Must, Have To, Mustn't සහ Don't Have To: නීති සහ බැඳීම් — සරල සිංහලෙන්
Must, Have To, Mustn't, Don't Have To
මෙම පිටුවේ
අරමුණ
මේ පාඩමෙන් පස්සේ ඔබට must, have to, mustn't, can't සහ don't have to පාවිච්චි කරලා නීති සහ බැඳීම් ගැන කතා කරන්න, අවසර නැති දේවල් කියන්න, ඒ වගේම අවශ්ය නැති දේවල් කියන්න පුළුවන් වෙනවා — වර්තමානයෙත්, අතීතයෙත්, අනාගතයෙත්.
ප්රධාන අදහස
Must සහ have to දෙකෙන්ම කියන්නේ “මේක අවශ්යයි” කියලා. වෙනස බොහෝ විට තියෙන්නේ පීඩනය එන්නේ කොහෙන්ද කියන එකේ. Must එක්ක ඒක සාමාන්යයෙන් එන්නේ කතා කරන කෙනාගෙන්මයි: I must call my mum — මට ඒක වැදගත් කියලා දැනෙනවා. Have to එක්ක ඒක එන්නේ එළියෙන්: බොස්, නීතියක්, ටයිම්ටේබල් එකක්. I have to wear a uniform — මගේ ජොබ් එක එහෙම කියනවා.
නිෂේධාත්මක රූප දෙක හරිම වෙනස්. මේ පාඩමේ වැදගත්ම කොටස මේකයි. දේවල් දෙකක් හිතින් මවාගන්න. Mustn't කියන්නේ කෞතුකාගාරයක තියෙන රතු ලණු බාධකයක්: ඒක පනින්න එපා — අවසර නැහැ. Don't have to කියන්නේ මෙනු එකක්: ඔබට තෝරන්න පුළුවන්. You mustn't park here (තහනම්). You don't have to pay (අවශ්ය නැහැ — නමුත් කැමති නම් ගෙවන්න පුළුවන්).
අන්තිමට, must කියන්නේ can වගේ modal verb එකක්: ඒක කවදාවත් වෙනස් වෙන්නේ නැහැ, ඒකට අතීත රූපයකුත් නැහැ. Have to සාමාන්ය ක්රියාපදයක්, ඒ නිසා ඒක හැම කාලයකටම යනවා: had to, will have to.
සිංහල සහ ඉංග්රීසි
සිංහලේ ඕනෑ (“යන්න ඕනෑ”) must වලටත් have to වලටත් එකයි. එළියෙන් එන බැඳීමකට සිංහලේ බොහෝ විට -න්න වෙනවා (“අඳින්න වෙනවා”) කියනවා: ඒක have to වලට හරිම ළඟයි. ලියපු නීති සහ දැන්වීම්වල සිංහලේ යුතුයි (“පෙන්විය යුතුයි”) එනවා; ඉංග්රීසියේ ඒ තැනට must හරිම බහුලයි. හොඳ ආරංචිය: නිෂේධාත්මක රූප දෙක සිංහලෙත් වෙනස්. එපා / බැහැ = තහනම (mustn't / can't), ඕනෑ නැහැ = අවශ්ය නැහැ (don't have to). අවදානම තියෙන්නේ වචනයෙන් වචනයට පරිවර්තනය කරනකොට: “ඕනෑ = must”, “නැහැ = not” කියලා හිතුවොත් “ඕනෑ නැහැ” must not වෙනවා, ඒ කියන්නේ හරියටම අනිත් තේරුම. කාලය ගැනත් මතක තියාගන්න: අතීත බැඳීම -න්න වුණා (had to); අනාගත බැඳීමට සිංහලේ සාමාන්ය -න්න වෙනවා රූපයම එනවා, නමුත් ඉංග්රීසියේ will have to ඕනෑ.
