Adverbials: staða, umfang og sjónarhorn atviksorða á ensku – only, even, really don't, frankly
Adverbials: Position, Scope and Viewpoint
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sett only, even, just og also þannig að þau vísi nákvæmlega til réttu orðanna, stýrt umfangi atviksorðs með neitun (I really don't like it og I don't really like it), sýnt sjónarhorn þitt með setningaratviksorðum eins og frankly, admittedly og technically, forðast rugling á milli háttaratviksorðs og setningaratviksorðs og staðsett langa atviksliði.
Aðalatriðið
Atviksliður getur haft áhrif á eitt orð, einn lið eða heila setningu. Það sem hann hefur áhrif á er umfang hans (scope), og á ensku er staðan helsta merkið um umfangið.
Hugsaðu þér atviksorð sem regnhlíf: hún nær yfir það sem kemur á eftir henni. Only Sara saw the email – regnhlífin nær yfir Sara; Sara saw only the email – hún nær yfir the email. Setningaratviksorð er stór regnhlíf yfir allri setningunni: Frankly, the plan is a mess lýsir ekki hvernig áætlunin er í rugli; það segir lesandanum hvernig höfundurinn talar.
Not er líka regnhlíf, og röð tveggja regnhlífa skiptir máli. Í I really don't like it nær really yfir don't like: sterk andúð. Í I don't really like it nær not yfir really like: mild, kurteis andúð. Í tali getur áherslan fært regnhlífina til; í rituðu máli er engin áhersla, svo að staðan vinnur allt verkið.
Íslenska og enska
Á íslensku standa atviksorð eins og „sennilega“, „eiginlega“ og „ekki“ á eftir persónubeygðu sögninni, og röð þeirra skiptir líka máli. En íslensku orðin passa ekki alltaf við ensku orðin í sömu röð. „Ég vil eiginlega ekki fara“ er mild neitun – á ensku I don't really want to go, þar sem not kemur á undan really. Ef þú þýðir í íslensku röðinni („eiginlega“ = really, svo „ekki“) færðu I really don't want to go, sem er sterk og ákveðin neitun. Sterka neitunin á íslensku er „Ég vil alls ekki fara“ eða „Ég vil virkilega ekki…“.
„Allir … ekki“ getur á íslensku merkt „ekki allir“: „Allir gestirnir voru ekki í mat“ skilst oft sem að sumir hafi farið. Ensku All the guests didn't stay getur lesandi hins vegar skilið sem „enginn varð eftir“. Ef þú átt við „sumir ekki“ byrjarðu á not: Not all the guests stayed. – alveg eins og „Ekki voru allir…“. Góðu fréttirnar: setningaratviksorð eru mjög lík: „hreinskilnislega sagt“, „persónulega“, „tæknilega séð“, „vonandi“ samsvara vel frankly, personally, technically, hopefully. En varastu „náttúrulega“: í íslensku talmáli merkir það „auðvitað“ og getur staðið nær hvar sem er, en aftast í enskri setningu lýsir naturally hætti; í merkingunni „auðvitað“ stendur það venjulega fremst, með kommu.
Og loks: þegar íslensk setning byrjar á atvikslið kemur sögnin strax á eftir og frumlagið svo („Sumarið 2019 opnuðum við loksins búðina“). Á ensku stendur frumlagið á undan sögninni þótt setningin byrji á atvikslið: In the summer of 2019, after months of planning, we finally opened the shop.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Hún kemur sennilega ekki í kvöld. | She probably won't come tonight. | probably á undan won't |
| Mér líkar alls ekki við þetta lag. | I really don't like this song. | sterk andúð |
| Mér líkar eiginlega ekki við þetta lag. | I don't really like this song. | mild andúð: „eiginlega ekki“ → don't really, ekki really don't |
| Ekki voru allir gestirnir í mat. | Not all the guests stayed for dinner. | „ekki allir“ → not all |
| Hann svaraði viljandi ekki í símann. | He deliberately didn't answer the phone. | atviksorðið á undan not nær yfir neitunina |
| Hreinskilnislega sagt er áætlunin í algjöru rugli. | Frankly, the plan is a mess. | setningaratviksorð fremst – hér er þetta eins |
| Vonandi kemur pakkinn á morgun. | Hopefully, the parcel will arrive tomorrow. | hér er þetta eins |
| Hún svaraði náttúrulega spurningunni. | Naturally, she answered the question. | „auðvitað“ → fremst + komma; aftast = „eðlilega, áreynslulaust“ |
Í stuttu máli: á ensku ber staða atviksorðsins merkinguna – probably á undan won't, not all fyrir „ekki allir“, really don't fyrir sterka og don't really fyrir milda neitun („eiginlega ekki“); naturally í merkingunni „auðvitað“ fremst; og á eftir atviksliðnum kemur frumlagið á undan sögninni.
