Adjective Order: विशेषणांचा क्रम आणि a ten-minute walk सारखी जोडविशेषणं – मराठीत
Adjective Order and Compound Adjectives
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्ही नामाआधी अनेक विशेषणं नैसर्गिक क्रमाने लावू शकाल (a lovely little old wooden house), स्वल्पविराम आणि and कधी लागतात ते ओळखू शकाल, नामाचा विशेषणासारखा वापर करू शकाल (a shoe shop), आणि जोडचिन्हाने जोडविशेषणं बनवू शकाल (a ten-minute walk, a well-known writer).
मुख्य कल्पना
नामाआधी अनेक विशेषणं असतील, तर इंग्रजी बोलणारे ती एका ठरलेल्या क्रमाने लावतात: a lovely little old wooden house, a wooden old little lovely house नाही. बहुतेक इंग्रजी भाषकांनी हा नियम कधी शिकलेला नसतो – पण तो मोडला की त्यांना लगेच खटकतं.
यामागे तर्क आहे. नाम म्हणजे कांद्याचा गाभा समजा, आणि त्याच्याभोवती विशेषणांचे थर. जो थर गाभ्याच्या जितका जवळ, तितका तो वस्तू नेमकी काय आहे याचा भाग. वस्तू कशाची बनली आहे (wooden) आणि कशासाठी आहे (a running shoe) – हे जवळजवळ नामाचाच भाग, म्हणून ते अगदी त्याच्या शेजारी. रंग, आकार आणि वय या वस्तुस्थिती आहेत, म्हणून त्या थोड्या दूर. आणि मत (lovely) म्हणजे फक्त तुमचं मूल्यमापन, म्हणून ते सगळ्यात बाहेरचं साल, नामापासून सगळ्यात दूर.
जोडविशेषणं वेगळ्या प्रकारे काम करतात: दोन किंवा जास्त शब्द जोडचिन्हाने (hyphen) जोडून एक विशेषण बनतं: a five-star hotel. जोडचिन्ह सांगतं: “हे शब्द एकत्र, एक म्हणून वाचा”.
मराठी आणि इंग्रजी
विशेषणांचा क्रम मराठीतही बहुतेक असाच आहे: “एक छानसं छोटं जुनं लाकडी घर” = a lovely little old wooden house. इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत. फरक दुसरीकडे आहेत.
पहिलं, मराठीत एक नाम दुसऱ्या नामाचं वर्णन करताना आपण षष्ठी (“-चा / -ची / -चं”) वापरतो, आणि पहिलं नाम अनेकदा अनेकवचनात असतं: “बुटांचं दुकान”, “पुस्तकांचा स्टॉल”, “खेळण्यांची पेटी”. इंग्रजीत हे दोन वेगळे शब्द असतात, मध्ये of किंवा 's नाही, आणि पहिलं नाम एकवचनी: a shoe shop, a book stall, a toy box.
दुसरं, आकडा असलेली वर्णनं मराठीत पुन्हा षष्ठीने येतात, आणि त्यात अनेकवचन असतं: “दहा मिनिटांचं चालणं”, “दोन आठवड्यांची सुट्टी”, “सहा वर्षांचा मुलगा”. इंग्रजीत नामाआधी आकडा आणि एकवचनी नाम जोडचिन्हाने जोडतात: a ten-minute walk, a two-week holiday, a six-year-old son. पण क्रियापदानंतर नेहमीचं अनेकवचन परत येतं: The walk takes ten minutes. My son is six years old.
तिसरं, “लाकडी”, “रेशमी”, “चांदीचा” – मराठीत साहित्य सांगणारी विशेषणं आहेत, आणि इंग्रजीतही साहित्य नामाच्या अगदी शेजारी येतं: a wooden table, a silver necklace. आणि देवनागरीत कॅपिटल अक्षरं नसल्यामुळे लक्षात ठेवा: देश, भाषा आणि प्रदेश दाखवणारी विशेषणं इंग्रजीत कॅपिटल अक्षराने – Japanese, Marathi, Maharashtrian.
