmur? "The guests who ate the fish got sick."
  3. Te "He forgot my birthday, which hurt me", për çfarë flet which?
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I missed the bus, … meant I was late.

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. My car, that is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of them are lawyers.
  3. The restaurant, we went to last night, was excellent.
  4. Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. Në kontekst

Lexoni emailin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Çdo vend kërkon një fjalë lidhëse (who, whom, which, whose, where, when) ose një fjalë sasie.

A family email
Hi Ana! We're having a great time in Edinburgh, 16 it hasn't stopped raining since Monday! We're staying with Uncle Tom, 17 house is right in the old town. His two sons, 18 of 19 study music, play the piano every evening. Yesterday we visited the castle, 20 was built on top of an old volcano. Then Tom's car broke down, 21 meant we had to walk home in the rain!

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani një fjali për një pjesëtar të familjes ose një shok, me informacion shtesë me who ose whose.
  2. Shkruani një fjali për diçka që ndodhi së fundmi dhe komentojeni me which.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A2-29 Who, Which, That: fjalitë përcaktore (relative clauses) në anglisht
    A dentist is someone ___ looks after your teeth. …
  2. B1-20 Relative clauses në anglisht: whose, where, when, why dhe fjalitë përcaktore pa «që»
    That's the woman son plays in my team.
  3. B2-07 Need, needn't have dhe be supposed to: detyrimi dhe nevoja në anglisht
    We (needn't bring) our umbrellas — it was sunny all day.
  4. B2-06 Must have, can't have, might have: hamendësimet për të kaluarën në anglisht
    She (can't see) the message — her phone was off.
Përgjigjet

A. Forma

  1. who
  2. which
  3. whose
  4. where
  5. whom
  6. which
  7. Rome, which is the capital of Italy, has nearly three million people. / Rome, which has nearly three million people, is the capital of Italy.

B. Kuptimi

  1. all the guests
  2. only some of the guests
  3. the fact that he forgot
  4. which

C. Gjeni gabimin

  1. My car, which is very old, broke down again.
  2. She has two daughters, both of whom are lawyers. / She has two daughters, and both of them are lawyers.
  3. The restaurant, which we went to last night, was excellent. / The restaurant we went to last night was excellent.
  4. ✓ Our flat, which has two bedrooms, is near the station.

D. Në kontekst

  1. where
  2. whose
  3. both
  4. whom
  5. which
  6. which

E. Radha juaj

  1. My cousin Lara, who works in a hospital, is coming to visit next week.
  2. My phone fell in the sink, which meant I had to buy a new one.

F. Përsëritje e përzier

  1. who
  2. whose
  3. needn't have brought / didn't need to bring
  4. can't have seen / couldn't have seen
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play