Adverbs kwa Kiswahili: Mahali pa Only na Even, I Really Don't na I Don't Really
Adverbials: Position, Scope and Viewpoint
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuweka only, even, just na also ili zilenge maneno sahihi kabisa, kudhibiti eneo la adverb pamoja na hasi (I really don't like it na I don't really like it), kutumia sentence adverbs kama frankly, admittedly na technically kuonyesha mtazamo wako, kuepuka utata kati ya adverb ya namna na sentence adverb, na kuweka adverbials ndefu mahali panapofaa.
Wazo Kuu
Adverbial inaweza kufanya kazi kwenye neno moja, kwenye kirai, au kwenye sentensi nzima. Kile inachokigusa ndicho eneo lake (scope), na kwa Kiingereza, mahali ilipo ndiyo ishara kuu ya eneo hilo.
Fikiria adverb kama mwavuli: unafunika kinachokuja baada yake. Only Sara saw the email — mwavuli unamfunika Sara; Sara saw only the email — unafunika the email. Sentence adverb ni mwavuli mkubwa juu ya sentensi nzima: Frankly, the plan is a mess haielezi jinsi mpango ulivyo vurugu; inamwambia msomaji jinsi mwandishi anavyozungumza.
Not nayo ni mwavuli, na mpangilio wa miavuli miwili ni muhimu. Katika I really don't like it, really inafunika don't like: kutopenda kwa nguvu. Katika I don't really like it, not inafunika really like: kutopenda kwa upole na kwa adabu. Katika mazungumzo, msisitizo wa sauti unaweza kuhamisha mwavuli; katika maandishi hakuna sauti, kwa hiyo mahali pa neno lazima pafanye kazi yote.
Kiswahili kinatumia mantiki hiyo hiyo, lakini kwa mpangilio tofauti: tu na pia huja baada ya neno zinalolenga (Sara tu, mimi pia), wakati only na also za Kiingereza kwa kawaida huja kabla. Hapo ndipo mitego mingi inapoanzia.
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili huweka tu baada ya kinacholengwa (barua pepe ya kwanza tu), lakini hata kabla yake (hata wataalamu), kama even. Kwa hasi, Kiswahili hutofautisha nguvu kwa maneno: sana baada ya kitenzi hasi ni laini (sipendi sana = I don't really like), wakati kabisa baada ya hasi ni kali (sikubaliani kabisa = I completely disagree). Kiingereza hutofautisha kwa mahali pa adverb kabla au baada ya not. Na si … wote ya Kiswahili inalingana vizuri na not all.
| Kiswahili | Kiingereza |
|---|---|
| Ni Sara tu aliyeiona barua pepe. | Only Sara saw the email. |
| Sara aliona barua pepe ya kwanza tu. | Sara saw only the first email. |
| Hata wataalamu walishangaa. | Even the experts were surprised. |
| Siupendi sana wimbo huu. | I don't really like this song. (laini) |
| Sikubaliani nawe kabisa. | I completely disagree with you. (kali) |
| Si wageni wote waliobaki kwa chakula cha jioni. | Not all the guests stayed for dinner. |
Angalia safu mbili za kwanza: tu hukaa baada ya neno lake, lakini only hukaa kabla. Angalia safu ya kabisa: ukitafsiri neno kwa neno (I don't agree completely), maana ya Kiingereza inakuwa kinyume — "nakubali kwa sehemu".
