Have something done: si thuhet «i preva flokët» në anglisht (causative)
Have Something Done: Causatives
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të thoni që organizoni që dikush tjetër të bëjë diçka për ju (I had my hair cut), të përdorni have dhe get në çdo kohë, të flisni për përvoja të këqija (I had my phone stolen) dhe të thoni që i kërkoni ose e bindni dikë të bëjë diçka (have someone do / get someone to do).
Ideja kryesore
Krahasoni I cut my hair dhe I had my hair cut. Te e para, gërshërët i mbani ju. Te e dyta, rrini në karrigen e berberit, ndërsa punën e bën dikush tjetër. Rezultati është i njëjtë – flokë më të shkurtër – por ai që bën veprimin është tjetër.
Kauzativi (causative) përdoret për veprime që dikush tjetër i bën për ju, zakonisht sepse e keni organizuar ose paguar: riparime, shërbime, dërgesa. Struktura e vendos sendin në qendër dhe veprimin pas tij: have + sendi + ajo që i bëhet. Si pësorja B1-11, zakonisht nuk thotë kush e bën punën: është e qartë (mekaniku, dentisti) ose nuk ka rëndësi.
E njëjta strukturë mund të përshkruajë edhe gjëra që ju ndodhin pa dëshirën tuaj: I had my bike stolen. Këtu have nuk do të thotë që e organizuat. Do të thotë që e përjetuat.
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja nuk ka një strukturë të tillë. Themi thjesht «I preva flokët», «E lava makinën», «Rregullova dhëmbët», edhe kur punën e bëri berberi, lavazhi ose dentisti – kuptimi del nga situata. Në anglisht I cut my hair do të thotë që i pretë vetë. Kur punën e bën një profesionist, duhet have / get + sendi + past participle: I had my hair cut.
Për përvojat e këqija shqipja përdor zakonisht vetën e tretë shumës, pa thënë kush e bëri: «Më vodhën telefonin», «Na anuluan fluturimin». Në anglisht: I had my phone stolen, We had our flight cancelled – kujdes me rendin: I had stolen my phone është Past Perfect dhe do të thotë që hajduti ishit ju! Dhe kur përmendni personin: «I thashë asistentes të dërgonte…» → I had my assistant send (pa to), por «e binda vëllanë të më ndihmonte» → I got my brother to help (me to).
| Shqip | Kuptimi | Anglisht |
|---|---|---|
| Të premten do të pres flokët. | e bën berberi | I'm having my hair cut on Friday. |
| E çuam kaldajën për servis para dimrit. | e bëri tekniku | We had the boiler serviced before the winter. |
| Më në fund e rregulluam lavatriçen pas tri javësh. | me mundim | We finally got the washing machine fixed. |
| Më vodhën telefonin në tren. | përvojë e keqe | I had my phone stolen on the train. |
| Na anuluan fluturimin në minutën e fundit. | përvojë e keqe | We had our flight cancelled. |
| Do t'i them asistentes t'jua dërgojë detajet. | udhëzim | I'll have my assistant send you the details. (pa to) |
| E lyeva vetë dhomën e gjumit. | e bëra vetë | I painted the bedroom. – këtu është njësoj |
Shkurt: «i preva flokët» te berberi = I had my hair cut; «më vodhën…» = I had my … stolen; «i thashë dikujt të…» = have someone do; «e binda dikë të…» = get someone to do.
Forma
have / get + kundrinë + past participle
| Kryefjala | have / get | Kundrina | Past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Në kohë të ndryshme – ndryshon vetëm have / get
| Koha | Shembull |
|---|---|
| Present Simple | I have my teeth checked every six months. |
| Present Continuous | We're having the windows cleaned today. |
| Past Simple | She had her bag repaired. |
| Present Perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| e ardhmja (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| folje modale | You should get that tooth looked at. |
| forma -ing | I hate having my photo taken. |
Mohoret dhe pyetjet – have këtu është folje kryesore, prandaj përdorni do / does / did:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Modeli | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|
| have + person + forma bazë | i kërkoj ose i jap udhëzim dikujt (shpesh është puna e tij) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + person + to-infinitive | e bind ose e organizoj | I finally got my son to tidy his room. |
Përdorimi
1Have something done – shërbime
Përdorni have + kundrinë + past participle kur organizoni që një profesionist të bëjë diçka për ju. Në shqip zakonisht themi thjesht foljen: «pres flokët», «e çoj në servis».
2Get something done – jozyrtare, dhe me mundim
Get + kundrinë + past participle do të thotë njësoj, por është më jozyrtare dhe shumë e zakonshme në të folur. Mund të nënkuptojë mundim, ose që më në fund ia dolët. Përdoret edhe kur punën e bëni vetë: atëherë do të thotë «e përfundoj».
