Must, Have To, Mustn't आणि Don't Have To: इंग्रजीत नियम, जबाबदारी आणि मनाई
Must, Have To, Mustn't, Don't Have To
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही नियम आणि जबाबदाऱ्यांबद्दल बोलू शकाल, काय करायला मनाई आहे ते सांगू शकाल, आणि कशाची गरज नाही तेही सांगू शकाल. त्यासाठी must, have to, mustn't, can't आणि don't have to लागतात – वर्तमानकाळात, भूतकाळात आणि भविष्यकाळात.
मुख्य कल्पना
Must आणि have to दोन्ही सांगतात: हे करणं आवश्यक आहे. फरक अनेकदा असा असतो की दबाव कुठून येतो. must मध्ये दबाव सहसा बोलणाऱ्याकडूनच येतो: I must call my mum – मला स्वतःला ते महत्त्वाचं वाटतं. have to मध्ये दबाव बाहेरून येतो: बॉस, कायदा, वेळापत्रक. I have to wear a uniform – माझं काम तसं सांगतं.
नकारार्थी रूपं मात्र अगदी वेगळी आहेत, आणि हाच या धड्याचा सगळ्यात महत्त्वाचा भाग आहे. दोन गोष्टींची कल्पना करा. Mustn't म्हणजे संग्रहालयातली लाल दोरी: ती ओलांडायची नाही, मनाई आहे. Don't have to म्हणजे हॉटेलचं मेन्यू कार्ड: निवड तुमची. You mustn't park here (इथे गाडी लावायला मनाई आहे). You don't have to pay (पैसे द्यायची गरज नाही – पण द्यायचे असतील तर देऊ शकता).
आणि शेवटी: must हे can सारखं modal verb (एक प्रकारचं सहायक क्रियापद) आहे. ते कधीच बदलत नाही आणि त्याला भूतकाळाचं रूप नाही. Have to हे साधं क्रियापद आहे, म्हणून ते कोणत्याही काळात वापरता येतं: had to, will have to.
मराठी आणि इंग्रजी
मराठीत जबाबदारी सांगायला आपण “पाहिजे / पाहिजेच” आणि “लागतं” वापरतो: “मला आजीला फोन केलाच पाहिजे”, “ऑफिसमध्ये मला सूट घालावा लागतो”. ढोबळमानाने स्वतःला वाटणारी गरज “पाहिजेच” ने आणि बाहेरचा नियम “लागतं” ने येतो – इंग्रजीत साधारण तसंच must आणि have to. पण हा फरक काटेकोर नाही: अनेकदा दोन्ही चालतात.
“लागतं” मध्ये व्यक्ती “मला / त्याला / तिला” अशी येते आणि क्रियापद व्यक्तीप्रमाणे बदलत नाही: “मला जावं लागतं”, “त्याला जावं लागतं”. इंग्रजीत मात्र have to कर्त्याप्रमाणे बदलतं: he / she / it has to. “लागतं” ला भूतकाळ (“लागलं”) आणि भविष्यकाळ (“लागेल”) आहे – इंग्रजीत त्यासाठी had to आणि will have to. must ला भूतकाळ नाही आणि ते will नंतर येत नाही.
नकारात मराठीत दोन वेगळ्या कल्पना आहेत: “करू नकोस / करू नये / करायचं नाही” म्हणजे मनाई (mustn't / can't), आणि “करायची गरज नाही / करावं लागत नाही” म्हणजे गरज नाही (don't have to). अडचण “नको” या शब्दात आहे: “हात लावू नकोस” ही मनाई आहे, पण “काही आणायला नको” म्हणजे “आणायची गरज नाही”. दुसऱ्या अर्थासाठी इंग्रजीत don't have to, mustn't नाही.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| या आठवड्याच्या शेवटी मला आजीला फोन केलाच पाहिजे. | I must call my grandmother this weekend. | स्वतःला वाटणारी गरज → must |
| ऑफिसमध्ये मला सूट घालावा लागतो. | I have to wear a suit at work. | बाहेरचा नियम → have to |
| तिला हे औषध दिवसातून दोनदा घ्यावं लागतं. | She has to take this medicine twice a day. | “लागतं” तसंच; इंग्रजीत she → has to |
| त्या वायरला हात लावू नकोस. | You mustn't touch that wire. | मनाई → mustn't – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत |
| इथे गाडी लावायची नाही. | You can't park here. | मराठी वाक्यात कर्ता नाही; इंग्रजीत you लागतो |
| काही आणायला नको. | You don't have to bring anything. | “नको” = गरज नाही → don't have to, mustn't नाही |
| काल मला उशिरापर्यंत काम करावं लागलं. | I had to work late yesterday. | must ला भूतकाळ नाही → had to |
| तुला टॅक्सी करावी लागेल. | You'll have to take a taxi. | “लागेल” → will have to, will must नाही |
| तुला शनिवारी काम करावं लागतं का? | Do you have to work on Saturdays? | प्रश्न do / does / did ने |
थोडक्यात: “पाहिजेच” आणि “लागतं” = must किंवा have to, “करू नकोस / करायचं नाही” = mustn't / can't, गरज नाही या अर्थाने “नको” = don't have to, “लागलं” = had to, “लागेल” = will have to.
