Must և Have To, Mustn't և Don't Have To. տարբերությունը հայերենով
Must, Have To, Mustn't, Don't Have To
Այս էջում
Նպատակ
Այս դասից հետո կկարողանաք խոսել կանոնների և պարտականությունների մասին, ասել, թե ինչը չի կարելի անել, և ինչն անհրաժեշտ չէ։ Դրա համար կօգտագործեք must, have to, mustn't, can't և don't have to՝ ներկայում, անցյալում և ապառնիում։
Հիմնական գաղափար
Must-ը և have to-ն երկուսն էլ ասում են՝ «սա անհրաժեշտ է»։ Տարբերությունը հաճախ այն է, թե որտեղից է գալիս ճնշումը։ Must-ի դեպքում այն սովորաբար գալիս է խոսողից. I must call my mum՝ ես եմ կարևոր համարում։ Have to-ի դեպքում այն գալիս է դրսից՝ ղեկավարից, օրենքից, չվացուցակից. I have to wear a uniform՝ աշխատանքս է այդպես պահանջում։
Ժխտական ձևերը շատ տարբեր են, և սա դասի ամենակարևոր մասն է։ Պատկերացրեք երկու բան։ Mustn't-ը թանգարանի կարմիր պարանն է. մի՛ անցեք, չի կարելի։ Don't have to-ն ճաշացանկ է. դուք եք ընտրում։ You mustn't park here (արգելված է)։ You don't have to pay (անհրաժեշտ չէ, բայց եթե ուզում եք, կարող եք վճարել)։
Եվ վերջապես, must-ը եղանակավորող բայ է (modal verb), ինչպես can-ը. երբեք չի փոխվում և անցյալի ձև չունի։ Have to-ն սովորական բայ է, ուստի կարող է գործածվել բոլոր ժամանակներում՝ had to, will have to։
Հայերեն և անգլերեն
Հայերենում անհրաժեշտությունն ամենից հաճախ արտահայտում ենք պետք է-ով կամ «ստիպված եմ»-ով։ «Պետք է»-ն և՛ must է, և՛ have to (և՛ խորհրդի should-ը. տե՛ս A2-21)։ Դրականում սա մեծ խնդիր չէ. must-ն ու have to-ն հաճախ երկուսն էլ հնարավոր են։ Բայց ժխտականում ուշադիր եղեք. հայերենում «չպետք է» (չի կարելի) և «պետք չէ» (կարիք չկա) ձևերը շատ նման են, իսկ խոսակցական «պետք չի»-ն երբեմն արգելքի իմաստով էլ ենք ասում («Պետք չի՛ գոռալ»)։ Անգլերենում այս երկու իմաստը միշտ տարբեր են. mustn't = չի կարելի, don't have to = պարտադիր չէ։
Երկրորդ տարբերությունը. «պետք է»-ն երբեք չի փոխվում («պետք է գնամ», «պետք է գնա»), իսկ անցյալը երևում է հաջորդ բայի վրա («պետք է գնայի»)։ Անգլերենում must-ն էլ չի փոխվում, բայց have to-ն սովորական բայ է. she has to, we had to, you'll have to, Do you have to…?
