Məchul növ azərbaycanca: to be done, being done, get done və needs cleaning
More Passives: Being Done, To Be Done, Get Done
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz məchul növü (passive) to + məsdər və ya -ing forması tələb edən feillərdən sonra işlədə (want to be promoted, hate being told), iki obyektli feillərdən və ön sözlü feillərdən məchul cümlə qura, qeyri-rəsmi get ilə məchul növü işlədə və needs cleaning kimi ifadələri başa düşə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Məchul növü bütün zamanlarda artıq bilirsiniz: is done, was done, has been done (B1-11 dərsinə baxın). Amma ingilis qrammatikasının çox hissəsi başqa feillərdən sonra baş verir: I want to…, I hate …ing. Bəs istədiyiniz və ya xoşlamadığınız şeyi özünüz etmirsinizsə, o, sizin başınıza gəlirsə?
Onda məchul növ sadəcə həmin yerə keçir. Qayda dəyişmir: be + üçüncü forma. Yalnız be yerə uyğun şəkil alır: to + məsdər tələb edən feillərdən sonra to be + üçüncü forma, -ing forması tələb edən feillərdən və ön sözlərdən sonra isə being + üçüncü forma.
B1-11 dərsindəki səyahət adapterini xatırlayırsınız? Üçüncü forma şarj cihazıdır: heç vaxt dəyişmir. İndi adapter, yəni be, təkcə yeni zamanlara yox, yeni rozetkalara da uyğunlaşır. I want to promote → I want to be promoted. I hate telling → I hate being told.
İngilis dilində məchul növün ikinci, daha qeyri-rəsmi köməkçi feili də var: get. She got promoted cümləsi She was promoted cümləsindən daha çox hadisə kimi səslənir: dəyişiklik, çox vaxt qəfil və ya gözlənilməz.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Burada sizin üçün yaxşı xəbər var: azərbaycan dilində məchul növün məsdəri də, isim forması da var. «Komandaya seçilmək istəyirəm» = I want to be chosen for the team; «Toya dəvət olunmaq çox xoş olardı» = I'd love to be invited to the wedding; «Gözlədilməyi heç kim sevmir» = Nobody likes being kept waiting. Yəni «-ılmaq / -ilmək» və «olunmaq» ingiliscədəki to be done və being done ilə yaxşı uyğun gəlir.
Amma üç yerdə fərq böyükdür. Birincisi, azərbaycancada iki obyektli feillərdə şəxs həmişə yönlük halda qalır: «Mənə hədiyyə verildi». «Mən hədiyyə verildim» demirik. İngiliscədə isə ən təbii variant məhz şəxsi mübtəda etməkdir: I was given a present. İkincisi, azərbaycancada «baxmaq», «qulaq asmaq», «gülmək» kimi feillər hal şəkilçisi ilə işlənir və bu şəkilçi isimdə qalır: «Uşağa baxılır». İngiliscədə isə ön söz feilə bağlıdır və məchul cümlədə də feildən dərhal sonra gəlir: The baby is being looked after. Üçüncüsü, azərbaycancada çox vaxt mübtədasız məlum forma işlədirik: «Pəncərələri silmək lazımdır», «Mənə dedilər». İngiliscədə burada məchul növ və ya need + -ing lazımdır. Ayrıca get ilə məchul növ isə azərbaycancada yoxdur; onun mənasını «tıxacda qaldıq», «xəsarət aldı», «işə götürüldü» kimi sözlərlə veririk.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Komandaya seçilmək istəyirəm. | to + məsdər yerində məchul | I want to be chosen for the team. |
| Ona nə edəcəyini deyəndə acığı gəlir. | -ing yerində məchul (azərbaycancada məlum forma) | She hates being told what to do. |
| Mənə noutbuk verdilər. | şəxs yönlük halda | I was given a laptop. |
| Körpəyə nənəsi baxır. | ön sözlü feil | The baby is being looked after by her grandmother. |
| İki saat tıxacda qaldıq. | gözlənilməz hadisə | We got stuck in traffic for two hours. |
| Pəncərələri silmək lazımdır. | məchul məna | The windows need cleaning. |
Quruluş
Məchul məsdər və məchul -ing forması
| Yer | Məlum növ | Məchul növ |
|---|---|---|
| feil + to + məsdər | I want to invite them. | I want to be invited. |
| need + to + məsdər | We need to check the data. | The data needs to be checked. |
| feil + -ing | I hate telling people what to do. | I hate being told what to do. |
| ön söz + -ing | She's afraid of forgetting them. | She's afraid of being forgotten. |
| inkar | — | I'd prefer not to be disturbed. / He's used to not being noticed. |
Perfect formaları da var: to have been done (The painting is thought to have been stolen) B2-12 dərsində, having been done (Having been warned, we…) isə C1-07 dərsində öyrədilir.
