Cách dùng should have, could have, might have: lẽ ra đã… (Modal + have + V3)
Should Have, Could Have, Might Have
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể nói về những điều hối tiếc và sai lầm trong quá khứ (I should have left earlier), những cơ hội bị bỏ lỡ (We could have won), trách móc người khác (You could have told me!) và nói điều bạn đã sẵn lòng làm (I would have helped, but…).
Ý chính
Sau một trận bóng, các cầu thủ xem lại băng ghi hình. Họ dừng video và nói: "Chỗ này lẽ ra tôi nên chuyền bóng" — Here I should have passed the ball. "Chỗ này lẽ ra chúng ta đã ghi bàn được" — Here we could have scored. Trận đấu đã kết thúc. Không thể thay đổi gì nữa. Nhưng họ so sánh những gì đã xảy ra với những gì đúng, hoặc những gì đã có thể xảy ra.
Đó chính là việc mà động từ khuyết thiếu (modal) + have + past participle làm. Nó nhìn lại quá khứ và so sánh với một phiên bản khác — thường là phiên bản đã không xảy ra:
- You should have called. → Gọi điện là việc đúng. Bạn đã không gọi.
- You could have called. → Gọi điện là việc có thể làm. Bạn đã không gọi.
- I would have called, but… → Tôi đã sẵn lòng gọi. Có điều gì đó cản tôi lại.
Hình thức lúc nào cũng giống nhau. Động từ khuyết thiếu cho biết bạn đang đánh giá theo kiểu nào: việc đúng, việc có thể, hay việc bạn sẵn lòng làm. Với chủ ngữ I, những câu này thường thể hiện sự hối tiếc. Với you, chúng thường là lời trách móc.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt nhìn lại quá khứ bằng lẽ ra, đáng lẽ, đã có thể, có khi, suýt nữa. Điểm cần chú ý: tiếng Việt hay dùng chữ phải (đáng lẽ bạn phải hỏi mình trước), nhưng ở đây "phải" không phải must hay had to — nó tương đương should have. Và động từ tiếng Việt không đổi, còn tiếng Anh luôn cần have + past participle.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Thực tế |
|---|---|---|
| Lẽ ra tối qua tôi nên sạc điện thoại. | I should have charged my phone last night. | tôi đã không sạc |
| Đáng lẽ bạn phải hỏi mình trước. | You should have asked me first. | bạn đã không hỏi; "phải" ≠ must / had to |
| Lẽ ra chúng ta đã có thể thắng. | We could have won. | chúng ta đã không thắng |
| Bạn gọi cho mình một tiếng cũng được mà! | You could have called me! | trách móc: bạn đã không gọi |
| Mình định đến rồi, nhưng bị kẹt ở chỗ làm. | I would have come, but I was stuck at work. | sẵn lòng, nhưng không đến được |
| Có khi còn tệ hơn nhiều ấy chứ. | It could have been much worse. | may mà không tệ hơn |
| Lẽ ra tôi không nên nói thế. | I shouldn't have said that. | tôi đã nói |
Lưu ý dòng thứ hai và dòng cuối: should have = việc đúng đã không xảy ra; shouldn't have = việc sai đã xảy ra.
Cấu trúc
modal + have + past participle
| Dạng | Nghĩa | Thực tế đã xảy ra | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| should have / ought to have | đó là việc đúng ("lẽ ra nên") | thường là: đã không xảy ra | You should have warned me. |
| shouldn't have / ought not to have | đó là việc sai ("lẽ ra không nên") | đã xảy ra | I shouldn't have eaten so much. |
| could have | đó là việc có thể ("đã có thể") | thường là: đã không xảy ra | We could have won. |
| might have (trách móc) | lẽ ra nên tử tế / lịch sự | đã không xảy ra | You might have said thank you! |
| would have | tôi đã sẵn lòng ("đã định", "lẽ ra đã") | đã không xảy ra | I would have helped, but I was away. |
Phủ định và câu hỏi
| Ví dụ | |
|---|---|
| Phủ định | You shouldn't have said that. / We couldn't have done more. |
| Câu hỏi | Should I have told her? / What could we have done? |
| Câu trả lời ngắn | Should I have called? — Yes, you should (have). / No, you shouldn't (have). |
Dạng rút gọn và dạng đọc yếu (khi nói)
| Dạng viết | Khi nói thường nghe như |
|---|---|
| should have / should've | /ˈʃʊdəv/ |
| could have / could've | /ˈkʊdəv/ |
| would have / would've | /ˈwʊdəv/ |
| shouldn't have | /ˈʃʊdntəv/ |
Cách dùng
1Should have — hối tiếc và trách móc
Dùng should have cho việc đúng đã không xảy ra, và shouldn't have cho việc sai đã xảy ra. Với I hoặc we, đó là sự hối tiếc; với you hoặc người khác, đó là lời trách. Ought to have có nghĩa giống vậy nhưng ít gặp hơn và trang trọng hơn.
