Skrócone zdania względne (reduced relative clauses): the man standing there
Reduced Relative Clauses: The Man Standing There
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji skrócisz zdania względne — the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive — i rozpoznasz, kiedy zdania względnego nie da się skrócić.
Główna idea
Osoby, które dobrze mówią i piszą, nie lubią zbędnych słów. W the woman who is standing by the door słowa who is nie wnoszą nic nowego. Słuchacz rozumie zdanie bez nich. Dlatego angielski pozwala je wyciąć: the woman standing by the door.
Pomyśl o ogrodniku z sekatorem. Odcinasz to, czego roślina nie potrzebuje — tu zaimek względny i czasownik posiłkowy — a zostawiasz to, co niesie znaczenie. To, co zostaje, pokazuje relację:
- forma -ing → rzeczownik wykonuje czynność: the people living next door (oni tam mieszkają).
- past participle → coś zostało zrobione z rzeczownikiem: the car stolen last night (ktoś go ukradł).
- to + bezokolicznik → po the first / the last / the only / the next albo stopniu najwyższym: the first person to arrive (pierwsza osoba, która przyszła).
Wynik jest krótszy i płynniejszy. Takie konstrukcje są bardzo częste w wiadomościach, ogłoszeniach, instrukcjach i tekstach naukowych.
Polski a angielski
Tu polski bardzo pomaga. Mamy imiesłowy, które działają podobnie: „kobieta stojąca przy drzwiach” to the woman standing by the door, a „samochód skradziony wczoraj” to the car stolen last night. Są dwie różnice. Po pierwsze, po polsku imiesłów z dopowiedzeniem może stać przed rzeczownikiem („stojąca przy drzwiach kobieta”), a po angielsku taka grupa stoi zawsze po rzeczowniku. Po drugie, po „pierwszy”, „ostatni”, „jedyny” polski używa imiesłowu albo „który” („ostatni wychodzący gasi światło”), a angielski — to + bezokolicznik: the last person to leave.
| Polski | Angielski | Uwaga |
|---|---|---|
| kobieta stojąca przy drzwiach | the woman standing by the door | -ący → -ing |
| stojąca przy drzwiach kobieta | the woman standing by the door | po angielsku zawsze po rzeczowniku |
| samochód skradziony wczoraj | the car stolen last night | -ony / -ty → past participle |
| ostatni wychodzący | the last person to leave | po the last → to + bezokolicznik |
| pierwsza kobieta, która poszła na studia | the first woman to go to university | po the first → to + bezokolicznik |
| mężczyzna, który dzwonił wczoraj | the man who called yesterday | jednorazowa czynność w przeszłości: pełne zdanie |
Budowa
Od pełnego zdania do skróconego
| Typ | Pełne zdanie względne | Skrócone |
|---|---|---|
| Strona czynna | the people who live next door | the people living next door |
| Strona czynna (forma ciągła) | the man who is sitting there | the man sitting there |
| Strona bierna | the car which was stolen last night | the car stolen last night |
| Strona bierna (forma ciągła) | the issues that are being discussed | the issues being discussed |
| Po first / last / only / next / stopniu najwyższym | the first person who arrived | the first person to arrive |
| To samo, strona bierna | the last person who was told | the last person to be told |
Jak skracać
| Krok | Działanie |
|---|---|
| 1 | Sprawdź: zaimek względny musi być podmiotem zdania względnego. |
| 2 | Strona czynna → usuń zaimek względny (i be, jeśli jest) → użyj formy -ing. |
| 3 | Strona bierna → usuń zaimek względny + be → zostaw past participle. |
| 4 | Po first / last / only / next albo stopniu najwyższym → użyj to + bezokolicznik. |
Kiedy nie można skracać
| Sytuacja | ✅ Pełne zdanie | ❌ Skrócone |
|---|---|---|
| Jednorazowa, zakończona czynność w przeszłości (strona czynna) | the man who called yesterday | the man calling yesterday |
| Zaimek względny jest dopełnieniem | the film that I watched | the film watching |
| Czasownik ma czasownik modalny albo formę perfect | people who can drive / the man who has lived here for years | people driving (inne znaczenie) / the man having lived here for years |
Użycie
1Znaczenie czynne — forma -ing
Formy -ing używasz, gdy rzeczownik wykonuje czynność. Może zastąpić formę ciągłą (who is talking), ale też zwykły czas dla ogólnego faktu albo stanu (who live, which contains). Z czasownikami stanu forma -ing jest tu w porządku, choć zwykle nie występują w formie ciągłej.
