İngilizce Want Someone To, Make ve Let Kullanımı: Birine Bir Şey Yaptırmak
Want Him To, Make Him Do, Let Him Do
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda başka birinin bir şey yapmasını istediğinizi, rica ettiğinizi, söylediğinizi ya da onu ikna ettiğinizi (I want you to stay) anlatabilecek; birinin başka birini bir şey yapmaya zorladığını (make), ona izin verdiğini (let, allow, permit) ya da ona yardım ettiğini (help) etken ve edilgen cümlelerle söyleyebileceksiniz.
Temel Fikir
B1-17'de iki eylemi de aynı kişi yapıyordu: I want to stay. — "Kalmak istiyorum." Şimdi cümleye ikinci bir kişi giriyor: I want you to stay. — "Kalmanı istiyorum." Bu kişi — nesne — iki fiilin arasında durur.
Bir kişiyle bir eylem arasında bir kapı düşünün. Want, ask, tell, persuade kişiyi kapıya doğru yönlendirir. Make onu, istese de istemese de kapıdan iter. Let ve allow kapıyı açar; isterse geçebilir. Help ise onunla birlikte kapıdan geçer.
Dilbilgisi kısadır ama tuzaklarla doludur. Bu dersteki fiillerin çoğu nesne + to alır: She asked me to wait. Bunların içinde yalnızca make ve let her zaman to olmadan nesne + fiilin yalın hali alır (help ikisini de alabilir): She made me wait. She let me go. Edilgen (passive) cümlede ise make birden to ister (I was made to wait), let'in yerini de be allowed to alır.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede ikinci kişi fiilin üstüne ek olarak biner: "gel-me-n-i istiyorum". Zorlamayı da çoğu zaman bir ettirgen ekiyle yaparız: -t, -dır, -tır (ağla-ttı, bekle-tti, gül-dürdü). İngilizcede ise kişi ayrı bir kelime olarak iki fiilin arasına girer ve ayrı bir fiil (make) zorlamayı anlatır.
| Türkçe | İngilizce |
|---|---|
| Ailemle tanış-ma-n-ı istiyorum. | I want you to meet my parents. |
| Bana süt al-ma-m-ı hatırlatır mısın? | Can you remind me to buy milk? |
| Bu şaka beni hep gül-dürür. | That joke always makes me laugh. |
| Antrenör bize on tur koş-turdu. | The coach made us run ten laps. |
| Patronum erken çık-ma-m-a izin verdi. | My boss let me leave early. |
| Yeni bir sözleşme imzala-t-ıldı. | They were made to sign a new contract. |
Türkçedeki "-mamı istiyorum" yapısı aslında İngilizcedeki mantığa çok yakındır: kişi ile eylem birlikte gelir. Ama İngilizcede araya that girmez ve kişi bir nesne zamiri olur: me, you, him, her, us, them.
Yapı
Fiil + nesne + to-infinitive
| Fiil | Örnek |
|---|---|
| want, would like, expect | I want you to stay. |
| ask, tell, remind, warn | She reminded me to call him. |
| advise, encourage, persuade, invite | They persuaded her to apply. |
| allow, permit, force | The rules allow guests to stay until noon. |
| olumsuz: nesne + not to | He told us not to wait. |
Fiil + nesne + fiilin yalın hali (to yok)
| Fiil | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| make | zorlamak / sebep olmak | The coach made us run. |
| let | izin vermek (gündelik) | My boss let me leave early. |
| help | yardım etmek — to isteğe bağlı | Can you help me (to) carry this? |
Let düzensizdir: let – let – let.
Etken → edilgen
| Etken | Edilgen |
|---|---|
| They made us wait. | We were made to wait. |
| They allowed us to leave early. | We were allowed to leave early. |
| They let us leave early. | We were allowed to leave early. (were let değil) |
| They don't permit visitors to take photos. | Visitors are not permitted to take photos. |
| My boss told me to wait. | I was told to wait. |
Farklı zamanlarda be allowed to
| Zaman | Örnek |
|---|---|
| Geniş/şimdiki | Are we allowed to park here? |
| Geçmiş | I wasn't allowed to watch TV on school nights. |
| Gelecek | You'll be allowed to leave after the test. |
| Present perfect | Students have never been allowed to use phones in class. |
Kullanımlar
1İstemek ve beklemek: want / would like / expect + nesne + to
Başka birinin bir şey yapmasını istediğinizde ya da beklediğinizde bunları kullanın. Want fiilinden sonra asla that'li cümlecik kullanmayın.
2Birini harekete geçirmek için söylenenler: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade
Bu fiiller, birini harekete geçirmek için söylediklerimizi anlatır. Aynı zamanda ricaları ve emirleri aktarmanın da temel fiilleridir B1-13. Olumsuz için to'nun önüne not koyun.
3İzin ve zorlama: allow, permit, force + nesne + to
Allow tarafsızdır; permit resmîdir (kurallar, tabelalar, belgeler); force güçlüdür, başka seçenek yoktur. Üçü de nesne + to alır.
4Make + nesne + fiilin yalın hali (zorlamak ya da sebep olmak)
Make, birinin başka birini bir şey yapmaya zorladığını ya da bir şeyin bir tepkiye yol açtığını anlatır. Türkçedeki ettirgen eklerinin (-t, -dır, -tır) çoğu zaman karşılığıdır. To yoktur.
5Let + nesne + fiilin yalın hali (izin)
Let izin verir: "…-mama izin vermek". Gündeliktir ve konuşmada çok yaygındır. Let me… aynı zamanda dostça bir teklif yoludur.
