ზედსართავების რიგი და რთული ზედსართავები ინგლისურად: a lovely old wooden table
Adjective Order and Compound Adjectives
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ არსებითი სახელის წინ ორი ან სამი ზედსართავის ბუნებრივი რიგით დასმას, მათ შორის მძიმისა და and-ის სწორად გამოყენებას, არსებითი სახელით მეორე არსებითი სახელის აღწერას (a coffee cup) და დეფისიანი რთული ზედსართავების შედგენას (a ten-minute walk, a well-known writer).
მთავარი იდეა
როცა არსებითი სახელის წინ რამდენიმე ზედსართავია, ინგლისურად მოლაპარაკეები მათ ძალიან მყარი რიგით სვამენ: a lovely little old wooden house და არა a wooden old little lovely house. მშობლიურ ენაზე მოლაპარაკეების უმეტესობას ეს წესი არასოდეს უსწავლია – მაგრამ მისი დარღვევა მაშინვე ესმით.
ამ რიგს ლოგიკა აქვს. წარმოიდგინეთ არსებითი სახელი ხახვის გულად, ზედსართავები კი – მის გარშემო ფენებად. რაც უფრო ახლოსაა ფენა გულთან, მით უფრო ეკუთვნის იმას, რა არის ეს საგანი. რისგან არის გაკეთებული (wooden) და რისთვისაა (a running shoe) – თითქმის არსებითი სახელის ნაწილია, ამიტომ მის გვერდით დგას. ფერი, ფორმა და ასაკი ფაქტებია, ამიტომ ცოტა უფრო შორს დგანან. აზრი (lovely) მხოლოდ თქვენი შეხედულებაა, ამიტომ ის გარე ქერქია, არსებითი სახელისგან ყველაზე შორს.
რთული ზედსართავები სხვაგვარად მუშაობს: ორი ან მეტი სიტყვა დეფისით ერთდება და ერთ ზედსართავს ქმნის: a five-star hotel. დეფისი ამბობს: „ეს სიტყვები ერთ ერთეულად წაიკითხე“.
ქართული და ინგლისური
ქართულადაც ზედსართავი არსებითი სახელის წინ დგას და ორი ენა ბევრ რამეში ემთხვევა: „ლამაზი ძველი სახლი“ = a beautiful old house – აქ ერთნაირია. მაგრამ ქართულში რიგი უფრო თავისუფალია, და ერთი ხშირი განსხვავებაც გვაქვს: მასალას ქართულად ნათესაობითი ბრუნვით ვამბობთ („ხის სახლი“, „ტყავის ჩანთა“), და ეს ნათესაობითი ხშირად (თუმცა არა ყოველთვის) წინ დგება: „ხის პატარა სახლი“. ინგლისურად მასალა ყოველთვის არსებით სახელთან ყველაზე ახლოსაა: a small wooden house.
