SlowingoSarufi
B2 15 / 30

Reporting Verbs kwa Kiswahili: Suggest, Deny, Admit na Accuse (Vitenzi vya Kuripoti)

Reporting Verbs: Suggest, Deny, Admit, Accuse

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kuripoti kile watu walichosema kwa vitenzi sahihi kama promise, warn, admit, deny, accuse na suggest, na kutumia mpangilio sahihi wa sarufi baada ya kila kimoja.

Wazo Kuu

Say na tell B1-13 huripoti maneno. Vitenzi vya kuripoti (reporting verbs) huripoti tendo lililo nyuma ya maneno. Rafiki yako akisema "OK, I took your charger", hasemi kitu tu: anakiri. "I'll never do it again" ni ahadi. "Don't touch that wire!" ni onyo.

Kitenzi kimoja cha kuripoti kinaweza kuchukua nafasi ya nukuu nzima na wakati huo huo kuonyesha lengo la msemaji. Linganisha He said that he hadn't taken the money na He denied taking the money (alikana kuchukua pesa). Sentensi ya pili ni fupi zaidi na inasema mengi zaidi.

Changamoto ni kwamba kila kitenzi kina mpangilio wake wa sarufi. Fikiria ukuta wenye visanduku vitano vya barua, kama rafu za posta ofisini: to, object + to, -ing, preposition + -ing na that. Jifunze kitenzi kinaishi katika kisanduku kipi, na mpangilio wake unakuja nacho.

Kwetu wazungumzaji wa Kiswahili, vitenzi vingi vina wenzao wazuri: kuahidi, kukataa, kuonya, kukiri, kukana, kulaumu, kupendekeza. Changamoto kubwa ni kwamba Kiswahili kinatumia ku- karibu kila mahali, wakati Kiingereza kinachagua kati ya to, -ing na kihusishi.

Kiswahili na Kiingereza

Baada ya vitenzi vya kuripoti, Kiswahili mara nyingi kinatumia ku- (alikataa kusaini, alikana kuiba), au kiambishi cha mtendwa pamoja na kitenzi cha dhamira (alinikumbusha nifunge mlango). Kiingereza kina visanduku vitano, na ku- haitafsiriwi kila mara kama to: baada ya deny, admit, suggest ni -ing. Pia kwa ya Kiswahili (alimtuhumu kwa kuiba) haiwi for kila mara: Kiingereza kinasema accuse of.

KiswahiliKisandukuKiingereza
Alikataa kusaini mkataba.toHe refused to sign the contract.
Mama alitukumbusha tufunge mlango.object + toMum reminded us to lock the door.
Alikana kuweka picha hiyo mtandaoni.-ingShe denied posting the photo.
Niliomba msamaha kwa kuchelewa.preposition + -ingI apologised for being late.
Alimtuhumu kaka yake kwa kuchukua simu yake.object + preposition + -ingShe accused her brother of taking her phone.
Mhandisi alieleza kwamba mfumo ulikuwa umeharibika.thatThe engineer explained that the system had crashed.

Angalia safu ya tatu: kuweka (ku-) → posting (-ing), si to post. Na safu ya tano: kwa → of, si for. Safu ya kwanza na ya nne zinafanana na Kiswahili: kukataa ku- → refuse to, kuomba msamaha kwa → apologise for.

Muundo

MpangilioVitenziMfano
verb + to-infinitiveagree, offer, promise, refuse, threaten, claimShe offered to help.
verb + object + to-infinitiveadvise, ask, encourage, invite, remind, warn, persuade, orderHe reminded me to call Dad.
verb + -ingadmit, deny, recommend, suggest, mentionThey denied breaking the window.
verb + preposition + -ingapologise for, insist on, object toI apologised for being late.
verb + object + preposition + -ingaccuse sb of, blame sb for, congratulate sb on, thank sb forShe thanked us for coming.
verb + that-clauseexplain, complain, insist, suggest (pia admit, deny, agree, promise, claim, warn sb, remind sb)He explained that the shop was closed.

Kukanusha

MpangilioKukanusha
verb + to-infinitiveHe promised not to tell anyone.
verb + object + to-infinitiveShe warned us not to swim there.
verb + -ingHe admitted not reading the contract.
preposition + -ingShe apologised for not calling.