Form
Þrjár meginstöður
| Staða | Dæmigerðir atviksliðir | Dæmi |
|---|---|---|
| fremst (oft + komma) | setningaratviksorð, tengiorð, tíma- og staðarliðir sem eru færðir fram | Frankly, I'm not convinced. |
| í miðju (á undan aðalsögn, á eftir fyrstu hjálparsögn, á eftir be) | only, even, just, also, tíðni, vissa | She has probably forgotten. |
| aftast | háttur, staður, tími, langir atviksliðir | He explained the rules carefully. |
Áhersluatviksorð: staða og umfang
| Setning | Nær yfir | Merking |
|---|---|---|
| Only the manager can sign the contract. | the manager | enginn annar getur það |
| The manager can only sign the contract. | sign? the contract? | tvíræð í rituðu máli – þess vegna færa vandaðir höfundar only |
| The manager can sign only the contract. | the contract | ekkert annað |
| Even the manager didn't know. | the manager | óvænt: sá sem átti að vita best vissi það ekki |
| The manager didn't even know. | know | ekki einu sinni lágmarkið: hann vissi það ekki, hvað þá meira |
Umfang með neitun: fyrri regnhlífin nær yfir þá seinni
| Setning | Merking |
|---|---|
| I really don't like it. | sterkt: mér líkar alls ekki við þetta |
| I don't really like it. | milt: mér líkar eiginlega ekki við þetta |
| He deliberately didn't answer. | hann ákvað að svara ekki |
| He didn't deliberately break it. | hann braut það, en óviljandi |
| That isn't necessarily true. | það getur verið satt eða ekki |
| Not all the guests came. | sumir komu, aðrir ekki |
Setningaratviksorð eftir hlutverki
| Hlutverk | Dæmi |
|---|---|
| hvernig sá sem talar talar | frankly, honestly, seriously, briefly |
| frá hvaða sjónarhorni | personally, technically, theoretically, legally, financially |
| mat | fortunately, surprisingly, sadly, ironically, hopefully |
| tilslökun | admittedly, granted (C1-13) |
| vissa og heimild | clearly, obviously, presumably, apparently (C1-08) |
Notkun
1Umfang only, even, just og also
Í samtali standa only og even venjulega í miðju og áherslan sýnir til hvers þau vísa. Í vönduðu rituðu máli seturðu þau beint á undan orðinu eða liðnum sem þau ná yfir, því að lesandinn heyrir ekki áhersluna. Just (= aðeins) og also fylgja sömu reglu. Meginstöðurnar eru í B1-33. Íslensku orðin „bara“, „aðeins“ og „meira að segja“ virka svipað.
2Umfang með neitun: really don't og don't really
Þegar atviksorð og not standa saman nær fyrra orðið yfir það seinna. Really, deliberately, completely, always og necessarily breyta merkingu eftir stöðu. Atviksorð um vissu (probably, certainly, definitely) standa venjulega á undan neitandi hjálparsögninni: She probably won't, ekki She won't probably. Necessarily stendur venjulega á eftir not. Í rituðu máli getur frumlag með all eða every + not verið tvírætt, svo að þú notar not all þegar þú átt við „sumir ekki“.
3Setningaratviksorð og sjónarhorn
Setningaratviksorð segir eitthvað um alla fullyrðinguna: hversu sönn hún er, hvað þeim sem talar finnst um hana eða frá hvaða sjónarhorni hún gildir. Það stendur venjulega fremst með kommu, en miðjustaða er líka algeng. Hopefully (= vonandi) er nú venjulegt í flestum málsniðum, þótt sumar formlegar stílreglur forðist það enn.
4Háttaratviksorð eða setningaratviksorð?
Mörg atviksorð geta lýst því hvernig eitthvað er gert (háttur) eða sagt eitthvað um alla setninguna. Staðan og kommurnar sýna lesandanum hvora merkinguna þú átt við. Aftast er atviksorðið venjulega háttaratviksorð; fremst með kommu venjulega setningaratviksorð. Íslenska „náttúrulega“ merkir oft „auðvitað“ – á ensku hefur naturally þá merkingu venjulega fremst í setningu, en aftast lýsir það hætti.
