Reported Speech në anglisht: ligjërata e zhdrejtë, «tha se…» dhe ndryshimi i kohëve
Reported Speech: Statements
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të tregoni çfarë tha dikush – She said (that) she was tired – duke ndryshuar saktë kohët, përemrat dhe fjalët e kohës, dhe do ta dini kur koha nuk ka nevojë të ndryshojë.
Ideja kryesore
Kur tregoni fjalët e dikujt, nuk po luani një regjistrim. Po përcillni një mesazh – nga pozicioni juaj: koha juaj, vendi juaj, pikëpamja juaj.
Përfytyroni që Maria tha të hënën: "I'm tired. I'll call you tomorrow." Të premten i tregoni një shoku. E hëna tani është në të kaluarën, prandaj biseda shkon një hap prapa në kohë: Maria said she was tired and would call me the next day. Ky hap prapa quhet backshift (zhvendosja e kohës).
Gjithçka tjetër kalon gjithashtu në pikëpamjen tuaj. I e saj bëhet she; you e saj bëhet me; tomorrow e saj bëhet the next day, sepse «nesër» e së hënës nuk është «nesër» e së premtes.
Por zhvendosja nuk është rregull robotik. Nëse ajo që tha është ende e vërtetë, ose po përsëritni diçka që u tha para një çasti, mund ta mbani kohën origjinale. Pyesni gjithmonë: si duket kjo nga vendi ku jam tani?
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip, kur tregojmë fjalët e dikujt, shpesh e mbajmë kohën origjinale: «Tha që është i lodhur», «Më tha se ka mbaruar punën». Mund të themi edhe «tha që ishte i lodhur», por nuk e kemi të detyrueshme. Në anglisht, pas një foljeje raportuese në të kaluarën (said, told), zakonisht koha shkon një hap prapa: He said he was tired, She said she had finished. Mbajtja e kohës origjinale është e mundshme vetëm kur gjëja është ende e vërtetë, ose kur përsëritni diçka që u tha para një çasti.
Edhe tri gjëra të tjera. «Më tha» ka përemrin brenda: said nuk merr person pas vetes – për këtë anglishtja ka told me ose said to me. E kryera e shqipes («tha që e ka mbaruar javën e kaluar») nuk kalon në anglisht me has: me një kohë të mbaruar duhet had ose Past Simple. Dhe «para» në shqip («para dy vjetësh») është edhe ago, edhe before; në ligjëratën e zhdrejtë ago zakonisht bëhet before.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Tha që është shumë e zënë. | She said she was really busy. | në shqip e tashme, në anglisht zakonisht was |
| Tha që nuk ka qenë kurrë në Azi. | He said he had never been to Asia. | «ka qenë» → had been |
| Tha që do të më dërgonte detajet. | He said he would send me the details. | «do të» → would |
| Instruktori tha që duhej të mbanim kaskë. | The instructor said we had to wear a helmet. | must → had to |
| Më tha që ishte e lodhur. | She told me she was tired. | «më tha» → told me, jo said me |
| Tha që e kishte filluar punën dy vjet më parë. | He said he had started the job two years before. | në ligjëratën e zhdrejtë: before |
| Tha që jeton në Glasgou. | She said she lives in Glasgow. | ende e vërtetë: këtu është njësoj |
| Xheiku thotë që po vonohet. | Jake says he's running late. | says: këtu është njësoj, pa ndryshim kohe |
Shkurt: pas said / told zakonisht shkoni një hap prapa (is → was, ka bërë → had done, do të → would), edhe kur në shqip koha nuk ndryshon; «më tha» = told me.
Forma
Modeli bazë
| Folja raportuese | (that) | fjalia e raportuar |
|---|---|---|
| She said | (that) | she was hungry. |
| He told me | (that) | he had lost his keys. |
That nuk është e detyrueshme dhe në të folur shpesh hiqet. Say dhe tell kanë modele të ndryshme: shih B1-13.
Backshift – ndryshimi i kohës pas një foljeje raportuese në të kaluarën
| Ligjërata e drejtë | Ligjërata e zhdrejtë |
|---|---|
| Present Simple: "I work in a bank." | Past Simple: She said she worked in a bank. |
| Present Continuous: "I'm leaving." | Past Continuous: He said he was leaving. |
| Present Perfect: "I've finished." | Past Perfect: She said she had finished. |
| Past Simple: "I saw it." | Past Perfect: He said he had seen it. (mund edhe saw) |
| will: "I'll help." | would: She said she would help. |
| can: "I can swim." | could: He said he could swim. |
| may: "It may rain." | might: She said it might rain. |
| must (detyrim): "I must go." | had to: He said he had to go. (mund edhe must) |
| am / is / are going to: "We're going to move." | was / were going to: They said they were going to move. |
Pa ndryshim: would, could, should, might, ought to dhe Past Perfect mbeten njësoj.