Suggest: mipangilio sahihi

MpangilioMfano
suggest + -ingShe suggested taking a taxi.
suggest + (that) + kiima + base formShe suggested (that) we take a taxi.
suggest + (that) + kiima + should + base formShe suggested (that) we should take a taxi.
suggest + nominoShe suggested a taxi.

Suggest kamwe haifuatwi na object + to-infinitive.

Vitenzi vingi vina zaidi ya mpangilio mmoja: admit / deny + -ing au + that; promise / agree / claim + to au + that.

Matumizi

1Verb + to-infinitive — uamuzi au ahadi yako mwenyewe

Msemaji anazungumzia tendo lake mwenyewe, kwa hiyo hakuna shamirisho kabla ya to. Claim to ina maana ya "kudai kwamba jambo ni kweli, bila ushahidi".

She offered to give me a lift.
Alijitolea kunipa lifti.
"I'll give you a lift."
He refused to sign the contract.
Alikataa kusaini mkataba.
"I won't sign it."; kukataa ku- → refuse to
The neighbour threatened to call the police.
Jirani alitishia kuwaita polisi.
"I'll call the police if you don't stop!"
They agreed to split the bill.
Walikubaliana kugawana bili.
"Fine, let's split it."
He claimed to be a qualified pilot.
Alidai kuwa ni rubani aliyehitimu.
"I'm a qualified pilot."
She promised not to tell anyone.
Aliahidi kutomwambia mtu yeyote.
kukanusha: kuto- → not to

2Verb + object + to-infinitive — kumfanya mtu mwingine atende

Msemaji anataka mtu mwingine afanye kitu, kwa hiyo mtaje mtu huyo kabla ya to (mpangilio kutoka B1-18). Kiswahili mara nyingi hutumia kitenzi cha dhamira hapa (alinishauri nimwone); Kiingereza: object + to.

My sister advised me to see a doctor.
Dada yangu alinishauri nimwone daktari.
"You should see a doctor."; nimwone → me to see
Mum reminded us to lock the door.
Mama alitukumbusha tufunge mlango.
"Don't forget to lock the door."; Mum (UK), Mom (US)
The cleaner warned us not to walk on the wet floor.
Msafishaji alituonya tusitembee kwenye sakafu iliyolowa.
tusitembee → us not to walk
My manager encouraged me to apply for the job.
Meneja wangu alinitia moyo niombe kazi hiyo.
"Go on, apply!"
In the end, we persuaded Grandpa to buy a smartphone.
Mwishowe, tulimshawishi babu anunue simu janja.
The officer ordered the driver to get out of the car.
Askari alimwamuru dereva atoke garini.

3Verb + -ing — admit, deny, recommend, suggest, mention

Vitenzi hivi huripoti tendo kwa -ing, ingawa Kiswahili kinasema ku- (alikiri kula, alikana kuweka). Baada ya admit na deny, unaweza pia kutumia having + past participle kuonyesha wazi kwamba tendo lilitangulia, lakini -ing ya kawaida inatumika zaidi. Admit inaweza pia kuchukua to + -ing (He admitted to eating it).

He admitted eating the last biscuit.
Alikiri kula biskuti ya mwisho.
"Yes, I ate it."; kula → eating, si to eat; biscuit (UK), cookie (US)
She denied posting the photo.
Alikana kuweka picha hiyo mtandaoni.
"I didn't post that photo."
The driver denied having seen the red light.
Dereva alikana kuiona taa nyekundu.
having seen: tendo lilitangulia
Tom suggested leaving early.
Tom alipendekeza tuondoke mapema.
"Why don't we leave early?"
The waiter recommended trying the fish.
Mhudumu alipendekeza tujaribu samaki.
She mentioned seeing your brother at the gym.
Alitaja kwamba alimwona kaka yako kwenye gym.

4Verb (+ object) + preposition + -ing

Vitenzi hivi vinahitaji kihusishi, na baada ya kihusishi Kiingereza hutumia -ing B1-19. Vingine huweka mtu (shamirisho) kabla ya kihusishi. Blame ina mpangilio wa pili pia: blame something on someone. Kumbuka: kwa ya Kiswahili inaweza kuwa for, of au on, kulingana na kitenzi.