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| एक छानसं छोटं हॉटेल | a lovely little hotel | क्रम: मत, आकार – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत |
| लाकडी टेबल, चांदीचा हार | a wooden table, a silver necklace | साहित्य नामाच्या शेजारी – सारखंच |
| प्रेमळ, उदार माणूस | a kind, generous person | एकाच प्रकारची विशेषणं: स्वल्पविराम – सारखंच |
| कृष्णधवल फोटो | a black and white photo | एका शब्दाऐवजी रंगांमध्ये and |
| बुटांचं दुकान, पुस्तकांचा स्टॉल | a shoe shop, a book stall | षष्ठी आणि अनेकवचन → दोन शब्द, पहिलं नाम एकवचनी |
| दहा मिनिटांचं चालणं | a ten-minute walk | आकडा + एकवचनी नाम, जोडचिन्हाने |
| सहा वर्षांचा मुलगा | a six-year-old son | “वर्षांचा” → -year-old, s शिवाय |
| प्रसिद्ध शेफ | a well-known chef | well + past participle (तिसरं रूप), जोडचिन्हाने |
| जपानी रेस्टॉरंट, मराठी पुस्तक | a Japanese restaurant, a Marathi book | देश / भाषा दाखवणारं विशेषण कॅपिटल अक्षराने |
थोडक्यात: क्रम मराठीसारखाच (आधी मत, मग वस्तुस्थिती, साहित्य आणि उपयोग नामाच्या शेजारी); “बुटांचं दुकान” → a shoe shop (पहिलं नाम एकवचनी); “दहा मिनिटांचं” → ten-minute (आकडा + एकवचन, जोडचिन्हाने).
रचना
नामाआधी विशेषणांचा नेहमीचा क्रम
| मत | आकार | वय | आकृती | रंग | मूळ | साहित्य | उपयोग | नाम |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lovely | big | old | round | brown | Moroccan | wooden | dining | table |
| beautiful | small | new | square | black | Brazilian | leather | running | shoes |
दोन किंवा तीन विशेषणं नेहमीची. चार किंवा जास्त क्वचितच येतात आणि जड वाटतात. लांबी (long, short) आकाराबरोबर येते.
स्वल्पविराम आणि and
| परिस्थिती | नियम | उदाहरण |
|---|---|---|
| वेगवेगळ्या गटांतली विशेषणं | स्वल्पविराम नाही | a beautiful old house |
| एकाच गटातली दोन विशेषणं (अनेकदा मतं) | स्वल्पविराम (किंवा and) | a friendly, helpful assistant |
| दोन किंवा जास्त रंग | and | a black and white photo |
| be / look / seem नंतर | शेवटच्याआधी and | The house was old and beautiful. |
तपासणी: विशेषणांच्या मध्ये and घालता येत असेल किंवा त्यांचा क्रम बदलता येत असेल, तर स्वल्पविराम लावा. नसेल, तर स्वल्पविराम नाही.
नाम + नाम (विशेषणासारखं वापरलेलं नाम)
| नमुना | उदाहरण |
|---|---|
| पहिलं नाम सहसा एकवचनी | a coffee cup, a shoe shop, a car park (UK) |
| ते मुख्य नामाच्या अगदी आधी, बाकी सगळ्या विशेषणांनंतर येतं | a cheap plastic coffee cup |
जोडविशेषणं (जोडचिन्हासह, नामाआधी)
| नमुना | उदाहरण |
|---|---|
| आकडा + एकवचनी नाम | a ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course |
| आकडा + नाम + old | a three-year-old girl |
| well / badly + past participle | a well-known writer, a well-paid job |
| विशेषण / क्रियाविशेषण + -ing रूप | a good-looking man, a long-lasting battery |
| विशेषण + नाम + -ed | a blue-eyed baby, a left-handed player |
वापर
1आधी मत, मग वस्तुस्थिती
मत सांगणारं विशेषण (lovely, horrible, amazing, nice) वस्तुस्थिती सांगणाऱ्या विशेषणांच्या (आकार, वय, रंग…) आधी येतं. मराठीतही असंच.
2वस्तुस्थिती सांगणाऱ्या विशेषणांचा क्रम
वस्तुस्थिती सांगणारी विशेषणं सहसा या क्रमाने येतात: आकार → वय → आकृती → रंग → मूळ → साहित्य → उपयोग.
