Reduced Relative Clauses: The Man Standing There – लहान केलेली संबंधी उपवाक्यं
Reduced Relative Clauses: The Man Standing There
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही संबंधी उपवाक्यं लहान करू शकाल – the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive – आणि उपवाक्य कधी लहान करता येत नाही ते ओळखू शकाल.
मुख्य कल्पना
चांगले वक्ते आणि लेखक जास्तीचे शब्द टाळतात. the woman who is standing by the door मध्ये who is काहीच नवं सांगत नाहीत. ते नसले तरी ऐकणाऱ्याला वाक्य कळतं. म्हणून इंग्रजी त्यांना कापून टाकू देतं: the woman standing by the door.
हातात कात्री घेतलेला माळी आठवा. झाडाला नको असलेल्या फांद्या तो कापतो – इथे संबंधी शब्द आणि सहायक क्रियापद – आणि अर्थ असलेला भाग ठेवतो. जे उरतं, ते नातं दाखवतं:
- -ing रूप → नाम क्रिया करतं: the people living next door (ते तिथे राहतात).
- past participle (तिसरं रूप) → नामावर क्रिया होते: the car stolen last night (कोणीतरी ती चोरली).
- to + मूळ रूप → the first / the last / the only / the next किंवा superlative नंतर: the first person to arrive (जो सगळ्यात आधी आला).
परिणाम: वाक्य लहान आणि सलग होतं. बातम्या, सूचना, माहितीपत्रकं आणि अभ्यासाच्या लिखाणात हे खूप नेहमीचं आहे.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत लहान केलेली संबंधी उपवाक्यं अगदी नेहमीची आहेत – ती धातुसाधितं आहेत: “दाराजवळ उभी असलेली बाई”, “घरासमोरून चोरीला गेलेली गाडी”, “मंडईत विकल्या जाणाऱ्या भाज्या”, “मुंबईला जाणारे प्रवासी”. पहिला मोठा फरक शब्दक्रमाचा: मराठीत हा सगळा भाग नामाच्या आधी येतो; इंग्रजीत, विस्तार असेल तर, नामाच्या नंतर: the car stolen from outside our house.
दुसरा फरक “-लेला” रूपात आहे. मराठी “-लेला” कर्तरी आणि कर्मणी दोन्ही असतो: “बसलेला माणूस” (तो बसला आहे → sitting), “चोरलेली गाडी” (तिच्यावर क्रिया झाली → stolen), आणि “काल फोन केलेला माणूस” (त्याने एकदा फोन केला). इंग्रजी past participle मात्र फक्त कर्मणी अर्थ देतो. म्हणून “फोन केलेला माणूस” चं the man called होत नाही; एकदाच घडलेल्या, संपलेल्या कर्तरी क्रियेसाठी पूर्ण उपवाक्य लागतं: the man who called yesterday.
तिसरा फरक “-णारा” रूपात. “मंडईत मिळणाऱ्या भाज्या”, “साताऱ्यात बनणारे पेढे” – मराठी क्रियापद कर्तरी दिसतं, पण अर्थ कर्मणी आहे (भाज्या विकल्या जातात, पेढे बनवले जातात). इंग्रजीत इथे past participle: vegetables sold at the market. आणि “शेवटी निघणारा”, “पहिली जाणारी” = the last to leave, the first to go.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| दाराजवळ उभी असलेली बाई | the woman standing by the door | मराठीत नामाच्या आधी; इंग्रजीत -ing नामानंतर |
| शेजारी राहणारे लोक | the people living next door | “-णारे” (कर्तरी) → -ing |
| काल रात्री चोरीला गेलेली गाडी | the car stolen last night | कर्मणी → past participle नामानंतर |
| मंडईत विकल्या जाणाऱ्या भाज्या | the vegetables sold at the market | कर्मणी अर्थ → sold, selling नाही |
| काल फोन केलेला माणूस | the man who called yesterday | “-लेला”, एकदाच घडलेली कर्तरी क्रिया → पूर्ण उपवाक्य |
| तीस वर्षं शेजारी राहणारे काका | the man who has lived next door for thirty years | आत्तापर्यंतचा कालावधी → पूर्ण उपवाक्य |
| सगळ्यात आधी पोहोचणारी व्यक्ती | the first person to arrive | “पहिला / शेवटचा … -णारा” → to + मूळ रूप |
थोडक्यात: मराठी धातुसाधित इंग्रजीत -ing (नाम क्रिया करतं) किंवा past participle (नामावर क्रिया होते) होतं, पण विस्तार असलेला भाग नामानंतर येतो. एकदाच घडलेल्या कर्तरी क्रियेचं “-लेला” इंग्रजीत पूर्ण उपवाक्य होतं.
