SlowingoQrammatika
B2 14 / 30

Məchul növ azərbaycanca: to be done, being done, get done və needs cleaning

More Passives: Being Done, To Be Done, Get Done

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz məchul növü (passive) to + məsdər və ya -ing forması tələb edən feillərdən sonra işlədə (want to be promoted, hate being told), iki obyektli feillərdən və ön sözlü feillərdən məchul cümlə qura, qeyri-rəsmi get ilə məchul növü işlədə və needs cleaning kimi ifadələri başa düşə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Məchul növü bütün zamanlarda artıq bilirsiniz: is done, was done, has been done (B1-11 dərsinə baxın). Amma ingilis qrammatikasının çox hissəsi başqa feillərdən sonra baş verir: I want to…, I hate …ing. Bəs istədiyiniz və ya xoşlamadığınız şeyi özünüz etmirsinizsə, o, sizin başınıza gəlirsə?

Onda məchul növ sadəcə həmin yerə keçir. Qayda dəyişmir: be + üçüncü forma. Yalnız be yerə uyğun şəkil alır: to + məsdər tələb edən feillərdən sonra to be + üçüncü forma, -ing forması tələb edən feillərdən və ön sözlərdən sonra isə being + üçüncü forma.

B1-11 dərsindəki səyahət adapterini xatırlayırsınız? Üçüncü forma şarj cihazıdır: heç vaxt dəyişmir. İndi adapter, yəni be, təkcə yeni zamanlara yox, yeni rozetkalara da uyğunlaşır. I want to promote → I want to be promoted. I hate telling → I hate being told.

İngilis dilində məchul növün ikinci, daha qeyri-rəsmi köməkçi feili də var: get. She got promoted cümləsi She was promoted cümləsindən daha çox hadisə kimi səslənir: dəyişiklik, çox vaxt qəfil və ya gözlənilməz.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Burada sizin üçün yaxşı xəbər var: azərbaycan dilində məchul növün məsdəri də, isim forması da var. «Komandaya seçilmək istəyirəm» = I want to be chosen for the team; «Toya dəvət olunmaq çox xoş olardı» = I'd love to be invited to the wedding; «Gözlədilməyi heç kim sevmir» = Nobody likes being kept waiting. Yəni «-ılmaq / -ilmək» və «olunmaq» ingiliscədəki to be done və being done ilə yaxşı uyğun gəlir.

Amma üç yerdə fərq böyükdür. Birincisi, azərbaycancada iki obyektli feillərdə şəxs həmişə yönlük halda qalır: «Mənə hədiyyə verildi». «Mən hədiyyə verildim» demirik. İngiliscədə isə ən təbii variant məhz şəxsi mübtəda etməkdir: I was given a present. İkincisi, azərbaycancada «baxmaq», «qulaq asmaq», «gülmək» kimi feillər hal şəkilçisi ilə işlənir və bu şəkilçi isimdə qalır: «Uşağa baxılır». İngiliscədə isə ön söz feilə bağlıdır və məchul cümlədə də feildən dərhal sonra gəlir: The baby is being looked after. Üçüncüsü, azərbaycancada çox vaxt mübtədasız məlum forma işlədirik: «Pəncərələri silmək lazımdır», «Mənə dedilər». İngiliscədə burada məchul növ və ya need + -ing lazımdır. Ayrıca get ilə məchul növ isə azərbaycancada yoxdur; onun mənasını «tıxacda qaldıq», «xəsarət aldı», «işə götürüldü» kimi sözlərlə veririk.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Komandaya seçilmək istəyirəm.to + məsdər yerində məchulI want to be chosen for the team.
Ona nə edəcəyini deyəndə acığı gəlir.-ing yerində məchul (azərbaycancada məlum forma)She hates being told what to do.
Mənə noutbuk verdilər.şəxs yönlük haldaI was given a laptop.
Körpəyə nənəsi baxır.ön sözlü feilThe baby is being looked after by her grandmother.
İki saat tıxacda qaldıq.gözlənilməz hadisəWe got stuck in traffic for two hours.
Pəncərələri silmək lazımdır.məchul mənaThe windows need cleaning.

Quruluş

Məchul məsdər və məchul -ing forması

YerMəlum növMəchul növ
feil + to + məsdərI want to invite them.I want to be invited.
need + to + məsdərWe need to check the data.The data needs to be checked.
feil + -ingI hate telling people what to do.I hate being told what to do.
ön söz + -ingShe's afraid of forgetting them.She's afraid of being forgotten.
inkar—I'd prefer not to be disturbed. / He's used to not being noticed.