5Staða langra atviksliða
Langir atviksliðir vilja vera fremst eða aftast, ekki í miðjunni (C2-04). Settu ekki atvikslið á milli sagnar og stutts andlags. Þegar andlagið er mjög langt leyfir reglan um þungann aftast (end-weight) stuttum atvikslið að koma á undan því. Stutt atviksorð á milli to og sagnar – svokallaður klofinn nafnháttur (split infinitive) – er viðurkennt í nútímaensku og stundum skýrasti kosturinn; langir atviksliðir eru klaufalegir þar. Á íslensku kemur sögnin strax á eftir fremsta atviksliðnum; á ensku stendur frumlagið á undan sögninni.
6Atviksorð með tvær myndir (upprifjun)
Sum atviksorð hafa einfalda mynd og -ly-mynd með ólíkri merkingu: einfalda myndin er venjulega bókstafleg (fly high, travel free, open wide, dig deep, work hard), -ly-myndin óhlutstæð eða „í miklum mæli“ (highly, freely, widely, deeply, hardly). Grunnatriðin eru í A2-09.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ég vil eiginlega ekki…“ → I really don't…. Á íslensku er „eiginlega ekki“ mild og kurteis neitun: „Ég nenni eiginlega ekki í bíó í kvöld.“ Ef orðin eru þýdd í sömu röð („eiginlega“ = really, „ekki“ = not) kemur út I really don't…, sem á ensku er sterk og ákveðin neitun. Milda neitunin er I don't really… – not á undan really.
2. „Hann gleymdi náttúrulega lyklunum“ → naturally í miðri eða aftast í setningu. Í íslensku talmáli merkir „náttúrulega“ „auðvitað“ og getur staðið næstum hvar sem er: „Hann gleymdi náttúrulega lyklunum.“ Enska naturally í merkingunni „auðvitað“ stendur venjulega fremst í setningu, með kommu. Aftast lýsir það hætti: „á eðlilegan, áreynslulausan hátt“. Í miðri eða aftast skaltu nota of course eða færa Naturally fremst.
3. „Allar myndirnar … týndust ekki“ → all … were not. Á íslensku skilst „Allar myndirnar týndust ekki“ oft sem „sumar myndirnar björguðust“. Í ensku rituðu máli getur all + not hins vegar merkt „engin“. Ef þú átt við „sumir / sumar ekki“ byrjarðu á not all – eins og „Ekki týndust allar myndirnar“.
Ekki rugla saman
really don't og don't really – Fyrra orðið nær yfir það seinna. Really don't styrkir neitunina; don't really mildar hana og er algeng kurteis leið til að vera ósammála eða hafna. Á íslensku: „alls ekki“ og „eiginlega ekki“.
only í tali og only í rituðu máli – Í tali stendur only venjulega í miðju og áherslan sýnir umfangið. Í rituðu máli seturðu það við hliðina á því sem það nær yfir. Sjá B1-33.
hopefully (setningaratviksorð) og hopefully (háttur) – Sem setningaratviksorð merkir það „vonandi“; aftast „vongóður, fullur vonar“.
Stafsetning og framburður
- Á eftir setningaratviksorði fremst í setningu kemur komma í rituðu máli og stutt hlé í tali: Frankly, …
- Í tali er only venjulega áherslulaust og aðaláherslan fellur á orðið sem það vísar til: I only saw Tom. Even ber oft sjálft nokkra áherslu auk áhersluorðsins: Even the boss didn't know.
- Í I don't really like it fær really oft fallandi-rísandi tón, sem gefur til kynna kurteisi eða fyrirvara: röddin fellur og rís á really. Leyfðu röddinni að hreyfast greinilega.
- Highly /ˈhaɪli/: gh heyrist ekki. Admittedly /ədˈmɪtɪdli/ – áherslan á mit; presumably /prɪˈzjuːməbli/ (UK), /prɪˈzuːməbli/ (US) – áherslan á öðru atkvæði. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo að hér þarftu að færa hana meðvitað aftar.
