SlowingoGramatika
B2 12 / 30

Have something done: si thuhet «i preva flokët» në anglisht (causative)

Have Something Done: Causatives

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të thoni që organizoni që dikush tjetër të bëjë diçka për ju (I had my hair cut), të përdorni have dhe get në çdo kohë, të flisni për përvoja të këqija (I had my phone stolen) dhe të thoni që i kërkoni ose e bindni dikë të bëjë diçka (have someone do / get someone to do).

Ideja kryesore

Krahasoni I cut my hair dhe I had my hair cut. Te e para, gërshërët i mbani ju. Te e dyta, rrini në karrigen e berberit, ndërsa punën e bën dikush tjetër. Rezultati është i njëjtë – flokë më të shkurtër – por ai që bën veprimin është tjetër.

Kauzativi (causative) përdoret për veprime që dikush tjetër i bën për ju, zakonisht sepse e keni organizuar ose paguar: riparime, shërbime, dërgesa. Struktura e vendos sendin në qendër dhe veprimin pas tij: have + sendi + ajo që i bëhet. Si pësorja B1-11, zakonisht nuk thotë kush e bën punën: është e qartë (mekaniku, dentisti) ose nuk ka rëndësi.

E njëjta strukturë mund të përshkruajë edhe gjëra që ju ndodhin pa dëshirën tuaj: I had my bike stolen. Këtu have nuk do të thotë që e organizuat. Do të thotë që e përjetuat.

Shqipja dhe anglishtja

Shqipja nuk ka një strukturë të tillë. Themi thjesht «I preva flokët», «E lava makinën», «Rregullova dhëmbët», edhe kur punën e bëri berberi, lavazhi ose dentisti – kuptimi del nga situata. Në anglisht I cut my hair do të thotë që i pretë vetë. Kur punën e bën një profesionist, duhet have / get + sendi + past participle: I had my hair cut.

Për përvojat e këqija shqipja përdor zakonisht vetën e tretë shumës, pa thënë kush e bëri: «Më vodhën telefonin», «Na anuluan fluturimin». Në anglisht: I had my phone stolen, We had our flight cancelled – kujdes me rendin: I had stolen my phone është Past Perfect dhe do të thotë që hajduti ishit ju! Dhe kur përmendni personin: «I thashë asistentes të dërgonte…» → I had my assistant send (pa to), por «e binda vëllanë të më ndihmonte» → I got my brother to help (me to).

ShqipKuptimiAnglisht
Të premten do të pres flokët.e bën berberiI'm having my hair cut on Friday.
E çuam kaldajën për servis para dimrit.e bëri teknikuWe had the boiler serviced before the winter.
Më në fund e rregulluam lavatriçen pas tri javësh.me mundimWe finally got the washing machine fixed.
Më vodhën telefonin në tren.përvojë e keqeI had my phone stolen on the train.
Na anuluan fluturimin në minutën e fundit.përvojë e keqeWe had our flight cancelled.
Do t'i them asistentes t'jua dërgojë detajet.udhëzimI'll have my assistant send you the details. (pa to)
E lyeva vetë dhomën e gjumit.e bëra vetëI painted the bedroom. – këtu është njësoj

Shkurt: «i preva flokët» te berberi = I had my hair cut; «më vodhën…» = I had my … stolen; «i thashë dikujt të…» = have someone do; «e binda dikë të…» = get someone to do.

Forma

have / get + kundrinë + past participle

Kryefjalahave / getKundrinaPast participle
Ihadmy haircutyesterday.
Sheis gettingher carrepaired.
We're going to havethe kitchenpainted.

Në kohë të ndryshme – ndryshon vetëm have / get

KohaShembull
Present SimpleI have my teeth checked every six months.
Present ContinuousWe're having the windows cleaned today.
Past SimpleShe had her bag repaired.
Present PerfectHave you had your eyes tested recently?
e ardhmja (will)I'll get it fixed tomorrow.
going toThey're going to have solar panels installed.
folje modaleYou should get that tooth looked at.
forma -ingI hate having my photo taken.