არსებითი სახელი, რომელიც მეორეს აღწერს, ქართულად ისევ ნათესაობითია: „ფეხსაცმლის მაღაზია“ = a shoe shop. მხოლობითია ორივეში – აქ ერთნაირია. ოღონდ ზოგჯერ ქართული მრავლობითს იყენებს („ყვავილების მაღაზია“, „წიგნების თარო“), ინგლისური კი მხოლობითს: a flower shop, a bookshelf. რიცხვით რთულ ზედსართავებში ქართველებს უპირატესობა აქვთ: ქართულადაც რიცხვს მხოლობითი მოსდევს („ათწუთიანი გზა“, „ხუთვარსკვლავიანი სასტუმრო“), ამიტომ a ten-minute walk ბუნებრივად ჟღერს. მაგრამ be-ს შემდეგ ინგლისურს მრავლობითი სჭირდება: He is three years old, ქართულად კი – „სამი წლისაა“. და ბოლოს, ფერები: ქართულად „შავ-თეთრი“ დეფისით იწერება, ინგლისურად – black and white.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ლამაზი ძველი სახლი | a beautiful old house | აქ ერთნაირია: ჯერ აზრი, მერე ფაქტი |
| ხის პატარა სახლი | a small wooden house | ქართულად მასალა ხშირად წინაა; ინგლისურად – არსებით სახელთან ყველაზე ახლოს |
| ფეხსაცმლის მაღაზია | a shoe shop | აქ ერთნაირია: პირველი სახელი მხოლობითშია |
| ყვავილების მაღაზია | a flower shop | ქართულად მრავლობითი, ინგლისურად მხოლობითი |
| ათწუთიანი გზა | a ten-minute walk | აქ თითქმის ერთნაირია: რიცხვი + მხოლობითი; ინგლისურად დეფისი |
| სამი წლისაა. | He's three years old. | be-ს შემდეგ ინგლისურად მრავლობითი: years |
| შავ-თეთრი ფოტო | a black and white photo | ქართულად დეფისი, ინგლისურად and |
მოკლედ: აზრი წინ, მასალა და დანიშნულება – არსებით სახელთან; „ყვავილების მაღაზია“ → a flower shop; „ათწუთიანი“ → a ten-minute, მაგრამ „სამი წლისაა“ → three years old; „შავ-თეთრი“ → black and white.
ფორმა
ზედსართავების ჩვეულებრივი რიგი არსებითი სახელის წინ
| აზრი | ზომა | ასაკი | ფორმა | ფერი | წარმომავლობა | მასალა | დანიშნულება | არსებითი სახელი |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lovely | big | old | round | brown | Moroccan | wooden | dining | table |
| beautiful | small | new | square | black | Brazilian | leather | running | shoes |
ორი ან სამი ზედსართავი ჩვეულებრივია. ოთხი ან მეტი იშვიათია და მძიმედ ჟღერს. სიგრძე (long, short) ზომასთან ერთად დგას.
მძიმე და and
| შემთხვევა | წესი | მაგალითი |
|---|---|---|
| სხვადასხვა ჯგუფის ზედსართავები | მძიმის გარეშე | a beautiful old house |
| ერთი და იმავე ჯგუფის ორი ზედსართავი (ხშირად აზრი) | მძიმე (ან and) | a friendly, helpful assistant |
| ორი ან მეტი ფერი | and | a black and white photo |
| be / look / seem-ის შემდეგ | ბოლოს წინ and | The house was old and beautiful. |
ტესტი: თუ ზედსართავებს შორის and-ის ჩასმა ან მათი ადგილების გაცვლა შეგიძლიათ, მძიმე დასვით. თუ არა – მძიმის გარეშე.
არსებითი სახელი + არსებითი სახელი (ზედსართავივით გამოყენებული არსებითი სახელი)
| სქემა | მაგალითი |
|---|---|
| პირველი არსებითი სახელი, როგორც წესი, მხოლობითშია | a coffee cup, a shoe shop, a car park (UK) |
| ის მთავარი არსებითი სახელის წინ დგას, ყველა სხვა ზედსართავის შემდეგ | a cheap plastic coffee cup |
რთული ზედსართავები (დეფისით, არსებითი სახელის წინ)
| სქემა | მაგალითი |
|---|---|
| რიცხვი + მხოლობითი არსებითი სახელი | a ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course |
| რიცხვი + არსებითი სახელი + old | a three-year-old girl |
| well / badly + past participle | a well-known writer, a well-paid job |
| ზედსართავი / ზმნიზედა + -ing ფორმა | a good-looking man, a long-lasting battery |
| ზედსართავი + არსებითი სახელი + -ed | a blue-eyed baby, a left-handed player |
გამოყენება
1აზრი ფაქტის წინ
აზრის ზედსართავი (lovely, horrible, amazing, nice) ფაქტის ზედსართავების (ზომა, ასაკი, ფერი…) წინ დგას. ქართულადაც ასე ჟღერს ყველაზე ბუნებრივად.