I apologised for being late.
Niliomba msamaha kwa kuchelewa.
"Sorry I'm late."; kwa → for
She accused her brother of taking her phone.
Alimtuhumu kaka yake kwa kuchukua simu yake.
"You took my phone!"; kwa → of
The coach blamed the defenders for losing the match.
Kocha aliwalaumu walinzi kwa kupoteza mechi.
kwa → for
They blamed the delay on the weather.
Walisema hali ya hewa ndiyo iliyosababisha kuchelewa.
blame sth on sb/sth
They congratulated me on passing my driving test.
Walinipongeza kwa kufaulu mtihani wa udereva.
kwa → on
My dad insisted on paying for dinner.
Baba yangu alisisitiza kulipia chakula cha jioni.
kusisitiza ku- → insist on + -ing
Several passengers objected to paying extra for luggage.
Abiria kadhaa walipinga kulipa ziada kwa ajili ya mizigo.
object to + -ing

5Verb + that-clause

Tumia kishazi cha that kuripoti kauli kamili, hasa kwa explain, complain na insist — kama alieleza kwamba. Mabadiliko ya kawaida ya tense yanafanyika B1-12. Kwa explain na complain, mtu anakuja baada ya to: explain to me that…, complain to the manager that…. Insist that inaweza kuripoti dai (she insisted that she had paid) au matakwa (he insisted that we stay).

The engineer explained that the system had crashed overnight.
Mhandisi alieleza kwamba mfumo ulikuwa umeharibika usiku.
ulikuwa ume- → had crashed
Guests complained to the manager that the Wi-Fi was too slow.
Wageni walimlalamikia meneja kwamba Wi-Fi ilikuwa ya polepole mno.
walimlalamikia → complained to the manager
She insisted that she had paid the bill.
Alisisitiza kwamba alikuwa amelipa bili.
dai
He admitted that he'd made a mistake.
Alikiri kwamba alikuwa amefanya kosa.
admit inaweza pia kuchukua that
The teacher reminded the students that the essay was due on Monday.
Mwalimu aliwakumbusha wanafunzi kwamba insha ilitakiwa kuwasilishwa Jumatatu.

6Suggest — kamwe si + object + to-infinitive

Suggest ndio mtego mkubwa zaidi. Tumia suggest + -ing usiposema nani atafanya, au suggest (that) + mtu + (should) + base form ukisema. That mara nyingi huachwa. Kamwe usiseme suggest someone to do. Kiswahili kinasaidia hapa: alipendekeza tuchukue teksi — kitenzi cha dhamira (tuchukue) kinalingana na base form (we take). Umbo lisilo na should (suggest that he go) linaelezwa kikamilifu katika C1-09.

My friend suggested going to the beach.
Rafiki yangu alipendekeza twende ufukweni.
twende → going, au that we go
The doctor suggested that I should cut down on sugar.
Daktari alipendekeza nipunguze sukari.
nipunguze → that I (should) cut down
I suggest you call them first.
Napendekeza uwapigie simu kwanza.
that imeachwa; you + base form
Who suggested this restaurant?
Nani alipendekeza mgahawa huu?
suggest + nomino

Makosa ya Kawaida

❌She suggested me to take the train.
✅She suggested (that) I take the train. au She suggested taking the train.
suggest kamwe haichukui object + to.
❌He denied to take the money.
✅He denied taking the money.
deny + -ing (au + that).
❌They accused him for cheating.
✅They accused him of cheating.
accuse sb of.
❌I apologised to be late.
✅I apologised for being late.
apologise for + -ing.
❌She explained me the problem.
✅She explained the problem to me.
Hakuna mtu moja kwa moja baada ya explain; tazama A2-15.
❌She thanked me to help her.
✅She thanked me for helping her.
thank sb for + -ing.
❌My parents insisted to pay.
✅My parents insisted on paying.
insist on + -ing.
❌He warned us don't go out.
✅He warned us not to go out.
object + not to + base form.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Alikana kuiba → "denied to steal". Ku- mara nyingi hutafsiriwa to, kwa hiyo ni rahisi kuweka to baada ya kila kitenzi cha kuripoti. Lakini deny, admit, recommend, suggest, mention huchukua -ing.

❌The suspect denied to steal the car.
✅The suspect denied stealing the car. au The suspect denied that he had stolen the car.
alikana kuiba → denied stealing.
❌The student admitted to copy his friend's homework.
✅The student admitted copying his friend's homework. au The student admitted to copying his friend's homework.
admit to + -ing ni sahihi; admit to + base form si sahihi.

