Kolejność przymiotników (adjective order) i przymiotniki złożone: a ten-minute walk
Adjective Order and Compound Adjectives
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji postawisz dwa albo trzy przymiotniki przed rzeczownikiem w naturalnej kolejności, poprawnie użyjesz przecinka i and między nimi, opiszesz rzeczownik innym rzeczownikiem (a coffee cup) i zbudujesz przymiotniki złożone z łącznikiem (a ten-minute walk, a well-known writer).
Główna idea
Kiedy przed rzeczownikiem stoi kilka przymiotników, Anglicy ustawiają je w bardzo stałej kolejności: a lovely little old wooden house, a nie a wooden old little lovely house. Większość rodzimych użytkowników nigdy się tej zasady nie uczyła — ale od razu słyszy, gdy ktoś ją złamie.
Jest w tym logika. Pomyśl o rzeczowniku jak o środku cebuli, a o przymiotnikach — jak o warstwach wokół niego. Im bliżej środka jest warstwa, tym bardziej należy do tego, czym ta rzecz jest. Z czego jest zrobiona (wooden) i do czego służy (a running shoe) to prawie część rzeczownika, więc stoją tuż przy nim. Kolor, kształt i wiek to fakty, więc są trochę dalej. Opinia (lovely) to tylko twój punkt widzenia, więc jest zewnętrzną łupiną, najdalej od rzeczownika.
Przymiotniki złożone działają inaczej: dwa albo więcej słów łączy się łącznikiem (hyphen) w jeden przymiotnik: a five-star hotel. Łącznik mówi: „czytaj te słowa jako jedną całość”.
Polski a angielski
Kolejność przymiotników przed rzeczownikiem jest w polskim podobna: „piękny stary drewniany dom” brzmi dobrze, a „drewniany stary piękny dom” — dziwnie. Polski ma jednak zwyczaj, którego angielski nie ma: przymiotnik określający rodzaj rzeczy często stoi po rzeczowniku („stół jadalny”, „kuchnia japońska”, „buty do biegania”). Po angielsku wszystko stoi przed rzeczownikiem. Przecinek działa tak samo jak po polsku: przymiotniki tego samego rodzaju („miła, pomocna osoba”) oddzielasz przecinkiem, różnego rodzaju — nie. Przymiotniki złożone z liczbą Polacy znają („dziesięciominutowy spacer”, „sześcioletni syn”), ale piszą je łącznie; po angielsku to osobne słowa z łącznikiem, a rzeczownik w środku zostaje w liczbie pojedynczej. Za to polskie „czarno-biały” to po angielsku black and white — kolory łączy słowo and.
| Polski | Angielski | Co się dzieje |
|---|---|---|
| piękny stary drewniany dom | a beautiful old wooden house | kolejność podobna |
| stół jadalny | a dining table | przymiotnik celu przed rzeczownikiem |
| kuchnia japońska | Japanese food | pochodzenie przed rzeczownikiem |
| sklep obuwniczy / sklep z butami | a shoe shop | rzeczownik + rzeczownik, liczba pojedyncza |
| dziesięciominutowy spacer | a ten-minute walk | łącznik, minute bez -s |
| sześcioletni syn | a six-year-old son | łączniki, year bez -s |
| zdjęcie czarno-białe | a black and white photo | kolory łączysz przez and |
| miła, pomocna osoba | a kind, helpful person | ten sam rodzaj → przecinek, jak po polsku |
Budowa
Zwykła kolejność przymiotników przed rzeczownikiem
| Opinia | Rozmiar | Wiek | Kształt | Kolor | Pochodzenie | Materiał | Przeznaczenie | Rzeczownik |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lovely | big | old | round | brown | Moroccan | wooden | dining | table |
| beautiful | small | new | square | black | Brazilian | leather | running | shoes |
Dwa albo trzy przymiotniki to norma. Cztery lub więcej pojawiają się rzadko i brzmią ciężko. Długość (long, short) traktujesz jak rozmiar.