Muundo
Nafasi tatu kuu
| Nafasi | Adverbials za kawaida | Mfano |
|---|---|---|
| mwanzoni (mara nyingi + koma) | sentence adverbs, maneno ya kuunganisha, muda/mahali vilivyowekwa mbele | Frankly, I'm not convinced. |
| katikati (kabla ya kitenzi kikuu, baada ya kitenzi kisaidizi cha kwanza, baada ya be) | only, even, just, also, mara ngapi, uhakika | She has probably forgotten. |
| mwishoni | namna, mahali, muda, adverbials ndefu | He explained the rules carefully. |
Focusing adverbs: mahali na eneo
| Sentensi | Kinachofunikwa | Maana |
|---|---|---|
| Only the manager can sign the contract. | the manager | hakuna mwingine anayeweza |
| The manager can only sign the contract. | sign? the contract? | ina utata katika maandishi — ndiyo sababu waandishi makini huihamisha only |
| The manager can sign only the contract. | the contract | si kingine chochote |
| Even the manager didn't know. | the manager | mshangao: mtu aliyepaswa kujua zaidi hakujua |
| The manager didn't even know. | know | hata kiwango cha chini hakikufikiwa: hakujua, sembuse kuchukua hatua |
Eneo pamoja na hasi: mwavuli wa kwanza unafunika wa pili
| Sentensi | Maana |
|---|---|
| I really don't like it. | kali: siipendi |
| I don't really like it. | laini: siipendi sana |
| He deliberately didn't answer. | aliamua kutojibu |
| He didn't deliberately break it. | aliivunja, lakini kwa bahati mbaya |
| That isn't necessarily true. | inaweza kuwa kweli au isiwe kweli |
| Not all the guests came. | wengine walikuja, wengine hawakuja |
Sentence adverbs kwa kazi zake
| Kazi | Mifano |
|---|---|
| jinsi mzungumzaji anavyozungumza | frankly, honestly, seriously, briefly |
| mtazamo wa nani | personally, technically, theoretically, legally, financially |
| tathmini | fortunately, surprisingly, sadly, ironically, hopefully |
| kukiri | admittedly, granted (C1-13) |
| uhakika na chanzo | clearly, obviously, presumably, apparently (C1-08) |
Matumizi
1Eneo la only, even, just na also
Katika mazungumzo, only na even kwa kawaida hukaa katikati, na msisitizo wa sauti huonyesha zinalenga nini. Katika maandishi makini, ziweke moja kwa moja kabla ya neno au kirai zinachofunika, kwa sababu msomaji hasikii msisitizo. Just (= only) na also hufuata kanuni hiyo hiyo. Nafasi za msingi ziko katika B1-33. Kumbuka: tu ya Kiswahili huja baada ya neno lake, only huja kabla.
2Eneo pamoja na Hasi: really don't na don't really
Adverb na not zinapokutana, ile inayokuja kwanza hufunika nyingine. Really, deliberately, completely, always na necessarily hubadilisha maana kulingana na mahali zilipo. Adverbs za uhakika (probably, certainly, definitely) kwa kawaida huja kabla ya kitenzi kisaidizi hasi: She probably won't, si She won't probably. Necessarily kwa kawaida huja baada ya not. Kiima chenye all au every + not kinaweza kuwa na utata katika maandishi, kwa hiyo tumia not all unapomaanisha "wengine hawaku…".
3Sentence Adverbs na Mtazamo
Sentence adverb hutoa maoni kuhusu kauli nzima: ni kweli kiasi gani, mzungumzaji anajisikiaje kuihusu, au ni kweli kwa mtazamo gani. Kwa kawaida hukaa mwanzoni pamoja na koma, lakini nafasi ya katikati pia ni ya kawaida. Hopefully (= natumaini) sasa ni sanifu katika mitindo mingi, ingawa baadhi ya miongozo rasmi ya mtindo bado huiepuka. Kiswahili hutumia virai kama kusema kweli, cha kushangaza, kwa bahati nzuri kwa kazi hiyo hiyo.
4Adverb ya Namna au Sentence Adverb?
Adverbs nyingi zinaweza kuelezea jinsi jambo linavyofanywa (namna) au kutoa maoni kuhusu sentensi nzima. Mahali na koma humwambia msomaji maana unayoitaka. Mwishoni, adverb kwa kawaida ni ya namna; mwanzoni pamoja na koma, kwa kawaida ni sentence adverb.
5Kuweka Adverbials Ndefu
Adverbials ndefu hupenda mwanzo au mwisho wa sentensi, si katikati (C2-04). Usiweke adverbial kati ya kitenzi na mtendwa mfupi. Mtendwa akiwa mrefu sana, end-weight inaruhusu adverbial fupi kuja kabla yake. Adverb fupi kati ya to na kitenzi — "split infinitive" — inakubalika katika Kiingereza cha kisasa na wakati mwingine ndiyo chaguo lililo wazi zaidi; adverbials ndefu hapo ni nzito.
