SlowingoGramatika
C1 16 / 20

Advanced Relative Clauses: to whom, whereby, in which case, whatever – fjalitë përcaktore zyrtare

Advanced Relative Clauses

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të përdorni strukturat përcaktore zyrtare – to whom, the extent to which, whereby, in which case, by which time, at which point – dhe fjalitë përcaktore emërore si what, whatever dhe whoever, dhe do t'i kombinoni përcaktoret me paskajoren dhe me fjalët e sasisë.

Ideja kryesore

Një fjali përcaktore është një grep: i var një informacion shtesë një emri. Në anglishten e përditshme parafjala mbetet varur në fund të grepit: the person I spoke to. Në anglishten zyrtare parafjala kalon përpara dhe kapet pas përemrit lidhor: the person to whom I spoke. Kuptimi është i njëjtë; ndryshon vetëm regjistri.

Disa përcaktore zyrtare kapen pas një ideje të tërë, jo vetëm pas një emri: The train may be cancelled, in which case we'll drive. Këtu which tregon gjithë situatën – anulimin e trenit.

Përcaktore të tjera e mbajnë emrin brenda vetes. What do të thotë the thing that («ajo që»); whoever do të thotë any person who («kushdo që»). Me këto përcaktore emërore e gjithë fjalia punon si një emër: What she said surprised me.

Shqipja dhe anglishtja

Këtu shqipja ju jep një avantazh të madh. Në shqip parafjala qëndron gjithmonë para përemrit lidhor: «personi me të cilin fola», «kompania për të cilën punon», «shkalla në të cilën». Pra, modeli zyrtar anglez the person to whom I spoke është pikërisht rendi i shqipes. Edhe whereby («sipas së cilës», «përmes së cilës»), in which case («në këtë rast»), what («ajo që»), whatever («çfarëdo që»), whoever («kushdo që») dhe all of whom («që të gjithë») kanë përgjigje të qarta në shqip.

Rreziku vjen nga ana tjetër. Së pari, meqë ky rend ju duket i natyrshëm, mund ta përdorni edhe në bisedë, ku anglishtja e përditshme e lë parafjalën në fund (the friend I went with). Së dyti, «ajo që» kthehet lehtë në that what, kurse anglishtja thotë vetëm what. Së treti, pas «çfarëdo që» dhe «kushdo që» shqipja e folur vë shpesh «do të», por anglishtja do të tashmen.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Personi të cilit i drejtohet kjo letër nuk punon më këtu.The person to whom this letter is addressed no longer works here.këtu është njësoj: përemri lidhor në fillim, asgjë nuk mbetet në fund
Falënderoi kolegët me të cilët kishte punuar njëzet vjet.She thanked the colleagues with whom she had worked for twenty years.këtu është njësoj; në bisedë: the colleagues she had worked with
Kompania ka nisur një skemë sipas së cilës stafi mund të blejë aksione me zbritje.The company has introduced a scheme whereby staff can buy shares at a discount.një fjalë: whereby
Fluturimi mund të vonohet, dhe në këtë rast do ta humbasim lidhjen.The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection.in which case pas presjes
Ajo që më befasoi më shumë ishte qetësia e saj.What surprised me most was how calm she stayed.«ajo që» = what, jo that what
Kushdo që e ka krijuar këtë aplikacion meriton një çmim.Whoever designed this app deserves an award.këtu është njësoj
Ka tre vëllezër, që të gjithë jetojnë jashtë.She has three brothers, all of whom live abroad.of whom, jo of them pas presjes

Shkurt: rendi «parafjalë + përemër lidhor» është rendi juaj i natyrshëm – përdoreni në shkrimin zyrtar, por në bisedë lëreni parafjalën në fund; «ajo që» = what.

Forma

Parafjalë + whom / which

Jozyrtare (parafjala në fund)Zyrtare (parafjala përpara)
the person (who) I spoke tothe person to whom I spoke
the company (that) she works forthe company for which she works
the colleagues (who) he relies onthe colleagues on whom he relies
the way (that) the system worksthe way in which the system works

Pas një parafjale përdorni whom (për njerëz) ose which (për sende), ose whose + emër (the writer to whose work I referred). That nuk është kurrë i mundur këtu, dhe who pas parafjale shmanget në anglishten e kujdesshme.

