Have Something Done: “करून घेतलं” इंग्रजीत कसं म्हणायचं (Causative)
Have Something Done: Causatives
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही दुसऱ्या कोणीतरी तुमच्यासाठी केलेल्या कामाबद्दल बोलू शकाल (I had my hair cut, I'll get it fixed), कोणत्याही काळात ही रचना वापरू शकाल, तुमच्यासोबत घडलेल्या वाईट अनुभवाबद्दल सांगू शकाल (I had my phone stolen), आणि काम करणारी व्यक्ती सांगू शकाल (have someone do / get someone to do).
मुख्य कल्पना
I cut my hair आणि I had my hair cut ही दोन वाक्यं पाहा. पहिल्यात कात्री तुमच्या हातात आहे. दुसऱ्यात तुम्ही सलूनच्या खुर्चीत बसला आहात आणि काम दुसरं कोणीतरी करतंय. परिणाम तोच – केस लहान झाले – पण काम करणारा वेगळा.
Causative (प्रयोजक रचना) अशा कामांसाठी आहे, जी दुसरं कोणीतरी तुमच्यासाठी करतं, सहसा कारण तुम्ही ती ठरवली किंवा त्याचे पैसे दिले: दुरुस्ती, सेवा, डिलिव्हरी. ही रचना वस्तूला केंद्रात ठेवते आणि क्रिया तिच्या नंतर: have + वस्तू + past participle (तिसरं रूप). कर्मणी प्रयोगाप्रमाणे (B1-11) काम करणाऱ्याचं नाव सहसा घेत नाहीत: ते उघड असतं (मेकॅनिक, डेंटिस्ट) किंवा महत्त्वाचं नसतं.
हीच रचना तुमच्या इच्छेविरुद्ध तुमच्यासोबत घडलेल्या गोष्टीही सांगते: I had my bike stolen. इथे have चा अर्थ “मी व्यवस्था केली” असा नाही. त्याचा अर्थ आहे: हे माझ्यासोबत घडलं.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत यासाठी “-ऊन घेणं” आहे: “केस कापून घेतले”, “गाडी दुरुस्त करून घेतली”, “कान टोचून घेतले”. इथे एक चांगली बातमी आहे: मराठीतही वस्तू आधी आणि क्रिया नंतर येते – “केस कापून घेतले” आणि had my hair cut यांचा क्रम सारखाच आहे.
तीन ठिकाणी फरक आहे. पहिला: बोलताना मराठीत “घेणं” अनेकदा गळतं – “काल केस कापले”, “स्कूटरचं सर्व्हिसिंग केलं” – जरी काम सलूनवाल्याने किंवा शोरूमने केलं असलं तरी. इंग्रजीत I cut my hair, I serviced my scooter म्हणजे तुम्ही स्वतः केलं. दुसरा: काम करणारा मराठीत “-कडून” ने येतो (“असिस्टंटकडून पाठवून देतो”, “टेलरकडून शिवून घेतला”). इंग्रजीत तो from ने येत नाही: व्यक्ती असेल तर have + व्यक्ती + मूळ रूप किंवा get + व्यक्ती + to, आणि गरज असेल तरच by; दुकान असेल तर at. तिसरा: वाईट अनुभवासाठी मराठीत वस्तू कर्ता होते: “माझा फोन चोरीला गेला”, “त्याचं लायसन्स जप्त झालं”. इंग्रजीत My phone was stolen चालतं, किंवा व्यक्तीला कर्ता करून I had my phone stolen.
आणि “-ायला लावलं” बहुतेक वेळा make (जबरदस्ती), “-ू दिलं” म्हणजे let (परवानगी) – पाहा B1-18.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| मी केस कापून घेतले. | I had my hair cut. | “-ऊन घेतले” → have + वस्तू + past participle; क्रम सारखाच |
| हिवाळ्यापूर्वी आम्ही बॉयलरचं सर्व्हिसिंग करून घेतलं. | We had the boiler serviced before the winter. | वस्तू past participle च्या आधी – सारखंच |
| उद्या मी ते दुरुस्त करून घेईन. | I'll get it fixed tomorrow. | get = अनौपचारिक |
| काल मी स्कूटरचं सर्व्हिसिंग केलं (शोरूमने केलं). | I had my scooter serviced yesterday. | “घेणं” गळलं तरी इंग्रजीत causative हवं |
| ट्रेनमध्ये माझा फोन चोरीला गेला. | I had my phone stolen on the train. | वस्तू कर्ता → I had … stolen (किंवा My phone was stolen) |
| मी असिस्टंटकडून तुम्हाला माहिती पाठवून देतो. | I'll have my assistant send you the details. | “-कडून” → have + व्यक्ती + मूळ रूप, to आणि from शिवाय |
| आम्ही मित्राला विमानतळावर सोडायला राजी केलं. | We got a friend to drive us to the airport. | पटवणं → get + व्यक्ती + to |
| मी त्याला मदत करू दिली. | I let him help me. | परवानगी → let |
थोडक्यात: “करून घेतलं” = had / got something done; “घेणं” गळलं तरी काम दुसऱ्याने केलं असेल तर causative वापरा. “X-कडून करून घेतलं” = have X do / get X to do, from नाही. “फोन चोरीला गेला” = I had my phone stolen किंवा My phone was stolen.
