Should have, could have, might have në anglisht: «duhej ta kisha bërë» dhe «mund të më kishe thënë»
Should Have, Could Have, Might Have
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për keqardhje dhe gabime të së kaluarës (I should have left earlier), për mundësi të humbura (We could have won), të kritikoni të tjerët (You could have told me!) dhe të thoni çfarë ishit gati të bënit (I would have helped, but…).
Ideja kryesore
Pas një ndeshjeje futbolli, lojtarët shikojnë regjistrimin. E ndalojnë videon dhe thonë: Here I should have passed the ball. Here we could have scored. Ndeshja ka mbaruar. Asgjë nuk ndryshon më. Por ata e krahasojnë atë që ndodhi me atë që ishte e drejtë, ose me atë që ishte e mundur.
Kjo është puna e foljes modale + have + past participle. Shikon prapa në të kaluarën dhe e krahason me një version tjetër – zakonisht me një që nuk ndodhi:
- You should have called. → Ishte gjëja e duhur. Nuk e bëre.
- You could have called. → Ishte e mundur. Nuk e bëre.
- I would have called, but… → Isha gati ta bëja. Diçka më pengoi.
Forma është gjithmonë e njëjtë. Folja modale tregon çfarë gjykimi bëni: gjëja e duhur, një gjë e mundur, apo diçka që ishit gati ta bënit. Me I këto fjali shpesh shprehin keqardhje. Me you shpesh kritikojnë.
Shqipja dhe anglishtja
Shqipja ka një ndërtim shumë të ngjashëm: duhet / duhej + të kisha bërë («Duhej ta kisha karikuar telefonin»), mund të + kishe thënë («Mund të më kishe thënë!») dhe do të kisha + pjesore («Do të kisha ardhur, por…»). Këto punojnë si should have, could have dhe would have. Lajm i mirë: edhe në shqip folja e dytë vjen në formën «kisha + pjesore», ashtu si have + past participle.
Por në të folur shpesh e shkurtojmë: «Duhej të studioja më shumë», «Mund të më thoshe!», «Nuk duhej t'ia thosha». Këto forma të shkurtra kthehen lehtë në I had to study, You could tell me, I didn't have to tell him – fjali gramatikore, por me kuptim tjetër. Had to do të thotë që ishte e detyrueshme (dhe zakonisht e bëtë), didn't have to do të thotë «s'kishte nevojë». Për keqardhje dhe kritikë anglishtja do should / shouldn't / could + have + past participle.
| Shqip | Kuptimi | Anglisht |
|---|---|---|
| Duhej ta kisha karikuar telefonin mbrëmë. | e duhura, nuk e bëra | I should have charged my phone last night. |
| Duhej të studioja më shumë. | keqardhje | I should have studied more. |
| Më duhej të punoja deri vonë. | detyrim, e bëra | I had to work late. |
| Nuk duhej të rrinim zgjuar kaq vonë. | gabim, e bëmë | We shouldn't have stayed up so late. |
| Mund të më kishe marrë në telefon! | kritikë | You could have called me! |
| Mund të kishte qenë shumë më keq. | rrezik që nuk ndodhi | It could have been much worse. |
| Do të kisha ardhur në festë, por… | isha gati, diçka më pengoi | I would have come to your party, but… |
| Duhet ta marrësh në telefon. | këshillë për tani | You should call her. |
Shkurt: «duhej ta kisha bërë» = should have + past participle, «mund të më kishe…» = could have + past participle; mos i ktheni «duhej të…» dhe «nuk duhej të…» në had to dhe didn't have to.