6Edilgen: be made to, be allowed to
Edilgen cümlede make to alır: be made to do. Let'in bu kalıpta edilgeni yoktur, bu yüzden be allowed to kullanın: "…-mamıza izin verildi". Edilgen let yalnızca birkaç kalıp ifadede kullanılır: be let go (= işten çıkarılmak), be let in (içeri alınmak), be let off (= cezasız bırakılmak).
7Help + nesne + (to) + fiilin yalın hali
Help fiilinden sonra hem fiilin yalın hali hem de to + yalın hal doğrudur. Yalın hal daha yaygındır, özellikle Amerikan İngilizcesinde. Nesne hiç kullanılmayabilir de.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "İstiyorum ki…" yapısını çevirmek. Türkçede "İstiyorum ki gelesin" diyebildiğimiz için want that kalıbı doğal gelir. İngilizcede want'tan sonra that gelmez: want + kişi + to.
2. "Kütüphanede yemek yemek yasak" cümlesini kelime kelime çevirmek. Türkçede izinden ve yasaktan kişisiz söz ederiz: "…-mak serbest mi / yasak / izin yok". İngilizcede It is (not) allowed to… ya da Is it allowed to…? kullanılmaz; özneyi kişi ya da etkinlik yapın.
3. "Bana yardım etti", "bana önerdi" kalıplarını "bana"ya göre kurmak. Türkçede "bana" dediğimiz için help to me ya da suggest me to demek kolaydır. Help kişiyi doğrudan alır; suggest ise hiç kişi + to almaz.
4. Ettirgen ekleri (-t, -dır, -tır) make + to ile çevirmek. "Bize on tur koşturdu", "beni beklettiler" gibi ettirgen yapıları İngilizceye aktarırken make fiilinden sonra to eklemek çok yaygındır. Etken cümlede make ve let to almaz; to yalnızca edilgen be made to'da gelir.
Karıştırılmasın
make ve let — Kontrol açısından birbirinin tam tersidir: make = seçenek yok; let = seçim serbest.
Let's ve Let us — Let's dinleyeni de içine alan bir öneridir: "…-elim" A1-18. Let us (açık hali, çoğu zaman please ile) birinden izin ister: "…-memize izin verin".
allow + nesne + to ve allow + -ing — Kişi varsa nesne + to kullanın. Kişi söylenmiyorsa allow, permit ve advise -ing alır.
make someone do ve get someone to do — Make zorlamadır; get someone to do ise ikna etmek ya da ayarlamak demektir ve to alır. Bkz. B2-11.
Yazım ve Telaffuz
- allowed /əˈlaʊd/, aloud (= yüksek sesle) ile tamamen aynı okunur — "ı-LAUD". "İzin verilmiş" anlamına gelen yalnızca allowed'dur.
- let fiilinin -ed hali yoktur: Yesterday my boss let me… (letted değil).
- made to ve allowed to kalıplarında to zayıftır: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/ — "meyd tı", "ı-laud tı".
- Let me hızlı konuşmada çoğu zaman /ˈlemi/ olur — "lemi".
- Fiil olan permit ikinci heceden vurgulanır (/pəˈmɪt/, "pır-MİT"); isim olan permit (a parking permit) ise ilk heceden (/ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US), "PÖR-mit").
Altın Kural
Bu dersteki fiillerin çoğu kişi + to + fiil alır (want, ask, tell, allow). Bunların içinde make ve let to olmadan kişi + fiil alır; help ikisini de alabilir. Edilgen cümlede be let to değil, be made to ve be allowed to deyin. Want'tan sonra that gelmez.
Alıştırmalar
A. Yapı
Parantezdeki fiili to ile ya da to olmadan yazın.
-
The film made me (cry).
-
My manager let me (take) a day off.
-
Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
-
She reminded me (lock) the door.
-
They were made (wait) outside.
-
Can you help me (carry) these boxes?
-
Edilgen yapın: The rules don't permit visitors to take photos.
B. Anlam
Doğru seçeneği işaretleyin ya da cümleyi istenen fiille yeniden yazın.
-
Doğru olanı seçin: My parents … me to travel alone.
-
Bu cümle ne anlama gelir? "My boss made me stay late."
-
warn ile aktarın: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
-
invite ile aktarın: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
-
be allowed to ile yeniden yazın: The school lets students leave at lunchtime.
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
I want that you come to my party.
-
I was let to stay up late.
-
They don't let us to bring food.
-
My parents encouraged me to learn the piano.
-
Is it allowed to park here?
D. Bağlam İçinde
Metni tamamlayın. Gerekiyorsa to kullanın.
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.
E. Sıra Sende
-
Çocukluğunuz hakkında iki cümle yazın: biri let, biri make ile.
-
Okulunuzda ya da iş yerinizde geçerli iki kural yazın: biri be allowed to, biri not allowed to ile.
F. Karışık Tekrar
-
B1-17 İngilizce Verb + -ing mi, Verb + To mu? Fiil Kalıpları Listesi She refused (help) us.
-
B1-13 İngilizce Reported Speech: Soru, Rica ve Emir Aktarma; Say mi Tell mi? "Please sit down," the doctor said to me. tell ya da ask ile aktarın.
-
B1-10 İngilizce Passive (Edilgen Çatı): Present ve Past Simple ile Is Made, Was Built Edilgen yapın: Someone stole my bike.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- cry
- take
- to use
- to lock
- to wait
- carry / to carry
- Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.
B. Anlam
- allowed
- I had no choice.
- The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
- Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
- Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.
C. Hatayı Bul
- I want you to come to my party.
- I was allowed to stay up late.
- They don't let us bring food.
- ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
- Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?
D. Bağlam İçinde
- to work
- choose
- wear
- to use
- to take
- find / to find
E. Sıra Sende
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
- We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.
F. Karışık Tekrar
- to help
- The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
- My bike was stolen.
