SlowingoGramatika
B2 9 / 30

Reduced relative clauses: fjalitë përcaktore të shkurtuara në anglisht (the man standing there)

Reduced Relative Clauses: The Man Standing There

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të shkurtoni fjalitë përcaktore – the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive – dhe të dalloni kur një fjali përcaktore nuk mund të shkurtohet.

Ideja kryesore

Ata që flasin e shkruajnë rrjedhshëm nuk i duan fjalët e tepërta. Te the woman who is standing by the door, fjalët who is nuk shtojnë asgjë të re. Dëgjuesi e kupton fjalinë edhe pa to. Prandaj anglishtja ju lejon t'i hiqni: the woman standing by the door.

Mendoni për një kopshtar me gërshërë. Pritni pjesët që bimës nuk i duhen – këtu fjalën lidhëse dhe foljen ndihmëse – dhe mbani pjesën që mbart kuptimin. Ajo që mbetet tregon marrëdhënien:

  • forma -ing → emri e bën veprimin: the people living next door (ata jetojnë aty).
  • past participle → diçka i bëhet emrit: the car stolen last night (dikush e vodhi).
  • to-infinitive → pas the first / the last / the only / the next ose një sipëroreje: the first person to arrive (personi i parë që mbërriti).

Rezultati është më i shkurtër dhe më i rrjedhshëm. Është shumë i zakonshëm në lajme, njoftime, udhëzime dhe në shkrimin akademik.

Shqipja dhe anglishtja

Për kuptimin pësor shqipja punon njësoj: kemi pjesoren si mbiemër. «Makina e vjedhur mbrëmë» = the car stolen last night, «perimet e shitura në treg» = the vegetables sold at the market. Këtu keni avantazh.

Për kuptimin vepror shqipja nuk ka një formë të tillë para emrit. Themi «njerëzit që jetojnë ngjitur», «gruaja që po flet me babanë tënd»; «duke» nuk vjen pas emrit si përcaktor. Prandaj forma -ing pas emrit duhet mësuar si model i ri: the people living next door.

Kurthi i madh është tek disa pjesore shqipe me kuptim vepror: «mysafirët e ardhur dje», «pasagjerët e mbërritur me vonesë». Në shqip këto janë të natyrshme, por arrived pas emrit në anglisht nuk bën: duhet fjali e plotë (who arrived). Edhe foljet me -het («stadiumi që po riparohet») e fshehin pësoren: në anglisht ajo duhet të duket – the bridge being repaired. Dhe pas «i pari / i fundit / i vetmi» shqipja vazhdon me «që»; anglishtja preferon to-infinitive.

ShqipKuptimiAnglisht
Makina e vjedhur para shtëpisë sonë…pësoreThe car stolen from outside our house… – këtu është njësoj
Perimet e shitura në treg…pësoreThe vegetables sold at the market… – këtu është njësoj
Kush është gruaja që po flet me babanë tënd?veproreWho's the woman talking to your dad?
Pasagjerët që udhëtojnë për në Mançester…veprore, fakt i përgjithshëmPassengers travelling to Manchester…
Mysafirët e ardhur dje…veprim i vetëm i kaluarThe guests who arrived yesterday… (jo arrived vetëm)
Problemet që po diskutohen sot…pësore në zhvillimThe issues being discussed today…
Ishte gruaja e parë që shkoi në universitet.pas «i pari»She was the first woman to go to university.
Njeriu që mund të ngasë makinë.modalesomeone who can drive (pa shkurtim)

Shkurt: «e vjedhur, e shitur» = past participle (si në shqip); «që po flet / që jeton» = -ing; «i pari që…» = the first to…; një veprim i vetëm i kaluar («i ardhur dje») = fjali e plotë.

Forma

Nga fjalia e plotë te fjalia e shkurtuar

LlojiFjalia e plotëE shkurtuar
Veprorethe people who live next doorthe people living next door
Veprore (e vazhdueshme)the man who is sitting therethe man sitting there
Pësorethe car which was stolen last nightthe car stolen last night
Pësore (e vazhdueshme)the issues that are being discussedthe issues being discussed
Pas first / last / only / next / sipëroresthe first person who arrivedthe first person to arrive
Njësoj, pësorethe last person who was toldthe last person to be told

Si shkurtohet

HapiVeprimi
1Kontrolloni: fjala lidhëse duhet të jetë kryefjala e fjalisë.
2Veprore → hiqni fjalën lidhëse (dhe be nëse ka) → përdorni formën -ing.
3Pësore → hiqni fjalën lidhëse + be → mbani past participle.
4Pas first / last / only / next ose një sipëroreje → përdorni to-infinitive.

