Have Something Done azərbaycanca: «saçımı kəsdirdim» ingiliscə necə deyilir?
Have Something Done: Causatives
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz başqasının sizin üçün bir iş gördüyünü (I had my hair cut) deyə, have və get sözlərini istənilən zamanda işlədə, başınıza gələn xoşagəlməz hadisələrdən danışa (I had my phone stolen) və kiməsə bir iş gördürdüyünüzü və ya onu razı saldığınızı (have someone do / get someone to do) bildirə biləcəksiniz.
Əsas fikir
I cut my hair və I had my hair cut cümlələrini müqayisə edin. Birincidə qayçını siz tutursunuz. İkincidə isə bərbər kreslosunda oturursunuz, işi başqası görür. Nəticə eynidir, saç qısalıb, amma hərəkəti edən adam fərqlidir.
Causative quruluşu başqasının sizin üçün gördüyü işlər üçündür, adətən siz onu təşkil etdiyiniz və ya pulunu ödədiyiniz üçün: təmir, xidmət, çatdırılma. Quruluş əşyanı mərkəzə qoyur, hərəkəti isə ondan sonra: have + əşya + onunla görülən iş. Məchul növ kimi (B1-11) işi kimin gördüyünü adətən demir: bu, ya aydındır (usta, diş həkimi), ya da vacib deyil.
Eyni quruluş sizin istəyiniz olmadan başınıza gələn hadisələri də təsvir edə bilər: I had my bike stolen. Burada have sizin bunu təşkil etdiyinizi demir. Bu, sadəcə başınıza gəldiyini bildirir.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Burada sizin üçün çox yaxşı xəbər var: azərbaycan dilində də bunun üçün xüsusi forma var, icbar növ. «Saçımı kəsdirdim», «maşını təmir etdirdim», «evi rənglətdik» cümlələri ingiliscədəki I had my hair cut, I had my car repaired, We had the house painted cümlələrinə çox yaxşı uyğun gəlir. Fərq ondadır ki, azərbaycancada bu məna feilin içindəki şəkilçidədir (-dır / -dir, -t və s.), ingiliscədə isə ayrıca söz və söz sırası lazımdır: have + əşya + üçüncü forma.
Amma iki yerdə diqqətli olun. Birincisi, icbar şəkilçisini «məcbur etmək» kimi başa düşüb make sözünü işlətmək asandır: I made my car repair ❌. İngiliscədə xidmət üçün have / get lazımdır. İkincisi, başınıza gələn pis hadisəni azərbaycancada məchul növlə və ya «-dılar» ilə deyirik: «Telefonum oğurlandı», «Qatarda telefonumu oğurladılar». İngiliscədə My phone was stolen də düzgündür, amma çox vaxt I had my phone stolen deyilir. Bir də: danışıqda «Saçımı kəsdim» deyib bərbərə getdiyimizi də nəzərdə tuturuq; ingiliscədə I cut my hair adətən «özüm kəsdim» deməkdir.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Saçımı kəsdirdim. | usta kəsib | I had my hair cut. |
| Saçımı kəsdim. | özüm kəsdim (danışıqda bəzən bərbərdə də) | I cut my hair. |
| Maşınımı təmir etdirməliyəm. | xidmət | I need to get my car repaired. |
| Yataq otağını rənglətdim. | usta rəngləyib | I had the bedroom painted. |
| Qatarda telefonumu oğurladılar. / Telefonum oğurlandı. | xoşagəlməz hadisə | I had my phone stolen on the train. |
| Müəllim şagirdlərə inşalarını yenidən yazdırdı. | kiməsə iş gördürmək | The teacher had the students rewrite their essays. |
| Uşaqlara tərəvəzlərini yedirə bilmədim. | razı salmaq | I couldn't get the kids to eat their vegetables. |
Quruluş
have / get + obyekt + üçüncü forma
| Mübtəda | have / get | Obyekt | Üçüncü forma | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Müxtəlif zamanlarda — yalnız have / get dəyişir
| Zaman | Nümunə |
|---|---|
| Present Simple | I have my teeth checked every six months. |
| Present Continuous | We're having the windows cleaned today. |
| Past Simple | She had her bag repaired. |
| Present Perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| gələcək (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| modal feil | You should get that tooth looked at. |
| -ing forması | I hate having my photo taken. |
İnkar və sual — burada have əsas feildir, ona görə do / does / did işlədin:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Qəlib | Mənası | Nümunə |
|---|---|---|
| have + şəxs + feilin əsas forması | kimdənsə xahiş etmək və ya tapşırmaq (çox vaxt onun işidir) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + şəxs + to + məsdər | razı salmaq və ya təşkil etmək | I finally got my son to tidy his room. |
İstifadə
1Have something done: xidmətlər
Bir peşəkarın sizin üçün bir iş görməsini təşkil edəndə have + obyekt + üçüncü forma işlədin. Azərbaycancada burada çox vaxt icbar növ işlənir: «kəsdirmək», «yoxlatmaq», «yudurmaq».
2Get something done: qeyri-rəsmi və zəhmətlə
Get + obyekt + üçüncü forma eyni mənadadır, amma daha qeyri-rəsmidir və danışıqda çox işlənir. Bəzən zəhməti və ya nəhayət bir işin öhdəsindən gəlməyi bildirir. İşi özünüz görəndə də işlənir: onda «başa çatdırmaq» deməkdir.
3Bütün zamanlarda və formalarda
Causative quruluşu bütün zamanlarda, modal feillərdən sonra və -ing formasında işlənir. Yalnız have / get dəyişir; üçüncü forma eyni qalır.