6Adverbs zenye Maumbo Mawili (Marudio)
Adverbs chache zina umbo bila -ly na umbo lenye -ly zenye maana tofauti: umbo bila -ly kwa kawaida ni la maana halisi (fly high, travel free, open wide, dig deep, work hard), na umbo la -ly ni la maana dhahania au "kwa kiwango kikubwa" (highly, freely, widely, deeply, hardly). Misingi iko katika A2-09.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Sikubaliani kabisa → "I don't agree completely". Kwa Kiswahili, hasi + kabisa huimarisha hasi: sikubaliani kabisa = sikubaliani hata kidogo. Ukitafsiri neno kwa neno, completely inakuja baada ya not, na kwa Kiingereza hiyo inamaanisha kinyume: "nakubali kwa sehemu". Maana ya kali inahitaji adverb kabla ya hasi, au at all.
2. Wote … ha- → "All … didn't" kwa maana ya "hakuna hata mmoja". Kwa Kiswahili, Miche yangu yote ya nyanya haikustahimili kiangazi ina maana wazi: yote ilikufa. Kwa Kiingereza, All … didn't ina utata: inaweza kumaanisha "yote ilikufa" au "baadhi ilikufa". Ukimaanisha "hakuna hata mmoja", tumia none; ukimaanisha "baadhi", tumia not all.
3. Hata mimi → "Even me I…". Katika Kiswahili, hata mimi mara nyingi humaanisha tu "mimi pia": Hata mimi nimemaliza ripoti. Katika Kiingereza cha Afrika Mashariki husikika Even me I…, lakini kwa Kiingereza sanifu kiima hakirudiwi, na even huongeza mshangao ("hata mtu asiyetarajiwa"). Kwa maana ya "pia", tumia too au also.
4. Juma tu ndiye anajua → "Juma only knows…". Kwa sababu tu huja baada ya neno lake, wanafunzi huweka only baada ya kiima wakimaanisha "ni Juma peke yake". Lakini kwa Kiingereza, only katikati hufunika kitenzi au kinachofuata: Juma only knows the password = Juma anajua nenosiri tu (hafanyi kingine). Kwa "hakuna mwingine", weka only kabla ya kiima.
Usichanganye
really don't na don't really — Neno la kwanza linafunika la pili. Really don't huimarisha hasi; don't really hulainisha, na ni njia ya kawaida ya adabu ya kupinga au kukataa.
only katika mazungumzo na only katika maandishi — Katika mazungumzo, only kwa kawaida hukaa katikati na msisitizo wa sauti huonyesha eneo lake. Katika maandishi, iweke karibu na maneno inayoyafunika. Tazama B1-33.
hopefully (sentence adverb) na hopefully (namna) — Kama sentence adverb inamaanisha "natumaini"; mwishoni inamaanisha "kwa matumaini".
Tahajia na Matamshi
- Sentence adverbs za mwanzoni hufuatwa na koma katika maandishi na kituo kifupi katika mazungumzo: Frankly, …
- Katika mazungumzo, only kwa kawaida haina msisitizo, na msisitizo mkuu huangukia neno inalolenga: I only saw Tom. Even mara nyingi ina msisitizo wake pamoja na neno linalolengwa: Even the boss didn't know.
- Katika I don't really like it, really mara nyingi ina sauti ya kushuka na kupanda (fall-rise), inayoashiria adabu au kusita: sauti inashuka kisha inapanda juu ya really. Usiitamke kwa sauti ya kushuka tu, la sivyo inasikika kali zaidi.
- Kiswahili huweka msisitizo kwenye silabi ya pili kutoka mwisho; kwa adverbs ndefu za Kiingereza hii mara nyingi si sahihi. Admittedly /ədˈmɪtɪdli/ — msisitizo kwenye mit, si kwenye ted. Presumably /prɪˈzjuːməbli/ (UK), /prɪˈzuːməbli/ (US) — msisitizo kwenye silabi ya pili (su), si kwenye ma kama mazoea ya Kiswahili yangependekeza.
- Highly /ˈhaɪli/: silabi mbili tu, gh haitamkwi.
Kanuni ya Dhahabu
Mahali huonyesha eneo: adverb hufunika kinachokuja baada yake. Katika maandishi, weka only na even moja kwa moja kabla ya wanachofunika — kumbuka kwamba only huja kabla, ingawa tu huja baada. Pamoja na hasi, neno la kwanza hufunika la pili (really don't = kali, don't really = laini). Tumia nafasi ya mwanzo pamoja na koma kwa maoni kuhusu sentensi nzima, na weka adverbials ndefu pembeni mwa sentensi.
Mazoezi
A. Muundo
Andika upya kila sentensi kama ulivyoelekezwa. Badilisha adverbial tu na kile inachohitaji.