Kur nuk shkurtohet

Situata✅ Fjali e plotë❌ E shkurtuar
Një veprim i vetëm, i mbaruar në të kaluarën (veprore)the man who called yesterdaythe man calling yesterday
Fjala lidhëse është kundrinëthe film that I watchedthe film watching
Folja ka modale ose formë të kryerpeople who can drive / the man who has lived here for yearspeople driving (kuptim tjetër) / the man having lived here for years

Përdorimi

1Kuptim vepror – forma -ing

Përdorni formën -ing kur emri e bën veprimin. Mund të zëvendësojë një folje në formë të vazhdueshme (who is talking), por edhe një folje të thjeshtë për një fakt të përgjithshëm ose një gjendje (who live, which contains). Me foljet e gjendjes forma -ing këtu është në rregull, edhe pse zakonisht ato nuk përdoren në formë të vazhdueshme. Në shqip këtu themi «që…».

Who's the woman talking to your dad?
Kush është gruaja që po flet me babanë tënd?
= who is talking
Passengers travelling to Manchester should change at Crewe.
Udhëtarët për në Mançester duhet të ndërrojnë tren në Kru.
= who are travelling
I've found a website selling second-hand textbooks.
Gjeta një faqe interneti që shet tekste shkollore të përdorura.
= which sells
The man sitting next to me on the plane snored all night.
Burri që ishte ulur pranë meje në avion gërhiti gjithë natën.
= who was sitting
We need a box containing all the cables.
Na duhet një kuti që i ka brenda të gjitha kabllot.
= which contains: folje gjendjeje
Anyone wishing to leave early should speak to the organiser.
Kush dëshiron të largohet më herët, le të flasë me organizatorin.

2Kuptim pësor – past participle

Përdorni past participle kur diçka i bëhet emrit. Zëvendëson who / which / that + be + past participle në çdo kohë, edhe për një veprim të vetëm në të kaluarën. Në shqip shpesh: pjesorja si mbiemër («e vjedhur», «e shitur»).

The car stolen from outside our house was found in a car park.
Makina e vjedhur para shtëpisë sonë u gjet në një parking.
= which was stolen; car park (UK) = parking lot (US)
Most of the vegetables sold at the market are grown locally.
Shumica e perimeve që shiten në treg kultivohen në zonë.
pësore, njësoj si «të shitura»
Is this the photo taken at Grandma's 80th birthday?
Kjo është fotoja e bërë në ditëlindjen e 80-të të gjyshes?
= which was taken
Applications received after 30 June will not be accepted.
Aplikimet e marra pas 30 qershorit nuk do të pranohen.
në anglisht June me shkronjë të madhe
The issues being discussed today affect everyone.
Çështjet që po diskutohen sot na prekin të gjithëve.
pësore e vazhdueshme: being + past participle

3To-infinitive pas first, last, only, next dhe sipërores

Pas the first, the second, the last, the next, the only dhe sipëroreve (the youngest, the best) përdorni to-infinitive në vend të një fjalie përcaktore. Mund të jetë veprore ose pësore, dhe to have + past participle tregon një veprim më të hershëm. Në shqip: «i pari që…», «i vetmi që…».

She was the first woman in her family to go to university.
Ishte gruaja e parë në familjen e saj që shkoi në universitet.
«e para që shkoi» → the first to go
The last person to leave the office should switch off the lights.
I fundit që del nga zyra duhet t'i fikë dritat.
At 19, she became the youngest player to win the title.
Në moshën 19-vjeçare u bë lojtarja më e re që ka fituar titullin.
pas sipërores: to-infinitive
I was the last to be told about the changes.
Isha i fundit që mësoi për ndryshimet.
pësore: to be + past participle
He's the only one to have read the whole report.
Është i vetmi që e ka lexuar gjithë raportin.
to have + past participle: e ka lexuar

4Kur fjalia përcaktore nuk mund të shkurtohet

Një fjali shkurtohet vetëm kur fjala lidhëse është kryefjala e saj. Me një folje veprore mos përdorni formën -ing për një veprim të vetëm, të mbaruar në të kaluarën – mbani fjalinë e plotë. Mbani fjalinë e plotë edhe kur folja ka një modale (can, should, will) ose një formë të kryer (has lived): forma -ing do ta humbiste atë kuptim. Kur fjala lidhëse është kundrinë, mund vetëm ta hiqni B1-20.