रचना
Must हे modal verb आहे: सगळ्या कर्त्यांसाठी तेच रूप, आणि त्यानंतर क्रियापदाचं मूळ रूप (base form) येतं – to शिवाय.
| रूप | उदाहरण |
|---|---|
| होकारार्थी | I / you / she / we / they must go. |
| नकारार्थी | I / you / she / we / they mustn't (must not) go. |
| प्रश्न (क्वचित, बराच औपचारिक) | Must I go? |
Have to हे साधं क्रियापद आहे: ते कर्त्याप्रमाणे बदलतं, आणि नकार व प्रश्नासाठी do / does / did वापरतं.
| रूप | I / you / we / they | he / she / it |
|---|---|---|
| होकारार्थी | I have to work. | She has to work. |
| नकारार्थी | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| प्रश्न | Do you have to work? | Does she have to work? |
| लघु उत्तरं | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
भूतकाळ आणि भविष्यकाळ – must ला भूतकाळाचं रूप नाही आणि ते will नंतर येत नाही, म्हणून have to वापरा.
| काळ | रूप | उदाहरण |
|---|---|---|
| भूतकाळ | had to / didn't have to | We had to wait an hour. |
| भूतकाळातला प्रश्न | Did you have to…? | Did you have to pay? |
| भविष्यकाळ | will have to / won't have to | You'll have to book early. |
अर्थांचा नकाशा
| रूप | अर्थ |
|---|---|
| must / have to | हे आवश्यक आहे. (“पाहिजेच”, “लागतं”) |
| mustn't / can't | याला मनाई आहे. हे करू नका! (“करू नये”, “करायचं नाही”) |
| don't have to | याची गरज नाही. निवड तुमची. (“गरज नाही”, “करावं लागत नाही”) |
वापर
1Must – बोलणाऱ्याला स्वतःला वाटणारी गरज
एखादी गोष्ट तुम्हाला स्वतःला आवश्यक किंवा महत्त्वाची वाटते, तेव्हा must वापरा. एखादी गोष्ट जोरदार शिफारस करतानाही ते नेहमीचं आहे.
2Must – लेखी नियम आणि सूचना
लेखी नियम, सूचना-फलक, फॉर्म आणि सूचनांमध्ये must खूप नेहमीचं आहे. मराठीत अशा ठिकाणी आपण “-णे आवश्यक आहे”, “-णे बंधनकारक आहे” किंवा “करावं” लिहितो.
3Have to – बाहेरून आलेली जबाबदारी
जबाबदारी नियम, बॉस, कायदा किंवा परिस्थितीमुळे आली असेल, तेव्हा have to वापरा. रोजच्या जबाबदाऱ्या आणि ठरलेल्या गोष्टींसाठी हा नेहमीचा पर्याय आहे. अनौपचारिक ब्रिटिश इंग्रजीत याच अर्थाने have got to ('ve got to) पण आहे: I've got to go. मराठीत हे बहुतेक वेळा “लागतं”.