| Հայերեն | Իմաստը | Անգլերեն |
|---|---|---|
| Այս շաբաթ պետք է տատիկիս զանգեմ։ | ես եմ կարևոր համարում | I must call my grandmother this weekend. |
| Աշխատանքի պետք է կոստյումով գնամ։ | դրսի կանոն | I have to wear a suit at work. |
| Նա օրական երկու անգամ պետք է այս դեղը խմի։ | դրսի կանոն (բժիշկ) | She has to take this medicine twice a day. |
| Այդ լարին չի կարելի դիպչել։ | արգելք | You mustn't touch that wire. |
| Այստեղ չի կարելի կայանել։ | արգելք (խոսակցական) | You can't park here. |
| Պարտադիր չէ վճարել։ | անհրաժեշտ չէ | You don't have to pay. |
| Երեկ ուշ ստիպված էի աշխատել։ | անցյալ | I had to work late yesterday. |
| Տաքսի ստիպված կլինեք վերցնել։ | ապառնի | You'll have to take a taxi. |
Կարճ ասած՝ «պետք է» = must / have to, «չի կարելի / չպետք է» = mustn't / can't, «պարտադիր չէ / կարիք չկա» = don't have to, իսկ անցյալում և ապառնիում միայն had to և will have to։
Կառուցվածք
Must – եղանակավորող բայ. բոլոր ենթակաների հետ նույն ձևն է, որին հաջորդում է բայի հիմնական ձևը (base form)։
| Ձև | Օրինակ |
|---|---|
| Հաստատական | I / you / she / we / they must go. |
| Ժխտական | I / you / she / we / they mustn't (must not) go. |
| Հարց (հազվադեպ, բավական պաշտոնական) | Must I go? |
Have to – սովորական բայ. փոխվում է ըստ ենթակայի և ժխտական ու հարցական նախադասություններում օգտագործում է do / does / did։
| Ձև | I / you / we / they | he / she / it |
|---|---|---|
| Հաստատական | I have to work. | She has to work. |
| Ժխտական | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| Հարց | Do you have to work? | Does she have to work? |
| Կարճ պատասխաններ | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
Անցյալ և ապառնի – must-ը անցյալի ձև չունի և չի կարող գալ will-ից հետո, ուստի օգտագործեք have to։
| Ժամանակ | Ձև | Օրինակ |
|---|---|---|
| Անցյալ | had to / didn't have to | We had to wait an hour. |
| Հարց անցյալում | Did you have to…? | Did you have to pay? |
| Ապառնի | will have to / won't have to | You'll have to book early. |
Իմաստների քարտեզ
| Արտահայտություն | Իմաստը |
|---|---|
| must / have to | Անհրաժեշտ է։ |
| mustn't / can't | Չի կարելի։ Մի՛ արեք։ |
| don't have to | Անհրաժեշտ չէ։ Դուք եք ընտրում։ |
Գործածություն
1Must. խոսողի սեփական պարտականության զգացումը
Must-ն օգտագործեք, երբ դուք եք համարում, որ ինչ-որ բան անհրաժեշտ է կամ կարևոր։ Այն տարածված է նաև ուժեղ, անձնական առաջարկություններում («անպայման փորձիր»)։
2Must. գրավոր կանոններ և ցուցանակներ
Must-ը շատ տարածված է գրավոր կանոններում, ցուցանակներում, ձևաթղթերում և հրահանգներում։
3Have to. պարտականություն դրսից
Have to-ն օգտագործեք, երբ պարտականությունը գալիս է կանոնից, ղեկավարից, օրենքից կամ իրավիճակից։ Սա սովորական ընտրությունն է առօրյայի և պայմանավորվածությունների համար։ Ոչ պաշտոնական բրիտանական անգլերենում have got to-ն ('ve got to) նույն իմաստն ունի. I've got to go. Հայերենում այստեղ հաճախ ասում ենք «ստիպված եմ» կամ «պետք է»։
4Mustn't և can't. արգելք
Mustn't-ով ասում ենք, որ ինչ-որ բան չի կարելի անել կամ շատ վատ միտք է։ Առօրյա խոսքում կանոնների համար շատ տարածված է can't-ը։ Mustn't-ը հիմնականում բրիտանական է. ամերիկյան անգլերենում սովորաբար ասում են can't կամ don't։ Հայերենում՝ «չի կարելի», «չպետք է»։
5Don't have to. պարտականություն չկա