2ფაქტის ზედსართავები თავიანთი რიგით
ფაქტის ზედსართავები ჩვეულებრივ ასე მიჰყვება ერთმანეთს: ზომა → ასაკი → ფორმა → ფერი → წარმომავლობა → მასალა → დანიშნულება.
3მძიმე და and
ერთი ტიპის ორ ზედსართავს შორის მძიმე დასვით: მათ შორის and-იც ჩაჯდებოდა. ფერებს შორის და be-ს შემდეგ ბოლო ზედსართავის წინ and დასვით.
4არსებითი სახელი, რომელიც მეორეს აღწერს
არსებით სახელს შეუძლია მეორე არსებითი სახელის აღწერა. პირველი, როგორც წესი, მხოლობითშია – მაშინაც კი, როცა მნიშვნელობა მრავლობითია – და უშუალოდ მთავარი არსებითი სახელის წინ დგას. რამდენიმე სიტყვა -s-ს ინარჩუნებს: sports, clothes, sales, savings. ქართულად ასეთ შემთხვევაში ნათესაობითი გვაქვს („ქალაქის ცენტრი“).
5რთული ზედსართავები რიცხვებით
რიცხვი + არსებითი სახელი არსებითი სახელის წინ დეფისით იწერება და არსებითი სახელი მხოლობითში რჩება – -s-ის გარეშე, რადგან მთელი ერთეული ზედსართავია. ქართულადაც ასეა: „ორკვირიანი“, „სამწლიანი“.
6სხვა რთული ზედსართავები
past participle-იანი (well-known), -ing ფორმიანი (good-looking) და ზედსართავი + არსებითი სახელი + -ed (blue-eyed) რთული ზედსართავები ადამიანებსა და საგნებს მოკლედ და ბუნებრივად აღწერს. ქართულსაც აქვს მსგავსი რთული სიტყვები: „ცისფერთვალება“, „მოკლესახელოიანი“, „ხანგრძლივმოქმედი“.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ხის პატარა სახლი“ → მასალა წინ. ქართულად მასალას ნათესაობითით ვამბობთ და ის ხშირად სხვა ზედსართავებზე წინ დგება: „ხის პატარა სახლი“, „ტყავის შავი ქურთუკი“. ინგლისურად მასალა არსებით სახელთან ყველაზე ახლოსაა.
2. „ხუთი წლის ვიყავი“ → five year old. ქართულად რიცხვს მხოლობითი მოსდევს: „ხუთი წლის“. რთულ ზედსართავში არსებითი სახელის წინ ეს ინგლისურშიც ასეა (a five-year-old boy), მაგრამ be-ს შემდეგ ინგლისურს მრავლობითი სჭირდება: five years old.
3. „ბილეთების სალარო“ → tickets office. ქართულად ზოგჯერ მრავლობით ნათესაობითს ვიყენებთ: „ბილეთების სალარო“, „წიგნების მაღაზია“, „ყვავილების ქოთანი“. ინგლისურად აღმწერი არსებითი სახელი, როგორც წესი, მხოლობითშია.
4. „შავ-თეთრი“ → black-white. ქართულად ორ ფერს დეფისით ვაერთებთ. ინგლისურად ფერებს შორის and დგას (არსებითი სახელის წინ ზოგი black-and-white-ს წერს, მაგრამ and მაინც აუცილებელია).
არ აგერიოთ
რთული ზედსართავი არსებითი სახელის წინ თუ იგივე სიტყვები ზმნის შემდეგ – არსებითი სახელის წინ დეფისი და მხოლობითი გჭირდებათ. ზმნის შემდეგ სიტყვები ცალკეა და, საჭიროებისას, მრავლობითშია.
a coffee cup თუ a cup of coffee – არსებითი სახელი + არსებითი სახელი ამბობს, რა სახის საგანია; of ამბობს, რა არის შიგნით. ქართულად ორივე „ყავის ფინჯანია“.
ფორმალური ტექსტის უფრო გრძელი ფრაზები (a rapidly growing population) იხ. C1-11.