Përcaktore që kapen pas një metode, një kohe ose një situate të tërë

PërcaktorjaKuptimiI referohet
wherebysipas së cilës / përmes së cilësnjë sistemi, metode ose marrëveshjeje
in which casedhe nëse ndodh kjogjithë fjalisë së mëparshme
by which timedhe deri në atë kohënjë kohe ose ngjarjeje
at which pointdhe pikërisht në atë çastnjë çasti ose ngjarjeje

Përcaktoret emërore (emri është brenda)

PërcaktorjaKuptimiShembull
whatajo që / ato qëWhat I need is sleep.
whateverçfarëdo qëTake whatever you want.
whoeverkushdo që / ai qëWhoever finishes first wins.
whichevercilido që (nga një grup i kufizuar)Choose whichever room you like.
wherever / wheneverkudo që / kurdo qëSit wherever you like.

Përcaktoret me paskajore dhe me fjalë sasie (përsëritje)

ModeliShembull
emër + to-infinitivethe person to contact
emër + parafjalë + which/whom + to-infinitive (zyrtare)a place in which to live
fjalë sasie + of + whom / whichall of which, neither of whom

Përdorimi

1Parafjalë + whom / which

Në shkrimin zyrtar vendoseni parafjalën para whom ose which – njësoj si në shqip. Disa shprehje e përdorin pothuajse gjithmonë këtë model: the extent to which, the speed at which, the way in which, the basis on which. Phrasal verbs nuk e lejojnë këtë: pjesëza e tyre mbetet me foljen (the problem I came across). Të dy rendet janë të sakta; zgjidhni sipas regjistrit (C2-02).

The person to whom this letter is addressed no longer works here.
Personi të cilit i drejtohet kjo letër nuk punon më këtu.
This is the research on which the whole theory is based.
Ky është kërkimi mbi të cilin mbështetet e gjithë teoria.
rendi i shqipes
She thanked the colleagues with whom she had worked for twenty years.
Ajo falënderoi kolegët me të cilët kishte punuar për njëzet vjet.
The study measures the extent to which sleep affects memory.
Studimi mat shkallën në të cilën gjumi ndikon te kujtesa.
The speed at which technology changes can be overwhelming.
Shpejtësia me të cilën ndryshon teknologjia mund të jetë dërrmuese.

2Whereby

Whereby do të thotë by which ose through which – «sipas së cilës», «përmes së cilës». Prezanton metodën ose marrëveshjen e një sistemi, skeme, marrëveshjeje ose procesi. Është zyrtare dhe e zakonshme në shkrimin e biznesit dhe në shkrimin akademik.

The company has introduced a scheme whereby staff can buy shares at a discount.
Kompania ka nisur një skemë sipas së cilës stafi mund të blejë aksione me zbritje.
The two sides reached an agreement whereby each would pay half the costs.
Të dyja palët arritën një marrëveshje sipas së cilës secila do të paguante gjysmën e kostove.
Photosynthesis is the process whereby plants turn light into energy.
Fotosinteza është procesi përmes të cilit bimët e shndërrojnë dritën në energji.

3In which case, by which time, at which point

Këto shprehje i referohen një situate të tërë dhe shtojnë atë që vjen prej saj. Vijnë pas presjes. In which case = nëse ndodh kjo; by which time = dhe para atij çasti (shpesh me Past Perfect, më se të kryerën); at which point = dhe pikërisht në atë çast.

The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection.
Fluturimi mund të vonohet, dhe në këtë rast do ta humbasim lidhjen.
You may find an error on the form, in which case please contact us immediately.
Mund të gjeni ndonjë gabim në formular; në këtë rast, ju lutemi na kontaktoni menjëherë.
We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed.
Arritëm vetëm në mesnatë, dhe deri atëherë restoranti kishte mbyllur.
by which time + Past Perfect
The talks went on until 3 a.m., by which time everyone was exhausted.
Bisedimet vazhduan deri në orën 3 të mëngjesit, dhe deri atëherë të gjithë ishin rraskapitur.
He started shouting, at which point security asked him to leave.
Ai filloi të bërtiste, dhe pikërisht atëherë sigurimi i kërkoi të largohej.