3Në të gjitha kohët dhe format
Kauzativi punon në çdo kohë, pas foljeve modale dhe në format -ing. Ndryshon vetëm have / get; past participle mbetet i njëjtë.
4Përvoja të këqija – gjëra që ju bëhen
E njëjta strukturë përshkruan diçka të pakëndshme që ju ndodhi, që nuk e organizuat. Përdorni have; në të folur jozyrtar bën edhe get. Në shqip: «më vodhën», «na anuluan» – vetë e tretë shumës.
5Have someone do / get someone to do
Për të përmendur personin që bën veprimin, përdorni have + person + forma bazë (një udhëzim, shpesh për dikë që e ka për detyrë) ose get + person + to-infinitive (e bind ose e organizoj). Have someone do është veçanërisht e zakonshme në anglishten amerikane. Në shqip në të dyja rastet vjen «të»: «i thashë të…», «e binda të…».
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «I shkurtoi pantallonat» → he shortened his trousers. Në shqip themi «Para dasmës Dritani i shkurtoi pantallonat e kostumit të ri, dhe rrobaqepësi e bëri punën shumë mirë», edhe pse punën e bëri rrobaqepësi. Fjalë për fjalë del Dritan shortened his trousers, që në anglisht do të thotë që i shkurtoi vetë. Kur punën e bën një profesionist: have + sendi + past participle.
2. «Na u shkul…» → we had blown off. «Gjatë stuhisë na u shkul një pjesë e çatisë». Kush do të përdorë kauzativin për një përvojë të keqe, shpesh e ngatërron rendin: vë pjesoren menjëherë pas had. Por we had blown off është Past Perfect: del sikur e shkulët vetë. Kundrina vjen para pjesores.
3. «T'i themi hotelit të…» → have someone to do. «Le t'i themi hotelit të na e dërgojë faturën me email». Fjalëza «të» kthehet lehtë në to. Pas have + person vjen forma bazë, pa to. (Me get po: get someone to do.)
Mos i ngatërroni
I did it apo I had it done – kush e bëri punën? Në shqip të dyja shpesh «e lyeva».
had something done (kauzativ) apo had done (Past Perfect) – rendi i fjalëve ndryshon gjithçka. Shih B1-03.
get someone to do apo make / let someone do – get = e bind, make = e detyroj, let = e lejoj. Shih B1-18.
had something stolen apo got stolen – I had my car stolen (kauzativ: vëmendja te unë) apo My car got stolen (pësore me get: vëmendja te makina). Pësorja me get mësohet te B2-13.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Theksi zakonisht bie te kundrina dhe te past participle, jo te have: I had my HAIR CUT.
- have këtu është folje kryesore, prandaj nuk shkurtohet: I've had my car repaired është në rregull (have e parë është folje ndihmëse), por jo I've my car repaired.
- Mbaresa -ed: /t/ pas tingujve të pazëshëm (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ pas t ose d (painted, mended – një rrokje më shumë), dhe /d/ pas tingujve të tjerë të zëshëm (repaired, cleaned). Mos e lexoni -ed si rrokje më vete kudo: fixed ka një rrokje, jo dy.
- Shumë folje në kauzativ kanë pjesore të parregullta: cut, done, made, taken, stolen, sewn. Kujdes me drejtshkrimin e dyed (ngjyrosur) dhe died (vdiq): tingëllojnë njësoj, /daɪd/.
Rregulli i artë
Punën e bën dikush tjetër për ju, ose ju ndodh diçka: have / get + kundrinë + past participle – edhe kur në shqip themi thjesht «i preva flokët» ose «më vodhën». Për të përmendur personin: have someone do (pa to), get someone to do.
Ushtrime
A. Forma
Vendosini fjalët në kllapa në formën dhe rendin e duhur, ose rishkruani fjalinë.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Rishkruani me kauzativ: A mechanic is servicing my car.
-
Rishkruani me get: A photographer will take our wedding photos.
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë ose përgjigjuni pyetjes.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: I'll get my sister … me move.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." Kush e bëri punën? …
-
"I had cleaned my suit." Kush e bëri punën? …
-
Cila fjali përshkruan një përvojë të keqe?
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Ku ka kllapa, vendosini foljet në formën e duhur.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani për dy gjëra që jua bën rregullisht një profesionist.
-
Shkruani për diçka që doni t'jua bëjë dikush, me get someone to do.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do: «dua që të…», «më detyroi», «më la» në anglisht My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Diateza pësore në të gjitha kohët dhe me foljet modale: is being done, has been done, must be done The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle clauses: fjalitë me pjesore në anglisht (Feeling tired, After leaving, Having finished) (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, needn't have dhe be supposed to: detyrimi dhe nevoja në anglisht We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Përgjigjet
A. Forma
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Kuptimi
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Gjeni gabimin
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Në kontekst
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Radha juaj
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Përsëritje e përzier
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