रचना
have / get + वस्तू + past participle
| कर्ता | have / get | वस्तू | past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
सगळ्या काळांत – फक्त have / get बदलतं
| काळ | उदाहरण |
|---|---|
| Present Simple | I have my teeth checked every six months. |
| Present Continuous | We're having the windows cleaned today. |
| Past Simple | She had her bag repaired. |
| Present Perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| future (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| modal verb | You should get that tooth looked at. |
| -ing रूप | I hate having my photo taken. |
नकार आणि प्रश्न – इथे have मुख्य क्रियापद आहे, म्हणून do / does / did लागतं:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| साचा | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| have + व्यक्ती + मूळ रूप | सांगणं किंवा व्यवस्था करणं (बहुतेक वेळा ते त्या व्यक्तीचं कामच असतं) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + व्यक्ती + to + मूळ रूप | पटवणं किंवा व्यवस्था करणं | I finally got my son to tidy his room. |
वापर
1Have something done – सेवा
एखादा तज्ज्ञ तुमच्यासाठी काम करेल अशी व्यवस्था तुम्ही करता, तेव्हा have + वस्तू + past participle वापरा. मराठीत “करून घेणं”.
2Get something done – अनौपचारिक, प्रयत्नाने
Get + वस्तू + past participle चा अर्थ तोच, पण ते जास्त अनौपचारिक आहे आणि बोलण्यात खूप नेहमीचं. त्यात प्रयत्न किंवा “एकदाचं जमलं” असा अर्थ असू शकतो. काम तुम्ही स्वतः करत असाल तेव्हाही ते वापरतात: मग अर्थ “पूर्ण करणं”.
3सगळ्या काळांत आणि रूपांत
Causative प्रत्येक काळात, modal verb नंतर आणि -ing रूपात चालतं. फक्त have / get बदलतं; past participle तसंच राहतं. मराठीत इथे अनेकदा कर्मणी किंवा कर्ता नसलेलं वाक्य येतं (“किचन बसवलं जात आहे”, “रक्त काढतात”).
4वाईट अनुभव – तुमच्यासोबत घडलेल्या गोष्टी
हीच रचना तुमच्यासोबत घडलेली, तुम्ही न ठरवलेली, नकोशी गोष्ट सांगते. have वापरा; अनौपचारिक बोलण्यात get ही चालतं. मराठी “माझा फोन चोरीला गेला”, “त्याचं लायसन्स जप्त झालं” इंग्रजीत कर्ता + had + वस्तू + past participle होतं.
5Have someone do / get someone to do
काम करणारी व्यक्ती सांगायची असेल, तर have + व्यक्ती + मूळ रूप (सूचना, बहुतेक वेळा ज्याचं ते काम आहे त्याला) किंवा get + व्यक्ती + to + मूळ रूप (पटवणं किंवा व्यवस्था करणं) वापरा. Have someone do अमेरिकन इंग्रजीत विशेष नेहमीचं आहे. मराठीत इथे “-कडून करून घेणं” किंवा “राजी करणं” येतं.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “शनिवारी बाबा नळ दुरुस्त करणार आहेत” → Baba is repairing. मराठीत काम दुसऱ्याने केलं तरी बोलताना आपण अनेकदा “घेणं” गाळतो: “शनिवारी बाबा नळ दुरुस्त करणार आहेत”, “स्कूटरचं सर्व्हिसिंग केलं”. सरळ भाषांतर केलं की इंग्रजीत असं ऐकू येतं की बाबा स्वतः पाना घेऊन बसणार आहेत. काम प्लंबरने, मेकॅनिकने केलं असेल तर have / get + वस्तू + past participle.