4Xoşagəlməz hadisələr: sizin başınıza gələnlər
Eyni quruluş başınıza gələn, sizin təşkil etmədiyiniz xoşagəlməz hadisəni də təsvir edir. have işlədin; qeyri-rəsmi danışıqda get də mümkündür. Azərbaycancada burada icbar növ yox, məchul növ və ya «-dılar» işlənir.
5Have someone do / get someone to do
İşi görən şəxsi demək üçün have + şəxs + feilin əsas forması (tapşırıq, çox vaxt bu, həmin adamın işidir) və ya get + şəxs + to + məsdər (razı salmaq və ya təşkil etmək) işlədin. Have someone do xüsusilə Amerika ingiliscəsində çox işlənir.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. İcbar şəkilçisi → make. «Maşınımı təmir etdirdim» cümləsindəki «-dir» şəkilçisi «məcbur etmək» kimi başa düşülür və make işlənir. Amma xidmət üçün ingiliscədə have / get + obyekt + üçüncü forma lazımdır.
2. «Rəşada yoxlatdım» → make … to. Azərbaycancada işi görən şəxs yönlük halda gəlir («Rəşada yoxlatdım»), feil isə icbar növdə olur. Sözbəsöz tərcümədə make və to yanaşı gəlir. Xahiş və ya razı salmaq üçün get + şəxs + to + məsdər, tapşırıq üçün have + şəxs + feilin əsas forması işlədin; make isə məcbur etmək deməkdir.
3. Söz sırası: «Şəkidəki evimizi rənglətdik». Azərbaycancada feil cümlənin sonunda olduğu üçün ingiliscədə üçüncü formanı had sözündən dərhal sonra qoymaq asandır. Belə alınan cümlə Past Perfect olur: «özümüz rəngləmişdik».
4. «Qulağımı deşdim» → I pierced my ears. Danışıqda icbar növü atıb «saçımı kəsdim», «qulağımı deşdim» deyirik, amma bunu ustanın etdiyini nəzərdə tuturuq. İngiliscədə I pierced my ears «özüm deşdim» kimi başa düşülür.
Qarışdırmayın
I did it və I had it done — işi kim görüb? Azərbaycancada da fərq var: «rənglədim» və «rənglətdim».
had something done (causative) və had done (Past Perfect) — söz sırası hər şeyi dəyişir. B1-03 dərsinə baxın.
get someone to do və make / let someone do — get = razı salmaq, make = məcbur etmək, let = icazə vermək. B1-18 dərsinə baxın.
had something stolen və got stolen — I had my car stolen (causative: diqqət məndədir) və My car got stolen (get ilə məchul növ: diqqət maşındadır). Get ilə məchul növ B2-13 dərsində öyrədilir.
Yazılış və tələffüz
- Vurğu adətən have sözünə yox, obyektə və üçüncü formaya düşür: I had my HAIR CUT.
- Burada have əsas feildir, ona görə qısaldılmır: I've had my car repaired düzgündür (birinci have köməkçi feildir), amma I've my car repaired yox.
- -ed sonluğu: kar səslərdən sonra /t/ (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), t və d səslərindən sonra /ɪd/ (painted, mended: bir heca artır), digər cingiltili səslərdən sonra /d/ (repaired, cleaned). /t/ və /d/ hallarında sait artırmayın: fixed bir hecadır.
- Söz sonundakı /d/ səsini karlaşdırmayın: repaired sözünün sonunda /d/ səsi var, /t/ yox.
- Causative quruluşda işlənən bir çox feilin üçüncü forması qaydasızdır: cut, done, made, taken, stolen, sewn. dyed (boyanmış) və died (ölmüş) sözlərinin yazılışına diqqət edin: eyni səslənirlər, /daɪd/.
Qızıl qayda
İşi sizin üçün başqası görür və ya bu, başınıza gəlir: have / get + obyekt + üçüncü forma. Şəxsi demək üçün: have someone do, get someone to do. Azərbaycancadakı icbar növ («kəsdirdim», «təmir etdirdim») = have / get … done, make yox.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki sözlərlə düzgün formanı yazın və ya cümləni yenidən yazın.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Causative quruluşla yenidən yazın: A mechanic is servicing my car.
-
get ilə yenidən yazın: A photographer will take our wedding photos.
B. Məna
Düzgün formanı seçin və ya suala cavab verin.
-
Düzgün cavabı seçin: I'll get my sister … me move.
-
Düzgün cavabı seçin: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." İşi kim görüb? …
-
"I had cleaned my suit." İşi kim görüb? …
-
Hansı cümlə xoşagəlməz hadisəni təsvir edir?
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Mətndə
Hər yerə bir söz və ya mötərizədəki feilin düzgün formasını yazın.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Sizin növbəniz
Özünüz haqqında ingiliscə yazın.
-
Peşəkarların sizin üçün mütəmadi gördüyü iki iş haqqında yazın.
-
get someone to do ilə kimdənsə sizin üçün etməsini istədiyiniz bir iş haqqında yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-18 Want Him To, Make Him Do, Let Him Do azərbaycanca: «istəyirəm ki, …», məcbur etmək və icazə vermək My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Passive Voice bütün zamanlarda: is being done, has been done, must be done azərbaycanca The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle Clauses azərbaycanca: Feeling tired, After leaving, Having finished (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, Needn't Have, Be Supposed To azərbaycanca: öhdəlik və zərurət ətraflı We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Cavablar
A. Quruluş
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Məna
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Səhvi tapın
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Mətndə
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Sizin növbəniz
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Qarışıq təkrar
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