İki obyektli feillər (give, send, offer, show, tell, teach, lend, pay, promise, award) — məlum növdəki qəlib A2-15 dərsindədir
| Məlum növ | Məchul növ: şəxs mübtədadır (daha çox işlənir) | Məchul növ: əşya mübtədadır |
|---|---|---|
| They gave me a present. | I was given a present. | A present was given to me. |
| The bank offered her a loan. | She was offered a loan. | A loan was offered to her. |
Ön sözlü feillər — ön söz feildən dərhal sonra qalır
| Məlum növ | Məchul növ |
|---|---|
| Someone is looking after the baby. | The baby is being looked after. |
| Nobody has dealt with the complaint. | The complaint hasn't been dealt with. |
| People laughed at him. | He was laughed at. |
Get ilə məchul növ
| Zaman | Nümunə |
|---|---|
| Past Simple | She got hired last week. |
| Present Perfect | Our flight has got cancelled. (UK) / Our flight has gotten cancelled. (US) |
| gələcək | You'll get hurt. |
| to + məsdər yerində | I don't want to get caught in the rain. |
| sual / inkar | Did he get paid? He didn't get invited. |
Need + -ing (məchul məna)
| Forma | Mənası |
|---|---|
| The car needs washing. | = The car needs to be washed. |
İstifadə
1Məchul məsdər: to be + üçüncü forma
To + məsdər tələb edən feillərdən, sifətlərdən və isimlərdən sonra, mübtəda hərəkəti özü etmirsə, onu qəbul edirsə, to be done işlədin. Azərbaycancadakı «seçilmək», «imzalanmalıdır», «görüləsi» formaları burada yaxşı uyğun gəlir.
2Məchul -ing forması: being + üçüncü forma
-ing forması tələb edən feillərdən (B1-17 dərsinə baxın) və ön sözlərdən sonra (B1-19 dərsinə baxın) being done işlədin. Azərbaycancada burada çox vaxt «-anda», «-masından» kimi məlum formalar deyirik («deyəndə acığı gəlir»), ona görə məchul mənanı özünüz görməlisiniz.
Bəzi feillər, məsələn like, love, hate və can't stand, hər iki qəliblə işlənir: She can't stand being interrupted / She can't stand to be interrupted.
3İki obyektli feillər
give, send, offer, show, tell və pay kimi feillərin bir şəxs, bir də əşya obyekti var. Hər ikisi mübtəda ola bilər, amma ingilis dili adətən şəxsi seçir, çünki söhbət çox vaxt insandan gedir. Əşya mübtəda olanda to + şəxs işlədin. Azərbaycancada şəxs məchul cümlədə də yönlük halda qalır («mənə verildi»), ingiliscədə isə mübtəda olur: I was given.
4Ön sözlü feillər məchul növdə
Feilə ön söz lazımdırsa (look after, deal with, talk about, rely on), ön sözü üçüncü formadan dərhal sonra saxlayın, hətta cümlənin sonunda olsa belə. Azərbaycancada bu işi isimdəki hal şəkilçisi görür («körpəyə», «müraciətinizə»), ona görə ön sözü unutmaq asandır.