Mohoret dhe pyetjet – have këtu është folje kryesore, prandaj përdorni do / does / did:

  • I didn't have my hair cut. I cut it myself.
  • Where do you have your car serviced?

have someone do / get someone to do

ModeliKuptimiShembull
have + person + forma bazëi kërkoj ose i jap udhëzim dikujt (shpesh është puna e tij)I'll have the receptionist call you a taxi.
get + person + to-infinitivee bind ose e organizojI finally got my son to tidy his room.

Përdorimi

1Have something done – shërbime

Përdorni have + kundrinë + past participle kur organizoni që një profesionist të bëjë diçka për ju. Në shqip zakonisht themi thjesht foljen: «pres flokët», «e çoj në servis».

I'm having my hair cut on Friday.
Të premten do të pres flokët.
në shqip «pres», por i pret berberi
We had the boiler serviced before the winter.
E çuam kaldajën për servis para dimrit.
e bëri tekniku
How often do you have your car washed?
Sa shpesh e çoni makinën në lavazh?
pyetje me do
She's just had her nails done for the wedding.
Sapo ka bërë thonjtë për dasmën.
i bëri manikyristja
You should have that mole checked by a doctor.
Duhet ta tregosh atë nishan te mjeku.
by + person: vetëm kur shton informacion

2Get something done – jozyrtare, dhe me mundim

Get + kundrinë + past participle do të thotë njësoj, por është më jozyrtare dhe shumë e zakonshme në të folur. Mund të nënkuptojë mundim, ose që më në fund ia dolët. Përdoret edhe kur punën e bëni vetë: atëherë do të thotë «e përfundoj».

I need to get my phone screen replaced.
Më duhet të ndërroj ekranin e telefonit.
e ndërron servisi
Where did you get your glasses made?
Ku i bëre syzet?
t'i bëri optika
We finally got the washing machine fixed after three weeks.
Më në fund e rregulluam lavatriçen pas tri javësh.
me mundim
I'll get the report finished by Monday.
Do ta mbaroj raportin deri të hënën.
e bëj vetë: get = e përfundoj

3Në të gjitha kohët dhe format

Kauzativi punon në çdo kohë, pas foljeve modale dhe në format -ing. Ndryshon vetëm have / get; past participle mbetet i njëjtë.

They're having a new kitchen fitted at the moment.
Tani po u montojnë një kuzhinë të re.
Present Continuous
I've never had my ears pierced.
Nuk i kam shpuar kurrë veshët.
Present Perfect; në shqip vetëm «nuk i kam shpuar»
We're going to get the house painted next spring.
Pranverën që vjen do ta lyejmë shtëpinë.
e lyen një bojaxhi
She was having her portrait painted when the fire alarm went off.
Po i bënin portretin kur ra alarmi i zjarrit.
Past Continuous
I can't stand having my blood taken.
Nuk e duroj dot kur më marrin gjak.
forma -ing

4Përvoja të këqija – gjëra që ju bëhen

E njëjta strukturë përshkruan diçka të pakëndshme që ju ndodhi, që nuk e organizuat. Përdorni have; në të folur jozyrtar bën edhe get. Në shqip: «më vodhën», «na anuluan» – vetë e tretë shumës.

I had my phone stolen on the train.
Më vodhën telefonin në tren.
jo «I had stolen my phone»
He had his licence taken away for speeding.
Ia hoqën patentën për shpejtësi.
përvojë e keqe
We had our flight cancelled at the last minute.
Na anuluan fluturimin në minutën e fundit.
She got her bag snatched outside the station.
Ia rrëmbyen çantën para stacionit.
jozyrtare

5Have someone do / get someone to do

Për të përmendur personin që bën veprimin, përdorni have + person + forma bazë (një udhëzim, shpesh për dikë që e ka për detyrë) ose get + person + to-infinitive (e bind ose e organizoj). Have someone do është veçanërisht e zakonshme në anglishten amerikane. Në shqip në të dyja rastet vjen «të»: «i thashë të…», «e binda të…».