-
Andika upya ili kukataa kusikike laini na kwa adabu, si kwa nguvu: I really don't want to join the committee.
-
Andika upya ili imaanishe "aliamua kutojibu": He didn't deliberately answer the question.
-
Andika upya kwa ripoti ya maandishi ili imaanishe wazi "baadhi yao hawakufaulu": All the applicants didn't pass the first interview.
-
Andika upya kwa "necessarily" ili imaanishe "bei ya juu si hakikisho la ubora": A higher price means better quality.
-
Andika upya kwa "Clearly" kama sentence adverb, ili imaanishe "ni dhahiri kwamba hakulieleza": He didn't explain the problem clearly.
-
Andika upya kwa "probably" katika nafasi yake ya kawaida: The landlord won't agree to lower the rent.
-
Andika upya ukiweka "in detail" kabla ya mtendwa mrefu, ili mtendwa uje mwishoni: We discussed the proposals that the three regional committees had submitted over the summer in detail.
B. Maana
Chagua sentensi bora zaidi kwa muktadha. Maelezo yanasema kwa nini.
-
Mfanyakazi mwenzako anakuuliza kama ulifurahia wasilisho la meneja mpya wa mauzo, na unataka kusikika wa adabu badala ya uadui. Jibu lipi linafaa?not kabla ya really hulainisha hasi; really kabla ya not huifanya kali
-
Ripoti ya habari: hakuna mtu kampuni aliyejua kuhusu muungano, akiwemo mtu aliyepaswa kujua zaidi. Sentensi ipi inasema hivi?even inafunika kiima: mtu asiyetarajiwa zaidi
-
Malalamiko: mpokezi hakufanya hata kiwango cha chini, sembuse kutatua tatizo. Sentensi ipi inasema hivi?even inafunika kitenzi: hata kiwango cha chini hakikufikiwa
-
Menyu iliyochapishwa lazima ionyeshe wazi kwamba samaki wabichi wanapatikana Ijumaa, na si siku nyingine yoyote. Sentensi ipi iko wazi zaidi katika maandishi?katika maandishi, only huja moja kwa moja kabla ya kile inachofunika
-
Wakili anamwambia mteja kwamba, kwa maana halisi ya kisheria, mkataba wa pango umekwisha, ingawa hakuna aliyemtaka aondoke. Sentensi ipi ni sahihi zaidi?technically = kwa maana halisi ya kanuni; personally hutoa maoni binafsi, si ukweli
-
Wasifu wa mtu: mwandishi anamaanisha "bila shaka alikubali ofa". Sentensi ipi inasema hivi?mwanzoni + koma = sentence adverb; mwishoni huelezea namna
C. Tafuta Kosa
Kila sentensi ina kosa moja la adverb, au iko sahihi. Andika sentensi sahihi. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
According to the latest survey, it is wide believed that the new bypass has made the town centre noisier rather than quieter.
-
The inspector examined carefully every document before she signed the final report and sent it to the ministry.
-
The company hopes to more than double its profits over the next three years by opening new branches abroad.
-
She has worked very hardly all year, so it is no surprise that her manager has recommended her for promotion.
-
Admittedly, the hotel was a little noisy at night, but the staff were friendly and the breakfast was excellent.
D. Katika Muktadha
Hariri tangazo hili ili liseme hasa kile waandishi wanachomaanisha. Andika upya au chagua kama ulivyoelekezwa.
(19) From 1 March, the finance team will only process expense claims on Fridays. (20) All claims sent by post will not be accepted. (21) Senior managers must even use the new online form; there are no exceptions. Last year many of you found the instructions confusing. (22) We did not explain the rules clearly, and we apologise. (23) Please note that we cannot really accept late claims under any circumstances. (24) We plan to, after a full consultation with every department, review the system in the autumn. If you have any questions, please contact the finance office.
-
Andika upya (19) ili, katika maandishi, imaanishe wazi kwamba Ijumaa ndiyo siku pekee.
-
Andika upya (20) ili imaanishe wazi kwamba hakuna madai ya posta yatakayokubaliwa.
-
Andika upya (21) ili "even" ifunike "senior managers".
-
Katika (22) waandishi wanakiri kwamba maelezo yao yalikuwa duni. Toleo lipi linasema hivi?mwishoni, clearly huelezea namna; mwanzoni inamaanisha "ni dhahiri"
-
Andika upya (23) ili iwe kukataa kwa uthabiti, si kwa upole.
