Zdania względne dla zaawansowanych: to whom, whereby, in which case, whatever
Advanced Relative Clauses
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji użyjesz formalnych konstrukcji względnych — to whom, the extent to which, whereby, in which case, by which time, at which point — oraz względnych zdań rzeczownikowych z what, whatever i whoever, a także połączysz zdania względne z bezokolicznikiem i z określeniami ilości.
Główna idea
Zdanie względne (relative clause) to haczyk: zawiesza dodatkową informację na rzeczowniku. W codziennym angielskim przyimek zwisa na końcu haczyka: the person I spoke to. W formalnym angielskim przyimek przesuwa się na początek i trzyma się zaimka względnego: the person to whom I spoke. Znaczenie jest takie samo; zmienia się tylko rejestr.
Niektóre formalne zaimki względne zaczepiają się o całą myśl, a nie o jeden rzeczownik: The train may be cancelled, in which case we'll drive. Tu which wskazuje całą sytuację — to, że pociąg może zostać odwołany.
Inne zaimki względne niosą rzeczownik w sobie. What znaczy the thing that („to, co”); whoever znaczy any person who („ktokolwiek”). W takich względnych zdaniach rzeczownikowych (nominal relatives) całe zdanie działa jak rzeczownik: What she said surprised me.
Polski a angielski
Tu polski ma przewagę: w polszczyźnie przyimek zawsze stoi przed zaimkiem — „osoba, do której napisałam”, „badania, na których opiera się teoria”. To dokładnie formalny wzór angielski (to whom, on which). Zwisający przyimek (the person I spoke to) jest dla nas obcy, a w potocznym angielskim to norma. Polskie „który” odnosi się i do ludzi, i do rzeczy, a angielski rozróżnia whom (ludzie) i which (rzeczy). Polskie „to, co” to what, ale „wszystko, co” to everything (that), nigdy everything what. Polskie „w którym to przypadku” czy „w tym momencie” działają jak in which case, at which point. I jeszcze interpunkcja: po polsku przed „który” zawsze stoi przecinek, a po angielsku w zdaniach definiujących przecinka nie ma.
| Polski | Angielski | Co się dzieje |
|---|---|---|
| osoba, do której zaadresowano list | the person to whom this letter is addressed | przyimek z przodu: tak samo (styl formalny) |
| koledzy, z którymi pracowała | the colleagues with whom she had worked | ludzie: whom |
| w jakim stopniu sen wpływa na pamięć | the extent to which sleep affects memory | stałe wyrażenie |
| program, dzięki któremu pracownicy kupują akcje | a scheme whereby staff can buy shares | metoda, układ: whereby |
| Lot może być opóźniony — wtedy nie zdążymy na przesiadkę. | …, in which case we'll miss the connection | odnosi się do całej sytuacji |
| To, co mnie zaskoczyło… | What surprised me… | what = to, co |
| Wszystko, co powiedział… | Everything (that) he said… | nie everything what |
| Kto pierwszy skończy, wygrywa. | Whoever finishes first wins. | whoever, nie samo who |
| trzech braci, z których wszyscy mieszkają za granicą | three brothers, all of whom live abroad | ludzie: of whom |
Budowa
Przyimek + whom / which
| Potocznie (przyimek na końcu) | Formalnie (przyimek na początku) |
|---|---|
| the person (who) I spoke to | the person to whom I spoke |
| the company (that) she works for | the company for which she works |
| the colleagues (who) he relies on | the colleagues on whom he relies |
| the way (that) the system works | the way in which the system works |
Po przyimku użyj whom (ludzie) albo which (rzeczy), ewentualnie whose + rzeczownik (the writer to whose work I referred). That jest tu niemożliwe, a who po przyimku w starannym angielskim się unika.
Zaimki względne odnoszące się do metody, czasu albo całej sytuacji
| Wyrażenie | Znaczenie | Do czego się odnosi |
|---|---|---|
| whereby | przez który, dzięki któremu | system, metoda, porozumienie |
| in which case | a jeśli tak się stanie | całe poprzednie zdanie |
| by which time | a do tego czasu | moment albo wydarzenie |
| at which point | i w tym właśnie momencie | moment albo wydarzenie |
Względne zdania rzeczownikowe (rzeczownik jest w środku)
| Wyrażenie | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| what | to, co | What I need is sleep. |
| whatever | cokolwiek, wszystko, co | Take whatever you want. |
| whoever | ktokolwiek / ten, kto | Whoever finishes first wins. |
| whichever | którykolwiek (z ograniczonego wyboru) | Choose whichever room you like. |
| wherever / whenever | gdziekolwiek / kiedykolwiek | Sit wherever you like. |
Zdania względne z bezokolicznikiem i z określeniem ilości (powtórka)
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| rzeczownik + bezokolicznik z to | the person to contact |
| rzeczownik + przyimek + which/whom + bezokolicznik z to (formalnie) | a place in which to live |
| określenie ilości + of + whom / which | all of which, neither of whom |
Użycie
1Przyimek + whom / which
W tekście formalnym postaw przyimek przed whom albo which — tak jak po polsku. Niektóre wyrażenia prawie zawsze mają ten szyk: the extent to which, the speed at which, the way in which, the basis on which. Czasowniki frazowe (phrasal verbs) tego nie potrafią: ich partykuła zostaje przy czasowniku (the problem I came across). Oba szyki są poprawne; wybór zależy od rejestru (C2-02).