| සිංහල | තේරුම | ඉංග්රීසි |
|---|---|---|
| මම ආච්චිට කෝල් එකක් දෙන්නම ඕනෑ. | මගේම හැඟීම | I must call my grandmother. |
| මට ඔෆිස් එකේදී සූට් එකක් අඳින්න වෙනවා. | එළියෙන් එන නීතිය | I have to wear a suit at work. |
| මගීන් රියදුරුට ප්රවේශපත්ර පෙන්විය යුතුයි. | ලියපු නීතිය (දැන්වීමක්) | Passengers must show their tickets. |
| ඒ වයර් එක අල්ලන්න එපා. | තහනම | You mustn't touch that wire. |
| මෙතන වාහන නවත්තන්න බැහැ. | තහනම (නීතිය) | You can't park here. |
| සල්ලි ගෙවන්න ඕනෑ නැහැ. | අවශ්ය නැහැ | You don't have to pay. |
| ඊයේ රෑ වෙනකම් වැඩ කරන්න වුණා. | අතීත බැඳීම | I had to work late yesterday. |
| ඔයාට ටැක්සියක් ගන්න වෙනවා. | අනාගත බැඳීම | You'll have to take a taxi. |
සිංහලේ “බැහැ” තහනමටත් (“මෙතන ෆොටෝ ගන්න බැහැ”) හැකියාවටත් (“මට පීනන්න බැහැ”) එකයි. ඉංග්රීසියේ can't වලත් ඒ වගේමයි — මේ තැන සිංහලයි ඉංග්රීසියයි එකම විදිහට වැඩ කරනවා.
ව්යුහය
Must — modal verb එකක්: හැම උක්තයකටම එකම රූපය, ඊට පස්සේ ක්රියාපදයේ මූල රූපය.
| රූපය | උදාහරණය |
|---|---|
| ධනාත්මක | I / you / she / we / they must go. |
| නිෂේධාත්මක | I / you / she / we / they mustn't (must not) go. |
| ප්රශ්නය (කලාතුරකින්, ටිකක් විධිමත්) | Must I go? |
Have to — සාමාන්ය ක්රියාපදයක්: උක්තය අනුව වෙනස් වෙනවා, නිෂේධාත්මක වාක්යවලට සහ ප්රශ්නවලට do / does / did පාවිච්චි කරනවා.
| රූපය | I / you / we / they | he / she / it |
|---|---|---|
| ධනාත්මක | I have to work. | She has to work. |
| නිෂේධාත්මක | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| ප්රශ්නය | Do you have to work? | Does she have to work? |
| කෙටි පිළිතුරු | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
අතීතය සහ අනාගතය — must වලට අතීත රූපයක් නැහැ, will වලින් පස්සේ එන්නත් බැහැ. ඒ නිසා have to පාවිච්චි කරන්න.
| කාලය | රූපය | උදාහරණය |
|---|---|---|
| අතීතය | had to / didn't have to | We had to wait an hour. |
| අතීත ප්රශ්නය | Did you have to…? | Did you have to pay? |
| අනාගතය | will have to / won't have to | You'll have to book early. |
තේරුම් සිතියම
| යෙදුම | තේරුම |
|---|---|
| must / have to | ඒක අවශ්යයි. |
| mustn't / can't | ඒකට අවසර නැහැ. ඒක කරන්න එපා! |
| don't have to | ඒක අවශ්ය නැහැ. ඔබට තෝරන්න පුළුවන්. |
භාවිතය
1Must — කතා කරන කෙනාගේම බැඳීමේ හැඟීම
යමක් අවශ්යයි හෝ වැදගත් කියලා ඔබම හිතනකොට must පාවිච්චි කරන්න. කෙනෙකුට යමක් හරිම උනන්දුවෙන් නිර්දේශ කරනකොටත් ඒක බහුලයි.
2Must — ලියපු නීති සහ දැන්වීම්
ලියපු නීති, සලකුණු, පෝරම සහ උපදෙස්වල must හරිම බහුලයි.
3Have to — එළියෙන් එන බැඳීම
බැඳීම එන්නේ නීතියකින්, බලය තියෙන කෙනෙකුගෙන්, රජයේ නීතියකින් හෝ තත්ත්වයකින් නම් have to පාවිච්චි කරන්න. දවසේ පුරුදු සහ ස්ථිර කරපු කටයුතු ගැන කතා කරනකොට සාමාන්ය තේරීම ඒකයි. අවිධිමත් British English වල have got to ('ve got to) කියන්නෙත් ඒ තේරුමමයි: I've got to go.
4Mustn't සහ can't — තහනම
යමකට අවසර නැහැ, නැත්නම් ඒක හරිම නරක අදහසක් කියලා කියන්න mustn't පාවිච්චි කරන්න. එදිනෙදා කතාවේ නීති ගැන කියනකොට can't හරිම බහුලයි. Mustn't වැඩිපුර British English වල; American English වල සාමාන්ය තේරීම can't හෝ don't.