I'll have my assistant send you the details.
Do t'i them asistentes t'jua dërgojë detajet.
have + person + forma bazë, pa to
The teacher had the students rewrite their essays.
Mësuesja i bëri nxënësit t'i rishkruanin esetë.
udhëzim
Can you get someone to look at my laptop?
Mund të gjesh dikë që të ma shohë laptopin?
get + person + to
I couldn't get the kids to eat their vegetables.
Nuk i binda dot fëmijët të hanin perimet.
bindje
We got a friend to drive us to the airport.
I kërkuam një shoku të na çonte në aeroport.
organizim

Gabime të shpeshta

❌I had my car repair.
✅I had my car repaired.
Përdorni past participle.
❌I'm having cut my hair tomorrow.
✅I'm having my hair cut tomorrow.
Rendi i fjalëve: have + kundrinë + past participle.
❌I got my brother fix my bike.
✅I got my brother to fix my bike.
get + person + to-infinitive.
❌I had the mechanic to check the brakes.
✅I had the mechanic check the brakes.
have + person + forma bazë (pa to).
❌Have you your eyes tested?
✅Have you had your eyes tested? ose Do you have your eyes tested?
have është folje kryesore: pyetjet bëhen me folje ndihmëse.
⚠️I had stolen my wallet.
✅I had my wallet stolen.
Gramatikisht e saktë, por është Past Perfect: do të thotë që hajduti ishit ju!
⚠️I cut my hair at the hairdresser's.
✅I had my hair cut at the hairdresser's.
E zakonshme në të folur të lirë, por në kuptimin e ngushtë do të thotë që i pretë vetë.

Kurthe për shqipfolësit

1. «I shkurtoi pantallonat» → he shortened his trousers. Në shqip themi «Para dasmës Dritani i shkurtoi pantallonat e kostumit të ri, dhe rrobaqepësi e bëri punën shumë mirë», edhe pse punën e bëri rrobaqepësi. Fjalë për fjalë del Dritan shortened his trousers, që në anglisht do të thotë që i shkurtoi vetë. Kur punën e bën një profesionist: have + sendi + past participle.

⚠️Before the wedding Dritan shortened his new suit trousers, and the tailor did a perfect job.
✅Before the wedding Dritan had his new suit trousers shortened, and the tailor did a perfect job. ose Before the wedding Dritan got his new suit trousers shortened, and the tailor did a perfect job.
Gramatikisht është e saktë, por do të thotë që i shkurtoi vetë; te rrobaqepësi: had his trousers shortened

2. «Na u shkul…» → we had blown off. «Gjatë stuhisë na u shkul një pjesë e çatisë». Kush do të përdorë kauzativin për një përvojë të keqe, shpesh e ngatërron rendin: vë pjesoren menjëherë pas had. Por we had blown off është Past Perfect: del sikur e shkulët vetë. Kundrina vjen para pjesores.

⚠️During the storm we had blown off part of our roof.
✅During the storm we had part of our roof blown off. ose During the storm part of our roof was blown off.
Gramatikisht është e saktë, por do të thotë që e shkulët vetë; rendi: had + kundrinë + blown off

3. «T'i themi hotelit të…» → have someone to do. «Le t'i themi hotelit të na e dërgojë faturën me email». Fjalëza «të» kthehet lehtë në to. Pas have + person vjen forma bazë, pa to. (Me get po: get someone to do.)

❌Let's have the hotel to email us the invoice.
✅Let's have the hotel email us the invoice. ose Let's get the hotel to email us the invoice.
have + person + forma bazë, pa to

Mos i ngatërroni

I did it apo I had it done – kush e bëri punën? Në shqip të dyja shpesh «e lyeva».

I painted the bedroom.
E lyeva vetë dhomën e gjumit.
e bëra vetë
I had the bedroom painted.
Ia dhashë një bojaxhiu ta lyente dhomën e gjumit.
e bëri një bojaxhi

had something done (kauzativ) apo had done (Past Perfect) – rendi i fjalëve ndryshon gjithçka. Shih B1-03.

I had my car washed.
E çova makinën në lavazh.
ma lanë të tjerët
I had washed my car.
E kisha larë makinën.
Past Perfect: e lava vetë, para diçkaje tjetër

get someone to do apo make / let someone do – get = e bind, make = e detyroj, let = e lejoj. Shih B1-18.