4Mustn't आणि can't – मनाई
एखादी गोष्ट करायला मनाई असेल, किंवा ती अगदी वाईट कल्पना असेल, तेव्हा mustn't वापरा. रोजच्या बोलण्यात नियमांसाठी can't पण खूप नेहमीचं आहे. Mustn't मुख्यतः ब्रिटिश इंग्रजीत आहे; अमेरिकन इंग्रजीत सहसा can't किंवा don't म्हणतात. मराठीत हे “करू नकोस”, “करू नये” किंवा “करायचं नाही”.
5Don't have to – गरज नाही
एखादी गोष्ट करायची गरज नसेल तेव्हा don't / doesn't have to वापरा. तुम्ही ती करू शकता, पण करावीच असं नाही. मराठीत हे “गरज नाही”, “करावं लागत नाही” किंवा गरज नाही या अर्थाने “नको”.
6Had to आणि will have to – भूतकाळ आणि भविष्यकाळ
must ला भूतकाळाचं रूप नाही. भूतकाळातल्या जबाबदारीसाठी had to, आणि भविष्यकाळासाठी will have to वापरा. (स्वतःच्या योजनेबद्दल बोलताना जवळच्या भविष्यासाठी must चालतं – I must call her tomorrow – पण ते will नंतर कधीच येत नाही.) मराठीत भूतकाळात “लागलं”, आणि भविष्यकाळात “लागेल”.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “आज स्वयंपाक करायला नको” → mustn't cook. मराठी “नको” चे दोन अर्थ आहेत: “करू नकोस” (मनाई) आणि “करायला नको” (गरज नाही). दुसऱ्या अर्थाचं भाषांतर करताना must चं नकारार्थी रूप सोपं वाटतं, पण mustn't म्हणजे नेहमी मनाई. गरज नाही असं सांगायचं असेल तर don't have to. mustn't असलेलं वाक्य व्याकरणदृष्ट्या बरोबर आहे, पण ते मनाई करतं.
2. “तुला इतक्या लवकर का निघावं लागतं?” → Why you have to…? मराठीत प्रश्नातही शब्दक्रम बदलत नाही: “का”, “कुठे”, “किती वाजता” मध्येच येतात आणि बाकी वाक्य तसंच राहतं. have to हे साधं क्रियापद आहे, म्हणून इंग्रजी प्रश्नाला do / does / did लागतं: Why do you have to…?
3. “मला रिक्षा करावी लागली” → भूतकाळात have to. मराठीत “लागलं / लागली” वरून भूतकाळ लगेच कळतो, पण इंग्रजीत have to हा एक ठरलेला शब्दगट वाटतो, म्हणून गोष्ट सांगतानाही तो वर्तमानकाळात राहतो. भूतकाळातल्या जबाबदारीसाठी had to.
4. “त्याला उभं राहावं लागतं” → he have to. मराठीत “मला / त्याला / तिला … लागतं” – व्यक्ती बदलली तरी “लागतं” बदलत नाही. इंग्रजीत have to कर्त्याप्रमाणे बदलतं: he / she / it बरोबर has to.
गोंधळ करू नका
mustn't आणि don't have to – Mustn't म्हणजे लाल दोरी: हे करू नका. Don't have to म्हणजे मेन्यू कार्ड: निवड तुमची. मराठीत: “करू नये / करायचं नाही” आणि “गरज नाही”.
must आणि have to (होकारार्थी वाक्यात) – अनेकदा दोन्ही चालतात. Must जास्त वैयक्तिक वाटतं, have to बाहेरचा नियम किंवा परिस्थिती दाखवतं. अमेरिकन इंग्रजीत बोलताना have to खूप जास्त नेहमीचं आहे. मराठीत: “पाहिजेच” आणि “लागतं”.
can't (परवानगी नाही) आणि can't (येत नाही) – रूप एकच आहे, अर्थ संदर्भावरून कळतो. क्षमतेबद्दल A1-17 मध्ये आहे. मराठीत इथे दोन वेगळ्या रचना आहेत: “फोटो काढायचे नाहीत” आणि “पोहता येत नाही”.
नियमाचं must आणि अंदाजाचं must – She must be tired हा नियम नाही. त्याचा अर्थ आहे “ती नक्कीच थकली असणार”. हे B1-16 मध्ये आहे. need to आणि needn't B2-07 मध्ये आहेत.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- mustn't /ˈmʌsnt/: must मधला t सहसा उच्चारत नाहीत: /s/ नंतर लगेच /n/ येतो. /ʌ/ आखूड आणि सैल आहे, ओठ गोल नाहीत – तो मराठी “अ” च्या जवळचा आहे.