4Përcaktoret emërore: what dhe fjalët me -ever

Një përcaktore emërore e përmban vetë emrin e saj, prandaj e gjithë fjalia mund të jetë kryefjalë ose kundrinë. What = the thing(s) that, «ajo që» (B2-20). Format me -ever shtojnë «cilido qoftë, s'ka rëndësi». Whichever është për një grup të kufizuar zgjedhjesh. Në fillim të fjalisë whatever, whoever dhe wherever mund të kenë edhe kuptimin no matter what / who / where (B2-23).

What surprised me most was how calm she stayed.
Ajo që më befasoi më shumë ishte se sa e qetë mbeti.
what = ajo që
I'll do what I can to help.
Do të bëj çfarë të mundem për të ndihmuar.
You can order whatever you like; it's my treat.
Mund të porosisësh çfarëdo që të duash; e kam unë qerasjen.
Whoever designed this app deserves an award.
Kushdo që e ka krijuar këtë aplikacion meriton një çmim.
Take whichever seat you prefer.
Zër cilindo vend që të pëlqen.
nga vendet e lira
Our dog follows me wherever I go.
Qeni ynë më ndjek kudo që shkoj.
Whatever happens, don't panic.
Çfarëdo që të ndodhë, mos u paniko.
= no matter what happens

5Përcaktoret me paskajore (përsëritje)

Një fjali përcaktore mund të tkurret në një to-infinitive, sidomos pas emrave të qëllimit dhe pas first, last, only dhe sipëroreve (B2-09). Në stilin zyrtar, para paskajores mund të vijë parafjalë + which / whom. Who dhe that nuk përdoren kurrë para paskajores.

If you have questions, the person to contact is Ms Patel.
Nëse keni pyetje, personi që duhet të kontaktoni është zonja Patel.
They're looking for a quiet place in which to live.
Po kërkojnë një vend të qetë ku të jetojnë.
zyrtare = a quiet place to live in
She felt she had nobody with whom to share her worries.
Ndiente se nuk kishte askënd me të cilin t'i ndante shqetësimet.
zyrtare = nobody to share them with
He was the last person to leave the building.
Ai ishte i fundit që doli nga ndërtesa.

6Fjalë sasie + of whom / of which (përsëritje)

Përdorni një fjalë sasie (all, some, most, many, neither, none, both, half) ose një numër + of whom (për njerëz) ose of which (për sende) për të folur për një pjesë të grupit – si «prej të cilëve» në shqip. Këto fjali janë përcaktore shtesë, prandaj vijnë pas presjes (B2-08).

She has three brothers, all of whom live abroad.
Ajo ka tre vëllezër, që të gjithë jetojnë jashtë.
We received over 200 applications, most of which were excellent.
Morëm mbi 200 aplikime, shumica e të cilave ishin të shkëlqyera.
I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
Pyeta dy mekanikë, asnjëri prej të cilëve nuk e gjeti dot problemin.
The museum owns thousands of paintings, many of which have never been shown.
Muzeu zotëron mijëra piktura, shumë prej të cilave nuk janë ekspozuar kurrë.

Gabime të shpeshta

⚠️The man to who I spoke was very helpful.
✅The man to whom I spoke was very helpful. ose The man (who) I spoke to was very helpful.
Who pas parafjale dëgjohet ndonjëherë në të folur, por i përzien stilet: modeli zyrtar do whom.
❌The flat in that we live is rented.
✅The flat in which we live is rented. ose The flat (that) we live in is rented.
That nuk mund të vijë pas parafjale.
❌This is the problem about which I came across.
✅This is the problem (that) I came across.
Një phrasal verb e mban pjesëzën me vete.
❌I have two sisters, both of them are doctors.
✅I have two sisters, both of whom are doctors. ose …sisters, and both of them are doctors.
Për t'i lidhur fjalitë, përdorni of whom.
❌Everything what he said was true.
✅Everything (that) he said was true.
Pas everything/all/something përdorni that ose asgjë, jo what.
❌The bus may be late, which case we'll walk.
✅The bus may be late, in which case we'll walk.
Shprehja e ngurosur është in which case.
❌She needs a friend who to talk to.
✅She needs a friend to talk to. ose …a friend with whom to talk.
Kurrë who para paskajores.
❌Whatever you will decide, I'll support you.
✅Whatever you decide, I'll support you.
Pas whatever/whenever/wherever, e tashmja për kuptim të ardhshëm.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Ajo që…» → that what. Në shqip themi «Ajo që na habiti në Berat ishte numri i turistëve në nëntor». Fjalë për fjalë del That what…. Në anglisht what e përmban vetë «ajo»-n: vetëm what.

