The me emrat e vendeve: the Nile, the USA, por Paris dhe Lake Como
The with Names and Places
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini nëse një emër merr the apo nuk merr nyje: lumenj, dete, male, shtete, qytete, rrugë, hotele, muze, aeroporte, universitete e të tjera.
Ideja kryesore
Një emër i përveçëm tregon tashmë një gjë të vetme, prandaj shumica e emrave nuk kanë fare nyje: Paris, Japan, Everest, Oxford Street.
Përfytyroni një glob me emra të shkruar mbi të. Disa janë emra të thjeshtë – Brazil, Lima, Lake Victoria – dhe qëndrojnë vetëm. Të tjerë janë në të vërtetë përshkrime ose grupe, dhe këta marrin the: the United States (një grup shtetesh), the Republic of Ireland (një përshkrim: cila republikë?), the Alps (shumë male). Edhe gjërat e gjata që rrjedhin ose shtrihen nëpër glob – lumenjtë, detet, oqeanet, shkretëtirat – marrin the: the Nile, the Pacific, the Sahara.
Ndërtesat dhe organizatat ndjekin të njëjtën logjikë. Një emër me of është përshkrim, prandaj merr the: the University of Leeds. Një emër i ndërtuar nga një vend ose një person është si emër i thjeshtë: Leeds University, Heathrow Airport.
Mësojini këto grupe si modele, jo emër pas emri.
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip edhe emrat e përveçëm marrin trajtën e shquar: «Shqipëria», «Tirana», «Drini», «Adriatiku». Kjo mbaresë nuk ka të bëjë me the. Anglishtja vendos sipas llojit të emrit: shteti dhe qyteti nuk marrin nyje (Albania, Tirana), kurse lumi dhe deti marrin the (the Drin, the Adriatic). Pra mbaresa shqipe nuk ju ndihmon: as ta vini the kur shihni «-a», as ta hiqni sepse emri «e ka tashmë».
Shumë emra shqip janë ndërtuar me një fjalë të përgjithshme në trajtën e shquar + emrin: «Liqeni i Komanit», «Mali i Dajtit», «Rruga e Kavajës», «Aeroporti i Rinasit». Në anglisht këta zakonisht bëhen emra të thjeshtë pa nyje: Lake Koman, Mount Dajti, Kavaja Street. Vetëm emrat me of në anglisht (the University of Leeds) marrin the. Edhe shkronja e madhe ndryshon: shqipja e shkruan me të madhe vetëm fjalën e parë («Liqeni i Komanit»), anglishtja çdo fjalë kryesore (Lake Koman, Leeds University).
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Shqipëria, Tirana | Albania, Tirana | shtet, qytet: pa nyje |
| Vjosa, Adriatiku | the Vjosa, the Adriatic | lumë, det: the |
| Liqeni i Komanit | Lake Koman | liqen i vetëm: pa nyje |
| Mali i Dajtit | Mount Dajti | mal i vetëm: pa nyje |
| Alpet | the Alps | këtu është njësoj: shumës, grup malesh |
| Shtetet e Bashkuara | the United States | këtu është njësoj: shumës → the |
| Universiteti i Tiranës | the University of Tirana | emër me of: the |
| Rruga e Kavajës | Kavaja Street | rrugë: pa nyje |
Shkurt: mos e gjykoni nyjen angleze nga mbaresa shqipe; pyesni çfarë lloj emri është – lumë, det, varg malesh, emër në shumës ose me of → the; shtet, qytet, rrugë, mal ose liqen i vetëm → pa nyje.