2. “AC चं सर्व्हिसिंग कधी करून घेताय?” → When you are getting…? मराठीत प्रश्न विचारताना शब्दक्रम बदलत नाही; फक्त प्रश्नार्थक शब्द येतो. म्हणून causative च्या प्रश्नातही कर्ता आधी आणि सहायक क्रियापद नंतर राहतं. इंग्रजी प्रश्नात सहायक क्रियापद (are, do, did) कर्त्याच्या आधी येतं.
3. “टेलरकडून शिवून घेतला” → got it stitched from a tailor. मराठीत काम करणारा “-कडून” ने येतो, आणि “-कडून” आपण from असं शिकलेलो असतो. म्हणून causative मध्ये from येतं. इंग्रजीत करणारी व्यक्ती by ने येते (आणि अनेकदा तिचं नावच घेत नाहीत), दुकान असेल तर at; किंवा व्यक्तीला थेट क्रियापदाच्या आधी ठेवा: have the tailor make.
गोंधळ करू नका
I did it आणि I had it done – काम कोणी केलं?
had something done (causative) आणि had done (Past Perfect) – शब्दक्रमाने सगळा अर्थ बदलतो. पाहा B1-03.
get someone to do आणि make / let someone do – get = पटवणं, make = जबरदस्ती, let = परवानगी. पाहा B1-18. लक्षात ठेवा: मराठी “-ायला लावलं” बहुतेक वेळा make च्या जवळ आहे.
had something stolen आणि got stolen – I had my car stolen (causative: लक्ष माझ्यावर) आणि My car got stolen (get-passive: लक्ष गाडीवर). Get-passive तुम्ही B2-13 मध्ये शिकाल.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- जोर सहसा वस्तूवर आणि past participle वर असतो, have वर नाही: “I had my HAIR CUT”.
- इथे have मुख्य क्रियापद आहे, म्हणून त्याचं लघुरूप होत नाही: I've had my car repaired बरोबर (पहिलं have सहायक आहे), पण I've my car repaired नाही.
- -ed चा उच्चार: अघोष आवाजानंतर /t/ (fixed /fɪkst/, washed), t किंवा d नंतर /ɪd/ – एक जास्त syllable (painted, mended), इतर घोष आवाजांनंतर /d/ (repaired, cleaned). शेवटचा /t/ किंवा /d/ गाळू नका: I had my car fix असं ऐकू आलं तर ते मूळ रूप वाटतं आणि रचनाच चुकते.
- अनेक नेहमीच्या क्रियापदांची past participle अनियमित आहेत: cut, done, made, taken, stolen, sewn. dyed (रंगवणं) आणि died (मरणं) यांचं स्पेलिंग वेगळं, पण उच्चार एकच: /daɪd/.
सुवर्णनियम
काम दुसरं कोणीतरी तुमच्यासाठी करतं, किंवा ते तुमच्यासोबत घडतं: have / get + वस्तू + past participle – मराठीत “घेणं” गळलं तरी. व्यक्ती सांगायची असेल तर have someone do (to शिवाय) किंवा get someone to do, from नाही. “माझा फोन चोरीला गेला” = I had my phone stolen. प्रश्नात do / did / are कर्त्याच्या आधी.
सराव
A. रचना
कंसातल्या शब्दांचं योग्य रूप लिहून वाक्य पूर्ण करा.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
causative वापरून पुन्हा लिहा: A mechanic is servicing my car.
-
get वापरून पुन्हा लिहा: A photographer will take our wedding photos.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा किंवा प्रश्नाचं उत्तर द्या.
-
योग्य पर्याय निवडा: I'll get my sister … me move.
-
योग्य पर्याय निवडा: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." काम कोणी केलं? …
-
"I had cleaned my suit." काम कोणी केलं? …
-
कोणतं वाक्य वाईट अनुभव सांगतं?
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. संदर्भात
संवादातील रिकाम्या जागा भरा.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
एखादा तज्ज्ञ तुमच्यासाठी नियमितपणे करतो अशा दोन गोष्टींबद्दल लिहा.
-
कोणीतरी तुमच्यासाठी काहीतरी करावं असं तुम्हाला वाटतं, त्याबद्दल get someone to do वापरून लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do – “करायला लावलं”, “जाऊ दिलं” इंग्रजीत, मराठीत सोप्या भाषेत My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 सगळ्या काळांत Passive आणि Modal Verbs: is being done, has been done, must be done The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving – “-ताना”, “-ऊन”, “-ल्यावर” इंग्रजीत (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To: इंग्रजीत गरज आणि बंधन सविस्तर We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
उत्तरे
A. रचना
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. अर्थ
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. चूक शोधा
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. संदर्भात
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. मिश्र उजळणी
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