❌That what surprised us in Berat was the number of tourists in November.
✅What surprised us in Berat was the number of tourists in November. ose The thing that surprised us in Berat was the number of tourists in November.
what = ajo që

2. «…, gjysma prej tyre…» → half of them pas presjes. Në shqip të folur dy fjali bashkohen lehtë me presje: «Klea ka ftuar dyzet veta, gjysma prej tyre nuk janë përgjigjur ende». Në anglisht dy fjali të plota nuk lidhen vetëm me presje. Ose përdorni përcaktoren half of whom, ose shtoni and.

❌Klea has invited forty guests, half of them haven't replied yet.
✅Klea has invited forty guests, half of whom haven't replied yet. ose Klea has invited forty guests, and half of them haven't replied yet.
pas presjes: half of whom

3. «Çfarëdo që do të…» → whatever … will. Në shqipen e folur shpesh vëmë të ardhmen pas «çfarëdo që» dhe «kushdo që»: «Çfarëdo që do të të thonë në bankë, mos nënshkruaj asgjë sot». Në anglisht pas whoever, whatever, whenever vjen e tashmja, edhe kur flitet për të ardhmen.

❌Whatever they will tell you at the bank, don't sign anything today.
✅Whatever they tell you at the bank, don't sign anything today.
whatever + e tashme për kuptim të ardhshëm

4. «Me të cilën…» edhe në bisedë. Rendi zyrtar parafjalë + whom / which është rendi i zakonshëm i shqipes, prandaj del natyrshëm edhe në një mesazh për një shok: «A je ende në kontakt me djalin me të cilin ndaje dhomën në Tiranë?». Në anglisht ky rend tingëllon si një letër zyrtare. Në bisedë parafjala shkon në fund dhe përemri zakonisht hiqet.

⚠️Are you still in touch with the guy with whom you shared a room in Tirana?
✅Are you still in touch with the guy you shared a room with in Tirana?
Gramatikisht është e saktë, por në një mesazh miqsh tingëllon shumë zyrtare

Mos i ngatërroni

what apo which (për gjithë fjalinë) – What e përmban emrin e vet (= ajo që). Which pas presjes komenton gjithë fjalinë e mëparshme (B2-08).

What she said made everyone laugh.
Ajo që tha i bëri të gjithë të qeshnin.
what = ajo që
She told a joke, which made everyone laugh.
Ajo tregoi një shaka, gjë që i bëri të gjithë të qeshnin.
which = dhe kjo

whereby apo where – Where është për një vend (fizik ose abstrakt); whereby është për një metodë ose marrëveshje.

This is the office where I first worked.
Kjo është zyra ku punova për herë të parë.
vend
We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
Kemi një sistem sipas të cilit çdo punonjës i ri ka një mentor.
metodë

whoever apo who – Who do një emër para vetes (the person who…). Whoever e përfshin emrin.

The person who wins gets a free trip.
Personi që fiton merr një udhëtim falas.
Whoever wins gets a free trip.
Kushdo që fiton merr një udhëtim falas.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Whom /huːm/ tingëllon si who + «m»; wh këtu është /h/, si «h» e shqipes. /uː/ është një «u» e gjatë.
  • Whereby është një fjalë, me theks te rrokja e dytë: /weəˈbaɪ/ (UK), /werˈbaɪ/ (US). /w/ nuk është «v»: rrumbullakosni buzët si për «u».
  • Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever shkruhen secila si një fjalë; theksi bie te -ev-: whatever.
  • What ever si dy fjalë është një pyetje emfatike (What ever happened to him?), jo përcaktore emërore – shih C1-06.
  • In which case, by which time dhe at which point vijnë pas një pauze të shkurtër, që shënohet me presje.
  • Te most of which, neither of whom theksi bie te fjala e sasisë: most of which. Of është e dobët, me një zanore si «ë».

Rregulli i artë

Në anglishten zyrtare mund ta çoni parafjalën përpara – si në shqip; pas saj vjen whom ose which, kurrë that. Në bisedë lëreni parafjalën në fund. Përdorni what dhe fjalët me -ever kur vetë fjalia përcaktore është emri («ajo që» = what). Përdorni in which case, by which time dhe at which point për të kapur një fjali të re pas një situate të tërë.