- वाक्यात must अनेकदा कमकुवत होतं: /məst/ किंवा /məs/. I must go जवळजवळ /aɪ məs ɡəʊ/ असं ऐकू येतं. हा /ə/ आखूड आणि सैल म्हणा.
- have to /ˈhæftə/, has to /ˈhæstə/, had to /ˈhætə/. /æ/ हा आवाज मराठीतल्या “बॅट”, “बॅग” मधल्या “ॅ” सारखा आहे – हा तुमचा फायदा. have to मध्ये पुढे /t/ आल्यामुळे v चा /f/ होतो; had to मध्ये /d/ आणि /t/ एकत्र मिसळतात. लिहिताना मात्र नेहमी पूर्ण रूप लिहा, “hafta” नाही.
- have to मधलं have लघुरूपात येत नाही: I have to go म्हणा (किंवा अनौपचारिक I've got to go), “I've to go” नाही.
- v साठी वरचे दात खालच्या ओठाला लागले पाहिजेत (have), w सारखे दोन्ही ओठ गोल नाहीत.
सुवर्णनियम
Mustn't = हे करू नका, याला मनाई आहे (“करू नये”). Don't have to = याची गरज नाही, निवड तुमची (“गरज नाही”, गरज नाही या अर्थाने “नको”). must ला भूतकाळ नाही: भूतकाळात had to, आणि will नंतर will have to.
सराव
A. रचना
have to चं योग्य रूप लिहून वाक्य पूर्ण करा, किंवा सूचनेप्रमाणे वाक्य बदला.
-
My sister (have to) work every Saturday.
-
Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
-
you have to wear a uniform at your school?
-
नकारार्थी करा: He has to pay.
-
भविष्यकाळात लिहा: I have to take a taxi. (tomorrow)
-
भूतकाळातला प्रश्न तयार करा: you / have to / wait / long?
B. अर्थ
परिस्थितीला योग्य असा पर्याय निवडा.
-
योग्य पर्याय निवडा: You … cross the road when the light is red.
-
योग्य पर्याय निवडा: It's Sunday, so I … get up early.
-
योग्य पर्याय निवडा: Entry is free. You … pay.
-
योग्य पर्याय निवडा: It's a secret. You … tell anyone!
-
योग्य पर्याय निवडा: संग्रहालयात: "Sorry, you … take photos here."
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
She must to finish the report today.
-
I musted call the bank yesterday.
-
He don't have to pay.
-
We'll have to leave early tomorrow.
D. संदर्भात
संवादातील रिकाम्या जागा भरा. must, mustn't, can't किंवा have to चं योग्य रूप वापरा.
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
तुमचा आठवडा आणि तुमच्या नियमांबद्दल इंग्रजीत लिहा.
-
या आठवड्यात तुम्हाला कराव्या लागणाऱ्या दोन गोष्टी आणि करायची गरज नसलेली एक गोष्ट लिहा.
-
तुमच्या घरासाठी, शाळेसाठी किंवा ऑफिससाठी mustn't किंवा can't वापरून दोन नियम लिहा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A1-17 Can आणि Can't: इंग्रजीत “येतं”, “शकतो”, “करू का?” कसं म्हणायचं Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
-
A2-19 Present Perfect की Past Simple? फरक मराठीत सोप्या भाषेत I (work) late three times this week.
-
A2-04 Will आणि Won't इंग्रजीत: लगेच घेतलेले निर्णय, वचनं, अंदाज आणि Shall I – मराठीत It's late. I think I (take) a taxi.
उत्तरे
A. रचना
- has to
- had to
- Do
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
- Did you have to wait long?
B. अर्थ
- mustn't
- don't have to
- don't have to
- mustn't
- can't
C. चूक शोधा
- She must finish the report today.
- I had to call the bank yesterday.
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- ✓ We'll have to leave early tomorrow.
D. संदर्भात
- don't have to / do not have to
- have to / must
- mustn't / must not / can't / cannot
- have to
- had to
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
- You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.
F. मिश्र उजळणी
- can't / cannot
- 've worked / have worked
- 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