3स्वल्पविराम आणि and
एकाच प्रकारच्या दोन विशेषणांमध्ये स्वल्पविराम लावा: त्यांच्यामध्ये and सुद्धा घालता येईल. रंगांमध्ये, आणि be नंतर शेवटच्या विशेषणाआधी and लावा.
4नामाचं वर्णन करणारी नामं
एक नाम दुसऱ्या नामाचं वर्णन करू शकतं. पहिलं नाम अर्थ अनेकवचनी असला तरी सहसा एकवचनी असतं, आणि ते मुख्य नामाच्या अगदी आधी येतं. काही शब्द आपला -s ठेवतात: sports, clothes, sales, savings. मराठीत इथे सहसा षष्ठी असते (“-चं / -चा”).
5आकडा असलेली जोडविशेषणं
नामाआधी आकडा + नाम जोडचिन्हाने जोडतात आणि नाम एकवचनी राहतं – त्याला -s नसतो, कारण पूर्ण जोडशब्द एक विशेषण आहे. मराठीत “-चा / -ची / -चं” आणि अनेकवचन: “दहा मिनिटांचं”.
6इतर जोडविशेषणं
past participle असलेली (well-known), -ing रूप असलेली (good-looking) आणि विशेषण + नाम + -ed (blue-eyed) अशी जोडविशेषणं माणसांचं आणि वस्तूंचं वर्णन थोडक्यात आणि नैसर्गिकपणे करतात.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “बारा तासांची ड्युटी” → twelve-hours shift. मराठीत आकडा असलेलं वर्णन षष्ठी आणि अनेकवचनाने येतं: “बारा तासांची ड्युटी”, “सहा महिन्यांची वॉरंटी”. म्हणून इंग्रजीतही नाम अनेकवचनी राहतं. नामाआधी जोडविशेषणात मात्र नाम एकवचनी: a twelve-hour shift, a six-month warranty.
2. “नव्वद वर्षांचं कपाट” → ninety years old cupboard. मराठीत “नव्वद वर्षांचं” नाम आणि क्रियापद दोन्हींबरोबर तसंच राहतं: “कपाट नव्वद वर्षांचं आहे”, “नव्वद वर्षांचं कपाट”. इंग्रजीत दोन वेगळी रूपं आहेत: be नंतर ninety years old (वेगळे शब्द), पण नामाआधी ninety-year-old (जोडचिन्ह, s शिवाय).
3. “भाज्यांचा बाजार”, “पुस्तकांचा स्टॉल” → vegetables market, books stall. मराठीत वर्णन करणारं नाम अनेकवचनी षष्ठीत असतं: “भाज्यांचा”, “पुस्तकांचा”, “खेळण्यांचं”. इंग्रजीत विशेषणासारखं वापरलेलं नाम एकवचनी: a vegetable market, a book stall. (काही शब्द अपवाद: clothes shop, sports centre.)
4. “मराठी शब्दकोश” → marathi dictionaries (लहान अक्षर). देवनागरीत कॅपिटल अक्षरं नसतात, म्हणून मेसेज आणि मेनूमध्ये marathi, maharashtrian, konkani लहान अक्षराने येतात. इंग्रजीत देश, प्रदेश आणि भाषा दाखवणारी विशेषणं नेहमी कॅपिटल अक्षराने.
गोंधळ करू नका
नामाआधी जोडविशेषण आणि क्रियापदानंतर तेच शब्द – नामाआधी जोडचिन्ह आणि एकवचन. क्रियापदानंतर वेगळे शब्द, आणि गरज असेल तर नाम अनेकवचनी.
a coffee cup आणि a cup of coffee – नाम + नाम सांगतं वस्तू कोणत्या प्रकारची आहे; of सांगतं तिच्यात काय आहे. मराठीतही फरक आहे: “कॉफीचा कप” (कप स्वतः) आणि “एक कप कॉफी” (कॉफीसकट).
