Slowingoგრამატიკა
B1 31 / 39

ზედსართავების რიგი და რთული ზედსართავები ინგლისურად: a lovely old wooden table

Adjective Order and Compound Adjectives

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ არსებითი სახელის წინ ორი ან სამი ზედსართავის ბუნებრივი რიგით დასმას, მათ შორის მძიმისა და and-ის სწორად გამოყენებას, არსებითი სახელით მეორე არსებითი სახელის აღწერას (a coffee cup) და დეფისიანი რთული ზედსართავების შედგენას (a ten-minute walk, a well-known writer).

მთავარი იდეა

როცა არსებითი სახელის წინ რამდენიმე ზედსართავია, ინგლისურად მოლაპარაკეები მათ ძალიან მყარი რიგით სვამენ: a lovely little old wooden house და არა a wooden old little lovely house. მშობლიურ ენაზე მოლაპარაკეების უმეტესობას ეს წესი არასოდეს უსწავლია – მაგრამ მისი დარღვევა მაშინვე ესმით.

ამ რიგს ლოგიკა აქვს. წარმოიდგინეთ არსებითი სახელი ხახვის გულად, ზედსართავები კი – მის გარშემო ფენებად. რაც უფრო ახლოსაა ფენა გულთან, მით უფრო ეკუთვნის იმას, რა არის ეს საგანი. რისგან არის გაკეთებული (wooden) და რისთვისაა (a running shoe) – თითქმის არსებითი სახელის ნაწილია, ამიტომ მის გვერდით დგას. ფერი, ფორმა და ასაკი ფაქტებია, ამიტომ ცოტა უფრო შორს დგანან. აზრი (lovely) მხოლოდ თქვენი შეხედულებაა, ამიტომ ის გარე ქერქია, არსებითი სახელისგან ყველაზე შორს.

რთული ზედსართავები სხვაგვარად მუშაობს: ორი ან მეტი სიტყვა დეფისით ერთდება და ერთ ზედსართავს ქმნის: a five-star hotel. დეფისი ამბობს: „ეს სიტყვები ერთ ერთეულად წაიკითხე“.

ქართული და ინგლისური

ქართულადაც ზედსართავი არსებითი სახელის წინ დგას და ორი ენა ბევრ რამეში ემთხვევა: „ლამაზი ძველი სახლი“ = a beautiful old house – აქ ერთნაირია. მაგრამ ქართულში რიგი უფრო თავისუფალია, და ერთი ხშირი განსხვავებაც გვაქვს: მასალას ქართულად ნათესაობითი ბრუნვით ვამბობთ („ხის სახლი“, „ტყავის ჩანთა“), და ეს ნათესაობითი ხშირად (თუმცა არა ყოველთვის) წინ დგება: „ხის პატარა სახლი“. ინგლისურად მასალა ყოველთვის არსებით სახელთან ყველაზე ახლოსაა: a small wooden house.

არსებითი სახელი, რომელიც მეორეს აღწერს, ქართულად ისევ ნათესაობითია: „ფეხსაცმლის მაღაზია“ = a shoe shop. მხოლობითია ორივეში – აქ ერთნაირია. ოღონდ ზოგჯერ ქართული მრავლობითს იყენებს („ყვავილების მაღაზია“, „წიგნების თარო“), ინგლისური კი მხოლობითს: a flower shop, a bookshelf. რიცხვით რთულ ზედსართავებში ქართველებს უპირატესობა აქვთ: ქართულადაც რიცხვს მხოლობითი მოსდევს („ათწუთიანი გზა“, „ხუთვარსკვლავიანი სასტუმრო“), ამიტომ a ten-minute walk ბუნებრივად ჟღერს. მაგრამ be-ს შემდეგ ინგლისურს მრავლობითი სჭირდება: He is three years old, ქართულად კი – „სამი წლისაა“. და ბოლოს, ფერები: ქართულად „შავ-თეთრი“ დეფისით იწერება, ინგლისურად – black and white.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
ლამაზი ძველი სახლიa beautiful old houseაქ ერთნაირია: ჯერ აზრი, მერე ფაქტი
ხის პატარა სახლიa small wooden houseქართულად მასალა ხშირად წინაა; ინგლისურად – არსებით სახელთან ყველაზე ახლოს
ფეხსაცმლის მაღაზიაa shoe shopაქ ერთნაირია: პირველი სახელი მხოლობითშია
ყვავილების მაღაზიაa flower shopქართულად მრავლობითი, ინგლისურად მხოლობითი
ათწუთიანი გზაa ten-minute walkაქ თითქმის ერთნაირია: რიცხვი + მხოლობითი; ინგლისურად დეფისი
სამი წლისაა.He's three years old.be-ს შემდეგ ინგლისურად მრავლობითი: years
შავ-თეთრი ფოტოa black and white photoქართულად დეფისი, ინგლისურად and

მოკლედ: აზრი წინ, მასალა და დანიშნულება – არსებით სახელთან; „ყვავილების მაღაზია“ → a flower shop; „ათწუთიანი“ → a ten-minute, მაგრამ „სამი წლისაა“ → three years old; „შავ-თეთრი“ → black and white.