Përemrat dhe pronorët – ndryshojini sipas pikëpamjes së atij që tregon.
| E drejtë | E zhdrejtë |
|---|---|
| "I love my job." (Tom) | Tom said he loved his job. |
| "We'll meet you at our house." (prindërit tuaj, ju thonë juve) | They said they would meet me at their house. |
Fjalët e kohës dhe të vendit (kur koha ose vendi tani janë ndryshe)
| E drejtë | E zhdrejtë |
|---|---|
| now | then, at that time |
| today / tonight | that day / that night |
| yesterday | the day before, the previous day |
| tomorrow | the next day, the following day |
| last week | the week before, the previous week |
| next month | the following month |
| … ago | … before, … earlier |
| here | there |
| this / these | that / those (ose the) |
Përdorimi
1Backshift pas said
Kur folja raportuese është në të kaluarën (said, told), shtyjeni kohën një hap prapa. Në shqip shpesh e mbajmë kohën – në anglisht zakonisht jo.
2Foljet modale në ligjëratën e zhdrejtë
Will → would, can → could, may → might, dhe must (detyrim) → had to. Would, could, should, might dhe ought to nuk ndryshojnë.
3Ndryshimi i përemrave dhe i pronorëve
Tregojeni nga pikëpamja juaj. Pyesni: kush flet tani dhe kush dëgjon?
4Ndryshimi i fjalëve të kohës dhe të vendit
Nëse koha ose vendi janë të ndryshëm kur tregoni, ndryshoni fjalë si today, tomorrow, ago, here.
5Pa backshift – ende e vërtetë, ose sapo u tha
Nëse informacioni është ende i vërtetë tani, mund ta mbani kohën origjinale. Kjo është shumë e zakonshme në të folur – dhe këtu shqipja punon njësoj. Edhe backshift-i është i saktë.
6Folje raportuese në të tashmen – pa backshift
Nëse folja raportuese është në të tashmen (says, has said), kohët nuk ndryshojnë. Kjo është e zakonshme për mesazhe dhe shënime.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Mos i thuaj…» → Don't say Grandma. Në shqip personi del direkt pas «them»: «Të lutem, mos i thuaj gjyshes sa kushtoi telefoni i ri!», «Më tha që…». Kush e përkthen fjalë për fjalë, e vë personin menjëherë pas say. Anglishtja këtu do tell + person, ose say to + person.
2. «Tha që do t'i dërgojë» → said she will. Sot është e hënë dhe tregojmë: «Të premten Klea na tha që do t'i dërgojë fotot të nesërmen». Në shqip e ardhmja shpesh mbetet ashtu siç u tha. Në anglisht ajo «e nesërme» është tashmë në të kaluarën: will → would.
3. «Shpjegoi që i ka dërguar të hënën» → has sent on Monday. «Kur e pyeta për dokumentet, Arta më shpjegoi që i ka dërguar të hënën». E kryera e shqipes shkon pa problem me «të hënën». Në anglisht Present Perfect nuk shkon kurrë me një kohë të mbaruar; në ligjëratën e zhdrejtë: had sent ose sent.
4. «Para dy javësh» → two weeks ago. Në mars kushërira më shkroi që vajza i kishte lindur «para dy javësh». Kur e tregojmë sot, «para» kthehet lehtë në ago. Por ago numëron prapa nga sot; nga momenti i së kaluarës anglishtja numëron me before ose earlier.
Mos i ngatërroni
Ligjërata e drejtë apo e zhdrejtë – Ligjërata e drejtë përsërit fjalët e sakta në thonjëza; e zhdrejta i ritregon me ndryshime. Kujdes: në anglisht thonjëzat janë "…", jo «…».
Backshift apo pa backshift – Të dyja mund të jenë të sakta. Backshift-i thjesht tregon; pa backshift tregoni që besoni se është ende e vërtetë tani.
must (detyrim) apo must (përfundim logjik) – Must i detyrimit shpesh bëhet had to. Must i përfundimit logjik B1-16 mbetet must. Në shqip të dyja janë «duhet».