2Whereby
Whereby znaczy by which albo through which („w ramach którego”, „dzięki któremu”, „na mocy którego”). Wprowadza sposób działania systemu, programu, porozumienia albo procesu. Jest formalne i częste w tekstach biznesowych i naukowych.
3In which case, by which time, at which point
Te wyrażenia odnoszą się do całej sytuacji i dodają to, co z niej wynika. Stoją po przecinku. In which case = jeśli tak się stanie („w takim przypadku”, „wtedy”); by which time = a do tego czasu (często z past perfect); at which point = i dokładnie w tym momencie („w tym momencie”, „na co”).
4Względne zdania rzeczownikowe: what i słowa na -ever
Takie zdanie zawiera własny rzeczownik, więc całe może być podmiotem albo dopełnieniem. What = the thing(s) that („to, co”) (B2-20). Formy z -ever dodają „jakikolwiek — wszystko jedno który” (polskie „-kolwiek”). Whichever dotyczy ograniczonego wyboru. Na początku zdania whatever, whoever i wherever mogą też znaczyć no matter what / who / where („bez względu na to, co / kto / gdzie”) (B2-23).
5Zdania względne z bezokolicznikiem (powtórka)
Zdanie względne może skurczyć się do bezokolicznika z to, zwłaszcza po rzeczownikach wyrażających cel i po first, last, only oraz po stopniu najwyższym (B2-09). W stylu formalnym przed bezokolicznikiem może stać przyimek + which / whom — podobnie jak polskie „nie mieć z kim porozmawiać”, „szukać, gdzie zamieszkać”. Przed bezokolicznikiem nigdy nie stoi who ani that.
6Określenie ilości + of whom / of which (powtórka)
Użyj określenia ilości (all, some, most, many, neither, none, both, half) albo liczby + of whom (ludzie) lub of which (rzeczy), żeby mówić o części grupy — jak polskie „z których większość”, „z których żaden”. To zdania niedefiniujące, więc stoją po przecinku (B2-08).
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Wszystko, co…”, „to, co…” → all what / everything what. Polskie „co” po „wszystko”, „coś”, „nic” kusi, żeby wstawić what. Po angielsku po all, everything, something, nothing stoi that albo nic. What stoi samo, bez rzeczownika przed sobą.
2. „Kto pierwszy, ten…” → who. Po polsku samo „kto” wystarcza na początku zdania: „Kto chce, może przyjść”. Po angielsku samo who tak nie działa — potrzebne jest whoever albo anyone who.
3. „Który” dla ludzi → of which. Polskie „z których” dotyczy i ludzi, i rzeczy. Po angielsku przy ludziach potrzebne jest of whom.
4. Przecinek przed „który”. Po polsku przecinek przed „który” jest obowiązkowy. W angielskim zdaniu definiującym — takim, bez którego nie wiadomo, o co chodzi — przecinków nie ma, także przy formalnym to whom, in which.
5. Formalny szyk w luźnej rozmowie. Skoro po polsku przyimek zawsze stoi z przodu, Polacy często przenoszą formalny szyk do codziennej rozmowy. Jest poprawny, ale w czacie czy przy kawie brzmi sztywno, jak pismo urzędowe.
Nie myl
what i which (odnoszące się do całego zdania) — What zawiera swój rzeczownik (= to, co). Which po przecinku komentuje całe poprzednie zdanie (B2-08) — jak polskie „co” w „Opowiedziała dowcip, co rozśmieszyło wszystkich”.
whereby i where — Where dotyczy miejsca (dosłownego albo przenośnego); whereby dotyczy metody albo układu.
whoever i who — Who potrzebuje rzeczownika przed sobą (the person who…). Whoever zawiera ten rzeczownik.
Pisownia i wymowa
- Whom /huːm/ brzmi jak who + „m”. h to lekki wydech, słabszy niż polskie „ch”, a /uː/ jest długie. Litera w jest tu niema.
- Whereby to jedno słowo z akcentem na drugiej sylabie: /weəˈbaɪ/ (UK), /werˈbaɪ/ (US). Na początku jest /w/ z zaokrąglonymi ustami, nie polskie „w”.
- Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever to pojedyncze słowa; akcent pada na -ev-: whatever. Tu polski odruch akcentowania przedostatniej sylaby akurat pasuje.
- What ever pisane osobno to emfatyczne pytanie (What ever happened to him?), a nie zdanie względne — zob. C1-06.