-
Andika upya (24) ili adverbial ndefu isigawe to-infinitive.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza.
-
Andika tathmini fupi (sentensi 3–4) ya mgahawa kwa tovuti ya eneo lako. Vigezo: angalau sentence adverbs mbili tofauti (k.m. admittedly, surprisingly, personally) pamoja na koma sahihi; only au even moja kwa moja kabla ya maneno inayoyafunika; hasi moja pamoja na really katika nafasi inayolingana na maana yako.
-
Rafiki amekuomba umsaidie kuhamia nyumba mpya mwishoni mwa wiki, lakini huwezi. Andika ujumbe wa adabu (sentensi 2–3). Vigezo: hasi moja laini kwa don't really au not necessarily; sentence adverb moja; focusing adverb moja (only, just au even) iliyowekwa kabla ya kile inachofunika.
-
Andika sentensi mbili zinazotumia adverb ile ile katika nafasi mbili zenye maana tofauti (adverb ya namna na sentence adverb), na ongeza maelezo mafupi baada ya kila moja.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
C2-04 Sentence Architecture: Jinsi ya Kupanga Taarifa katika Sentensi Ndefu za Kiingereza Andika upya kwa dummy it ili kishazi kizito kije mwishoni: That the shop closed so suddenly, after forty years on the high street, surprised everyone.
-
B1-33 Still, Yet, Already, Even, Only kwa Kiswahili: Mahali pa Adverb katika Sentensi Andika upya ukiweka "still" katika nafasi yake ya kawaida ya katikati: She is working at the same bank after all these years.
-
C1-08 Hedging kwa Kiswahili: It Seems That, Apparently, Allegedly na Tend To Muhtasari wa makala kwa jarida la kitaaluma. Sentensi ipi inafaa zaidi?hedging: madai ya kitaaluma hutolewa kwa tahadhari
Majibu
A. Muundo
- I don't really want to join the committee.
- He deliberately didn't answer the question.
- Not all the applicants passed the first interview.
- A higher price doesn't necessarily mean better quality.
- Clearly, he didn't explain the problem.
- The landlord probably won't agree to lower the rent.
- We discussed in detail the proposals that the three regional committees had submitted over the summer.
B. Maana
- I didn't really enjoy it, to be honest.
- Even the finance director didn't know about the merger.
- The receptionist didn't even apologise.
- We serve fresh fish only on Fridays.
- Technically, the lease ended last month, but nobody has asked you to leave.
- Naturally, she accepted the offer.
C. Tafuta Kosa
- According to the latest survey, it is widely believed that the new bypass has made the town centre noisier rather than quieter.
- The inspector carefully examined every document before she signed the final report and sent it to the ministry. / The inspector examined every document carefully before she signed the final report and sent it to the ministry.
- ✓ The company hopes to more than double its profits over the next three years by opening new branches abroad.
- She has worked very hard all year, so it is no surprise that her manager has recommended her for promotion.
- ✓ Admittedly, the hotel was a little noisy at night, but the staff were friendly and the breakfast was excellent.
D. Katika Muktadha
- From 1 March, the finance team will process expense claims only on Fridays.
- No claims sent by post will be accepted. / Claims sent by post will not be accepted.
- Even senior managers must use the new online form; there are no exceptions.
- We did not explain the rules clearly, and we apologise.
- Please note that we really cannot accept late claims under any circumstances.
- We plan to review the system in the autumn, after a full consultation with every department. / After a full consultation with every department, we plan to review the system in the autumn.
E. Zamu Yako
- Admittedly, the service at Café Lumo is slow. Surprisingly, nobody seemed to mind: even the children waited patiently. Soup is served only at lunchtime. Personally, I don't really understand the fuss about the desserts, but the coffee is excellent.
- Honestly, I'd love to help, but I'm free only on Sunday evening, and even then just for an hour. I don't really think I'd be much use by then. Could I bring you dinner instead?
- Naturally, she answered the question. (= of course she answered it) She answered the question naturally. (= in a relaxed, natural way)
F. Marudio Mchanganyiko
- It surprised everyone that the shop closed so suddenly, after forty years on the high street.
- She is still working at the same bank after all these years.
- The results suggest that the drug may be effective.