ფორმა

ზედსართავების ჩვეულებრივი რიგი არსებითი სახელის წინ

აზრიზომაასაკიფორმაფერიწარმომავლობამასალადანიშნულებაარსებითი სახელი
lovelybigoldroundbrownMoroccanwoodendiningtable
beautifulsmallnewsquareblackBrazilianleatherrunningshoes

ორი ან სამი ზედსართავი ჩვეულებრივია. ოთხი ან მეტი იშვიათია და მძიმედ ჟღერს. სიგრძე (long, short) ზომასთან ერთად დგას.

მძიმე და and

შემთხვევაწესიმაგალითი
სხვადასხვა ჯგუფის ზედსართავებიმძიმის გარეშეa beautiful old house
ერთი და იმავე ჯგუფის ორი ზედსართავი (ხშირად აზრი)მძიმე (ან and)a friendly, helpful assistant
ორი ან მეტი ფერიanda black and white photo
be / look / seem-ის შემდეგბოლოს წინ andThe house was old and beautiful.

ტესტი: თუ ზედსართავებს შორის and-ის ჩასმა ან მათი ადგილების გაცვლა შეგიძლიათ, მძიმე დასვით. თუ არა – მძიმის გარეშე.

არსებითი სახელი + არსებითი სახელი (ზედსართავივით გამოყენებული არსებითი სახელი)

სქემამაგალითი
პირველი არსებითი სახელი, როგორც წესი, მხოლობითშიაa coffee cup, a shoe shop, a car park (UK)
ის მთავარი არსებითი სახელის წინ დგას, ყველა სხვა ზედსართავის შემდეგa cheap plastic coffee cup

რთული ზედსართავები (დეფისით, არსებითი სახელის წინ)

სქემამაგალითი
რიცხვი + მხოლობითი არსებითი სახელიa ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course
რიცხვი + არსებითი სახელი + olda three-year-old girl
well / badly + past participlea well-known writer, a well-paid job
ზედსართავი / ზმნიზედა + -ing ფორმაa good-looking man, a long-lasting battery
ზედსართავი + არსებითი სახელი + -eda blue-eyed baby, a left-handed player

გამოყენება

1აზრი ფაქტის წინ

აზრის ზედსართავი (lovely, horrible, amazing, nice) ფაქტის ზედსართავების (ზომა, ასაკი, ფერი…) წინ დგას. ქართულადაც ასე ჟღერს ყველაზე ბუნებრივად.

We stayed in a lovely little hotel near the beach.
პლაჟთან ახლოს მშვენიერ პატარა სასტუმროში გავჩერდით.
აზრი (lovely) + ზომა (little)
He drives a horrible old car.
საშინელი ძველი მანქანით დადის.
აზრი + ასაკი
She was wearing an amazing red dress.
საოცარი წითელი კაბა ეცვა.
აზრი + ფერი
It's a nice big kitchen.
კარგი, დიდი სამზარეულოა.
აზრი + ზომა; ინგლისურად მძიმე არ დგას, ტიპები სხვადასხვაა

2ფაქტის ზედსართავები თავიანთი რიგით

ფაქტის ზედსართავები ჩვეულებრივ ასე მიჰყვება ერთმანეთს: ზომა → ასაკი → ფორმა → ფერი → წარმომავლობა → მასალა → დანიშნულება.

They live in a big old farmhouse.
დიდ, ძველ ფერმერულ სახლში ცხოვრობენ.
ზომა + ასაკი
I bought a small round mirror for the hall.
შემოსასვლელისთვის პატარა მრგვალი სარკე ვიყიდე.
ზომა + ფორმა
She has long black hair.
გრძელი შავი თმა აქვს.
სიგრძე (= ზომა) ფერის წინ
We ate at a tiny Japanese restaurant.
პაწაწინა იაპონურ რესტორანში ვჭამეთ.
ზომა + წარმომავლობა
He gave me a beautiful silver necklace.
ლამაზი ვერცხლის ყელსაბამი მაჩუქა.
აზრი + მასალა; „ვერცხლის“ → silver, არსებით სახელთან
I need some new running shoes.
ახალი სპორტული ფეხსაცმელი მჭირდება სირბილისთვის.
დანიშნულება (running) არსებით სახელთან

3მძიმე და and

ერთი ტიპის ორ ზედსართავს შორის მძიმე დასვით: მათ შორის and-იც ჩაჯდებოდა. ფერებს შორის და be-ს შემდეგ ბოლო ზედსართავის წინ and დასვით.