5Don't have to — බැඳීමක් නැහැ
යමක් අවශ්ය නැති වෙලාවට don't / doesn't have to පාවිච්චි කරන්න. ඔබට ඒක කරන්න පුළුවන්, නමුත් කරන්නම ඕනෑ නැහැ.
6Had to සහ will have to — අතීතය සහ අනාගතය
Must වලට අතීත රූපයක් නැහැ. අතීත බැඳීමකට had to පාවිච්චි කරන්න. අනාගතයට will have to. (ඔබේම සැලසුම් එක්ක ළඟ අනාගතය ගැන must කියන්නත් පුළුවන් — I must call her tomorrow — නමුත් ඒක කවදාවත් will වලින් පස්සේ එන්නේ නැහැ.)
සුලභ වැරදි
සිංහල කතා කරන අයට උගුල්
1. “ඕනෑ නැහැ” → must not. ඉස්කෝලෙදී “ඕනෑ = must” කියලා ඉගෙන ගත්තාම “ඕනෑ නැහැ” වචනයෙන් වචනයට must not වෙනවා. නමුත් mustn't කියන්නේ “එපා, තහනම්”. “අවශ්ය නැහැ, ඔබ කැමති දෙයක් කරන්න” කියන තේරුමට don't have to.
2. “යන්න වුණා” → must + ඊයේ. සිංහලේ අතීත බැඳීම “-න්න වුණා” රූපයෙන් පේනවා. නමුත් ඉංග්රීසියට පරිවර්තනය කරනකොට ගොඩක් අය must එහෙම්මම තියලා අතීත කාලයක් එකතු කරනවා. Must වලට අතීත රූපයක් නැහැ: had to.
3. “එයාට … වෙනවා” → she have to. කතා කරන සිංහලේ ක්රියාපදය උක්තය අනුව වෙනස් වෙන්නේ නැහැ: “මට යන්න වෙනවා”, “එයාට යන්න වෙනවා”. ඉංග්රීසියේ have to සාමාන්ය ක්රියාපදයක්: he / she / it එක්ක has to.
4. ප්රශ්නයට do නැහැ. සිංහලේ “ඇයි ඔයාට හැමදාම කොළඹ යන්න වෙන්නේ?” — ප්රශ්න වචනයක් තියෙනවා, වචන පිළිවෙළ වෙනස් වෙන්නේ නැහැ. ඉංග්රීසියේ have to ප්රශ්නවලට do / does / did ඕනෑ, ඒක උක්තයට කලින් එනවා.
පටලවා ගන්න එපා
mustn't සහ don't have to — Mustn't කියන්නේ ලණු බාධකය: ඒක කරන්න එපා. Don't have to කියන්නේ මෙනු එක: ඔබ තෝරනවා. සිංහලේ වෙනස “එපා” සහ “ඕනෑ නැහැ”.
must සහ have to (ධනාත්මක) — බොහෝ විට දෙකම පුළුවන්. Must වඩා පෞද්ගලිකව ඇහෙනවා; have to පෙන්නන්නේ එළියේ නීතියක් හෝ තත්ත්වයක්. American English වල කතාවේදී have to හරිම වැඩියෙන් පාවිච්චි වෙනවා.
can't (අවසර නැහැ) සහ can't (බැහැ, හැකියාව නැහැ) — රූපය එකයි; තේරුම කියන්නේ තත්ත්වයෙන්. සිංහලේ “බැහැ” වගේමයි. හැකියාව ගැන: A1-17 බලන්න.
නීතියකට must සහ අනුමානයකට must — She must be tired නීතියක් නෙවෙයි; ඒකේ තේරුම “එයා මහන්සියි කියලා මට විශ්වාසයි” (“එයා මහන්සි ඇති”). ඒ භාවිතය B1-16 එකේ තියෙනවා. Need to සහ needn't B2-07 එකේ තියෙනවා.
අක්ෂර වින්යාසය සහ උච්චාරණය
- mustn't /ˈmʌsnt/: පළවෙනි t උච්චාරණය කරන්නේ නැහැ — "MUS-nt", "must-nt" නෙවෙයි. /s/ ඉඳන් කෙළින්ම /n/ ට යන්න, මැදට ස්වරයක් දාන්න එපා.
- must වල ස්වරය /ʌ/ සිංහලේ කෙටි “අ” ට හරිම ළඟයි — ඒක ඔබට ලේසියි. වාක්යයක් ඇතුළේ must බොහෝ විට දුර්වල වෙනවා: /məst/ හෝ /məs/ — I must go ඇහෙන්නේ "I muhs go" වගේ.