Gullna reglan
Staðan sýnir umfangið: atviksorðið nær yfir það sem kemur á eftir því. Í rituðu máli seturðu only og even beint á undan því sem þau ná yfir; með neitun nær fyrra orðið yfir það seinna (really don't = sterkt, don't really = milt). Athugasemd um alla setninguna fer fremst með kommu, og langir atviksliðir halda sig á jöðrum setningarinnar. Og mundu: „eiginlega ekki“ er don't really, „ekki allir“ er not all, og „náttúrulega“ í merkingunni „auðvitað“ er Naturally, fremst – eða of course.
Æfingar
A. Form
Endurskrifaðu hverja setningu eftir fyrirmælunum. Breyttu aðeins atviksliðnum og því sem hann krefst.
-
Endurskrifaðu þannig að neitunin hljómi mild og kurteis, ekki sterk: I really don't want to join the committee.
-
Endurskrifaðu þannig að setningin merki „hann ákvað að svara ekki“: He didn't deliberately answer the question.
-
Endurskrifaðu fyrir skriflega skýrslu þannig að setningin merki skýrt „sumir þeirra náðu ekki“: All the applicants didn't pass the first interview.
-
Endurskrifaðu með "necessarily" þannig að setningin merki „hátt verð tryggir ekki gæði“: A higher price means better quality.
-
Endurskrifaðu þannig að "Clearly" sé setningaratviksorð og setningin merki „það er augljóst að hann útskýrði það ekki“: He didn't explain the problem clearly.
-
Endurskrifaðu þannig að "probably" sé á sínum venjulega stað: The landlord won't agree to lower the rent.
-
Endurskrifaðu þannig að "in detail" standi á undan langa andlaginu og andlagið aftast: We discussed the proposals that the three regional committees had submitted over the summer in detail.
B. Merking
Veldu setninguna sem passar betur við aðstæðurnar. Athugasemdin segir hvers vegna.
-
Samstarfsmaður spyr hvort þér hafi líkað kynning nýja sölustjórans, og þú vilt hljóma kurteis, ekki fjandsamlegur. Hvort svarið passar?not before really softens the negative; really before not makes it strong
-
Frétt: enginn í fyrirtækinu vissi af samrunanum, ekki heldur sá sem hefði átt að vita mest. Hvor setningin segir það?even covers the subject: the least likely person
-
Kvörtun: starfsmaðurinn í afgreiðslunni gerði ekki einu sinni lágmarkið, hvað þá að leysa vandann. Hvor setningin segir það?even covers the verb: not even the minimum
-
Á prentuðum matseðli þarf að vera ljóst að ferskur fiskur sé í boði á föstudögum og engum öðrum degi. Hvor setningin er skýrari í rituðu máli?in writing, only goes directly before what it covers
-
Lögfræðingur segir skjólstæðingi að strangt lagalega séð sé leigusamningurinn útrunninn, þótt enginn hafi beðið hann að flytja út. Hvor setningin er nákvæmari?technically = in strict terms; personally gives a private opinion, not a fact
-
Æviágrip: höfundurinn á við „auðvitað tók hún tilboðinu“. Hvor setningin segir það?front position + comma = sentence adverb; at the end it describes manner
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa í notkun atviksorða eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
According to the latest survey, it is wide believed that the new bypass has made the town centre noisier rather than quieter.
-
The inspector examined carefully every document before she signed the final report and sent it to the ministry.
-
The company hopes to more than double its profits over the next three years by opening new branches abroad.
-
She has worked very hardly all year, so it is no surprise that her manager has recommended her for promotion.
-
Admittedly, the hotel was a little noisy at night, but the staff were friendly and the breakfast was excellent.
D. Í samhengi
Lagaðu tilkynninguna þannig að hún segi nákvæmlega það sem höfundarnir eiga við. Endurskrifaðu eða veldu eftir fyrirmælunum.
(19) From 1 March, the finance team will only process expense claims on Fridays. (20) All claims sent by post will not be accepted. (21) Senior managers must even use the new online form; there are no exceptions. Last year many of you found the instructions confusing. (22) We did not explain the rules clearly, and we apologise. (23) Please note that we cannot really accept late claims under any circumstances. (24) We plan to, after a full consultation with every department, review the system in the autumn. If you have any questions, please contact the finance office.
-
Endurskrifaðu setningu (19) þannig að ljóst sé í rituðu máli að föstudagur sé eini dagurinn.
-
Endurskrifaðu setningu (20) þannig að ljóst sé að engin umsókn sem send er í pósti verði tekin gild.
-
Endurskrifaðu setningu (21) þannig að "even" nái yfir "senior managers".
