Advanced Relative Clauses: to whom, whereby, in which case, whatever – fjalitë përcaktore zyrtare
Advanced Relative Clauses
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të përdorni strukturat përcaktore zyrtare – to whom, the extent to which, whereby, in which case, by which time, at which point – dhe fjalitë përcaktore emërore si what, whatever dhe whoever, dhe do t'i kombinoni përcaktoret me paskajoren dhe me fjalët e sasisë.
Ideja kryesore
Një fjali përcaktore është një grep: i var një informacion shtesë një emri. Në anglishten e përditshme parafjala mbetet varur në fund të grepit: the person I spoke to. Në anglishten zyrtare parafjala kalon përpara dhe kapet pas përemrit lidhor: the person to whom I spoke. Kuptimi është i njëjtë; ndryshon vetëm regjistri.
Disa përcaktore zyrtare kapen pas një ideje të tërë, jo vetëm pas një emri: The train may be cancelled, in which case we'll drive. Këtu which tregon gjithë situatën – anulimin e trenit.
Përcaktore të tjera e mbajnë emrin brenda vetes. What do të thotë the thing that («ajo që»); whoever do të thotë any person who («kushdo që»). Me këto përcaktore emërore e gjithë fjalia punon si një emër: What she said surprised me.
Shqipja dhe anglishtja
Këtu shqipja ju jep një avantazh të madh. Në shqip parafjala qëndron gjithmonë para përemrit lidhor: «personi me të cilin fola», «kompania për të cilën punon», «shkalla në të cilën». Pra, modeli zyrtar anglez the person to whom I spoke është pikërisht rendi i shqipes. Edhe whereby («sipas së cilës», «përmes së cilës»), in which case («në këtë rast»), what («ajo që»), whatever («çfarëdo që»), whoever («kushdo që») dhe all of whom («që të gjithë») kanë përgjigje të qarta në shqip.
Rreziku vjen nga ana tjetër. Së pari, meqë ky rend ju duket i natyrshëm, mund ta përdorni edhe në bisedë, ku anglishtja e përditshme e lë parafjalën në fund (the friend I went with). Së dyti, «ajo që» kthehet lehtë në that what, kurse anglishtja thotë vetëm what. Së treti, pas «çfarëdo që» dhe «kushdo që» shqipja e folur vë shpesh «do të», por anglishtja do të tashmen.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Personi të cilit i drejtohet kjo letër nuk punon më këtu. | The person to whom this letter is addressed no longer works here. | këtu është njësoj: përemri lidhor në fillim, asgjë nuk mbetet në fund |
| Falënderoi kolegët me të cilët kishte punuar njëzet vjet. | She thanked the colleagues with whom she had worked for twenty years. | këtu është njësoj; në bisedë: the colleagues she had worked with |
| Kompania ka nisur një skemë sipas së cilës stafi mund të blejë aksione me zbritje. | The company has introduced a scheme whereby staff can buy shares at a discount. | një fjalë: whereby |
| Fluturimi mund të vonohet, dhe në këtë rast do ta humbasim lidhjen. | The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection. | in which case pas presjes |
| Ajo që më befasoi më shumë ishte qetësia e saj. | What surprised me most was how calm she stayed. | «ajo që» = what, jo that what |
| Kushdo që e ka krijuar këtë aplikacion meriton një çmim. | Whoever designed this app deserves an award. | këtu është njësoj |
| Ka tre vëllezër, që të gjithë jetojnë jashtë. | She has three brothers, all of whom live abroad. | of whom, jo of them pas presjes |
Shkurt: rendi «parafjalë + përemër lidhor» është rendi juaj i natyrshëm – përdoreni në shkrimin zyrtar, por në bisedë lëreni parafjalën në fund; «ajo që» = what.
Forma
Parafjalë + whom / which
| Jozyrtare (parafjala në fund) | Zyrtare (parafjala përpara) |
|---|---|
| the person (who) I spoke to | the person to whom I spoke |
| the company (that) she works for | the company for which she works |
| the colleagues (who) he relies on | the colleagues on whom he relies |
| the way (that) the system works | the way in which the system works |
Pas një parafjale përdorni whom (për njerëz) ose which (për sende), ose whose + emër (the writer to whose work I referred). That nuk është kurrë i mundur këtu, dhe who pas parafjale shmanget në anglishten e kujdesshme.