It was a boring, pointless meeting.
მოსაწყენი, უაზრო შეხვედრა იყო.
ორი აზრი → მძიმე
She's a kind, generous person.
კეთილი, გულუხვი ადამიანია.
ორი აზრი → მძიმე
The flag is red, white and blue.
დროშა წითელი, თეთრი და ლურჯია.
ფერები: ბოლოს წინ and
My grandfather's old black and white photos are in this box.
ბაბუაჩემის ძველი შავ-თეთრი ფოტოები ამ ყუთშია.
„შავ-თეთრი“ → black and white
The room was small but comfortable.
ოთახი პატარა, მაგრამ კომფორტული იყო.
დაპირისპირება: but

4არსებითი სახელი, რომელიც მეორეს აღწერს

არსებით სახელს შეუძლია მეორე არსებითი სახელის აღწერა. პირველი, როგორც წესი, მხოლობითშია – მაშინაც კი, როცა მნიშვნელობა მრავლობითია – და უშუალოდ მთავარი არსებითი სახელის წინ დგას. რამდენიმე სიტყვა -s-ს ინარჩუნებს: sports, clothes, sales, savings. ქართულად ასეთ შემთხვევაში ნათესაობითი გვაქვს („ქალაქის ცენტრი“).

Let's meet in the city centre.
ქალაქის ცენტრში შევხვდეთ.
„ქალაქის“ → city; US: center
There's a great shoe shop on the corner.
კუთხეში ფეხსაცმლის შესანიშნავი მაღაზიაა.
shoe, არა shoes
I've lost my phone charger.
ტელეფონის დამტენი დავკარგე.
phone, მხოლობითში
We need a new kitchen table.
ახალი სამზარეულოს მაგიდა გვჭირდება.
მაგიდა სამზარეულოსთვის
She works in a sports centre.
სპორტულ ცენტრში მუშაობს.
sports -s-ს ინარჩუნებს

5რთული ზედსართავები რიცხვებით

რიცხვი + არსებითი სახელი არსებითი სახელის წინ დეფისით იწერება და არსებითი სახელი მხოლობითში რჩება – -s-ის გარეშე, რადგან მთელი ერთეული ზედსართავია. ქართულადაც ასეა: „ორკვირიანი“, „სამწლიანი“.

It's a ten-minute walk from the station.
სადგურიდან ათი წუთის სავალია.
ten-minute, -s-ის გარეშე
We booked a two-week holiday in Greece.
საბერძნეთში ორკვირიანი დასვენება დავჯავშნეთ.
„ორკვირიანი“ → two-week; US: vacation
They have a six-year-old son.
ექვსი წლის ვაჟი ჰყავთ.
სახელის წინ: six-year-old, დეფისებით
She signed a three-year contract.
სამწლიანი კონტრაქტი გააფორმა.
„სამწლიანი“ → three-year

6სხვა რთული ზედსართავები

past participle-იანი (well-known), -ing ფორმიანი (good-looking) და ზედსართავი + არსებითი სახელი + -ed (blue-eyed) რთული ზედსართავები ადამიანებსა და საგნებს მოკლედ და ბუნებრივად აღწერს. ქართულსაც აქვს მსგავსი რთული სიტყვები: „ცისფერთვალება“, „მოკლესახელოიანი“, „ხანგრძლივმოქმედი“.

He's a well-known chef with his own TV show.
ცნობილი შეფ-მზარეულია, საკუთარი ტელეგადაცემა აქვს.
well + past participle
That's a very good-looking dog.
ძალიან ლამაზი ძაღლია.
good-looking = ლამაზი, სიმპათიური
Our company makes long-lasting batteries.
ჩვენი კომპანია ხანგრძლივი მოქმედების ბატარეებს აწარმოებს.
long-lasting: -ing ფორმა
I'm looking for a short-sleeved shirt.
მოკლესახელოიან პერანგს ვეძებ.
ზედსართავი + არსებითი სახელი + -ed
My brother is left-handed.
ჩემი ძმა ცაციაა.
ზოგი რთული ზედსართავი be-ს შემდეგაც მუშაობს