Perfect formaları da var: to have been done (The painting is thought to have been stolen) B2-12 dərsində, having been done (Having been warned, we…) isə C1-07 dərsində öyrədilir.

İki obyektli feillər (give, send, offer, show, tell, teach, lend, pay, promise, award) — məlum növdəki qəlib A2-15 dərsindədir

Məlum növMəchul növ: şəxs mübtədadır (daha çox işlənir)Məchul növ: əşya mübtədadır
They gave me a present.I was given a present.A present was given to me.
The bank offered her a loan.She was offered a loan.A loan was offered to her.

Ön sözlü feillər — ön söz feildən dərhal sonra qalır

Məlum növMəchul növ
Someone is looking after the baby.The baby is being looked after.
Nobody has dealt with the complaint.The complaint hasn't been dealt with.
People laughed at him.He was laughed at.

Get ilə məchul növ

ZamanNümunə
Past SimpleShe got hired last week.
Present PerfectOur flight has got cancelled. (UK) / Our flight has gotten cancelled. (US)
gələcəkYou'll get hurt.
to + məsdər yerindəI don't want to get caught in the rain.
sual / inkarDid he get paid? He didn't get invited.

Need + -ing (məchul məna)

FormaMənası
The car needs washing.= The car needs to be washed.

İstifadə

1Məchul məsdər: to be + üçüncü forma

To + məsdər tələb edən feillərdən, sifətlərdən və isimlərdən sonra, mübtəda hərəkəti özü etmirsə, onu qəbul edirsə, to be done işlədin. Azərbaycancadakı «seçilmək», «imzalanmalıdır», «görüləsi» formaları burada yaxşı uyğun gəlir.

Everyone wants to be listened to.
Hər kəs istəyir ki, onu dinləsinlər.
azərbaycancada məlum forma; ingiliscədə to be listened to, to sonda qalır
These forms need to be signed by Friday.
Bu blanklar cümə gününə qədər imzalanmalıdır.
«imzalanmalıdır» → need to be signed
I'm hoping to be chosen for the team.
Ümid edirəm ki, komandaya seçiləcəyəm.
«seçilmək» → to be chosen
The new library is expected to be finished next spring.
Yeni kitabxananın tikintisinin gələn yaz başa çatacağı gözlənilir.
There's a lot of work to be done before the launch.
Təqdimatdan əvvəl görüləsi çox iş var.
«görüləsi» → isim + to be done

2Məchul -ing forması: being + üçüncü forma

-ing forması tələb edən feillərdən (B1-17 dərsinə baxın) və ön sözlərdən sonra (B1-19 dərsinə baxın) being done işlədin. Azərbaycancada burada çox vaxt «-anda», «-masından» kimi məlum formalar deyirik («deyəndə acığı gəlir»), ona görə məchul mənanı özünüz görməlisiniz.

Nobody likes being kept waiting.
Heç kim gözlədilməyi sevmir.
«gözlədilmək» → being kept waiting
She hates being told what to do.
Ona nə edəcəyini deyəndə acığı gəlir.
«deyəndə» məlumdur, amma ona deyirlər → being told; «o» burada qadındır → she
I'm tired of being treated like a child.
Mənimlə uşaq kimi davranmalarından bezmişəm.
ön söz of + being + üçüncü forma
He left the meeting without being noticed.
O, heç kimin gözünə dəymədən iclasdan çıxdı.
without + being noticed; «o» burada kişidir → he
Being invited to the final interview was a nice surprise.
Son müsahibəyə dəvət olunmaq xoş sürpriz idi.
mübtəda kimi: Being invited

Bəzi feillər, məsələn like, love, hate və can't stand, hər iki qəliblə işlənir: She can't stand being interrupted / She can't stand to be interrupted.

3İki obyektli feillər

give, send, offer, show, tell və pay kimi feillərin bir şəxs, bir də əşya obyekti var. Hər ikisi mübtəda ola bilər, amma ingilis dili adətən şəxsi seçir, çünki söhbət çox vaxt insandan gedir. Əşya mübtəda olanda to + şəxs işlədin. Azərbaycancada şəxs məchul cümlədə də yönlük halda qalır («mənə verildi»), ingiliscədə isə mübtəda olur: I was given.