The man who called yesterday left a message.
Burri që të mori dje në telefon la një mesazh.
jo «the man calling yesterday»
The student who won the prize last year is giving a speech.
Studenti që fitoi çmimin vitin e kaluar po mban një fjalim.
një ngjarje e vetme e kaluar
The burglar who broke into our flat has been caught.
Hajduti që hyri në apartamentin tonë është kapur.
flat (UK) = apartment (US)
We need someone who can drive.
Na duhet dikush që di të ngasë makinë.
modale: «someone driving» do të thoshte diçka tjetër
The man who has lived next door for thirty years is moving out.
Burri që ka tridhjetë vjet që jeton në shtëpinë ngjitur po shpërngulet.
në shqip e tashme për kohëzgjatjen, në anglisht has lived; mbani fjalinë e plotë
The cake that I made for the party was a disaster.
Torta që bëra për festën ishte katastrofë.
kundrinë: mund të thoni «the cake I made», por jo me -ing

Gabime të shpeshta

❌The man calling you yesterday was my uncle.
✅The man who called you yesterday was my uncle.
Një veprim i vetëm i mbaruar: përdorni fjalinë e plotë.
❌The book writing by my aunt is a bestseller.
✅The book written by my aunt is a bestseller.
Kuptim pësor → past participle.
❌The people lived next door are very noisy.
✅The people living next door are very noisy.
Fjali veprore e shkurtuar → -ing, jo Past Simple.
❌The documents sending yesterday have arrived.
✅The documents sent yesterday have arrived.
Dokumentet nuk dërgojnë; dikush i dërgon → sent.
❌The girl standing by the window she is my cousin.
✅The girl standing by the window is my cousin.
Mos e përsërisni kryefjalën.
❌The film I watching last night was boring.
✅The film I watched last night was boring.
Kundrinë: thjesht hiqni fjalën lidhëse B1-20; mos përdorni -ing.
⚠️She was the first person arriving at the party.
✅She was the first person to arrive at the party.
Pas the first / last / only zgjedhja e natyrshme është to-infinitive.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Bora e rënë…» → the snow fallen. Në shqip pjesorja e disa foljeve vepron si mbiemër me kuptim vepror: «Bora e rënë mbrëmë e ka bllokuar rrugën për në Theth». Prandaj del the snow fallen last night. Në anglisht fallen pas emrit nuk bën: për një veprim të vetëm të kaluar duhet fjalia e plotë.

❌The snow fallen last night has blocked the road to Theth.
✅The snow that fell last night has blocked the road to Theth.
veprim i vetëm i kaluar: that fell

2. «Që po riparohet» → -ing pa being. Në shqip pësorja shpesh fshihet te foljet me -het: «Stadiumi që po riparohet pranë shkollës sonë është i mbyllur deri në pranverë». Prandaj del vetëm repairing, sikur stadiumi të riparonte diçka. Në anglisht pësorja në zhvillim duhet të duket: being + past participle.

❌The stadium repairing near our school is closed until spring.
✅The stadium being repaired near our school is closed until spring.
stadiumi nuk riparon: being repaired

3. «I pari që…» → the first that. «Arbeni ishte i pari në klasë që gjeti punë». Shqipja vazhdon gjithmonë me «që», prandaj del the first that found. Pas the first / the last / the only anglishtja e natyrshme do to-infinitive.

⚠️Arben was the first in our class that found a job.
✅Arben was the first in our class to find a job.
Gramatikisht është e saktë, por pas the first zgjedhja e natyrshme është to-infinitive

Mos i ngatërroni

-ing (veprore) apo past participle (pësore) – Kush e bën veprimin? Punon si boring / bored te A2-30.

There's a dog chasing a cat in the garden.
Në kopsht një qen po ndjek një mace.
qeni ndjek
The cat chased by the dog is safe now.
Macja që e ndoqi qeni tani është e sigurt.
macen e ndjekin

fjali e shkurtuar apo heqja e kundrinës – dy shkurtore të ndryshme. Kur fjala lidhëse është kundrinë, thjesht e hiqni B1-20; kur është kryefjalë, e shkurtoni me pjesore.