Don't / doesn't have to-ն օգտագործեք, երբ ինչ-որ բան անհրաժեշտ չէ։ Կարող եք անել, բայց կարիք չկա։ Հայերենում՝ «պարտադիր չէ», «կարիք չկա», «պետք չէ»։
6Had to և will have to. անցյալ և ապառնի
Must-ը անցյալի ձև չունի։ Անցյալի պարտականության համար օգտագործեք had to, ապառնիի համար՝ will have to։ (Must-ով կարելի է խոսել մոտ ապառնիի ձեր ծրագրերի մասին՝ I must call her tomorrow, բայց այն երբեք չի գալիս will-ից հետո։) Հայերենում «պետք է»-ն նույնն է մնում, և ժամանակը երևում է հաջորդ բայի վրա («պետք է աշխատեի»), իսկ անգլերենում փոխվում է հենց have-ը։
Հաճախակի սխալներ
Թակարդներ հայախոսների համար
1. «Պետք չի …» (արգելք) → don't have to. Հայերենում «պետք չէ»-ն (կարիք չկա) և «չպետք է»-ն (չի կարելի) տարբերվում են միայն «չ»-ի տեղով, իսկ խոսակցական «պետք չի»-ն հաճախ արգելք էլ է նշանակում. «Հայկ, դուռը նոր է ներկված, պետք չի դիպչել»։ Այդ պատճառով mustn't-ն ու don't have to-ն հեշտությամբ խառնվում են։ Ստուգեք իմաստը. արգելվա՞ծ է, թե՞ պարզապես անհրաժեշտ չէ։
2. «Պետք է»-ն չի փոխվում → he have to. «Պետք է գնամ», «պետք է գնա», «պետք է գնան». հայերենում նույն ձևն է բոլոր դեմքերի համար։ Must-ի հետ սա աշխատում է, բայց have to-ն սովորական բայ է. he / she / it → has to, իսկ ժխտականում և հարցում՝ does։
3. «Պետք է գնայի» → must + անցյալ. Հայերենում անցյալը դնում ենք հաջորդ բայի վրա. «Վերելակը չէր աշխատում, և Տիգրանը պետք է ոտքով բարձրանար իններորդ հարկ»։ Անգլերենում must-ը անցյալ չունի, իսկ բայը must-ից հետո միշտ հիմնական ձևն է։ Անցյալի պարտականությունը had to է։
4. Հարց առանց do-ի. Հայերենում հարցը հնչերանգով ենք կազմում. «Վիզայի համար քանի՞ ձևաթուղթ պետք է լրացնենք»։ Անգլերենում have to-ով հարցին պետք է do / does / did, իսկ must-ով հարցը հազվադեպ է և պաշտոնական։
Մի՛ շփոթեք
mustn't, թե don't have to – Mustn't-ը պարանն է. մի՛ արեք։ Don't have to-ն ճաշացանկն է. դուք եք ընտրում։
must, թե have to (հաստատականում) – Հաճախ երկուսն էլ հնարավոր են։ Must-ն ավելի անձնական է հնչում, have to-ն ցույց է տալիս դրսի կանոն կամ իրավիճակ։ Ամերիկյան խոսակցական անգլերենում have to-ն շատ ավելի տարածված է։ Հայերենում երկուսն էլ «պետք է» են։
can't (չի կարելի), թե can't (չեմ կարողանում) – Ձևը նույնն է, իմաստը որոշում է համատեքստը։ Ճիշտ ինչպես հայերեն «չեմ կարող»-ը, որը կարող է նշանակել և՛ «չեմ կարողանում», և՛ «ինձ չի թույլատրվում»։ Կարողության մասին տե՛ս A1-17։
must կանոնի իմաստով, թե must եզրակացության իմաստով – She must be tired-ը կանոն չէ. նշանակում է «համոզված եմ, որ հոգնած է» (հայերենում էլ՝ «Պետք է հոգնած լինի»)։ Այս գործածությունը B1-16 դասում է։ Need to-ն և needn't-ը B2-07 դասում են։
Ուղղագրություն և արտասանություն
- mustn't /ˈmʌsnt/. առաջին t-ն չի արտասանվում՝ MUS-nt։ /ʌ/-ն կարճ է, բերանը կիսաբաց, լեզուն՝ մեջտեղում. հայերենում այդպիսի հնչյուն չկա, մոտ է «ա»-ին, բայց ավելի կարճ և թույլ։ s-ի և n-ի միջև «ը» մի՛ ավելացրեք։
- Նախադասության մեջ must-ը հաճախ թուլանում է՝ /məst/ կամ /məs/. I must go։ Թույլ /ə/-ն մոտ է հայերեն «ը»-ին, այնպես որ սա ձեզ համար հեշտ է։
- have to /ˈhæftə/, has to /ˈhæstə/, had to /ˈhætə/։ have-ի v-ն այստեղ հնչում է /f/, որովհետև դրանից հետո /t/ է, իսկ had to-ում /d/-ն «կորչում է» /t/-ի մեջ։ Գրավոր միշտ գրեք ամբողջական ձևը։
- /æ/-ն (have, has, had) հայերենում չկա. «է» մի՛ ասեք։ Բերանը լայն բացեք, ինչպես «ա»-ի համար, և լեզուն պահեք «է»-ի դիրքում։