I got him to help me.
E binda të më ndihmonte.
e binda
I made him help me.
E detyrova të më ndihmonte.
s'kishte zgjidhje
I let him help me.
E lashë të më ndihmonte.
e lejova

had something stolen apo got stolen – I had my car stolen (kauzativ: vëmendja te unë) apo My car got stolen (pësore me get: vëmendja te makina). Pësorja me get mësohet te B2-13.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Theksi zakonisht bie te kundrina dhe te past participle, jo te have: I had my HAIR CUT.
  • have këtu është folje kryesore, prandaj nuk shkurtohet: I've had my car repaired është në rregull (have e parë është folje ndihmëse), por jo I've my car repaired.
  • Mbaresa -ed: /t/ pas tingujve të pazëshëm (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ pas t ose d (painted, mended – një rrokje më shumë), dhe /d/ pas tingujve të tjerë të zëshëm (repaired, cleaned). Mos e lexoni -ed si rrokje më vete kudo: fixed ka një rrokje, jo dy.
  • Shumë folje në kauzativ kanë pjesore të parregullta: cut, done, made, taken, stolen, sewn. Kujdes me drejtshkrimin e dyed (ngjyrosur) dhe died (vdiq): tingëllojnë njësoj, /daɪd/.

Rregulli i artë

Punën e bën dikush tjetër për ju, ose ju ndodh diçka: have / get + kundrinë + past participle – edhe kur në shqip themi thjesht «i preva flokët» ose «më vodhën». Për të përmendur personin: have someone do (pa to), get someone to do.

Ushtrime

A. Forma

Vendosini fjalët në kllapa në formën dhe rendin e duhur, ose rishkruani fjalinë.

  1. My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
  2. She (have / her hair / dye) red last week.
  3. We (get / the roof / fix) at the moment.
  4. I (have / my passport / steal) while I was on holiday.
  5. Rishkruani me kauzativ: A mechanic is servicing my car.
  6. Rishkruani me get: A photographer will take our wedding photos.

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë ose përgjigjuni pyetjes.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'll get my sister … me move.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: The manager had his assistant … the flights.
  3. "I had my suit cleaned." Kush e bëri punën? …
  4. "I had cleaned my suit." Kush e bëri punën? …
  5. Cila fjali përshkruan një përvojë të keqe?

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. When did you last have your eyes test?
  2. I got the plumber come on Sunday.
  3. We're having our garden redesigned this summer.
  4. I had stolen my bike last week, so now I walk to work.

D. Në kontekst

Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Ku ka kllapa, vendosini foljet në formën e duhur.

Getting ready to sell the flat
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani për dy gjëra që jua bën rregullisht një profesionist.
  2. Shkruani për diçka që doni t'jua bëjë dikush, me get someone to do.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. B1-18 Want him to, make him do, let him do: «dua që të…», «më detyroi», «më la» në anglisht
    My parents never let me (stay) out after ten.
  2. B1-11 Diateza pësore në të gjitha kohët dhe me foljet modale: is being done, has been done, must be done
    The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
  3. B2-10 Participle clauses: fjalitë me pjesore në anglisht (Feeling tired, After leaving, Having finished)
    (finish) his homework, he went out to play.
  4. B2-07 Need, needn't have dhe be supposed to: detyrimi dhe nevoja në anglisht
    We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Përgjigjet

A. Forma

  1. have it repaired
  2. had her hair dyed
  3. are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
  4. had my passport stolen
  5. I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
  6. We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.

B. Kuptimi

  1. to help
  2. book
  3. someone else
  4. I did
  5. We had our windows broken.

C. Gjeni gabimin

  1. When did you last have your eyes tested?
  2. I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
  3. ✓ We're having our garden redesigned this summer.
  4. I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.

D. Në kontekst

  1. having / getting
  2. painted
  3. do
  4. had / got / gotten
  5. to take
  6. had / got

E. Radha juaj

  1. I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
  2. I want to get my brother to help me paint my room this weekend.

F. Përsëritje e përzier

  1. stay
  2. is being repaired
  3. Having finished / After finishing
  4. didn't need to buy / did not need to buy
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play