Forma
the
| Grupi | Shembuj |
|---|---|
| lumenj dhe kanale | the Thames, the Amazon, the Danube, the Panama Canal |
| dete dhe oqeane | the Mediterranean, the Atlantic, the Red Sea |
| vargje malesh | the Alps, the Andes, the Himalayas |
| shkretëtira | the Sahara, the Gobi |
| emra shtetesh në shumës ose «bashkime» | the USA, the UK, the Netherlands, the Philippines, the Czech Republic, the United Arab Emirates |
| grupe ishujsh ose liqenesh | the Canary Islands, the Great Lakes |
| hotele, kinema, teatro | the Ritz, the Odeon, the Globe |
| muze dhe galeri | the British Museum, the Louvre, the Prado |
| gazeta | the Guardian, the New York Times |
| emra me of | the University of Leeds, the Bank of England, the Tower of London |
Pa nyje
| Grupi | Shembuj |
|---|---|
| shumica e shteteve dhe të gjitha kontinentet | France, Brazil, Kenya, Asia, South America |
| qytete (një përjashtim i rrallë: The Hague) | Tokyo, Cairo, Lima |
| rrugë, sheshe, parqe | Oxford Street, Fifth Avenue, Times Square, Central Park |
| male të vetme | Everest, Kilimanjaro, Mount Fuji |
| liqene dhe ishuj të vetëm | Lake Geneva, Lake Victoria, Sicily |
| aeroporte dhe stacione | Heathrow Airport, Victoria Station |
| universitete me emrin e një vendi ose personi | Leeds University, Harvard University |
| emra me 's pronore | St Paul's Cathedral, McDonald's |
Përdorimi
1Ujërat: lumenjtë, detet, oqeanet dhe kanalet marrin the
Lumenjtë, detet, oqeanet dhe kanalet marrin the, edhe kur fjala river nuk thuhet. Liqenet janë ndryshe: një liqen i vetëm nuk merr nyje.
2Malet dhe shkretëtirat
Vargjet e maleve dhe shkretëtirat marrin the. Malet e vetme nuk marrin nyje (disa përjashtime, si the Matterhorn, duhen mësuar përmendsh).
3Shtetet, kontinentet dhe qytetet
Shumica e shteteve, të gjitha kontinentet dhe pothuajse të gjitha qytetet nuk marrin nyje. Përdorni the kur emri ka një shumës ose një fjalë «grupi» si States, Kingdom, Republic, Emirates.
4Rrugët, sheshet dhe parqet
Rrugët, sheshet dhe parqet zakonisht nuk marrin nyje. Disa emra janë përjashtim (the High Street në Britani).
5Hotelet, kinematë, muzetë dhe gazetat marrin the
Hotelet, kinematë, teatrot, muzetë, galeritë dhe gazetat zakonisht marrin the. Përjashtimi kryesor janë emrat me 's pronore (shih përdorimin 6).
6Aeroportet, stacionet dhe universitetet me emrin e një vendi ose personi
Kur emri është thjesht një vend ose një person + Airport / Station / University, nuk ka nyje. Edhe emrat me 's pronore nuk marrin nyje. Në shqip themi «Aeroporti i…», «Stacioni i…», por kjo nuk e ndryshon anglishten.
7the + emrat me of
Kur emri ka of, është përshkrim, prandaj merr the. Krahasoni dy emrat e të njëjtit universitet.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Kroacia» → the Croatia. Në shqip emri i shtetit si kryefjalë është në trajtën e shquar: «Kroacia ka disa nga plazhet më të bukura në Mesdhe». Mbaresa «-a» kthehet lehtë në the. Në anglisht shumica e shteteve nuk marrin nyje.
2. «Vjosa» → pa the. Edhe lumenjtë dhe detet në shqip e kanë nyjen brenda emrit: «Vjosa është një nga lumenjtë e fundit të egër në Evropë», «Joni është më i ftohtë se Adriatiku». Prandaj duket se emri «e ka tashmë» nyjen. Në anglisht lumenjtë dhe detet duan the.
3. «Liqeni i Komanit», «Mali i Dajtit» → the. «Të dielën u ngjitëm në Malin e Dajtit me teleferik.» Fjala e përgjithshme në trajtën e shquar («Mali i…», «Liqeni i…») tërheq the. Në anglisht Mount ose Lake + emri nuk marrin nyje.
4. «Në Republikën Çeke» → pa the. «Vëllai i Artës studion mjekësi në Republikën Çeke.» Në shqip shquarsia është mbaresë («Republikën»), jo fjalë më vete, prandaj the harrohet lehtë. Në anglisht emrat e shteteve me Kingdom, States, Republic ose në shumës duan the.
5. «Rruga e Kavajës» → the. «Zyra jonë e re është në Rrugën e Kavajës, afër sheshit.» Fjalë për fjalë del the Kavaja Street ose the Street of Kavaja. Në anglisht rrugët janë emër + Street / Road / Avenue, pa nyje.
Mos i ngatërroni
Leeds University apo the University of Leeds – I njëjti vend, dy forma emri. Vendi + University → pa nyje; University of + vendi → the.
Një apo grup – Një liqen, ishull ose mal i vetëm nuk merr nyje; një grup i tyre merr the.