2. Alinipendekezea → "suggested me". Kiswahili kinaweka mtu ndani ya kitenzi (alinipendekezea, alinieleza), kwa hiyo mtu anaingia moja kwa moja baada ya suggest au explain. Kiingereza hakiruhusu hivyo: suggest that + mtu…, explain (something) to + mtu.

❌My uncle suggested me that I should study nursing.
✅My uncle suggested that I should study nursing. au My uncle suggested studying nursing.
❌Please explain me why you are late.
✅Please explain to me why you are late. au Please explain why you are late.
alinieleza → explained to me.

3. Kwa → "for" kila mara. Aliomba msamaha kwa… → apologised for ni sahihi, lakini alimtuhumu kwa… → accuse of, na alimpongeza kwa… → congratulate on. Jifunze kihusishi pamoja na kitenzi.

❌The shopkeeper accused the boy for stealing sweets.
✅The shopkeeper accused the boy of stealing sweets.
kumtuhumu kwa → accuse of.

4. Kitenzi cha dhamira → "warned us that we don't". Alituonya tusiogelee ni sahihi kabisa katika Kiswahili. Ukitafsiri kitenzi cha dhamira (wasiogelee) kwa present simple, sentensi inabadilisha maana: inakuwa taarifa, si onyo. Kiingereza kina njia fupi: object + not to + base form.

⚠️(Mlinzi wa ufukweni hakutaka watalii waogelee usiku.) The lifeguard warned the tourists that they don't swim after dark.
✅The lifeguard warned the tourists not to swim after dark.
Sarufi inakubalika, lakini inasema tu kwamba watalii hawaogelei usiku; wasiogelee → not to swim.

Usichanganye

suggest na advise — Advise inachukua mtu + to-infinitive; suggest haichukui.

The lawyer advised us to wait.
Wakili alitushauri tusubiri.
advise + mtu + to
The lawyer suggested waiting.
Wakili alipendekeza tusubiri.
si "suggested us to wait"

accuse sb of na blame sb for — Vyote viwili vinaripoti lawama. Accuse (kutuhumu, kushutumu) ni kusema "Wewe ndiye uliyefanya (na ilikuwa makosa)". Blame (kulaumu) ni kusema mtu fulani anawajibika kwa matokeo mabaya.

She accused me of lying.
Alinituhumu kwa kusema uongo.
They blamed the weather for the delay.
Walilaumu hali ya hewa kwa kuchelewa.

say / tell na vitenzi vya kuripoti — Say na tell huripoti maneno bila kuongeza kitu B1-13. Kitenzi cha kuripoti kinatuambia pia msemaji alikuwa anafanya nini.

He said he would help.
Alisema angesaidia.
bila hisia maalum
He promised to help.
Aliahidi kusaidia.
ahadi

remember, stop, try + -ing au to — Vitenzi vingine hubadilisha maana kwa -ing au to. Hivyo viko katika B2-15.

Tahajia na Matamshi

  • apologise (UK, pia apologize) / apologize (US).
  • advise (kitenzi) inaishia kwa sauti ya /z/: /ədˈvaɪz/. advice (nomino) inaishia kwa sauti ya /s/: /ədˈvaɪs/. She advised me… / Her advice was… Usiongeze irabu mwishoni ("advaizi").
  • Weka msisitizo kwenye silabi ya pili: accuse /əˈkjuːz/, deny /dɪˈnaɪ/, admit /ədˈmɪt/, insist /ɪnˈsɪst/, object (kitenzi) /əbˈdʒekt/. Nomino object ina msisitizo kwenye silabi ya kwanza: /ˈɒbdʒɪkt/ (UK), /ˈɑːbdʒɪkt/ (US). Kiswahili huweka msisitizo kwenye silabi ya pili kutoka mwisho, yaani silabi ya kwanza katika neno la silabi mbili, kwa hiyo ni rahisi kusema "AC-cuse" au "DE-ny". Katika vitenzi hivi, sukuma msisitizo kwenye silabi ya mwisho; kwa object, chagua kulingana na maana.
  • threaten /ˈθretn/ — ea inasikika kama e ya meza, na th ni /θ/ kama katika thelathini. Silabi ya pili ni dhaifu sana: si "thre-te-ni".
  • denied /dɪˈnaɪd/ na accused /əˈkjuːzd/ zina silabi mbili tu; insisted /ɪnˈsɪstɪd/ ina silabi ya ziada kwa sababu kitenzi kinaishia na t.