- have to-ում have-ը մի՛ կրճատեք. ասեք I have to go (կամ ոչ պաշտոնական՝ I've got to go)։
- Շեշտված վանկի սկզբում t-ն և p-ն շնչեղ են (touch, park, pay). դրանք մոտ են հայերեն «թ»-ին և «փ»-ին, ոչ թե «տ»-ին և «պ»-ին։
Ոսկե կանոն
Mustn't = մի՛ արեք, չի կարելի։ Don't have to = անհրաժեշտ չէ, դուք եք ընտրում։ Must-ը անցյալի ձև չունի. անցյալի համար՝ had to, will-ից հետո՝ will have to։ Եվ հիշեք. «չի կարելի» → mustn't / can't, «պարտադիր չէ» → don't have to։
Վարժություններ
A. Կառուցվածք
Փակագծերում տրված բառը դրեք ճիշտ ձևով կամ կատարեք առաջադրանքը։
-
My sister (have to) work every Saturday.
-
Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
-
Լրացրեք: you have to wear a uniform at your school?
-
Դարձրեք ժխտական: He has to pay.
-
Դարձրեք ապառնի: I have to take a taxi. (tomorrow)
-
Կազմեք հարց անցյալում: you / have to / wait / long?
B. Իմաստ
Ընտրեք իրավիճակին համապատասխան տարբերակը։
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: You … cross the road when the light is red.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: It's Sunday, so I … get up early.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: Entry is free. You … pay.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: It's a secret. You … tell anyone!
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: In the museum: "Sorry, you … take photos here."
C. Գտեք սխալը
Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ կա մեկ սխալ, կամ նախադասությունը ճիշտ է։ Գրեք ուղղված նախադասությունը կամ գրեք correct։
-
She must to finish the report today.
-
I musted call the bank yesterday.
-
He don't have to pay.
-
We'll have to leave early tomorrow.
D. Համատեքստում
Կարդացեք երկխոսությունը և լրացրեք բաց թողնված բառերը։ Օգտագործեք must, mustn't, can't կամ have to-ի որևէ ձև։
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.
E. Ձեր հերթն է
Գրեք անգլերենով։
-
Գրեք երկու բան, որ այս շաբաթ պետք է անեք, և մեկ բան, որ պարտադիր չէ անել։
-
Գրեք երկու կանոն ձեր տան, դպրոցի կամ աշխատավայրի համար՝ mustn't-ով կամ can't-ով։
F. Խառը կրկնություն
Կրկնեք նախորդ դասերը։
-
A1-17 Can և Can't հայերենով. կարողություն, թույլտվություն և խնդրանք Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
-
A2-19 Present Perfect, թե Past Simple. տարբերությունը հայերենով I (work) late three times this week.
-
A2-04 Will հայերենով. որոշումներ, խոստումներ, կանխատեսումներ և Shall I / Shall we It's late. I think I (take) a taxi.
Պատասխաններ
A. Կառուցվածք
- has to
- had to
- Do
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
- Did you have to wait long?
B. Իմաստ
- mustn't
- don't have to
- don't have to
- mustn't
- can't
C. Գտեք սխալը
- She must finish the report today.
- I had to call the bank yesterday.
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- ✓ We'll have to leave early tomorrow.
D. Համատեքստում
- don't have to / do not have to
- have to / must
- mustn't / must not / can't / cannot
- have to
- had to
E. Ձեր հերթն է
- I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
- You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.
F. Խառը կրկնություն
- can't / cannot
- 've worked / have worked
- 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