მართლწერა და გამოთქმა
- რთული ზედსართავი არსებითი სახელის წინ დეფისით დაწერეთ: a well-known artist. be-ს შემდეგ ბევრი დეფისს არ წერს: The artist is well known. ქართულად ასეთი სიტყვები ერთად იწერება („ათწუთიანი“), ინგლისურად – დეფისით.
- -ly ზმნიზედის შემდეგ დეფისი არ დაწეროთ: a highly paid job, a beautifully written book.
- არსებითი სახელი + არსებითი სახელი ჩვეულებრივ პირველ სიტყვაზე იღებს მახვილს: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. ზოგში, მაგალითად city centre, მახვილი მეორეზეა. ქართულში მახვილი სუსტია – ინგლისურად მახვილიანი მარცვალი მკაფიოდ გამოყავით.
- ზედსართავი + არსებითი სახელი მახვილს არსებით სახელზე იღებს: a black bird (ნებისმიერი შავი ჩიტი). რთული არსებითი სახელი – პირველ ნაწილზე: a blackbird (შაშვი, ჩიტის სახეობა).
- ცალკე რთული ზედსართავი მეორე ნაწილზე იღებს მახვილს (well-known), მაგრამ მახვილიანი არსებითი სახელის წინ მახვილი ხშირად წინ გადადის: a well-known writer.
ოქროს წესი
ჯერ აზრი, მერე ფაქტები – და ის, რისგანაცაა გაკეთებული ან რისთვისაა საგანი, არსებით სახელთან ყველაზე ახლოს დგას. არსებითი სახელის წინ რთულ ზედსართავში სიტყვები დეფისით შეაერთეთ და არსებითი სახელი მხოლობითში დატოვეთ: a ten-minute walk. be-ს შემდეგ კი: three years old.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
1–3 დავალებებში დაალაგეთ სიტყვები, 4–6-ში შეავსეთ წინადადება რთული ზედსართავით.
-
დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
-
დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: an / old / ugly / building / grey
-
დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: some / plastic / small / boxes / storage
-
შეავსეთ: The film lasts two hours. It's a film.
-
შეავსეთ: Their baby is eight months old. They have an baby.
-
შეავსეთ: The hotel has four stars. It's a hotel.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: He's a … actor.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: She has … hair.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: a beautiful(,) old house …
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: a kind(,) patient teacher …
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
We stayed in a five-stars hotel.
-
I need a new toys box.
-
My brother is twelve-years-old.
-
She bought a lovely blue silk scarf.
D. კონტექსტში
ფრჩხილებში მოცემული სიტყვები ჩასვით სწორი რიგით და ფორმით.
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
აღწერეთ თქვენი რომელიმე ნივთი ორი ან სამი ზედსართავით, სწორი რიგით.
-
აღწერეთ თქვენი გზა სამსახურამდე ან სკოლამდე რთული ზედსართავით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A1-10 ზედსართავი სახელი ინგლისურში (adjectives): very, quite, too და ანტონიმები აირჩიეთ სწორი პასუხი: She has … eyes.
-
A2-30 Bored თუ Boring? -ed და -ing ზედსართავი სახელები ინგლისურად It was a very … ten-hour flight.
-
B1-24 შედარებითი ხარისხი: much better, twice as big as, the more… the better Our new flat is ___ bigger than the old one. …flat (UK), apartment (US)
პასუხები
A. ფორმა
- a beautiful Moroccan leather bag
- an ugly old grey building
- some small plastic storage boxes
- two-hour
- eight-month-old
- four-star
B. მნიშვნელობა
- well-known
- long black
- no comma
- comma
C. იპოვეთ შეცდომა
- We stayed in a five-star hotel.
- I need a new toy box.
- My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
- ✓ She bought a lovely blue silk scarf.
D. კონტექსტში
- lovely old wooden
- dining room
- heavy and strong / strong and heavy
- new white cotton
- five-minute
E. თქვენი ჯერი
- I have a comfortable old leather sofa.
- It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.
F. შერეული გამეორება
- blue
- tiring
- much