Përcaktore që kapen pas një metode, një kohe ose një situate të tërë
| Përcaktorja | Kuptimi | I referohet |
|---|---|---|
| whereby | sipas së cilës / përmes së cilës | një sistemi, metode ose marrëveshjeje |
| in which case | dhe nëse ndodh kjo | gjithë fjalisë së mëparshme |
| by which time | dhe deri në atë kohë | një kohe ose ngjarjeje |
| at which point | dhe pikërisht në atë çast | një çasti ose ngjarjeje |
Përcaktoret emërore (emri është brenda)
| Përcaktorja | Kuptimi | Shembull |
|---|---|---|
| what | ajo që / ato që | What I need is sleep. |
| whatever | çfarëdo që | Take whatever you want. |
| whoever | kushdo që / ai që | Whoever finishes first wins. |
| whichever | cilido që (nga një grup i kufizuar) | Choose whichever room you like. |
| wherever / whenever | kudo që / kurdo që | Sit wherever you like. |
Përcaktoret me paskajore dhe me fjalë sasie (përsëritje)
| Modeli | Shembull |
|---|---|
| emër + to-infinitive | the person to contact |
| emër + parafjalë + which/whom + to-infinitive (zyrtare) | a place in which to live |
| fjalë sasie + of + whom / which | all of which, neither of whom |
Përdorimi
1Parafjalë + whom / which
Në shkrimin zyrtar vendoseni parafjalën para whom ose which – njësoj si në shqip. Disa shprehje e përdorin pothuajse gjithmonë këtë model: the extent to which, the speed at which, the way in which, the basis on which. Phrasal verbs nuk e lejojnë këtë: pjesëza e tyre mbetet me foljen (the problem I came across). Të dy rendet janë të sakta; zgjidhni sipas regjistrit (C2-02).
2Whereby
Whereby do të thotë by which ose through which – «sipas së cilës», «përmes së cilës». Prezanton metodën ose marrëveshjen e një sistemi, skeme, marrëveshjeje ose procesi. Është zyrtare dhe e zakonshme në shkrimin e biznesit dhe në shkrimin akademik.
3In which case, by which time, at which point
Këto shprehje i referohen një situate të tërë dhe shtojnë atë që vjen prej saj. Vijnë pas presjes. In which case = nëse ndodh kjo; by which time = dhe para atij çasti (shpesh me Past Perfect, më se të kryerën); at which point = dhe pikërisht në atë çast.
4Përcaktoret emërore: what dhe fjalët me -ever
Një përcaktore emërore e përmban vetë emrin e saj, prandaj e gjithë fjalia mund të jetë kryefjalë ose kundrinë. What = the thing(s) that, «ajo që» (B2-20). Format me -ever shtojnë «cilido qoftë, s'ka rëndësi». Whichever është për një grup të kufizuar zgjedhjesh. Në fillim të fjalisë whatever, whoever dhe wherever mund të kenë edhe kuptimin no matter what / who / where (B2-23).
5Përcaktoret me paskajore (përsëritje)
Një fjali përcaktore mund të tkurret në një to-infinitive, sidomos pas emrave të qëllimit dhe pas first, last, only dhe sipëroreve (B2-09). Në stilin zyrtar, para paskajores mund të vijë parafjalë + which / whom. Who dhe that nuk përdoren kurrë para paskajores.
6Fjalë sasie + of whom / of which (përsëritje)
Përdorni një fjalë sasie (all, some, most, many, neither, none, both, half) ose një numër + of whom (për njerëz) ose of which (për sende) për të folur për një pjesë të grupit – si «prej të cilëve» në shqip. Këto fjali janë përcaktore shtesë, prandaj vijnë pas presjes (B2-08).
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Ajo që…» → that what. Në shqip themi «Ajo që na habiti në Berat ishte numri i turistëve në nëntor». Fjalë për fjalë del That what…. Në anglisht what e përmban vetë «ajo»-n: vetëm what.
2. «…, gjysma prej tyre…» → half of them pas presjes. Në shqip të folur dy fjali bashkohen lehtë me presje: «Klea ka ftuar dyzet veta, gjysma prej tyre nuk janë përgjigjur ende». Në anglisht dy fjali të plota nuk lidhen vetëm me presje. Ose përdorni përcaktoren half of whom, ose shtoni and.
3. «Çfarëdo që do të…» → whatever … will. Në shqipen e folur shpesh vëmë të ardhmen pas «çfarëdo që» dhe «kushdo që»: «Çfarëdo që do të të thonë në bankë, mos nënshkruaj asgjë sot». Në anglisht pas whoever, whatever, whenever vjen e tashmja, edhe kur flitet për të ardhmen.
4. «Me të cilën…» edhe në bisedë. Rendi zyrtar parafjalë + whom / which është rendi i zakonshëm i shqipes, prandaj del natyrshëm edhe në një mesazh për një shok: «A je ende në kontakt me djalin me të cilin ndaje dhomën në Tiranë?». Në anglisht ky rend tingëllon si një letër zyrtare. Në bisedë parafjala shkon në fund dhe përemri zakonisht hiqet.
Mos i ngatërroni
what apo which (për gjithë fjalinë) – What e përmban emrin e vet (= ajo që). Which pas presjes komenton gjithë fjalinë e mëparshme (B2-08).
whereby apo where – Where është për një vend (fizik ose abstrakt); whereby është për një metodë ose marrëveshje.
whoever apo who – Who do një emër para vetes (the person who…). Whoever e përfshin emrin.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Whom /huːm/ tingëllon si who + «m»; wh këtu është /h/, si «h» e shqipes. /uː/ është një «u» e gjatë.
- Whereby është një fjalë, me theks te rrokja e dytë: /weəˈbaɪ/ (UK), /werˈbaɪ/ (US). /w/ nuk është «v»: rrumbullakosni buzët si për «u».
- Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever shkruhen secila si një fjalë; theksi bie te -ev-: whatever.
- What ever si dy fjalë është një pyetje emfatike (What ever happened to him?), jo përcaktore emërore – shih C1-06.
- In which case, by which time dhe at which point vijnë pas një pauze të shkurtër, që shënohet me presje.
- Te most of which, neither of whom theksi bie te fjala e sasisë: most of which. Of është e dobët, me një zanore si «ë».
Rregulli i artë
Në anglishten zyrtare mund ta çoni parafjalën përpara – si në shqip; pas saj vjen whom ose which, kurrë that. Në bisedë lëreni parafjalën në fund. Përdorni what dhe fjalët me -ever kur vetë fjalia përcaktore është emri («ajo që» = what). Përdorni in which case, by which time dhe at which point për të kapur një fjali të re pas një situate të tërë.
Ushtrime
A. Forma
Rishkruani çdo fjali me strukturën e dhënë. Ruani kuptimin.
-
Rishkruani zyrtarisht, me parafjalën para përemrit lidhor: The woman I sent the email to is my manager.
-
Rishkruani si një fjali të vetme duke përdorur "whereby": The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
-
Rishkruani si një fjali të vetme duke përdorur "in which case": The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
-
Rishkruani si një fjali të vetme duke përdorur "by which time": We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
-
Rishkruani si një fjali të vetme duke përdorur "of whom": I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
-
Rishkruani duke filluar me "Whoever": The person who designed this app deserves an award.
-
Rishkruani zyrtarisht, me një parafjalë + "whom" + to-infinitive: She felt she had nobody to share her worries with.
B. Kuptimi
Lexoni situatën dhe zgjidhni fjalinë më të mirë.
-
Një letër zyrtare rekomandimi. Cila fjali i shkon më mirë regjistrit?register: preposition + whom is the formal pattern
-
Një mesazh për një shok. Cila është më e natyrshme?register: the formal pattern sounds stiff in chat
-
Një dokument zyrtar politikash përshkruan një skemë mentorimi. Cili formulim është më i saktë?whereby = by which: a method or arrangement; where is about a place
-
Një lajm përshkruan çfarë ndodhi në një mbledhje. Cila fjali i shkon?it really happened at that moment; in which case = if that happens
-
Një mikpritës i tregon mysafirit tri dhomat e lira. Cila fjali i shkon më mirë?whichever = any one from a limited set
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
-
Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
-
The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
-
Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
-
The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. Në kontekst
Lexoni emailin dhe rishkruani pjesët me numër në një stil më zyrtar dhe më të lidhur.
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
-
Bashkojeni (18) në një fjali të vetme me një përcaktore shtesë.
-
Bashkojini dy fjalitë e para të (19) duke përdorur "all of whom".
-
Bashkojeni (20) në një fjali të vetme duke përdorur "whereby".
-
Bashkojeni (21) duke përdorur "at which point".
-
Bashkojeni (22) duke përdorur "in which case".
-
Rishkruani (23) me një përcaktore emërore që mbaron me -ever.
-
Rishkruani (24) zyrtarisht, duke përdorur "to whom".
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani një shënim zyrtar falënderimi për një mësues ose mentor në 2–3 fjali. Përdorni një herë një parafjalë + whom dhe një herë the extent to which ose the way in which.
-
Përshkruani në 2–3 fjali një plan që mund të dështojë. Përdorni një herë in which case dhe një herë by which time ose at which point.
-
Përshkruani në 2–3 fjali një grup njerëzish ose sendesh që njihni. Përdorni një fjalë sasie + of whom / of which dhe një fjalë me -ever (whoever, whatever ose whichever).
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B2-08 Non-defining relative clauses: fjalitë përcaktore me presje në anglisht Bashkojini me një përcaktore shtesë: My sister is a chef. She lives in Rome.
-
B2-20 Noun clauses me that, whether dhe what: fjalitë emërore në anglisht, të shpjeguara në shqip Rishkruani duke filluar me "What": The thing that surprised me was her calm reaction.
-
C1-13 Discourse Markers II: given that, hence, namely, albeit – fjalët lidhëse të argumentit në anglisht Rishkruani duke përdorur "albeit": The project was a success, although it was an expensive one.
Përgjigjet
A. Forma
- The woman to whom I sent the email is my manager.
- The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
- The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
- We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
- I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
- Whoever designed this app deserves an award.
- She felt she had nobody with whom to share her worries.
B. Kuptimi
- She is someone on whom I have always been able to rely.
- Is that the guy you were telling me about?
- We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
- The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
- You can take whichever room you prefer tonight.
C. Gjeni gabimin
- We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
- Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
- The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
- Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
- ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. Në kontekst
- Thank you for your application, which we received on 3 May.
- The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
- We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
- Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
- Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
- You may bring whatever materials you find useful.
- The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.
E. Radha juaj
- I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
- We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
- Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.
F. Përsëritje e përzier
- My sister, who lives in Rome, is a chef.
- What surprised me was her calm reaction.
- The project was a success, albeit an expensive one.
