Phrasal Verbs चं व्याकरण: turn it off की turn off it? शब्दक्रम मराठीत
Phrasal Verbs: The Grammar
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्हाला phrasal verbs चे चार प्रकार ओळखता येतील, कर्म (विशेषतः it, them, me सारखं सर्वनाम) योग्य जागी ठेवता येईल – turn it off, look after her, run out of milk – आणि शब्दकोशातल्या नोंदीवरून क्रियापद वेगळं होतं की नाही ते कळेल.
मुख्य कल्पना
Phrasal verb म्हणजे क्रियापद + एक छोटा शब्द, ज्याला particle म्हणतात (up, off, out, on, down, back, away, over…). दोघं मिळून एक अर्थ तयार करतात: give up = सोडून देणं, find out = शोधून काढणं, कळणं. कधी अर्थ शब्दशः असतो (sit down, go out), पण अनेकदा नसतो (put up with = सहन करणं). सगळ्यात नेहमीची phrasal verbs तुम्ही A2-34 मध्ये पाहिली आहेत.
हा धडा दुसऱ्या अवघड भागाबद्दल आहे: शब्दक्रम. Phrasal verb ला सँडविच समजा. क्रियापद वरचा ब्रेड आहे, particle खालचा ब्रेड. मोठा प्रश्न: कर्म कुठे जातं? काही phrasal verbs ना कर्मच नसतं. काही सँडविचसारखी उघडतात – कर्म मध्ये भरलेलं सारण बनतं – किंवा कर्म सँडविचच्या नंतर येऊ शकतं. काही बंद असतात, कधीच उघडत नाहीत, म्हणून कर्म नेहमी नंतर येतं. आणि एक नियम कधीच बदलत नाही: वेगळ्या होणाऱ्या क्रियापदाचं सर्वनाम कर्म (it, them, her) नेहमी सारण असतं – turn it off, turn off it कधीच नाही.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीतही अशी बरीच जोडक्रियापदं आहेत: “बंद करणं”, “लिहून घेणं”, “फेकून देणं”, “परत देणं”. पण मराठीत कर्म सहसा आधी येतं: “टीव्ही बंद कर”, “ते बंद कर”, “ती पुस्तकं परत दे”. आणि मराठी जोडक्रियापदाचे दोन भाग सहसा एकत्र राहतात – मध्ये कर्म येत नाही. म्हणून इंग्रजीतही आपण turn off एकत्रच ठेवतो आणि सर्वनाम शेवटी लावतो: turn off it. इथे मराठी शब्दक्रम मदत करत नाही; इंग्रजी नियम पाठ करावा लागतो: सर्वनाम मध्ये.
दुसरं, मराठीत अनेक इंग्रजी दोन किंवा तीन भागांच्या क्रियापदांचं काम विभक्ती किंवा शब्दयोगी अव्यय करतं: “आजीची काळजी घेते” (looks after), “सुट्टीची वाट पाहतोय” (looking forward to), “साखर संपली” (run out of). इंग्रजीत ही बंद सँडविचं आहेत: सगळे भाग एकत्र, आणि कर्म शेवटी. मधला छोटा शब्द – after, to, of, with – गाळता येत नाही.
तिसरं, मराठीत अनेकदा वस्तू कर्ता असते (“कॉफी परत संपली”), इंग्रजीत माणूस: We've run out of coffee again. आणि look forward to मधलं to हे preposition आहे, म्हणून त्यानंतर नाम किंवा -ing रूप – मूळ रूप नाही.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| हीटिंग कमी कर. / ते बंद कर. | Turn the heating down. / Turn it off. | मराठीत कर्म आधी, क्रियापद एकत्र; इंग्रजीत सर्वनाम मध्ये |
| आमची गाडी हायवेवर बंद पडली. | Our car broke down on the motorway. | कर्म नाही – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत |
| कुत्र्याची काळजी कोण घेतंय? | Who's looking after the dog? | “-ची काळजी घेणं” → look after + कर्म |
| आमची कॉफी परत संपली. | We've run out of coffee again. | मराठीत कॉफी कर्ता; इंग्रजीत we + run out of + कर्म |
| मी सुट्टीची वाट पाहतोय. | I'm looking forward to the holidays. | तीन भागांचं क्रियापद, कर्म शेवटी |
| तिने मोहिमेसाठी एक भन्नाट कल्पना सुचवली. | She came up with a brilliant idea for the campaign. | एक मराठी क्रियापद → come up with |
| मला हा शब्द माहीत नाही, मी तो शोधून बघतो. | I don't know this word, so I'll look it up. | सर्वनाम मध्ये |
| मीटिंग शुक्रवारपर्यंत पुढे ढकलली आहे. | The meeting has been put off until Friday. | “पुढे ढकलणं” → put off / postpone |
थोडक्यात: मराठीत कर्म आधी आणि जोडक्रियापद एकसंध, इंग्रजीत वेगळ्या होणाऱ्या क्रियापदाचं सर्वनाम मध्ये (turn it off). जिथे मराठीत “-ची काळजी”, “-ची वाट” असं काही असतं, तिथे इंग्रजी कर्म सहसा शेवटी (look after her, look forward to it).