Gjeografia në përgjithësi apo emrat – Fjalët e përgjithshme ndjekin rregullat e zakonshme të nyjeve B1-22: I love the sea (deti në përgjithësi, ai që e njohim të gjithë), por the Mediterranean është emër. Zgjedhjet më të holla me emrat (the Smiths, a Picasso) janë te C2-05.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- the fillon me /ð/ = «dh» e shqipes. Para një emri që fillon me tingull zanor, the zakonisht është /ði/: the Atlantic, the Andes, the Amazon, the Odeon. Para tingullit bashkëtingëllor është /ðə/, me një /ə/ të dobët si «ë»-ja shqipe: the Nile.
- Në mes të fjalisë the shkruhet me shkronjë të vogël (in the Netherlands). The me shkronjë të madhe vetëm kur është zyrtarisht pjesë e emrit, si te The Hague – edhe shumë gazeta e shkruajnë The në titull.
- Në emrat anglezë shkruhet me shkronjë të madhe çdo fjalë kryesore: Lake Koman, Mount Dajti, Kavaja Street, Leeds University. Në shqip vetëm fjala e parë: «Liqeni i Komanit».
- the USA dhe the UK shqiptohen shkronjë pas shkronje. U fillon me tingullin bashkëtingëllor /j/ (si «ju»), prandaj këtu the është /ðə/: /ðə ˌjuː es ˈeɪ/, /ðə ˌjuː ˈkeɪ/.
Rregulli i artë
Emër i thjeshtë (shtet, qytet, rrugë, mal ose liqen i vetëm, aeroport) → pa nyje. Emër në shumës ose grup, emër me of, lumë, det, oqean, shkretëtirë ose varg malesh, si dhe shumica e hoteleve, muzeve dhe gazetave → the. Mbaresa shqipe («Tirana», «Drini») nuk vendos asgjë.
Ushtrime
A. Forma
Shkruani the ose no article.
-
___ Danube flows through four capital cities. …
-
My cousin lives in Canada. (the / no article)
-
We swam in ___ Atlantic. …
-
They crossed ___ Sahara on camels. …
-
Have you ever climbed Mount Fuji? (the / no article)
-
We stayed at ___ Plaza Hotel. …
-
Our flight leaves from Gatwick Airport. (the / no article)
-
She works for ___ Bank of England. …
B. Kuptimi
Zgjidhni përgjigjen e saktë.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: She studied at ….
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: She studied at .
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: We went sailing on ….
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: They live in ….
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
The Mount Everest is in the Himalayas.
-
We walked along the Oxford Street.
-
I read about it in Guardian.
-
They spent a week in the USA.
-
Thames runs through London.
D. Në kontekst
Lexoni blogun dhe shkruani the ose no article.
After two days in 18 Rome, we flew to 19 Netherlands. We landed at 20 Schiphol Airport and stayed at 21 Grand Hotel near the centre. The next day we visited 22 Rijksmuseum and took a boat along the canals. Next week we're going to 23 Alps for some hiking!
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht.
-
Shkruani dy fjali për vendin tuaj: njërën me një lumë, det ose varg malesh (me the) dhe tjetrën me një qytet ose mal të vetëm (pa nyje).
-
Shkruani për një udhëtim që do të donit të bënit: përmendni një shtet, një muze ose hotel dhe një aeroport.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
B1-22 Articles: a / an, the apo pa nyje? Në përgjithësi, e caktuar dhe go to school I go swimming twice week.
-
B1-19 Gerund në anglisht: forma -ing si emër, pas parafjalëve dhe «look forward to + -ing» It's worth (visit) the old town.
-
B1-20 Relative clauses në anglisht: whose, where, when, why dhe fjalitë përcaktore pa «që» Lima is the city I was born.
Përgjigjet
A. Forma
- The
- the
- the
- the
- the
B. Kuptimi
- Leeds University
- the University of Leeds
- Lake Garda
- the Philippines
C. Gjeni gabimin
- Mount Everest is in the Himalayas.
- We walked along Oxford Street.
- I read about it in the Guardian.
- ✓ They spent a week in the USA.
- The Thames runs through London.
D. Në kontekst
- the
- the
- the
- the
E. Radha juaj
- The Danube flows through my country. Budapest is the capital.
- I'd like to visit Peru, stay at the Hotel Sol in Lima and fly from Madrid Airport.
F. Përsëritje e përzier
- a / per
- visiting
- where