I was given a laptop on my first day.
İlk iş günümdə mənə noutbuk verdilər.
«mənə verdilər» → I was given
We were shown the new equipment by the manager.
Menecer bizə yeni avadanlığı göstərdi.
«bizə» → We were shown
She's been offered a place at university.
Ona universitetdə yer təklif olunub.
«ona … təklif olunub» → She's been offered
Were you told about the change of plan?
Plan dəyişikliyi barədə sizə dedilər?
«sizə dedilər?» → Were you told
The award was given to a young designer from Lagos.
Mükafat Laqosdan olan gənc dizaynerə verildi.
əşya mübtədadır: to + şəxs

4Ön sözlü feillər məchul növdə

Feilə ön söz lazımdırsa (look after, deal with, talk about, rely on), ön sözü üçüncü formadan dərhal sonra saxlayın, hətta cümlənin sonunda olsa belə. Azərbaycancada bu işi isimdəki hal şəkilçisi görür («körpəyə», «müraciətinizə»), ona görə ön sözü unutmaq asandır.

The baby is being looked after by her grandmother.
Körpəyə nənəsi baxır.
«körpəyə baxılır» → is being looked after; her → körpə qızdır
Your request will be dealt with as soon as possible.
Müraciətinizə mümkün qədər tez baxılacaq.
«müraciətinizə baxılacaq» → will be dealt with
This problem has been talked about for years.
Bu problem haqqında illərdir danışılır.
«illərdir» + indiki zaman → has been talked about
I hate being laughed at.
Mənə güləndə acığım gəlir.
«mənə gülürlər» → being laughed at

5Get ilə məchul növ

Qeyri-rəsmi danışıqda və yazıda get + üçüncü forma işlədin, xüsusən dəyişikliklər və gözlənilməz və ya arzuolunmaz hadisələr üçün (get hurt, get stuck, get lost, get fired), həmçinin insanın öz hərəkətlərinin nəticəsində başına gələnlər üçün (get promoted, get paid). Get vəziyyətə yox, hadisəyə diqqət yönəldir. Rəsmi yazıda be feilinə üstünlük verin.

My brother got hired by a tech start-up.
Qardaşımı bir texnologiya startapı işə götürdü.
We got stuck in traffic for two hours.
İki saat tıxacda qaldıq.
«qaldıq» → got stuck
Three people got injured in the accident.
Qəzada üç nəfər xəsarət aldı.
«xəsarət aldı» → got injured
Be careful with that knife — you'll get hurt.
O bıçaqla ehtiyatlı ol, bir yerini kəsərsən.
«-arsan» burada xəbərdarlıqdır → you'll get hurt
Did you get paid for the extra hours?
Əlavə saatlara görə sənə pul verdilər?
«pul verdilər?» → Did you get paid

6Need + -ing məchul mənada

need sözündən sonra -ing forması məchul məna verə bilər: needs cleaning = needs to be cleaned. Bu, həm Britaniya, həm də Amerika ingiliscəsində işlənir; amerikalılar çox vaxt needs to be cleaned da deyir. Bəzi bölgələrdə (məsələn, Şotlandiyada, ABŞ-ın bəzi yerlərində) needs cleaned deyilir, amma bu, standart deyil. Eyni mənada want + -ing (The car wants washing) qeyri-rəsmidir və yalnız Britaniyada işlənir. Need + -ing və need + to fərqi B2-16 dərsində təkrarlanır. Azərbaycancada burada adətən «-maq lazımdır» deyirik.

The windows need cleaning.
Pəncərələri silmək lazımdır.
«silmək lazımdır» → need cleaning, need to clean yox
Your hair needs cutting.
Saçını kəsdirmək lazımdır.
This shirt needs ironing before tomorrow.
Bu köynəyi sabaha qədər ütüləmək lazımdır.
The tyres need to be checked.
Təkərlər yoxlanılmalıdır.
eyni məna, daha neytral; tyre (UK) = tire (US)

Tez-tez edilən səhvlər

❌I want to be promote.
✅I want to be promoted.
be sözündən sonra üçüncü forma işlədin.
❌I hate be told what to do.
✅I hate being told what to do.
hate + -ing qəlibində being + üçüncü forma işlədin.
❌The baby is being looked.
✅The baby is being looked after.
Məchul növdə ön sözü saxlayın.
❌To me was given a present by my aunt.
✅I was given a present by my aunt. və ya A present was given to me by my aunt.
Mübtəda ya şəxs (I), ya da əşya olmalıdır.
❌He was got fired.
✅He got fired. və ya He was fired.
get be sözünün yerini tutur; ikisini birlikdə işlətməyin.
❌The car needs to wash.
✅The car needs washing. və ya The car needs to be washed.
Maşın heç nəyi yumur, hərəkəti o qəbul edir.
❌I was explained the problem.
✅The problem was explained to me.
explain, describe və suggest feillərində şəxs məchul cümlənin mübtədası ola bilməz (A2-15 dərsinə baxın).