Kanuni ya Dhahabu

Chagua kitenzi kinachoonyesha msemaji alikuwa anafanya nini (kuahidi, kuonya, kukiri…), kisha tumia mpangilio wa kitenzi hicho. Usitafsiri ku- kama to kila mara. Unaweza advise someone to do something, lakini kwa suggest unasema suggest doing au suggest that someone (should) do — kamwe si suggest someone to do.

Mazoezi

A. Muundo

Ripoti maneno yaliyo kwenye alama za kunukuu. Jaza nafasi kwa umbo sahihi.

  1. "I'll carry your bag." He offered my bag.
  2. "I didn't break the vase." She denied the vase.
  3. "You cheated!" They accused him cheating.
  4. "Don't touch the oven!" She warned the children the oven.
  5. "Sorry I forgot your birthday." He apologised my birthday.
  6. "Well done on winning the prize!" She congratulated Leo the prize.

B. Maana

Chagua kitenzi kinacholingana na maneno ya msemaji.

  1. "I'll definitely be there at eight." She … to be there at eight.
  2. "Why don't we take a taxi?" He … taking a taxi.
  3. "You should talk to a lawyer." She … me to talk to a lawyer.
  4. "It was me. I broke it." He … breaking it.
  5. "No, I won't do it." She … to do it.

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. She suggested me to buy a new phone.
  2. He insisted to pay for the tickets.
  3. The guide explained us the route.
  4. They blamed the delay on the weather.

D. Katika Muktadha

Kamilisha maelezo ya mkutano. Tumia kitenzi kilicho kwenye mabano katika umbo sahihi, au jaza neno moja pale pasipo na mabano.

The Monday meeting
At Monday's meeting, Sara apologised 16 (be) late. Then the manager reminded everyone 17 (send) their reports by Friday. Leo suggested 18 (move) the deadline, but the manager refused 19 (change) it. Leo complained 20 the team had too much work. In the end, the manager agreed 21 (hire) a temporary assistant.

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.

  1. Fikiria jambo ambalo rafiki au mtu wa familia alikuambia hivi karibuni. Liripoti kwa kitenzi sahihi (promise, warn, remind, suggest…).
  2. Ripoti msamaha mmoja na shukrani moja ulizopokea.

F. Marudio Mchanganyiko

Rudia masomo yaliyotangulia.

  1. B1-13 Reported Questions kwa Kiswahili: Kuripoti Maswali, Maombi na Amri; Say au Tell?
    "Please close the window," she said to me. Ripoti kwa ask.
  2. B1-12 Reported Speech kwa Kiswahili: Usemi wa Taarifa (She Said She Was…)
    "I'm tired," he said. Ripoti kwa said na kwa kurudisha tense nyuma (backshift).
  3. B1-17 Verb + -ing au Verb + To kwa Kiswahili: Orodha Kamili ya Vitenzi
    I can't afford (buy) a new car this year.
  4. B1-19 Gerund kwa Kiswahili: -ing Kama Nomino, Kiima na Baada ya Kihusishi
    She's thinking of (change) jobs.
Majibu

A. Muundo

  1. to carry
  2. breaking / having broken
  3. of
  4. not to touch
  5. for forgetting / for having forgotten
  6. on winning

B. Maana

  1. promised
  2. suggested
  3. advised
  4. admitted
  5. refused

C. Tafuta Kosa

  1. She suggested that I buy a new phone. / She suggested I buy a new phone. / She suggested that I should buy a new phone. / She suggested I should buy a new phone. / She suggested buying a new phone.
  2. He insisted on paying for the tickets.
  3. The guide explained the route to us.
  4. ✓ They blamed the delay on the weather.

D. Katika Muktadha

  1. for being
  2. to send
  3. moving / that they move / they move / that they should move / they should move / that we move / we move / that we should move / we should move
  4. to change
  5. that
  6. to hire

E. Zamu Yako

  1. My brother promised to help me move house. My mum warned me not to drive in the snow.
  2. My neighbour apologised for making so much noise. My colleague thanked me for covering her shift.

F. Marudio Mchanganyiko

  1. She asked me to close the window.
  2. He said that he was tired. / He said he was tired.
  3. to buy
  4. changing
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play