- have to /ˈhæftə/ — "hafta". has to /ˈhæstə/ — "hasta". had to /ˈhætə/ — /d/ එක /t/ එක ඇතුළට නැති වෙනවා. පස්සෙන් එන /t/ නිසා have වල v එක /f/ වගේ ඇහෙනවා. ලියනකොට සම්පූර්ණ රූපය ලියන්න, කවදාවත් "hafta" නෙවෙයි.
- /f/ කියන්නේ උඩ දත් යට තොල උඩ තියලා හුළඟ පිට කරලා; තොල් දෙකම වහලා [p] කියන්න එපා. /æ/ (have, had) සිංහලේ “ඇ” ට ළඟයි.
- have to වල have කෙටි කරන්න එපා: I have to go කියන්න (නැත්නම්, අවිධිමත්ව, I've got to go).
රන් රීතිය
Mustn't = ඒක කරන්න එපා — අවසර නැහැ. Don't have to = ඒක අවශ්ය නැහැ — ඔබට තෝරන්න පුළුවන්. Must වලට අතීත රූපයක් නැහැ: අතීතයට had to, will වලින් පස්සේ will have to. “ඕනෑ නැහැ” කියන්නේ don't have to, mustn't නෙවෙයි.
අභ්යාස
A. ව්යුහය
වරහන් ඇතුළේ තියෙන යෙදුමේ හරි රූපය දාන්න, නැත්නම් උපදෙස අනුව වාක්යය වෙනස් කරන්න.
-
My sister (have to) work every Saturday.
-
Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
-
you have to wear a uniform at your school?
-
නිෂේධාත්මක කරන්න: He has to pay.
-
අනාගතයට හරවන්න: I have to take a taxi. (tomorrow)
-
අතීත ප්රශ්නයක් හදන්න: you / have to / wait / long?
B. අර්ථය
තේරුම අනුව නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න.
-
නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න: You … cross the road when the light is red.
-
නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න: It's Sunday, so I … get up early.
-
නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න: Entry is free. You … pay.
-
නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න: It's a secret. You … tell anyone!
-
කෞතුකාගාරයේදී. නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න: "Sorry, you … take photos here."
C. වැරැද්ද සොයන්න
හැම වාක්යයකම එක වැරැද්දක් තියෙනවා, නැත්නම් වාක්යය හරි. නිවැරදි කළ වාක්යය ලියන්න, නැත්නම් correct කියලා ලියන්න.
-
She must to finish the report today.
-
I musted call the bank yesterday.
-
He don't have to pay.
-
We'll have to leave early tomorrow.
D. පාඨය තුළ
must, mustn't, can't හෝ have to වල හරි රූපයක් පාවිච්චි කරලා සංවාදය සම්පූර්ණ කරන්න.
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.
E. ඔබේ වාරය
ඔබේ ජීවිතය ගැන ඉංග්රීසියෙන් ලියන්න.
-
මේ සතියේ ඔබට කරන්න වෙන දේවල් දෙකක් සහ කරන්න අවශ්ය නැති එක දෙයක් ලියන්න.
-
ඔබේ ගෙදර, ඉස්කෝලේ හෝ වැඩ කරන තැන නීති දෙකක් mustn't හෝ can't එක්ක ලියන්න.
F. මිශ්ර පුනරීක්ෂණය
කලින් පාඩම් පුනරීක්ෂණය කරන්න.
-
A1-17 Can සහ Can't භාවිතය — සරල සිංහලෙන් Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
-
A2-19 Present Perfect සහ Past Simple අතර වෙනස — සරල සිංහලෙන් I (work) late three times this week.
-
A2-04 Will: තීරණ, පොරොන්දු සහ අනාවැකි — සරල සිංහලෙන් It's late. I think I (take) a taxi.
පිළිතුරු
A. ව්යුහය
- has to
- had to
- Do
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
- Did you have to wait long?
B. අර්ථය
- mustn't
- don't have to
- don't have to
- mustn't
- can't
C. වැරැද්ද සොයන්න
- She must finish the report today.
- I had to call the bank yesterday.
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- ✓ We'll have to leave early tomorrow.
D. පාඨය තුළ
- don't have to / do not have to
- have to / must
- mustn't / must not / can't / cannot
- have to
- had to
E. ඔබේ වාරය
- I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
- You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.
F. මිශ්ර පුනරීක්ෂණය
- can't / cannot
- 've worked / have worked
- 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