- Po in which case, by which time i at which point robimy krótką pauzę — w piśmie oznacza ją przecinek przed wyrażeniem.
- W most of which, neither of whom akcent pada na określenie ilości: most of which. of jest słabe: /əv/.
Złota zasada
W formalnym angielskim możesz przenieść przyimek na początek — tak jak zawsze robimy po polsku; po nim użyj whom albo which, nigdy that. What i słowa na -ever stosuj wtedy, gdy samo zdanie względne jest rzeczownikiem („to, co”, „ktokolwiek”). In which case, by which time i at which point zaczepiają nowe zdanie o całą sytuację. I pamiętaj: „wszystko, co” to everything (that), a „z których” przy ludziach to of whom.
Ćwiczenia
A. Forma
Przekształć każde zdanie, używając podanej konstrukcji. Zachowaj znaczenie.
-
Przekształć na styl formalny, stawiając przyimek przed zaimkiem względnym: The woman I sent the email to is my manager.
-
Połącz w jedno zdanie, używając „whereby”: The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
-
Połącz w jedno zdanie, używając „in which case”: The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
-
Połącz w jedno zdanie, używając „by which time”: We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
-
Połącz w jedno zdanie, używając „of whom”: I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
-
Przekształć, zaczynając od „Whoever”: The person who designed this app deserves an award.
-
Przekształć na styl formalny, używając przyimka + „whom” + bezokolicznika z to: She felt she had nobody to share her worries with.
B. Znaczenie
Przeczytaj opis sytuacji i wybierz lepsze zdanie.
-
Formalny list polecający. Które zdanie lepiej pasuje do rejestru?rejestr: przyimek + whom to wzór formalny
-
Wiadomość tekstowa do znajomego. Które zdanie jest bardziej naturalne?rejestr: wzór formalny brzmi w czacie sztywno
-
Formalny dokument opisuje program mentorski. Które sformułowanie jest precyzyjniejsze?whereby = by which: metoda albo układ; where dotyczy miejsca
-
Relacja prasowa opisuje, co się wydarzyło na spotkaniu. Które zdanie pasuje?to naprawdę zdarzyło się w tym momencie; in which case = jeśli tak się stanie
-
Gospodyni pokazuje gościowi trzy wolne pokoje. Które zdanie pasuje najlepiej?whichever = dowolny z ograniczonego wyboru
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
-
Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
-
The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
-
Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
-
The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. W kontekście
Przeczytaj e-mail i przekształć ponumerowane fragmenty tak, aby brzmiały bardziej formalnie i spójnie.
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
-
Połącz (18) w jedno zdanie ze zdaniem względnym niedefiniującym.
-
Połącz dwa pierwsze zdania z (19), używając „all of whom”.
-
Połącz (20) w jedno zdanie, używając „whereby”.
-
Połącz (21), używając „at which point”.
-
Połącz (22), używając „in which case”.
-
Przekształć (23), używając względnego zdania rzeczownikowego ze słowem na -ever.
-
Przekształć (24) na styl formalny, używając „to whom”.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku krótkie teksty z konstrukcjami z tej lekcji.
-
Napisz w 2–3 zdaniach formalne podziękowanie dla nauczyciela albo mentora. Raz użyj przyimka + whom i raz the extent to which albo the way in which.
-
Opisz w 2–3 zdaniach plan, który może się nie udać. Raz użyj in which case i raz by which time albo at which point.
-
Opisz w 2–3 zdaniach znaną ci grupę ludzi albo rzeczy. Użyj jednego określenia ilości + of whom / of which i jednego słowa na -ever (whoever, whatever albo whichever).
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
B2-08 Zdania względne niedefiniujące (non-defining relative clauses): przecinki, which i of whom Połącz, używając zdania względnego niedefiniującego: My sister is a chef. She lives in Rome.
-
B2-20 Noun clauses: zdania z that, whether i what (zdania podrzędne w roli rzeczownika) Przekształć, zaczynając od „What”: The thing that surprised me was her calm reaction.
-
C1-13 Discourse markers po angielsku: przyczyna, przykład, ustępstwo i podsumowanie (given that, hence, albeit) Przekształć, używając „albeit”: The project was a success, although it was an expensive one.
Odpowiedzi
A. Forma
- The woman to whom I sent the email is my manager.
- The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
- The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
- We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
- I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
- Whoever designed this app deserves an award.
- She felt she had nobody with whom to share her worries.
B. Znaczenie
- She is someone on whom I have always been able to rely.
- Is that the guy you were telling me about?
- We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
- The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
- You can take whichever room you prefer tonight.
C. Znajdź błąd
- We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
- Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
- The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
- Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
- ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. W kontekście
- Thank you for your application, which we received on 3 May.
- The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
- We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
- Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
- Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
- You may bring whatever materials you find useful.
- The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.
E. Twoja kolej
- I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
- We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
- Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.
F. Powtórka mieszana
- My sister, who lives in Rome, is a chef.
- What surprised me was her calm reaction.
- The project was a success, albeit an expensive one.