रचना
चार प्रकार
| प्रकार | कर्म? | नमुना | उदाहरणं |
|---|---|---|---|
| 1. कर्म नसलेलं | कर्म नाही | क्रियापद + particle | get up, break down, grow up, set off |
| 2. वेगळं होणारं (separable) | कर्म | क्रियापद + कर्म + particle किंवा क्रियापद + particle + नाम | turn the TV off / turn off the TV |
| 3. वेगळं न होणारं (inseparable) | कर्म | क्रियापद + particle + कर्म | look after her, get over it, run into him |
| 4. तीन भागांचं | कर्म | क्रियापद + particle + preposition + कर्म | look forward to it, run out of milk |
कर्म असलेलं क्रियापद सकर्मक (transitive), कर्म नसलेलं अकर्मक (intransitive).
वेगळी होणारी क्रियापदं: कर्म कुठे जातं
| कर्म | मध्ये | शेवटी |
|---|---|---|
| छोटं नाम | Turn the lights off. ✅ | Turn off the lights. ✅ |
| सर्वनाम | Turn them off. ✅ | ❌ Turn off them. |
| लांब नामाचा गट | शक्य, पण समजायला अवघड | Turn off all the lights in the house. ✅ |
वेगळी न होणारी आणि तीन भागांची क्रियापदं: कर्म नेहमी शेवटी
| क्रियापद | कर्म म्हणून नाम | कर्म म्हणून सर्वनाम |
|---|---|---|
| look after | She looks after her grandmother. | She looks after her. |
| get over | He got over the flu quickly. | He got over it quickly. |
| get on with | I get on with my colleagues. | I get on with them. |
| put up with | I can't put up with this noise. | I can't put up with it. |
शब्दकोश प्रकार कसा दाखवतो (sb = somebody, कोणीतरी; sth = something, काहीतरी)
| शब्दकोशातली नोंद | ती काय सांगते |
|---|---|
| turn sth off / turn off sth | वेगळं होणारं: कर्म मध्ये किंवा शेवटी |
| look after sb/sth | वेगळं न होणारं: कर्म फक्त particle नंतर |
| get up | अकर्मक: कर्म नाही |
| run out of sth | तीन भागांचं: कर्म शेवटी |
वापर
1अकर्मक phrasal verb: कर्म नाही
ही phrasal verbs कर्माशिवाय पूर्ण असतात. particle नंतर फार तर वेळ किंवा ठिकाण येतं.
2वेगळी होणारी phrasal verbs, नामासह
नाम कर्म सहसा मध्ये किंवा शेवटी ठेवता येतं. लांब कर्म शेवटी ठेवा, म्हणजे ऐकणाऱ्याला समजायला सोपं जातं.
3वेगळी होणारी phrasal verbs, सर्वनामासह
कर्म सर्वनाम असेल (it, them, him, her, me, us, you), तर ते क्रियापद आणि particle यांच्या मध्येच यायला हवं. मराठीत सर्वनाम क्रियापदाच्या आधी येतं (“ते काढ”), म्हणून इथे खास लक्ष द्या.
4वेगळी न होणारी phrasal verbs
या क्रियापदांत particle preposition सारखं काम करतं: कर्म – नाम असो वा सर्वनाम – नेहमी त्यानंतर येतं. प्रश्नांत आणि संबंधी उपवाक्यांत particle क्रियापदाजवळच राहतं. मराठीत इथे अनेकदा विभक्ती किंवा शब्दयोगी अव्यय असतं.