2Znaczenie bierne — past participle
Past participle używasz, gdy coś zostało zrobione z rzeczownikiem. Zastępuje who / which / that + be + past participle w każdym czasie, także dla jednorazowej czynności w przeszłości. Odpowiada polskim imiesłowom na -ony, -ny, -ty.
3To + bezokolicznik po first, last, only, next i stopniu najwyższym
Po the first, the second, the last, the next, the only i stopniu najwyższym (the youngest, the best) zamiast zdania względnego użyj to + bezokolicznik. Może być w stronie czynnej albo biernej, a to have + past participle pokazuje wcześniejszą czynność. Po polsku mówimy tu „który” albo używamy imiesłowu („ostatni wychodzący”).
4Kiedy zdania względnego nie można skrócić
Skracać można tylko wtedy, gdy zaimek względny jest podmiotem zdania. Przy stronie czynnej nie używaj formy -ing dla jednorazowej, zakończonej czynności w przeszłości — zostaw pełne zdanie. Pełne zdanie zostaw też wtedy, gdy czasownik ma czasownik modalny (can, should, will) albo formę perfect (has lived): forma -ing straciłaby to znaczenie. Gdy zaimek względny jest dopełnieniem, możesz go tylko pominąć (B1-20).
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Imiesłów z dopowiedzeniem przed rzeczownikiem. Po polsku naturalnie brzmi „Kim jest ten siedzący przy oknie mężczyzna?”. Po angielsku sam imiesłów może stać przed rzeczownikiem (a sleeping baby), ale cała grupa z dopowiedzeniem stoi po rzeczowniku.
2. „Ostatni wychodzący” → the last leaving. Polski napis „Ostatni wychodzący gasi światło” podsuwa formę -ing. Po the first / the last / the only angielski woli to + bezokolicznik.
3. Imiesłów dla jednorazowej czynności w przeszłości. Po polsku w urzędowym stylu zdarza się (choć to błąd także po polsku) „hydraulik naprawiający u nas w zeszłym tygodniu bojler”. Po angielsku forma -ing nie opisuje jednej, zakończonej czynności. Zostaw pełne zdanie z who + past simple.
4. Past simple zamiast past participle. Polskie imiesłowy bierne tworzy się dość regularnie (-ony, -ny, -ty), a angielskie past participles bywają nieregularne i różne od past simple. Gdy forma się myli, zdanie przestaje być gramatyczne.
Nie myl
-ing (czynne) czy past participle (bierne) — Kto wykonuje czynność? Działa to jak boring / bored w A2-30.
skrócone zdanie względne czy pominięty zaimek-dopełnienie — to dwa różne skróty. Gdy zaimek względny jest dopełnieniem, możesz go po prostu pominąć (B1-20); gdy jest podmiotem, skracasz za pomocą imiesłowu.
skrócone zdanie względne czy imiesłowowy równoważnik zdania — skrócone zdanie względne stoi zaraz po rzeczowniku i mówi, o którego chodzi. Konstrukcja z imiesłowem na początku zdania (participle clause, jak polskie „stojąc przy drzwiach, …”) opisuje, co robił podmiot; omawiamy ją w B2-10.
Pisownia i wymowa
- Skrócone zdania definiujące nie mają przecinków ani pauz: The man standing there is my boss. Skrócone zdanie niedefiniujące zachowuje przecinki (B2-08): The bridge, built in 1890, is still in use.
- Uważaj na nieregularne past participles: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent.