Ushtrime

A. Forma

Rishkruani çdo fjali me strukturën e dhënë. Ruani kuptimin.

  1. Rishkruani zyrtarisht, me parafjalën para përemrit lidhor: The woman I sent the email to is my manager.
  2. Rishkruani si një fjali të vetme duke përdorur "whereby": The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
  3. Rishkruani si një fjali të vetme duke përdorur "in which case": The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
  4. Rishkruani si një fjali të vetme duke përdorur "by which time": We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
  5. Rishkruani si një fjali të vetme duke përdorur "of whom": I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
  6. Rishkruani duke filluar me "Whoever": The person who designed this app deserves an award.
  7. Rishkruani zyrtarisht, me një parafjalë + "whom" + to-infinitive: She felt she had nobody to share her worries with.

B. Kuptimi

Lexoni situatën dhe zgjidhni fjalinë më të mirë.

  1. Një letër zyrtare rekomandimi. Cila fjali i shkon më mirë regjistrit?
  2. Një mesazh për një shok. Cila është më e natyrshme?
  3. Një dokument zyrtar politikash përshkruan një skemë mentorimi. Cili formulim është më i saktë?
  4. Një lajm përshkruan çfarë ndodhi në një mbledhje. Cila fjali i shkon?
  5. Një mikpritës i tregon mysafirit tri dhomat e lira. Cila fjali i shkon më mirë?

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
  2. Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
  3. The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
  4. Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
  5. The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.

D. Në kontekst

Lexoni emailin dhe rishkruani pjesët me numër në një stil më zyrtar dhe më të lidhur.

Interview invitation
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
  1. Bashkojeni (18) në një fjali të vetme me një përcaktore shtesë.
  2. Bashkojini dy fjalitë e para të (19) duke përdorur "all of whom".
  3. Bashkojeni (20) në një fjali të vetme duke përdorur "whereby".
  4. Bashkojeni (21) duke përdorur "at which point".
  5. Bashkojeni (22) duke përdorur "in which case".
  6. Rishkruani (23) me një përcaktore emërore që mbaron me -ever.
  7. Rishkruani (24) zyrtarisht, duke përdorur "to whom".

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht.

  1. Shkruani një shënim zyrtar falënderimi për një mësues ose mentor në 2–3 fjali. Përdorni një herë një parafjalë + whom dhe një herë the extent to which ose the way in which.
  2. Përshkruani në 2–3 fjali një plan që mund të dështojë. Përdorni një herë in which case dhe një herë by which time ose at which point.
  3. Përshkruani në 2–3 fjali një grup njerëzish ose sendesh që njihni. Përdorni një fjalë sasie + of whom / of which dhe një fjalë me -ever (whoever, whatever ose whichever).

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. B2-08 Non-defining relative clauses: fjalitë përcaktore me presje në anglisht
    Bashkojini me një përcaktore shtesë: My sister is a chef. She lives in Rome.
  2. B2-20 Noun clauses me that, whether dhe what: fjalitë emërore në anglisht, të shpjeguara në shqip
    Rishkruani duke filluar me "What": The thing that surprised me was her calm reaction.
  3. C1-13 Discourse Markers II: given that, hence, namely, albeit – fjalët lidhëse të argumentit në anglisht
    Rishkruani duke përdorur "albeit": The project was a success, although it was an expensive one.
Përgjigjet

A. Forma

  1. The woman to whom I sent the email is my manager.
  2. The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
  3. The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
  4. We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
  5. I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
  6. Whoever designed this app deserves an award.
  7. She felt she had nobody with whom to share her worries.

B. Kuptimi

  1. She is someone on whom I have always been able to rely.
  2. Is that the guy you were telling me about?
  3. We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
  4. The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
  5. You can take whichever room you prefer tonight.

C. Gjeni gabimin

  1. We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
  2. Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
  3. The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
  4. Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
  5. ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.

D. Në kontekst

  1. Thank you for your application, which we received on 3 May.
  2. The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
  3. We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
  4. Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
  5. Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
  6. You may bring whatever materials you find useful.
  7. The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.

E. Radha juaj

  1. I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
  2. We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
  3. Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.

F. Përsëritje e përzier

  1. My sister, who lives in Rome, is a chef.
  2. What surprised me was her calm reaction.
  3. The project was a success, albeit an expensive one.
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play