5तीन भागांची phrasal verbs
क्रियापद + particle + preposition. तिन्ही भाग एकत्र राहतात, आणि कर्म नेहमी शेवटी. look forward to नंतर नाम किंवा -ing रूप वापरा (पाहा B1-19).
6एक phrasal verb, दोन प्रकार
काही phrasal verbs एका अर्थात अकर्मक आणि दुसऱ्या अर्थात वेगळी होणारी असतात. कर्म कुठे ठेवायचं ते ठरवण्याआधी अर्थ तपासा.
7Phrasal verb की औपचारिक एक-शब्दी क्रियापद?
Phrasal verbs गप्पांत, मित्रांना पाठवलेल्या मेसेजमध्ये आणि अनौपचारिक लेखनात नेहमी वापरली जातात. औपचारिक लेखनात अनेकदा त्याच अर्थाचं एक-शब्दी क्रियापद वापरतात. दोन्ही बरोबर इंग्रजी आहे; निवड शैलीवर अवलंबून आहे.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “त्या फेकून दे” → throw away them. मराठीत सर्वनाम कर्म क्रियापदाच्या आधी येतं आणि जोडक्रियापदाचे दोन भाग एकत्र राहतात: “त्या नोट्स फेकून दे”, “त्या फेकून दे”. म्हणून इंग्रजीत throw away एकत्र राहतं आणि सर्वनाम शेवटी जातं. वेगळं होणारं क्रियापद असेल, तर सर्वनाम मध्ये.
2. “मला घ्यायला येतील” → pick me from. मराठीत “घ्यायला येणं”, “आणायला जाणं” यांत वेगळा छोटा शब्द नसतो, म्हणून इंग्रजीत pick एकटंच येतं. पण pick एकटं म्हणजे “निवडणं” किंवा “तोडणं” (pick a card, pick mangoes). गाडीने एखाद्याला घ्यायला जाणं म्हणजे pick up – आणि सर्वनाम मध्ये: pick me up from….
3. “परिस्थितीशी जुळवून घेणं” → cope up with. मराठीत आपण “तोंड देणं”, “जुळवून घेणं” म्हणतो, आणि भारतीय इंग्रजीत यासाठी cope up with खूप ऐकू येतं – जणू catch up with, put up with सारखं. प्रमाण इंग्रजीत क्रियापद आहे फक्त cope with, up शिवाय.
4. “आई फोन शोधतेय” → searching her phone. मराठीत “शोधणं” ला थेट कर्म लागतं: “फोन शोधतेय”, “चाव्या शोधतोय”. इंग्रजीत search + कर्म म्हणजे त्या जागेत किंवा त्या वस्तूच्या आत शोधणं (search the room, search my bag, search her phone = फोनमध्ये काहीतरी शोधणं). हरवलेली वस्तू शोधताना वेगळं न होणारं look for किंवा search for.
गोंधळ करू नका
Particle आणि साधा preposition – तोच छोटा शब्द particle (क्रियापदाचा भाग) असू शकतो किंवा preposition (ठिकाण दाखवणाऱ्या भागाचा भाग). तपासणी: सर्वनाम मध्ये ठेवता येतं का?
get up आणि wake up – get up (अंथरुणातून उठणं) ला कर्म नसतं. Wake up अकर्मक (I woke up) किंवा वेगळं होणारं (Wake me up) असू शकतं. मराठीत दोन्हींसाठी अनेकदा “उठणं”.
Particles चे अर्थ – हा धडा शब्दक्रमाबद्दल आहे. up, down, out, off वगैरेंच्या अर्थांसाठी पाहा B2-25; शब्दांच्या जोड्यांसाठी पाहा T-03.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- बहुतेक phrasal verbs मध्ये मुख्य जोर particle वर असतो: give up, turn it off, set off. क्रियापदावर जास्त जोर देऊ नका – दुसरा भाग जास्त स्पष्ट ऐकू यायला हवा.
- तीन भागांच्या क्रियापदांत जोर सहसा particle वर: look forward to, run out of, put up with. शेवटचं preposition कमकुवत: of /əv/, to /tə/, with /wɪð/. /ə/ आखूड आणि सैल – स्पष्ट “ऑफ”, “टू” नाही.