2Could have — một khả năng không được dùng đến
Dùng could have cho việc đã có thể xảy ra nhưng không xảy ra: một cơ hội bị bỏ lỡ, hoặc một nguy hiểm may mà không thành.
3Could have và might have — trách móc khi bực mình
Với you, could have thường có nghĩa "bạn đã có cơ hội mà không dùng đến". Might have cũng được dùng như vậy, nhất là trong tiếng Anh Anh, khi ai đó đã không làm một việc lịch sự hay tử tế. Hãy nhấn mạnh động từ khuyết thiếu.
4Would have — sẵn lòng, nhưng có gì đó cản trở
Dùng would have để nói bạn đã sẵn lòng hoặc đã định làm gì đó, nhưng có điều gì đó cản bạn lại. Nó thường đi với but hoặc một mệnh đề if B1-07.
5Hỏi về những lựa chọn trong quá khứ
Dùng should I have…? và what could I have…? để hỏi về lựa chọn đúng hoặc những khả năng khác.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Lẽ ra nên" + mốc thời gian, nhưng thiếu have. Trong tiếng Việt, hôm qua là đủ để biết đang nói về quá khứ; nên không đổi. Trong tiếng Anh, should + động từ nguyên mẫu luôn là lời khuyên cho bây giờ hoặc tương lai. Nhìn lại quá khứ thì phải có have + past participle.
2. "Đáng lẽ phải" → must have. Chữ "phải" làm nhiều bạn chọn must. Nhưng must have + past participle có nghĩa là "chắc hẳn đã" — một suy đoán về quá khứ B2-06, không phải lời trách.
3. "Đáng lẽ phải" → had to. Had to nghĩa là "đã buộc phải", và việc đó thường đã xảy ra. Nếu việc đúng đã không xảy ra, hãy dùng should have.
Đừng nhầm lẫn
should have hay should — should + động từ nguyên mẫu là lời khuyên cho bây giờ hoặc tương lai A2-21; should have + past participle nhìn lại quá khứ.
should have để trách hay should have để dự đoán — Should have còn có nghĩa "việc này được dự kiến, và có lẽ đã xảy ra (hoặc tôi ngạc nhiên vì nó chưa xảy ra)". Ngữ cảnh sẽ quyết định.
could have (cơ hội bị bỏ lỡ) hay could have (phỏng đoán về quá khứ) — could have và might have cũng dùng để đoán điều có thể đã xảy ra. Cách dùng này được dạy trong B2-06.
I should have… hay I wish I had… — Cả hai đều thể hiện sự hối tiếc. I wish I had… được dạy trong B2-04.
Chính tả và phát âm
- Trong tất cả các dạng này, have thường đọc yếu: should have /ˈʃʊdəv/, could have /ˈkʊdəv/, would have /ˈwʊdəv/, might have /ˈmaɪtəv/. Âm /ə/ rất nhẹ và ngắn, theo sau là /v/: răng trên chạm nhẹ môi dưới.
- should bắt đầu bằng /ʃ/ (chu môi, "shh"), không phải /s/ hay "x" của tiếng Việt. should và could chỉ khác nhau ở âm đầu.
- shouldn't have /ˈʃʊdntəv/ — khi nói nhanh, âm t thường không bật hơi hoàn toàn.
- Quá khứ phân từ ở cuối thường có cụm phụ âm: charged /tʃɑːdʒd/, asked /ɑːskt/. Người Việt hay bỏ âm cuối, nên hãy đọc rõ — đó là phần cho biết câu đang nói về quá khứ.