रचना
पूर्ण उपवाक्यापासून लहान उपवाक्यापर्यंत
| प्रकार | पूर्ण संबंधी उपवाक्य | लहान केलेलं |
|---|---|---|
| कर्तरी | the people who live next door | the people living next door |
| कर्तरी (चालू) | the man who is sitting there | the man sitting there |
| कर्मणी | the car which was stolen last night | the car stolen last night |
| कर्मणी (चालू) | the issues that are being discussed | the issues being discussed |
| first / last / only / next / superlative नंतर | the first person who arrived | the first person to arrive |
| तसंच, कर्मणी | the last person who was told | the last person to be told |
लहान कसं करायचं
| पायरी | काय करायचं |
|---|---|
| 1 | तपासा: संबंधी शब्द उपवाक्याचा कर्ता आहे ना. |
| 2 | कर्तरी → संबंधी शब्द (आणि असेल तर be) काढा → -ing रूप वापरा. |
| 3 | कर्मणी → संबंधी शब्द + be काढा → past participle ठेवा. |
| 4 | first / last / only / next किंवा superlative नंतर → to + मूळ रूप. |
कधी लहान करता येत नाही
| परिस्थिती | ✅ पूर्ण उपवाक्य | ❌ लहान केलेलं |
|---|---|---|
| एकदाच घडलेली, संपलेली कर्तरी क्रिया | the man who called yesterday | the man calling yesterday |
| संबंधी शब्द कर्म आहे | the film that I watched | the film watching |
| क्रियापदाबरोबर modal किंवा perfect | people who can drive / the man who has lived here for years | people driving (अर्थ वेगळा) / the man having lived here for years |
वापर
1कर्तरी अर्थ: -ing रूप
नाम स्वतः क्रिया करत असेल तर -ing रूप वापरा. ते चालू रूपाची (who is talking) जागा घेऊ शकतं, आणि सर्वसाधारण तथ्य किंवा अवस्थेसाठी साध्या रूपाचीही (who live, which contains). अवस्था दाखवणाऱ्या क्रियापदांबरोबरही इथे -ing चालतं, जरी एरवी त्यांचं चालू रूप सहसा होत नाही. मराठीत इथे अनेकदा “-णारा” किंवा “-लेला” येतो.
2कर्मणी अर्थ: past participle
नामावर क्रिया होत असेल तर past participle वापरा. ते कुठल्याही काळातल्या who / which / that + be + past participle ची जागा घेतं, भूतकाळातल्या एका घटनेसाठीही. मराठीत इथे “-लेला” किंवा “-ला जाणारा” येतो.
3first, last, only, next आणि superlative नंतर to + मूळ रूप
the first, the second, the last, the next, the only आणि superlative (the youngest, the best) नंतर संबंधी उपवाक्याऐवजी to + मूळ रूप वापरा. ते कर्तरी किंवा कर्मणी असू शकतं, आणि to have + past participle आधी घडलेली क्रिया दाखवतं. मराठीत आपण “… करणारी पहिली”, “शेवटी निघणारा” म्हणतो.
4संबंधी उपवाक्य कधी लहान करता येत नाही
संबंधी शब्द उपवाक्याचा कर्ता असेल तरच ते लहान करता येतं. कर्तरी क्रियापदासाठी एकदाच घडलेल्या, संपलेल्या भूतकाळातल्या क्रियेबद्दल -ing वापरू नका – पूर्ण उपवाक्य ठेवा. क्रियापदाबरोबर modal (can, should, will) किंवा perfect (has lived) असेल तरी पूर्ण उपवाक्य: -ing ने तो अर्थ हरवेल. संबंधी शब्द कर्म असेल तर तो फक्त गाळता येतो (B1-20). मराठी “-लेला” (“फोन केलेला”, “बक्षीस मिळवलेला”) इथे पूर्ण उपवाक्याने सांगा.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “काल पार्सल आणलेला मुलगा” → the boy brought. मराठी “-लेला” कर्तरीही असतो: “पार्सल आणलेला मुलगा” म्हणजे ज्याने पार्सल आणलं तो. इंग्रजी past participle मात्र कर्मणी अर्थ देतो, म्हणून the boy brought the parcel म्हणजे “आणला गेलेला मुलगा” असा गोंधळ होतो. एकदाच घडलेल्या, संपलेल्या कर्तरी क्रियेसाठी पूर्ण उपवाक्य: who brought.
2. “मंडईत मिळणाऱ्या भाज्या” → the vegetables selling. मराठीत “मिळणाऱ्या”, “बनणारे”, “छापणारी” अशी “-णारा” रूपं कर्तरी दिसतात, पण अनेकदा अर्थ कर्मणी असतो: भाज्या विकल्या जातात, पेढे बनवले जातात. म्हणून इंग्रजीत -ing येतं. पण नामावर क्रिया होत असेल तर past participle.
3. “त्रास न झालेला एकटाच” → the only one not getting. मराठीत “त्रास न झालेला एकटाच”, “पोहोचणारा पहिला” अशी रूपं येतात, आणि त्यांचं भाषांतर -ing ने होतं. the first / the last / the only आणि superlative नंतर नैसर्गिक इंग्रजी रूप आहे to + मूळ रूप (कर्मणीसाठी to be + past participle).
गोंधळ करू नका
-ing (कर्तरी) आणि past participle (कर्मणी) – क्रिया कोण करतं? हे A2-30 मधल्या boring / bored सारखं आहे.