5Get ilə məchul növ
Qeyri-rəsmi danışıqda və yazıda get + üçüncü forma işlədin, xüsusən dəyişikliklər və gözlənilməz və ya arzuolunmaz hadisələr üçün (get hurt, get stuck, get lost, get fired), həmçinin insanın öz hərəkətlərinin nəticəsində başına gələnlər üçün (get promoted, get paid). Get vəziyyətə yox, hadisəyə diqqət yönəldir. Rəsmi yazıda be feilinə üstünlük verin.
6Need + -ing məchul mənada
need sözündən sonra -ing forması məchul məna verə bilər: needs cleaning = needs to be cleaned. Bu, həm Britaniya, həm də Amerika ingiliscəsində işlənir; amerikalılar çox vaxt needs to be cleaned da deyir. Bəzi bölgələrdə (məsələn, Şotlandiyada, ABŞ-ın bəzi yerlərində) needs cleaned deyilir, amma bu, standart deyil. Eyni mənada want + -ing (The car wants washing) qeyri-rəsmidir və yalnız Britaniyada işlənir. Need + -ing və need + to fərqi B2-16 dərsində təkrarlanır. Azərbaycancada burada adətən «-maq lazımdır» deyirik.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «-maq lazımdır» → need to + məlum məsdər. Azərbaycancada «Hasarı rəngləmək lazımdır», «Sənədləri tərcümə etmək lazımdır» cümlələrində işi kimin görəcəyi deyilmir və feil məlum formadadır. Bunu sözbəsöz çevirəndə əşya mübtəda olur və elə çıxır ki, hərəkəti o özü edir. Əşya hərəkəti qəbul edirsə, need + -ing və ya need to be + üçüncü forma işlədin.
2. «Bizə … öyrədilmədi» → To us… . Azərbaycancada iki obyektli feillərdə şəxs məchul cümlədə də yönlük halda qalır: «Bizə ilin sonunda mükafat vəd olundu». Bu sıranı ingiliscəyə köçürəndə cümlə to ilə başlayır və mübtədasız qalır. İngiliscədə şəxsi mübtəda edin.
3. Hal şəkilçisi isimdə, ön söz yox. «Leylanın fikrinə heç qulaq asılmadı», «Şəkidəki köhnə karvansaraya yaxşı baxılır» cümlələrində «-a / -ə» isimdədir, feildən sonra heç nə qalmır. İngiliscədə isə ön söz feilin bir hissəsidir və məchul növdə də feildən sonra durur.
Qarışdırmayın
get ilə məchul növ və get something done — Causative quruluşda get ilə üçüncü forma arasında obyekt durur: başqası sizin əşyanız üzərində iş görür (B2-11 dərsinə baxın). Get ilə məchul növdə ortada obyekt yoxdur: mübtədanın özü hərəkəti qəbul edir. Azərbaycancada da fərq aydındır: icbar növ («təmir etdirdim») və məchul növ («zədələndi»).
being done və been done — being -ing formasıdır (davam edən hərəkət, feillərdən və ön sözlərdən sonra); been isə be feilinin üçüncü formasıdır və have sözündən sonra gəlir. B1-11 dərsinə baxın.
needs doing və needs to do — needs + -ing qəlibində mübtəda hərəkəti qəbul edir. needs to do qəlibində isə hərəkəti mübtəda özü edir.
Yazılış və tələffüz
- to be danışıqda adətən zəif deyilir: /tə bi/. Tez, qeyri-rəsmi danışıqda want to be çox vaxt «wanna be» kimi eşidilir, amma standart yazıda belə yazılmır.
- being iki hecadır: /ˈbiːɪŋ/. Onu bir hecaya endirməyin. Sondakı /ŋ/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin arxası yumşaq damağa qalxır, hava burundan çıxır, sonda ayrıca «q» səsi deyilmir.
- been /biːn/ və ya zəif /bɪn/ (UK), adətən /bɪn/ (US). Azərbaycan dilində uzun və qısa sait fərqi yoxdur, amma being /ˈbiːɪŋ/ sözündəki uzun /iː/ səsi ilə zəif been /bɪn/ arasındakı fərqi eşitmək faydalıdır.
- Present Perfect formasında got və gotten: has got cancelled (UK), has gotten cancelled (US).