Przecinek i and
| Sytuacja | Zasada | Przykład |
|---|---|---|
| przymiotniki z różnych grup | bez przecinka | a beautiful old house |
| dwa przymiotniki z tej samej grupy (często opinie) | przecinek (albo and) | a friendly, helpful assistant |
| dwa albo więcej kolorów | and | a black and white photo |
| po be / look / seem | and przed ostatnim | The house was old and beautiful. |
Test: jeśli między przymiotniki możesz wstawić and albo zamienić je miejscami, postaw przecinek. Jeśli nie — bez przecinka.
Rzeczownik + rzeczownik (rzeczownik w roli przymiotnika)
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| pierwszy rzeczownik zwykle w liczbie pojedynczej | a coffee cup, a shoe shop, a car park (UK) |
| stoi tuż przed głównym rzeczownikiem, po wszystkich przymiotnikach | a cheap plastic coffee cup |
Przymiotniki złożone (z łącznikiem, przed rzeczownikiem)
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| liczba + rzeczownik w liczbie pojedynczej | a ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course |
| liczba + rzeczownik + old | a three-year-old girl |
| well / badly + imiesłów bierny (past participle) | a well-known writer, a well-paid job |
| przymiotnik / przysłówek + forma -ing | a good-looking man, a long-lasting battery |
| przymiotnik + rzeczownik + -ed | a blue-eyed baby, a left-handed player |
Użycie
1Opinia przed faktami
Przymiotnik wyrażający opinię (lovely, horrible, amazing, nice) stoi przed przymiotnikami opisującymi fakty (rozmiar, wiek, kolor…).
2Przymiotniki-fakty po kolei
Przymiotniki opisujące fakty zwykle idą w kolejności: rozmiar → wiek → kształt → kolor → pochodzenie → materiał → przeznaczenie.
3Przecinek i and
Między dwoma przymiotnikami tego samego rodzaju stawiasz przecinek — można by tam też wstawić and. Między kolorami używasz and, a po be — and przed ostatnim przymiotnikiem.
4Rzeczowniki, które opisują rzeczowniki
Rzeczownik może opisywać inny rzeczownik. Pierwszy rzeczownik jest zwykle w liczbie pojedynczej, nawet gdy znaczenie jest mnogie, i stoi tuż przed głównym rzeczownikiem. Po polsku w tym miejscu jest zwykle przymiotnik albo wyrażenie z przyimkiem („sklep obuwniczy”, „sklep z butami”). Kilka słów zachowuje -s: sports, clothes, sales, savings.
5Przymiotniki złożone z liczbą
Złożenia liczba + rzeczownik mają przed rzeczownikiem łącznik, a rzeczownik w środku zostaje w liczbie pojedynczej — bez -s, bo całe złożenie jest przymiotnikiem. To jak polskie „dziesięciominutowy”: też nie ma w nim liczby mnogiej.
6Inne przymiotniki złożone
Złożenia z imiesłowem biernym (well-known), formą -ing (good-looking) i schematem przymiotnik + rzeczownik + -ed (blue-eyed) opisują ludzi i rzeczy krótko i naturalnie.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Czteroletnia córka” → four years old daughter. Po polsku „czteroletnia” to jedno słowo bez liczby mnogiej. Tłumacząc, łatwo napisać years z -s i bez łączników. Przed rzeczownikiem po angielsku: łączniki i year w liczbie pojedynczej.
2. „Czarno-biały” z łącznikiem. Po polsku kolory łączysz łącznikiem („czarno-biały”, „biało-czerwona flaga”). Po angielsku między kolorami stoi zwykle and.
3. „Zupa z warzyw”, „sklep z kwiatami” → rzeczownik w liczbie mnogiej. Po polsku mówisz „z warzyw”, „z kwiatami” — w liczbie mnogiej. Gdy po angielsku robisz z tego rzeczownik + rzeczownik, pierwszy rzeczownik zwykle traci -s.
4. Przymiotnik po rzeczowniku, jak „stół jadalny”. Po polsku przymiotnik określający rodzaj rzeczy często stoi po rzeczowniku. Po angielsku przymiotnik (i rzeczownik w roli przymiotnika) zawsze stoi przed rzeczownikiem.
Nie myl
Przymiotnik złożony przed rzeczownikiem i te same słowa po czasowniku — przed rzeczownikiem: łączniki i rzeczownik w liczbie pojedynczej. Po czasowniku: osobne słowa i liczba mnoga tam, gdzie trzeba.
a coffee cup i a cup of coffee — rzeczownik + rzeczownik mówi, jaki to rodzaj rzeczy; of mówi, co jest w środku.