The song she sang was beautiful.
Kënga që këndoi ishte e bukur.
kundrinë: that hiqet; në shqip «që» nuk hiqet
The woman singing that song is my sister.
Gruaja që po këndon atë këngë është motra ime.
kryefjalë: who is singing → singing

fjali përcaktore e shkurtuar apo fjali me pjesore – Fjalia e shkurtuar vjen menjëherë pas një emri dhe tregon cilin. Një fjali me pjesore në fillim të fjalisë përshkruan çfarë bëri kryefjala; mësohet te B2-10.

The woman standing by the door is my aunt.
Gruaja që qëndron pranë derës është tezja ime.
cila grua
Standing by the door, my aunt waved goodbye.
Duke qëndruar pranë derës, tezja ime na përshëndeti me dorë.
çfarë bënte

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Fjalitë dalluese të shkurtuara nuk kanë presje dhe nuk kanë pauzë: The man standing there is my boss. Një fjali shtesë e shkurtuar i mban presjet B2-08: The bridge, built in 1890, is still in use.
  • Kujdes me pjesoret e parregullta: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent.
  • Drejtshkrimi i -ing: hiqet e-ja që nuk shqiptohet (leave → leaving), dyfishohet bashkëtingëllorja e fundit pas një zanoreje të shkurtër të theksuar (sit → sitting), lie → lying.
  • -ing është /ɪŋ/: /ŋ/ është tingull i vetëm hundor, si «n» para «g» te «këngë», por pa «g» të shqiptuar në fund. Mos thoni «living-g».
  • Pjesorja nuk theksohet më shumë se emri: the people living next door thuhet rrjedhshëm si një grup, me theksin kryesor te door /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US).

Rregulli i artë

Pritni fjalën lidhëse dhe foljen ndihmëse: emri e bën veprimin → -ing; diçka i bëhet atij → past participle (si «e vjedhur» në shqip); pas first / last / only / next / sipërores → to-infinitive. Shkurtoni vetëm kur fjala lidhëse është kryefjalë, dhe mos përdorni -ing ose një pjesore si «arrived» për një veprim të vetëm të mbaruar, as në vend të një modaleje ose një forme të kryer.

Ushtrime

A. Forma

Shkurtoni fjalitë përcaktore.

  1. Shkurtoni: The girl who is playing the piano is only eight.
  2. Shkurtoni: The bridge which was built in 1890 is still in use.
  3. Shkurtoni: She was the first person in our town who drove an electric car.
  4. Shkurtoni: Students who want to join the trip should sign up today.
  5. Shkurtoni: The problems that are being discussed are serious.
  6. Shkurtoni: He was the only player who was chosen for both teams.

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: The money … at the event went to charity.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: Do you know the guy … the red jacket?
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: She was the only candidate … every question correctly.
  4. A mund të shkurtohet kjo fjali? "the dress that she bought last week" …
  5. A mund të shkurtohet kjo fjali? "the train that leaves at 9:15" …

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. The email sending by the bank was a scam.
  2. The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
  3. The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather it is still standing.

D. Në kontekst

Lexoni njoftimin dhe vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.

Notice at the station
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Përshkruani dy njerëz në një foto ose në dhomën ku jeni, me forma -ing.
  2. Shkruani për një arritje me the first / the only / the youngest + to-infinitive.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. B2-08 Non-defining relative clauses: fjalitë përcaktore me presje në anglisht
    My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
  2. A2-30 Bored apo Boring? Mbiemrat me -ed dhe -ing në anglisht
    The film was really ….
  3. B1-11 Diateza pësore në të gjitha kohët dhe me foljet modale: is being done, has been done, must be done
    The new hospital (build) at the moment.
  4. B2-07 Need, needn't have dhe be supposed to: detyrimi dhe nevoja në anglisht
    The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
Përgjigjet

A. Forma

  1. The girl playing the piano is only eight.
  2. The bridge built in 1890 is still in use.
  3. She was the first person in our town to drive an electric car.
  4. Students wanting to join the trip should sign up today.
  5. The problems being discussed are serious.
  6. He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.

B. Kuptimi

  1. raised
  2. wearing
  3. to answer
  4. No
  5. Yes

C. Gjeni gabimin

  1. The email sent by the bank was a scam.
  2. The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
  3. ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather is still standing.

D. Në kontekst

  1. travelling
  2. leaving
  3. left
  4. to stop / stopping
  5. bought

E. Radha juaj

  1. The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
  2. My grandmother was the first person in her village to go to university.

F. Përsëritje e përzier

  1. who
  2. boring
  3. is being built
  4. was supposed to arrive
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play