-
Í setningu (22) viðurkenna höfundarnir að útskýringin þeirra hafi verið léleg. Hvor útgáfan segir það?at the end, clearly describes manner; at the front it means "obviously"
-
Endurskrifaðu setningu (23) þannig að neitunin verði ákveðin, ekki mild.
-
Endurskrifaðu setningu (24) þannig að langi atviksliðurinn kljúfi ekki to-nafnháttinn.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu stutta umsögn (3–4 setningar) um kaffihús eða veitingastað fyrir vefsíðu í heimabyggð þinni. Viðmið: að minnsta kosti tvö ólík setningaratviksorð (t.d. admittedly, surprisingly, personally) með réttum kommum; only eða even beint á undan orðunum sem það nær yfir; ein neitun þar sem really stendur á réttum stað miðað við það sem þú átt við.
-
Vinur eða vinkona bað þig að hjálpa við flutninga um helgina, en þú kemst ekki. Skrifaðu kurteis skilaboð (2–3 setningar). Viðmið: ein mild neitun með don't really eða not necessarily; eitt setningaratviksorð; eitt áhersluatviksorð (only, just eða even) á undan því sem það nær yfir.
-
Skrifaðu tvær setningar þar sem sama atviksorðið stendur á tveimur stöðum með ólíkri merkingu (háttaratviksorð og setningaratviksorð) og bættu stuttri skýringu við á eftir hvorri.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
C2-04 Sentence architecture: upplýsingaflæði í enskum setningum – end-focus, end-weight, it, there og hliðstæð bygging Endurskrifaðu með aukafrumlaginu it þannig að þunga aukasetningin komi aftast: That the shop closed so suddenly, after forty years on the high street, surprised everyone.
-
B1-33 Still, yet, even, only og also: hvar atviksorðin standa í enskri setningu Endurskrifaðu þannig að "still" sé á sínum venjulega stað í miðri setningu: She is working at the same bank after all these years.
-
C1-08 Hedging á ensku: It seems that, appear to, apparently, allegedly – að fullyrða varlega Útdráttur úr grein í vísindatímariti. Hvor setningin passar betur?hedging: academic claims are made cautiously
Svör
A. Form
- I don't really want to join the committee.
- He deliberately didn't answer the question.
- Not all the applicants passed the first interview.
- A higher price doesn't necessarily mean better quality.
- Clearly, he didn't explain the problem.
- The landlord probably won't agree to lower the rent.
- We discussed in detail the proposals that the three regional committees had submitted over the summer.
B. Merking
- I didn't really enjoy it, to be honest.
- Even the finance director didn't know about the merger.
- The receptionist didn't even apologise.
- We serve fresh fish only on Fridays.
- Technically, the lease ended last month, but nobody has asked you to leave.
- Naturally, she accepted the offer.
C. Finndu villuna
- According to the latest survey, it is widely believed that the new bypass has made the town centre noisier rather than quieter.
- The inspector carefully examined every document before she signed the final report and sent it to the ministry. / The inspector examined every document carefully before she signed the final report and sent it to the ministry.
- ✓ The company hopes to more than double its profits over the next three years by opening new branches abroad.
- She has worked very hard all year, so it is no surprise that her manager has recommended her for promotion.
- ✓ Admittedly, the hotel was a little noisy at night, but the staff were friendly and the breakfast was excellent.
D. Í samhengi
- From 1 March, the finance team will process expense claims only on Fridays.
- No claims sent by post will be accepted. / Claims sent by post will not be accepted.
- Even senior managers must use the new online form; there are no exceptions.
- We did not explain the rules clearly, and we apologise.
- Please note that we really cannot accept late claims under any circumstances.
- We plan to review the system in the autumn, after a full consultation with every department. / After a full consultation with every department, we plan to review the system in the autumn.
E. Spreyttu þig
- Admittedly, the service at Café Lumo is slow. Surprisingly, nobody seemed to mind: even the children waited patiently. Soup is served only at lunchtime. Personally, I don't really understand the fuss about the desserts, but the coffee is excellent.
- Honestly, I'd love to help, but I'm free only on Sunday evening, and even then just for an hour. I don't really think I'd be much use by then. Could I bring you dinner instead?
- Naturally, she answered the question. (= of course she answered it) She answered the question naturally. (= in a relaxed, natural way)
F. Blönduð upprifjun
- It surprised everyone that the shop closed so suddenly, after forty years on the high street.
- She is still working at the same bank after all these years.
- The results suggest that the drug may be effective.