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «-maq lazımdır» → need to + məlum məsdər. Azərbaycancada «Hasarı rəngləmək lazımdır», «Sənədləri tərcümə etmək lazımdır» cümlələrində işi kimin görəcəyi deyilmir və feil məlum formadadır. Bunu sözbəsöz çevirəndə əşya mübtəda olur və elə çıxır ki, hərəkəti o özü edir. Əşya hərəkəti qəbul edirsə, need + -ing və ya need to be + üçüncü forma işlədin.

❌The fence around Murad's garden needs to paint.
✅The fence around Murad's garden needs painting. və ya The fence around Murad's garden needs to be painted.
Hasar heç nəyi rəngləmir, onu rəngləyirlər.
❌These documents need to translate into English by Monday.
✅These documents need to be translated into English by Monday. və ya These documents need translating into English by Monday.
Sənədlər özü tərcümə etmir.

2. «Bizə … öyrədilmədi» → To us… . Azərbaycancada iki obyektli feillərdə şəxs məchul cümlədə də yönlük halda qalır: «Bizə ilin sonunda mükafat vəd olundu». Bu sıranı ingiliscəyə köçürəndə cümlə to ilə başlayır və mübtədasız qalır. İngiliscədə şəxsi mübtəda edin.

❌To our team was promised a bonus at the end of the year.
✅Our team was promised a bonus at the end of the year. və ya A bonus was promised to our team at the end of the year.
Mübtəda lazımdır: ən təbiisi şəxsdir.
❌To us wasn't taught this at school.
✅We weren't taught this at school. və ya This wasn't taught to us at school.
«bizə» → We weren't taught.

3. Hal şəkilçisi isimdə, ön söz yox. «Leylanın fikrinə heç qulaq asılmadı», «Şəkidəki köhnə karvansaraya yaxşı baxılır» cümlələrində «-a / -ə» isimdədir, feildən sonra heç nə qalmır. İngiliscədə isə ön söz feilin bir hissəsidir və məchul növdə də feildən sonra durur.

❌Leyla's idea wasn't even listened.
✅Leyla's idea wasn't even listened to.
listen to: to məchul növdə də qalır.
❌The old caravanserai in Sheki is well taken care.
✅The old caravanserai in Sheki is well taken care of.
take care of: of sonda qalır.

Qarışdırmayın

get ilə məchul növ və get something done — Causative quruluşda get ilə üçüncü forma arasında obyekt durur: başqası sizin əşyanız üzərində iş görür (B2-11 dərsinə baxın). Get ilə məchul növdə ortada obyekt yoxdur: mübtədanın özü hərəkəti qəbul edir. Azərbaycancada da fərq aydındır: icbar növ («təmir etdirdim») və məchul növ («zədələndi»).

I got my car repaired.
Maşınımı təmir etdirdim.
causative: usta mənim üçün təmir edib
My car got damaged in the storm.
Fırtınada maşınım zədələndi.
get ilə məchul növ: maşın hərəkəti qəbul edib

being done və been done — being -ing formasıdır (davam edən hərəkət, feillərdən və ön sözlərdən sonra); been isə be feilinin üçüncü formasıdır və have sözündən sonra gəlir. B1-11 dərsinə baxın.

The road is being repaired.
Yol təmir olunur.
indi davam edir
The road has been repaired.
Yol təmir olunub.
bitib

needs doing və needs to do — needs + -ing qəlibində mübtəda hərəkəti qəbul edir. needs to do qəlibində isə hərəkəti mübtəda özü edir.