औपचारिक लेखनातले लांब नामाचे गट (a rapidly growing population) C1-11 मध्ये आहेत.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- नामाच्या आधी जोडविशेषण जोडचिन्हाने लिहा: a well-known artist. be नंतर अनेक लेखक जोडचिन्ह गाळतात: The artist is well known.
- -ly क्रियाविशेषणानंतर जोडचिन्ह लावू नका: a highly paid job, a beautifully written book.
- इंग्रजीत नाम + नाम सहसा वेगळे लिहितात: bus stop, city centre, coffee cup. काही एकत्र असतात (bookshop) – शंका असेल तर शब्दकोश पाहा.
- नाम + नाम मध्ये जोर सहसा पहिल्या नामावर: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. city centre सारख्या काहींमध्ये दुसऱ्यावर.
- विशेषण + नाम मध्ये जोर नामावर: a black bird (कोणताही काळा पक्षी). जोडनामात पहिल्या भागावर: a blackbird (एका जातीचा पक्षी).
- एकटं असताना जोडविशेषणात जोर दुसऱ्या भागावर (well-known), पण जोर असलेल्या नामाआधी तो अनेकदा पुढे सरकतो: a well-known writer.
सुवर्णनियम
आधी मत, मग वस्तुस्थिती – आणि वस्तू कशाची बनली आहे किंवा कशासाठी आहे, ते सहसा नामाच्या सगळ्यात जवळ. नामाआधीच्या जोडविशेषणात शब्द जोडचिन्हाने जोडा आणि नाम एकवचनी ठेवा: a ten-minute walk. आणि लक्षात ठेवा: “बुटांचं दुकान” = a shoe shop, “आठ वर्षांचा मुलगा” = an eight-year-old boy.
सराव
A. रचना
शब्द योग्य क्रमाने लावा किंवा जोडविशेषणाने रिकामी जागा भरा.
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: an / old / ugly / building / grey
-
शब्द योग्य क्रमाने लावा: some / plastic / small / boxes / storage
-
वाक्य पूर्ण करा: The film lasts two hours. It's a film.
-
वाक्य पूर्ण करा: Their baby is eight months old. They have an baby.
-
वाक्य पूर्ण करा: The hotel has four stars. It's a hotel.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
योग्य पर्याय निवडा: He's a … actor.
-
योग्य पर्याय निवडा: She has … hair.
-
योग्य पर्याय निवडा: a beautiful(,) old house …
-
योग्य पर्याय निवडा: a kind(,) patient teacher …
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
We stayed in a five-stars hotel.
-
I need a new toys box.
-
My brother is twelve-years-old.
-
She bought a lovely blue silk scarf.
D. संदर्भात
जाहिरातीतल्या रिकाम्या जागा भरा: कंसातले शब्द योग्य क्रमाने आणि योग्य रूपात लिहा.
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
तुमच्या एखाद्या वस्तूचं वर्णन दोन किंवा तीन विशेषणांनी, योग्य क्रमाने करा.
-
तुमच्या कामाच्या किंवा कॉलेजच्या प्रवासाचं वर्णन एका जोडविशेषणाने करा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A1-10 इंग्रजी विशेषणं (adjectives): very, too, quite आणि I'm bored मराठीत योग्य पर्याय निवडा: She has … eyes.
-
A2-30 Bored की Boring? इंग्रजी -ed आणि -ing विशेषणं मराठीत It was a very … ten-hour flight.
-
B1-24 Comparatives: much better, even better, the more… the better, twice as… as – मराठीत Our new flat is ___ bigger than the old one. …flat (UK), apartment (US)
उत्तरे
A. रचना
- a beautiful Moroccan leather bag
- an ugly old grey building
- some small plastic storage boxes
- two-hour
- eight-month-old
- four-star
B. अर्थ
- well-known
- long black
- no comma
- comma
C. चूक शोधा
- We stayed in a five-star hotel.
- I need a new toy box.
- My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
- ✓ She bought a lovely blue silk scarf.
D. संदर्भात
- lovely old wooden
- dining room
- heavy and strong / strong and heavy
- new white cotton
- five-minute
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I have a comfortable old leather sofa.
- It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.
F. मिश्र उजळणी
- blue
- tiring
- much