Forma
folja modale + have + past participle
| Forma | Kuptimi | Çfarë ndodhi vërtet | Shembull |
|---|---|---|---|
| should have / ought to have | ishte gjëja e duhur | zakonisht: nuk ndodhi | You should have warned me. |
| shouldn't have / ought not to have | ishte gjëja e gabuar | ndodhi | I shouldn't have eaten so much. |
| could have | ishte e mundur | zakonisht: nuk ndodhi | We could have won. |
| might have (kritikë) | do të kishte qenë e sjellshme | nuk ndodhi | You might have said thank you! |
| would have | isha gati | nuk ndodhi | I would have helped, but I was away. |
Mohore dhe pyetje
| Shembull | |
|---|---|
| Mohore | You shouldn't have said that. / We couldn't have done more. |
| Pyetje | Should I have told her? / What could we have done? |
| Përgjigje të shkurtra | Should I have called? — Yes, you should (have). / No, you shouldn't (have). |
Format e shkurtra dhe format e dobëta (në të folur)
| Në shkrim | Si tingëllon shpesh |
|---|---|
| should have / should've | /ˈʃʊdəv/ |
| could have / could've | /ˈkʊdəv/ |
| would have / would've | /ˈwʊdəv/ |
| shouldn't have | /ˈʃʊdntəv/ |
Përdorimi
1Should have – keqardhje dhe kritikë
Përdorni should have për gjënë e duhur që nuk ndodhi, dhe shouldn't have për gjënë e gabuar që ndodhi. Me I ose we shpreh keqardhje; me you ose me të tjerët, kritikë. Ought to have do të thotë njësoj, por është më e rrallë dhe më zyrtare.
2Could have – një mundësi që nuk u përdor
Përdorni could have për diçka që ishte e mundur, por nuk ndodhi: një rast i humbur, ose një rrezik që nuk u bë realitet.
3Could have dhe might have – kritikë me inat
Me you, could have shpesh do të thotë «e kishe mundësinë dhe nuk e shfrytëzove». Might have përdoret njësoj, sidomos në anglishten britanike, kur dikush nuk bëri diçka të sjellshme ose të mirë. Theksoni foljen modale.
4Would have – isha gati, por diçka e pengoi
Përdorni would have për të thënë që ishit gati ose kishit në plan të bënit diçka, por diçka ju pengoi. Shpesh vjen me but ose me një pjesë me if B1-07.
5Pyetje për zgjedhjet e së kaluarës
Përdorni should I have…? dhe what could I have…? për të pyetur për zgjedhjen e duhur ose për mundësi të tjera.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Duhej të…» → had to. Kur kthehemi nga pushimet dhe gjejmë bimët të thara, themi: «Duhej t'i ujisja domatet para se të nisesha». «Duhej» është e pakryera e «duhet», prandaj del I had to. Por had to do të thotë «isha i detyruar» – dhe zakonisht e bëtë. Për keqardhje: should have + past participle.
2. «Mund të më thoshe!» → You could tell me! Shoqja shkoi në karaoke pa ju: «Mund të më ftoje edhe mua, Elira! Ma do zemra karaoken». Në shqip forma e shkurtër «mund të më ftoje» flet për të kaluarën. Në anglisht You could invite me flet për tani ose të ardhmen. Për një rast të humbur: could have + past participle.
3. «Nuk duhej t'ia thosha» → didn't have to. «Nuk duhej ta lyeja dhomën me të kuqe. Tani duket shumë e errët». «Nuk duhej» në shqip është edhe «ishte gabim», edhe «s'kishte nevojë». I didn't have to do të thotë vetëm «s'kishte nevojë». Për një gabim që e bëtë: shouldn't have.
4. «Duhet ta kishe parë» → should had. «Duhet t'i kishe parë oraret e tragetit para se të niseshim për në Sarandë». Te «ta kishe parë» shqipja ka «kishe», prandaj del had. Pas should anglishtja do gjithmonë have, për çdo vetë.
Mos i ngatërroni
should have apo should – should + forma bazë jep këshillë për tani ose për të ardhmen A2-21; should have + past participle shikon prapa. Në shqip: «duhet ta marrësh» apo «duhej ta kishe marrë».
should have për kritikë apo should have për pritje – Should have mund të thotë edhe «kjo pritej, dhe ndoshta ka ndodhur (ose çuditem që nuk ka ndodhur)». Vendos konteksti.
could have (rast i humbur) apo could have (hamendje për të kaluarën) – could have dhe might have mund të hamendësojnë edhe çfarë ndoshta ndodhi. Ky përdorim mësohet te B2-06.
I should have… apo I wish I had… – Të dyja shprehin keqardhje. I wish I had… mësohet te B2-04.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- have në të gjitha këto forma zakonisht është e dobët: should have /ˈʃʊdəv/, could have /ˈkʊdəv/, would have /ˈwʊdəv/, might have /ˈmaɪtəv/. Zanorja /ə/ është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj këto forma të dobëta ju vijnë lehtë. Në should, could, would shkronja l nuk shqiptohet.