ხშირი შეცდომები

❌a wooden beautiful table
✅a beautiful wooden table
აზრი მასალის წინ დგას.
❌a black big dog
✅a big black dog
ზომა ფერის წინ დგას.
❌a ten-minutes walk
✅a ten-minute walk
რთულ ზედსართავში არსებითი სახელი მხოლობითში რჩება.
❌a shoes shop
✅a shoe shop
არსებითი სახელი, რომელიც მეორეს აღწერს, როგორც წესი, მხოლობითშია.
❌My son is three-years-old.
✅My son is three years old.
be-ს შემდეგ: დეფისების გარეშე და years მრავლობითშია.
❌a black white cat
✅a black and white cat
ფერებს შორის and დასვით.
❌a brown-eye girl
✅a brown-eyed girl
ზედსართავი + არსებითი სახელი + -ed.
⚠️a well known writer
✅a well-known writer
არსებითი სახელის წინ სტანდარტული მართლწერა დეფისს მოითხოვს.

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „ხის პატარა სახლი“ → მასალა წინ. ქართულად მასალას ნათესაობითით ვამბობთ და ის ხშირად სხვა ზედსართავებზე წინ დგება: „ხის პატარა სახლი“, „ტყავის შავი ქურთუკი“. ინგლისურად მასალა არსებით სახელთან ყველაზე ახლოსაა.

❌We rented a wooden small house in Borjomi.
✅We rented a small wooden house in Borjomi.
ზომა → მასალა → არსებითი სახელი

2. „ხუთი წლის ვიყავი“ → five year old. ქართულად რიცხვს მხოლობითი მოსდევს: „ხუთი წლის“. რთულ ზედსართავში არსებითი სახელის წინ ეს ინგლისურშიც ასეა (a five-year-old boy), მაგრამ be-ს შემდეგ ინგლისურს მრავლობითი სჭირდება: five years old.

❌When I was five year old, we moved to Batumi.
✅When I was five years old, we moved to Batumi. ან When I was five, we moved to Batumi.
be-ს შემდეგ: years

3. „ბილეთების სალარო“ → tickets office. ქართულად ზოგჯერ მრავლობით ნათესაობითს ვიყენებთ: „ბილეთების სალარო“, „წიგნების მაღაზია“, „ყვავილების ქოთანი“. ინგლისურად აღმწერი არსებითი სახელი, როგორც წესი, მხოლობითშია.

❌Excuse me, where's the tickets office?
✅Excuse me, where's the ticket office?
აღმწერი არსებითი სახელი მხოლობითში

4. „შავ-თეთრი“ → black-white. ქართულად ორ ფერს დეფისით ვაერთებთ. ინგლისურად ფერებს შორის and დგას (არსებითი სახელის წინ ზოგი black-and-white-ს წერს, მაგრამ and მაინც აუცილებელია).

❌Nika wants to paint his bedroom wall with black-white stripes.
✅Nika wants to paint his bedroom wall with black and white stripes.
ფერებს შორის and

არ აგერიოთ

რთული ზედსართავი არსებითი სახელის წინ თუ იგივე სიტყვები ზმნის შემდეგ – არსებითი სახელის წინ დეფისი და მხოლობითი გჭირდებათ. ზმნის შემდეგ სიტყვები ცალკეა და, საჭიროებისას, მრავლობითშია.

It's a two-hour flight.
ორსაათიანი ფრენაა.
არსებითი სახელის წინ: two-hour
The flight takes two hours.
ფრენას ორი საათი სჭირდება.
რთული ზედსართავი არ არის: hours
She has a three-year-old daughter.
სამი წლის ქალიშვილი ჰყავს.
არსებითი სახელის წინ: დეფისები, year
Her daughter is three years old.
მისი ქალიშვილი სამი წლისაა.
be-ს შემდეგ: years; ქართულად ორივეგან „წლის“

a coffee cup თუ a cup of coffee – არსებითი სახელი + არსებითი სახელი ამბობს, რა სახის საგანია; of ამბობს, რა არის შიგნით. ქართულად ორივე „ყავის ფინჯანია“.

I broke my favourite coffee cup.
ჩემი საყვარელი ყავის ფინჯანი გავტეხე.
თავად ფინჯანი
Would you like a cup of coffee?
ერთ ფინჯან ყავას ხომ არ დალევთ?
ფინჯანი და მასში ყავა

ფორმალური ტექსტის უფრო გრძელი ფრაზები (a rapidly growing population) იხ. C1-11.