The report needs checking.
Hesabatı yoxlamaq lazımdır.
kimsə onu yoxlamalıdır
The manager needs to check the report.
Menecer hesabatı yoxlamalıdır.
yoxlayan menecerdir

Yazılış və tələffüz

  • to be danışıqda adətən zəif deyilir: /tə bi/. Tez, qeyri-rəsmi danışıqda want to be çox vaxt «wanna be» kimi eşidilir, amma standart yazıda belə yazılmır.
  • being iki hecadır: /ˈbiːɪŋ/. Onu bir hecaya endirməyin. Sondakı /ŋ/ səsi azərbaycan dilində yoxdur: dilin arxası yumşaq damağa qalxır, hava burundan çıxır, sonda ayrıca «q» səsi deyilmir.
  • been /biːn/ və ya zəif /bɪn/ (UK), adətən /bɪn/ (US). Azərbaycan dilində uzun və qısa sait fərqi yoxdur, amma being /ˈbiːɪŋ/ sözündəki uzun /iː/ səsi ilə zəif been /bɪn/ arasındakı fərqi eşitmək faydalıdır.
  • Present Perfect formasında got və gotten: has got cancelled (UK), has gotten cancelled (US).
  • -ed sonluğu samitdən əvvəl asanlıqla itir: to be asked for /tə bi ˈɑːskt fə/ (UK), /tə bi ˈæskt fər/ (US). Diqqətli danışıqda t səsini aydın deyin; sözün sonuna sait artırmayın.

Qızıl qayda

Məchul növ hər yerdə be + üçüncü forma deməkdir, sadəcə be sözünü yerə uyğunlaşdırın: to + məsdər tələb edən feillərdən sonra to be done, -ing forması tələb edən feillərdən və ön sözlərdən sonra being done. Qeyri-rəsmi hadisə və dəyişikliklər üçün get done işlədin. Azərbaycancadakı «mənə verdilər» = I was given; «uşağa baxılır» = is being looked after, ön söz qalır.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feilin düzgün formasını yazın və ya cümləni yenidən yazın.

  1. I'd love (invite) to the wedding.
  2. She can't stand (interrupt).
  3. Məchul növə çevirin (He ilə başlayın): They offered him a new contract.
  4. Məchul növə çevirin (look after işlədin): Someone is taking care of the dog.
  5. Məchul növə çevirin (We ilə başlayın): The company sent us the tickets.
  6. get ilə yenidən yazın: She was promoted last month.

B. Məna

Düzgün variantı seçin və ya suala cavab verin.

  1. Düzgün cavabı seçin: The kitchen needs ….
  2. Düzgün cavabı seçin: I'm afraid of … forgotten.
  3. Hər ikisi düzgündür. Hansı daha qeyri-rəsmidir?
  4. "The report needs checking." Hərəkəti kim edir? …
  5. Düzgün cavabı seçin: The road … repaired, so it's closed today.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. The complaint was dealt quickly.
  2. He was got arrested last night.
  3. I was explained the rules.
  4. I don't like being photographed.

D. Mətndə

Mötərizədəki sözlərlə düzgün formanı yazın və ya bir söz yazın.

First week at work
Ola: How's the new job?
Tom: Great! On my first day I 16 (give) a laptop and a phone. And I've already 17 (invite) to the team dinner.
Ola: Nice! Is your boss OK?
Tom: Yes, but she hates 18 (interrupt) in meetings — I learned that fast!
Ola: Ha! And your car? It 19 (need / fix) last month.
Tom: It still does. And yesterday I 20 (get / stuck) in traffic for an hour because of it.
Ola: You need to have it looked 21 soon.

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Başqalarının sizə etdiyi və sizin xoşunuza gələn və ya gəlməyən bir şey haqqında being + üçüncü forma ilə yazın.
  2. Evinizdə görülməli olan bir iş haqqında needs + -ing ilə yazın.
Cavablar

A. Quruluş

  1. to be invited
  2. being interrupted / to be interrupted
  3. He was offered a new contract.
  4. The dog is being looked after.
  5. We were sent the tickets.
  6. She got promoted last month.

B. Məna

  1. cleaning
  2. being
  3. We got caught in the rain.
  4. someone else
  5. is being

C. Səhvi tapın

  1. The complaint was dealt with quickly.
  2. He got arrested last night. / He was arrested last night.
  3. The rules were explained to me.
  4. ✓ I don't like being photographed.

D. Mətndə

  1. was given / got given
  2. been invited / got invited / gotten invited
  3. being interrupted / to be interrupted
  4. needed fixing / needed to be fixed
  5. got stuck
  6. at / over

E. Sizin növbəniz

  1. I love being surprised, but I hate being kept waiting.
  2. My bike needs fixing, and the kitchen walls need painting.

F. Qarışıq təkrar

  1. will be built / is going to be built
  2. it to me
  3. to have escaped
  4. have my car serviced
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play