लहान उपवाक्य आणि कर्म-सर्वनाम गाळणं – दोन वेगळ्या प्रकारे वाक्य लहान होतं. संबंधी शब्द कर्म असेल तर तो फक्त गाळा (B1-20); कर्ता असेल तर धातुसाधित (participle) वापरून लहान करा.
लहान संबंधी उपवाक्य आणि participle clause – लहान संबंधी उपवाक्य नामाच्या लगेच नंतर येतं आणि सांगतं कोणता. वाक्याच्या सुरुवातीचं participle clause कर्त्याने काय केलं ते सांगतं; ते B2-10 मध्ये आहे. मराठीत दुसऱ्यासाठी अनेकदा “-ऊन” रूप येतं (“उभं राहून”).
स्पेलिंग आणि उच्चार
- लहान केलेल्या defining उपवाक्यात स्वल्पविराम नाहीत आणि थांबाही नाही: The man standing there is my boss. Non-defining लहान उपवाक्यात स्वल्पविराम राहतात (B2-08): The bridge, built in 1890, is still in use.
- अनियमित past participles लक्षात ठेवा: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent.
- -ing चं स्पेलिंग: शेवटचा मूक e जातो (leave → leaving), आखूड, जोर असलेल्या स्वरानंतर शेवटचं व्यंजन दुप्पट होतं (sit → sitting), lie → lying.
- -ing च्या शेवटचा /ŋ/ हा एकच अनुनासिक आवाज आहे – मराठी “ङ” सारखा: जिभेचा मागचा भाग टाळूला लागतो आणि हवा नाकातून जाते. शेवटी स्पष्ट “ग” जोडू नका (“लिविंग्ग” नाही).
- धातुसाधितावर नामापेक्षा जास्त जोर देऊ नका: the people living next door एका गटासारखं सलग म्हणा; मुख्य जोर door वर: /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US).
सुवर्णनियम
संबंधी शब्द आणि सहायक क्रियापद कापा: नाम क्रिया करतं → -ing; नामावर क्रिया होते → past participle; first / last / only / next किंवा superlative नंतर → to + मूळ रूप. विस्तार असलेला भाग नामानंतर ठेवा, मराठीसारखा आधी नाही. संबंधी शब्द कर्ता असेल तरच लहान करा, आणि एकदाच घडलेल्या संपलेल्या क्रियेसाठी (मराठी “फोन केलेला”) किंवा modal / perfect ऐवजी -ing वापरू नका.
सराव
A. रचना
संबंधी उपवाक्य लहान करा.
-
लहान करा: The girl who is playing the piano is only eight.
-
लहान करा: The bridge which was built in 1890 is still in use.
-
लहान करा: She was the first person in our town who drove an electric car.
-
लहान करा: Students who want to join the trip should sign up today.
-
लहान करा: The problems that are being discussed are serious.
-
लहान करा: He was the only player who was chosen for both teams.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
योग्य पर्याय निवडा: The money … at the event went to charity.
-
योग्य पर्याय निवडा: Do you know the guy … the red jacket?
-
योग्य पर्याय निवडा: She was the only candidate … every question correctly.
-
हे संबंधी उपवाक्य लहान करता येईल का? "the dress that she bought last week" …the relative word is the object
-
हे संबंधी उपवाक्य लहान करता येईल का? "the train that leaves at 9:15" …the train leaving at 9:15
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
The email sending by the bank was a scam.
-
The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
-
The people waiting outside have been there for an hour.
-
The house built by my grandfather it is still standing.
D. संदर्भात
कंसातल्या क्रियापदांची योग्य रूपं लिहून सूचना पूर्ण करा.
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
एखाद्या फोटोतल्या किंवा तुम्ही आत्ता आहात त्या खोलीतल्या दोन व्यक्तींचं वर्णन -ing रूपं वापरून करा.
-
कोणाच्यातरी कामगिरीबद्दल the first / the only / the youngest + to + मूळ रूप वापरून लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: स्वल्पविरामांमधली जास्तीची माहिती इंग्रजीत My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
-
A2-30 Bored की Boring? इंग्रजी -ed आणि -ing विशेषणं मराठीत The film was really ….
-
B1-11 सगळ्या काळांत Passive आणि Modal Verbs: is being done, has been done, must be done The new hospital (build) at the moment.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To: इंग्रजीत गरज आणि बंधन सविस्तर The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
उत्तरे
A. रचना
- The girl playing the piano is only eight.
- The bridge built in 1890 is still in use.
- She was the first person in our town to drive an electric car.
- Students wanting to join the trip should sign up today.
- The problems being discussed are serious.
- He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.
B. अर्थ
- raised
- wearing
- to answer
- No
- Yes
C. चूक शोधा
- The email sent by the bank was a scam.
- The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
- ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
- The house built by my grandfather is still standing.
D. संदर्भात
- travelling
- leaving
- left
- to stop / stopping
- bought
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
- My grandmother was the first person in her village to go to university.
F. मिश्र उजळणी
- who
- boring
- is being built
- was supposed to arrive