- -ed sonluğu samitdən əvvəl asanlıqla itir: to be asked for /tə bi ˈɑːskt fə/ (UK), /tə bi ˈæskt fər/ (US). Diqqətli danışıqda t səsini aydın deyin; sözün sonuna sait artırmayın.
Qızıl qayda
Məchul növ hər yerdə be + üçüncü forma deməkdir, sadəcə be sözünü yerə uyğunlaşdırın: to + məsdər tələb edən feillərdən sonra to be done, -ing forması tələb edən feillərdən və ön sözlərdən sonra being done. Qeyri-rəsmi hadisə və dəyişikliklər üçün get done işlədin. Azərbaycancadakı «mənə verdilər» = I was given; «uşağa baxılır» = is being looked after, ön söz qalır.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki feilin düzgün formasını yazın və ya cümləni yenidən yazın.
-
I'd love (invite) to the wedding.
-
She can't stand (interrupt).
-
Məchul növə çevirin (He ilə başlayın): They offered him a new contract.
-
Məchul növə çevirin (look after işlədin): Someone is taking care of the dog.
-
Məchul növə çevirin (We ilə başlayın): The company sent us the tickets.
-
get ilə yenidən yazın: She was promoted last month.
B. Məna
Düzgün variantı seçin və ya suala cavab verin.
-
Düzgün cavabı seçin: The kitchen needs ….
-
Düzgün cavabı seçin: I'm afraid of … forgotten.
-
Hər ikisi düzgündür. Hansı daha qeyri-rəsmidir?
-
"The report needs checking." Hərəkəti kim edir? …
-
Düzgün cavabı seçin: The road … repaired, so it's closed today.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
The complaint was dealt quickly.
-
He was got arrested last night.
-
I was explained the rules.
-
I don't like being photographed.
D. Mətndə
Mötərizədəki sözlərlə düzgün formanı yazın və ya bir söz yazın.
Ola: How's the new job?
Tom: Great! On my first day I 16 (give) a laptop and a phone. And I've already 17 (invite) to the team dinner.
Ola: Nice! Is your boss OK?
Tom: Yes, but she hates 18 (interrupt) in meetings — I learned that fast!
Ola: Ha! And your car? It 19 (need / fix) last month.
Tom: It still does. And yesterday I 20 (get / stuck) in traffic for an hour because of it.
Ola: You need to have it looked 21 soon.
E. Sizin növbəniz
Özünüz haqqında ingiliscə yazın.
-
Başqalarının sizə etdiyi və sizin xoşunuza gələn və ya gəlməyən bir şey haqqında being + üçüncü forma ilə yazın.
-
Evinizdə görülməli olan bir iş haqqında needs + -ing ilə yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-11 Passive Voice bütün zamanlarda: is being done, has been done, must be done azərbaycanca A new hospital (build) next year.
-
A2-15 Give Me the Book, Give It to Me azərbaycanca: iki tamamlıqlı feillər, to və for Can you explain ___ ? …
-
B2-12 It Is Said That və He Is Said To azərbaycanca: «deyilir ki», «güman edilir ki» ingiliscə The thieves are believed (escape) by boat last week.
-
B2-11 Have Something Done azərbaycanca: «saçımı kəsdirdim» ingiliscə necə deyilir? I need to (have / my car / service).
Cavablar
A. Quruluş
- to be invited
- being interrupted / to be interrupted
- He was offered a new contract.
- The dog is being looked after.
- We were sent the tickets.
- She got promoted last month.
B. Məna
- cleaning
- being
- We got caught in the rain.
- someone else
- is being
C. Səhvi tapın
- The complaint was dealt with quickly.
- He got arrested last night. / He was arrested last night.
- The rules were explained to me.
- ✓ I don't like being photographed.
D. Mətndə
- was given / got given
- been invited / got invited / gotten invited
- being interrupted / to be interrupted
- needed fixing / needed to be fixed
- got stuck
- at / over
E. Sizin növbəniz
- I love being surprised, but I hate being kept waiting.
- My bike needs fixing, and the kitchen walls need painting.
F. Qarışıq təkrar
- will be built / is going to be built
- it to me
- to have escaped
- have my car serviced