- Pisownia -ing: usuń nieme e (leave → leaving), podwój spółgłoskę końcową po krótkiej, akcentowanej samogłosce (sit → sitting), lie → lying.
- Końcówka -ing to jeden dźwięk /ŋ/ (jak w polskim „bank”, ale bez /k/): living /ˈlɪvɪŋ/, nie „livingk” ani „living-g”.
- Końcówki -ed wymawiasz na trzy sposoby: /t/ po bezdźwięcznych (chased /tʃeɪst/), /d/ po dźwięcznych (raised /reɪzd/ — utrzymaj dźwięczność do końca), /ɪd/ po t i d (wanted). Nie dodawaj „e” wszędzie.
- Imiesłów nie jest mocniej akcentowany niż rzeczownik: the people living next door wymawiasz płynnie jako jedną grupę, z głównym akcentem na door /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US).
Złota zasada
Wytnij zaimek względny i czasownik posiłkowy: rzeczownik wykonuje czynność → -ing; coś zostało zrobione z rzeczownikiem → past participle; po first / last / only / next / stopniu najwyższym → to + bezokolicznik. Skracaj tylko wtedy, gdy zaimek względny jest podmiotem, i nie używaj -ing dla jednorazowej, zakończonej czynności w przeszłości ani w miejsce czasownika modalnego czy formy perfect. Cała grupa stoi po rzeczowniku.
Ćwiczenia
A. Forma
Skróć zdania względne.
-
Skróć: The girl who is playing the piano is only eight.
-
Skróć: The bridge which was built in 1890 is still in use.
-
Skróć: She was the first person in our town who drove an electric car.
-
Skróć: Students who want to join the trip should sign up today.
-
Skróć: The problems that are being discussed are serious.
-
Skróć: He was the only player who was chosen for both teams.
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź albo odpowiedz na pytanie.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The money … at the event went to charity.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: Do you know the guy … the red jacket?
-
Wybierz poprawną odpowiedź: She was the only candidate … every question correctly.
-
Czy to zdanie można skrócić? „the dress that she bought last week” …zaimek względny jest dopełnieniem
-
Czy to zdanie można skrócić? „the train that leaves at 9:15” …the train leaving at 9:15
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
The email sending by the bank was a scam.
-
The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
-
The people waiting outside have been there for an hour.
-
The house built by my grandfather it is still standing.
D. W kontekście
Uzupełnij ogłoszenie. Użyj czasowników z nawiasów w odpowiedniej formie.
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku zdania ze skróconymi zdaniami względnymi.
-
Opisz dwie osoby na zdjęciu albo w pomieszczeniu, w którym jesteś. Użyj form -ing.
-
Napisz o czyimś osiągnięciu. Użyj the first / the only / the youngest + to + bezokolicznik.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
B2-08 Zdania względne niedefiniujące (non-defining relative clauses): przecinki, which i of whom My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
-
A2-30 Bored czy boring? Przymiotniki z -ed i -ing po angielsku The film was really ….
-
B1-11 Strona bierna we wszystkich czasach i z czasownikami modalnymi (is being done, has been done, must be done) The new hospital (build) at the moment.
-
B2-07 Need, needn't have, be supposed to: „nie musiałem”, „niepotrzebnie” i „miałem” po angielsku The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
Odpowiedzi
A. Forma
- The girl playing the piano is only eight.
- The bridge built in 1890 is still in use.
- She was the first person in our town to drive an electric car.
- Students wanting to join the trip should sign up today.
- The problems being discussed are serious.
- He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.
B. Znaczenie
- raised
- wearing
- to answer
- No
- Yes
C. Znajdź błąd
- The email sent by the bank was a scam.
- The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
- ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
- The house built by my grandfather is still standing.
D. W kontekście
- travelling
- leaving
- left
- to stop / stopping
- bought
E. Twoja kolej
- The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
- My grandmother was the first person in her village to go to university.
F. Powtórka mieszana
- who
- boring
- is being built
- was supposed to arrive