- Đừng bao giờ viết should of, could of, would of, might of. Hãy viết should have hoặc should've.
- Khi trách móc, nhấn mạnh động từ khuyết thiếu: You COULD have told me! You SHOULD have asked.
Quy tắc vàng
should / could / might / would + have + past participle nhìn lại quá khứ và so sánh quá khứ thật với một phiên bản khác: việc đúng (should), việc có thể (could), việc lịch sự (might) hoặc việc bạn sẵn lòng làm (would). Thường thì phiên bản kia đã không xảy ra; với shouldn't have, việc sai đã xảy ra. Và "đáng lẽ phải" là should have, không phải must have hay had to.
Luyện tập
A. Hình thức
Chia động từ với từ cho sẵn trong ngoặc, hoặc viết lại câu.
-
I failed the test. I (should / study) more.
-
You (could / tell) me the meeting was cancelled!
-
I (would / help) you, but I was abroad.
-
My head hurts. I (shouldn't / drink) so much coffee.
-
Viết lại câu, dùng shouldn't have: It was a mistake to eat that third piece of cake.
-
Viết lại câu, dùng should have: It was a mistake not to bring a coat.
B. Ý nghĩa
Trả lời câu hỏi hoặc chọn đáp án đúng.
-
"We could have won." Họ có thắng không? (Yes / No)
-
"I shouldn't have said that." Người nói có nói điều đó không? (Yes / No)
-
Bạn rất muốn có mặt. Chọn đáp án đúng: I … come to your wedding, but I was in hospital.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
Chọn đáp án đúng: You … see a doctor about that cough — go today.
C. Tìm lỗi sai
Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
You should have went to the meeting.
-
She should of asked for directions.
-
It could have been much worse.
-
I would have call you, but my phone was dead.
D. Trong ngữ cảnh
Dùng động từ khuyết thiếu và động từ trong ngoặc để hoàn thành đoạn hội thoại.
Jo: The party was a disaster. I 15 (shouldn't / invite) so many people. The flat was too small.
Max: Yes, and you 16 (should / buy) more food. It finished in an hour!
Jo: I know. And Tim was so rude. He 17 (might / say) thank you, at least.
Max: True. And you 18 (could / ask) me for help! I 19 (would / come) early.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh về những gì đã xảy ra với bạn.
-
Viết về một điều bạn thấy tiếc trong tuần trước, dùng should have hoặc shouldn't have.
-
Một người bạn đã không kể cho bạn biết về một buổi hòa nhạc rất hay. Viết một lời trách với could have.
-
Viết một câu về việc bạn đã sẵn lòng làm nhưng không làm được.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
B1-07 Câu điều kiện loại 3 (Third Conditional): If I had known… If I (know) about the traffic, I would have taken the train.
-
A2-21 Cách dùng should và ought to: đưa ra lời khuyên trong tiếng Anh I think you ___ talk to your boss about it. …
-
A2-16 Thì hiện tại hoàn thành nói về trải nghiệm: Have you ever…? (Present Perfect) Have you ever (break) a bone?
-
B1-08 Câu ước ở hiện tại với I wish và If only (Present Wishes) I wish I (can) speak Japanese.
Đáp án
A. Hình thức
- should have studied / should've studied
- could have told / could've told
- would have helped / 'd have helped / would've helped
- shouldn't have drunk / should not have drunk
- I shouldn't have eaten that third piece of cake.
- I should have brought a coat. / We should have brought a coat.
B. Ý nghĩa
- No
- Yes
- would have
- should
C. Tìm lỗi sai
- You should have gone to the meeting.
- She should have asked for directions. / She should've asked for directions.
- ✓ It could have been much worse.
- I would have called you, but my phone was dead. / I'd have called you, but my phone was dead.
D. Trong ngữ cảnh
- shouldn't have invited
- should have bought / should've bought
- might have said / might've said
- could have asked / could've asked
- would have come / 'd have come / would've come
E. Đến lượt bạn
- I shouldn't have stayed up so late on Sunday. I should have gone to bed at ten.
- You could have told me about the concert! I would have loved to go.
- I would have helped you move, but I was working all weekend.
F. Ôn tập tổng hợp
- had known / 'd known
- should
- broken
- could