მართლწერა და გამოთქმა

  • რთული ზედსართავი არსებითი სახელის წინ დეფისით დაწერეთ: a well-known artist. be-ს შემდეგ ბევრი დეფისს არ წერს: The artist is well known. ქართულად ასეთი სიტყვები ერთად იწერება („ათწუთიანი“), ინგლისურად – დეფისით.
  • -ly ზმნიზედის შემდეგ დეფისი არ დაწეროთ: a highly paid job, a beautifully written book.
  • არსებითი სახელი + არსებითი სახელი ჩვეულებრივ პირველ სიტყვაზე იღებს მახვილს: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. ზოგში, მაგალითად city centre, მახვილი მეორეზეა. ქართულში მახვილი სუსტია – ინგლისურად მახვილიანი მარცვალი მკაფიოდ გამოყავით.
  • ზედსართავი + არსებითი სახელი მახვილს არსებით სახელზე იღებს: a black bird (ნებისმიერი შავი ჩიტი). რთული არსებითი სახელი – პირველ ნაწილზე: a blackbird (შაშვი, ჩიტის სახეობა).
  • ცალკე რთული ზედსართავი მეორე ნაწილზე იღებს მახვილს (well-known), მაგრამ მახვილიანი არსებითი სახელის წინ მახვილი ხშირად წინ გადადის: a well-known writer.

ოქროს წესი

ჯერ აზრი, მერე ფაქტები – და ის, რისგანაცაა გაკეთებული ან რისთვისაა საგანი, არსებით სახელთან ყველაზე ახლოს დგას. არსებითი სახელის წინ რთულ ზედსართავში სიტყვები დეფისით შეაერთეთ და არსებითი სახელი მხოლობითში დატოვეთ: a ten-minute walk. be-ს შემდეგ კი: three years old.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

1–3 დავალებებში დაალაგეთ სიტყვები, 4–6-ში შეავსეთ წინადადება რთული ზედსართავით.

  1. დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
  2. დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: an / old / ugly / building / grey
  3. დაალაგეთ სიტყვები სწორი თანმიმდევრობით: some / plastic / small / boxes / storage
  4. შეავსეთ: The film lasts two hours. It's a film.
  5. შეავსეთ: Their baby is eight months old. They have an baby.
  6. შეავსეთ: The hotel has four stars. It's a hotel.

B. მნიშვნელობა

აირჩიეთ სწორი ვარიანტი.

  1. აირჩიეთ სწორი პასუხი: He's a … actor.
  2. აირჩიეთ სწორი პასუხი: She has … hair.
  3. აირჩიეთ სწორი პასუხი: a beautiful(,) old house …
  4. აირჩიეთ სწორი პასუხი: a kind(,) patient teacher …

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. We stayed in a five-stars hotel.
  2. I need a new toys box.
  3. My brother is twelve-years-old.
  4. She bought a lovely blue silk scarf.

D. კონტექსტში

ფრჩხილებში მოცემული სიტყვები ჩასვით სწორი რიგით და ფორმით.

Selling online
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. აღწერეთ თქვენი რომელიმე ნივთი ორი ან სამი ზედსართავით, სწორი რიგით.
  2. აღწერეთ თქვენი გზა სამსახურამდე ან სკოლამდე რთული ზედსართავით.

F. შერეული გამეორება

გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.

  1. A1-10 ზედსართავი სახელი ინგლისურში (adjectives): very, quite, too და ანტონიმები
    აირჩიეთ სწორი პასუხი: She has … eyes.
  2. A2-30 Bored თუ Boring? -ed და -ing ზედსართავი სახელები ინგლისურად
    It was a very … ten-hour flight.
  3. B1-24 შედარებითი ხარისხი: much better, twice as big as, the more… the better
    Our new flat is ___ bigger than the old one. …
პასუხები

A. ფორმა

  1. a beautiful Moroccan leather bag
  2. an ugly old grey building
  3. some small plastic storage boxes
  4. two-hour
  5. eight-month-old
  6. four-star

B. მნიშვნელობა

  1. well-known
  2. long black
  3. no comma
  4. comma

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. We stayed in a five-star hotel.
  2. I need a new toy box.
  3. My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
  4. ✓ She bought a lovely blue silk scarf.

D. კონტექსტში

  1. lovely old wooden
  2. dining room
  3. heavy and strong / strong and heavy
  4. new white cotton
  5. five-minute

E. თქვენი ჯერი

  1. I have a comfortable old leather sofa.
  2. It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.

F. შერეული გამეორება

  1. blue
  2. tiring
  3. much
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play