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- Në ligjëratën e zhdrejtë nuk ka thonjëza dhe nuk ka presje: She said she was tired. (Në shqip shpesh themi «tha që…», «tha se…» – edhe aty pa presje.)
- Në ligjëratën e drejtë vihet presje para citimit, dhe pika përfundimtare hyn brenda thonjëzave: She said, "I'm tired." Anglishtja përdor "…", jo «…».
- said shqiptohet /sed/, me «e» – jo «sejd». Meqë shqipen e lexojmë si shkruhet, ai tërheq lehtë një «aj»; këtu nuk vlen.
- that kur përdoret është i dobët: /ðət/, me «ë». Tingulli /ð/ është «dh» e shqipes – këtu keni avantazh.
- 'd mund të jetë would ose had: She said she'd help (would) / She said she'd helped (had). Shikoni foljen që vjen pas.
Rregulli i artë
Tregojeni nga koha dhe vendi juaj: pas një foljeje raportuese në të kaluarën, zakonisht shtyjeni kohën një hap prapa, dhe ndryshoni përemrat e fjalët e kohës që të përshtaten. Nëse është ende e vërtetë, ose folja raportuese është në të tashmen, mund ta mbani kohën origjinale.
Ushtrime
A. Forma
Në ushtrimet 1–6 përdorni backshift.
-
"I'm cold." → She said she cold.
-
"We've finished the project." → They said they the project.
-
"I'll text you." → He said he me.
-
"I can't find my keys." → She said she her keys.
-
"I may be late." → He said he late.
-
"I'm watching a film." → She said she a film.
-
Tregojeni me said: "I love my new job." (motra juaj)
B. Kuptimi
Plotësoni ose zgjidhni sipas situatës.
-
Të hënën Tomi tha: "I'll do it tomorrow." Tani është e premte. Plotësoni: Tom said he would do it .
-
Shoqja juaj e tha këtë para pesë minutash: "The film starts at eight." Plotësoni: She said the film at eight.
-
"I'm a vegetarian," tha Sami vitin e kaluar, dhe është ende. Cila fjali është e saktë?
-
"You must be tired," ju tha infermierja. Tregojeni: The nurse said I tired.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
He said me that he was ill.
-
She said she will come, but she didn't.
-
They said they must to go home.
-
The forecast says it will rain tomorrow.
D. Në kontekst
Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Në çdo vend përdorni backshift.
I had lunch with Clara yesterday. She said she 16 (be) really happy at her new company. She told me she 17 (just / get) a promotion! She said they 18 (send) her to New York the following month, and that she 19 (can) take her family with her. She also said she 20 (call) me when she got there.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Mendoni për diçka që ju tha një shok javën e kaluar. Tregojeni me said.
-
Tregoni një mesazh të sotëm me says.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-03 Past Perfect: më se e kryera në anglisht («kisha ikur») e shpjeguar në shqip When I got to the station, the train (already / leave).
-
A2-33 Who Called You apo Who Did You Call? Pyetjet për kryefjalën dhe kundrinorin në anglisht Who (you / call) last night?
-
B1-10 Diateza pësore në anglisht (passive voice): is made, was built i shpjeguar në shqip This house (build) in 1920.
-
B1-06 Second Conditional në anglisht: «po të kisha…, do të…» i shpjeguar në shqip If I (be) you, I'd say sorry.
Përgjigjet
A. Forma
- was
- had finished / 'd finished
- would text / 'd text
- couldn't find / could not find
- might be
- was watching
- My sister said she loved her new job. / My sister said that she loved her new job. / My sister said she loves her new job. / My sister said that she loves her new job.
B. Kuptimi
- the next day / the following day / on Tuesday
- starts / started
- both
- must be
C. Gjeni gabimin
- He told me that he was ill. / He said that he was ill. / He told me he was ill. / He said he was ill.
- She said she would come, but she didn't. / She said she'd come, but she didn't.
- They said they had to go home. / They said they must go home.
- ✓ The forecast says it will rain tomorrow.
D. Në kontekst
- was
- had just got / had just gotten / 'd just got / 'd just gotten
- were sending / were going to send / would send
- could
- would call / 'd call
E. Radha juaj
- My friend Leo said he was going to move to Madrid.
- My brother says he can't come to dinner tonight.
F. Përsëritje e përzier
- had already left / 'd already left
- did you call
- was built
- were