- मधलं सर्वनाम जोर नसलेलं आणि आखूड: pick me up /ˈpɪk mi ˈʌp/. up मधला /ʌ/ मराठी “अ” च्या जवळ आहे – “उप” नाही.
- with /wɪð/: /w/ साठी ओठ गोल करा, दात ओठाला लावू नका – मराठी “व” सारखा नाही. शेवटचा /ð/ घोष, जिभेचं टोक दातांच्या मध्ये.
- phrasal verbs पासून बनलेली नामं एकत्र किंवा जोडचिन्हाने लिहितात, आणि जोर पहिल्या भागावर: a breakdown, a takeoff, a check-in. क्रियापदं दोन शब्दांत: to break down, to check in.
सुवर्णनियम
विचारा: phrasal verb ला कर्म आहे का, आणि ते कर्म हलू शकतं का? वेगळ्या होणाऱ्या क्रियापदाचं सर्वनाम मध्ये (turn it off) – मराठीसारखं शेवटी नाही. वेगळी न होणारी आणि तीन भागांची क्रियापदं कर्म शेवटी ठेवतात (look after her, run out of it). आणि look forward to नंतर -ing.
सराव
A. रचना
शब्द योग्य क्रमाने लावा, किंवा नामाच्या जागी सर्वनाम वापरा.
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: off / please / it / turn
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: after / she / them / looks
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: out / we / sugar / of / ran
-
नामाच्या जागी सर्वनाम वापरा: Turn down the music.
-
नामाच्या जागी सर्वनाम वापरा: I came across this photo yesterday.
-
नामाच्या जागी सर्वनाम वापरा: Can you put away the toys?
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
अहवालासाठी जास्त औपचारिक क्रियापद निवडा: We need to find out the cause. …
-
योग्य पर्याय निवडा: "The plane took off." …
-
योग्य पर्याय निवडा: She … after a year.
-
योग्य पर्याय निवडा: In "The cat ran up the tree", up is a ….
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
I'll pick up you at the station.
-
Can you look my cat after this weekend?
-
I can't put up this noise.
-
Turn off the lights in the kitchen, please.
D. संदर्भात
संवादातील रिकाम्या जागा भरा. कंसातलं phrasal verb योग्य रूपात आणि योग्य क्रमाने वापरा.
Lena: The van's here! Can you help me 15? (pick up + the boxes)
Max: Sure. Wait, I've 16 tape. (run out of)
Lena: There's some in the kitchen. And the old lamp — just 17. Nobody wants it. (throw away + it)
Max: OK. And who's 18 your cat today? (look after)
Lena: My sister. I really 19 her. (get on with)
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
get up, put on किंवा turn off वापरून तुमच्या सकाळच्या दिनक्रमाबद्दल दोन वाक्यं लिहा. त्यांपैकी एकात सर्वनाम वापरा.
-
ज्याच्याशी तुमचं छान जमतं अशा व्यक्तीबद्दल एक वाक्य आणि तुम्ही सहन करू शकत नाही अशा एखाद्या गोष्टीबद्दल एक वाक्य लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
B1-19 Gerund: -ing रूप नाम म्हणून – Swimming is…, interested in learning, look forward to seeing मराठीत I'm looking forward to (see) you next week.
-
A2-15 Give me the book की give it to me? दोन कर्मं असलेली क्रियापदं मराठीत समजावून योग्य पर्याय निवडा: Here's your book. I'll tomorrow.
-
B1-27 उद्देश, कारण आणि परिणाम: to, so that, because of, due to, therefore – मराठीत I looked the word up ___ check the spelling. …
उत्तरे
A. रचना
- Please turn it off. / Turn it off, please.
- She looks after them.
- We ran out of sugar.
- Turn it down.
- I came across it yesterday.
- Can you put them away?
B. अर्थ
- discover
- intransitive
- gave it up
- preposition
C. चूक शोधा
- I'll pick you up at the station.
- Can you look after my cat this weekend?
- I can't put up with this noise.
- ✓ Turn off the lights in the kitchen, please.
D. संदर्भात
- pick them up / pick the boxes up / pick up the boxes
- run out of
- throw it away
- looking after
- get on with
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I get up at seven. I make coffee, and then I turn the radio on, but I usually turn it off after the news.
- I get on really well with my cousin. I can't put up with loud music on the bus.
F. मिश्र उजळणी
- seeing
- give it to you
- to