- shouldn't have /ˈʃʊdntəv/: mes d dhe n nuk ka zanore – mos shtoni «ë». Në të folur të shpejtë t shpesh nuk lëshohet plotësisht.
- Mos shkruani kurrë should of, could of, would of, might of. Meqë shqipen e shkruajmë si e dëgjojmë, ky gabim është tundues; shkruani should have ose should've.
- Për kritikë, theksoni foljen modale: You COULD have told me! You SHOULD have asked.
Rregulli i artë
should / could / might / would + have + past participle shikon prapa dhe e krahason të kaluarën reale me një version tjetër: gjënë e duhur (should), një gjë të mundur (could), një gjë të sjellshme (might) ose diçka që ishit gati ta bënit (would). Zakonisht ai version tjetër nuk ndodhi; me shouldn't have, gjëja e gabuar ndodhi.
Ushtrime
A. Forma
Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur ose rishkruani fjalitë.
-
I failed the test. I (should / study) more.
-
You (could / tell) me the meeting was cancelled!
-
I (would / help) you, but I was abroad.
-
My head hurts. I (shouldn't / drink) so much coffee.
-
Rishkruajeni me shouldn't have: It was a mistake to eat that third piece of cake.
-
Rishkruajeni me should have: It was a mistake not to bring a coat.
B. Kuptimi
Përgjigjuni ose zgjidhni sipas kuptimit.
-
"We could have won." A fituan?
-
"I shouldn't have said that." A e tha folësi?
-
Doja shumë të isha aty. Zgjidhni: I … come to your wedding, but I was in hospital.in hospital (UK); in the hospital (US)
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: You … see a doctor about that cough — go today.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
You should have went to the meeting.
-
She should of asked for directions.
-
It could have been much worse.
-
I would have call you, but my phone was dead.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Përdorni foljet modale dhe foljet në kllapa.
Jo: The party was a disaster. I 15 (shouldn't / invite) so many people. The flat was too small.
Max: Yes, and you 16 (should / buy) more food. It finished in an hour!
Jo: I know. And Tim was so rude. He 17 (might / say) thank you, at least.
Max: True. And you 18 (could / ask) me for help! I 19 (would / come) early.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani për një gjë që ju vjen keq nga java e kaluar, me should have ose shouldn't have.
-
Një shok nuk ju tha për një koncert të mrekullueshëm. Shkruani një kritikë me could have.
-
Shkruani një fjali për diçka që ishit gati ta bënit, por nuk mundët.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-07 Third Conditional në anglisht: «po ta kisha ditur…» i shpjeguar në shqip If I (know) about the traffic, I would have taken the train.
-
A2-21 Should dhe Ought To: si të jepni këshilla në anglisht I think you ___ talk to your boss about it. …
-
A2-16 Present Perfect për përvojat: Have you ever…? – shpjeguar në shqip Have you ever (break) a bone?
-
B1-08 I wish dhe If only në anglisht: dëshirat për të tashmen, wish apo hope I wish I (can) speak Japanese.
Përgjigjet
A. Forma
- should have studied / should've studied
- could have told / could've told
- would have helped / 'd have helped / would've helped
- shouldn't have drunk / should not have drunk
- I shouldn't have eaten that third piece of cake.
- I should have brought a coat. / We should have brought a coat.
B. Kuptimi
- No
- Yes
- would have
- should
C. Gjeni gabimin
- You should have gone to the meeting.
- She should have asked for directions. / She should've asked for directions.
- ✓ It could have been much worse.
- I would have called you, but my phone was dead. / I'd have called you, but my phone was dead.
D. Në kontekst
- shouldn't have invited
- should have bought / should've bought
- might have said / might've said
- could have asked / could've asked
- would have come / 'd have come / would've come
E. Radha juaj
- I shouldn't have stayed up so late on Sunday. I should have gone to bed at ten.
- You could have told me about the concert! I would have loved to go.
- I would have helped you move, but I was working all weekend.
F. Përsëritje e përzier
- had known / 'd known
- should
- broken
- could