Dłuższe grupy rzeczownikowe w formalnym piśmie (a rapidly growing population) omawiamy w C1-11.
Pisownia i wymowa
- Przymiotniki złożone przed rzeczownikiem piszesz z łącznikiem: a well-known artist. Po be wielu piszących pomija łącznik: The artist is well known. Po polsku takie złożenia piszesz łącznie („dwugodzinny”), po angielsku — osobno, z łącznikami: two-hour.
- Po przysłówku na -ly nie stawiasz łącznika: a highly paid job, a beautifully written book.
- Rzeczownik + rzeczownik zwykle akcentuje pierwszy rzeczownik: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. Kilka, jak city centre, akcentuje drugi.
- Przymiotnik + rzeczownik akcentuje rzeczownik: a black bird (jakikolwiek czarny ptak). Rzeczownik złożony akcentuje pierwszą część: a blackbird (kos — jeden gatunek ptaka).
- Sam przymiotnik złożony akcentuje drugą część (well-known), ale przed akcentowanym rzeczownikiem akcent często przesuwa się do przodu: a well-known writer.
- W -eyed końcówka -ed to dźwięczne /d/ (blue-eyed /ˌbluː ˈaɪd/), a w -handed — /ɪd/ (left-handed). Nie wymawiaj końcowego /d/ jak „t”.
Złota zasada
Najpierw opinia, potem fakty — a to, z czego rzecz jest zrobiona albo do czego służy, zwykle stoi najbliżej rzeczownika. W przymiotniku złożonym przed rzeczownikiem połącz słowa łącznikiem i zostaw rzeczownik w liczbie pojedynczej: a ten-minute walk. Polskie „czarno-biały” to black and white.
Ćwiczenia
A. Forma
Ułóż wyrażenia albo je uzupełnij.
-
Ułóż wyrażenie: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
-
Ułóż wyrażenie: an / old / ugly / building / grey
-
Ułóż wyrażenie: some / plastic / small / boxes / storage
-
Uzupełnij: The film lasts two hours. It's a film.
-
Uzupełnij: Their baby is eight months old. They have an baby.
-
Uzupełnij: The hotel has four stars. It's a hotel.
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: He's a … actor.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: She has … hair.
-
Przecinek czy bez przecinka? a beautiful(,) old house …
-
Przecinek czy bez przecinka? a kind(,) patient teacher …
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
We stayed in a five-stars hotel.
-
I need a new toys box.
-
My brother is twelve-years-old.
-
She bought a lovely blue silk scarf.
D. W kontekście
Uzupełnij ogłoszenie. Ułóż słowa z nawiasów we właściwej kolejności i formie.
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku kilka zdań.
-
Opisz coś, co masz, za pomocą dwóch albo trzech przymiotników we właściwej kolejności.
-
Opisz swoją drogę do pracy albo szkoły z przymiotnikiem złożonym.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
A1-10 Przymiotniki po angielsku (adjectives): gdzie je stawiać, very, quite i too Wybierz poprawną odpowiedź: She has … eyes.
-
A2-30 Bored czy boring? Przymiotniki z -ed i -ing po angielsku It was a very … ten-hour flight.
-
B1-24 Stopniowanie dla zaawansowanych (comparatives): much better, the more… the better, twice as big Our new flat is ___ bigger than the old one. …flat (UK), apartment (US)
Odpowiedzi
A. Forma
- a beautiful Moroccan leather bag
- an ugly old grey building
- some small plastic storage boxes
- two-hour
- eight-month-old
- four-star
B. Znaczenie
- well-known
- long black
- no comma
- comma
C. Znajdź błąd
- We stayed in a five-star hotel.
- I need a new toy box.
- My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
- ✓ She bought a lovely blue silk scarf.
D. W kontekście
- lovely old wooden
- dining room
- heavy and strong / strong and heavy
- new white cotton
- five-minute
E. Twoja kolej
- I have a comfortable old leather sofa.
- It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.
F. Powtórka mieszana
- blue
- tiring
- much
