Must, Have To, Mustn't र Don't Have To को फरक — सजिलो नेपालीमा
Must, Have To, Mustn't, Don't Have To
यस पृष्ठमा
लक्ष्य
यो पाठपछि तपाईं must, have to, mustn't, can't र don't have to प्रयोग गरेर नियम र बाध्यताबारे कुरा गर्न, के गर्न पाइँदैन भन्न, र के आवश्यक छैन भन्न सक्नुहुनेछ: वर्तमान, भूत र भविष्य तीनै समयमा।
मुख्य विचार
Must र have to दुवैले भन्छन्: “यो आवश्यक छ”। फरक प्रायः दबाब कहाँबाट आउँछ भन्नेमा हुन्छ। Must मा दबाब प्रायः बोल्ने व्यक्तिबाटै आउँछ: I must call my mum, अर्थात् मलाई आफैँलाई यो महत्त्वपूर्ण लाग्छ। Have to मा दबाब बाहिरबाट आउँछ: हाकिम, कानुन वा समयतालिकाबाट। I have to wear a uniform, अर्थात् मेरो जागिरले यस्तो भन्छ।
नकारात्मक रूपहरू भने एकदमै फरक छन्, र यो पाठको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण भाग यही हो। दुईवटा चित्र कल्पना गर्नुहोस्। Mustn't सङ्ग्रहालयमा टाँगिएको रातो डोरी हो: त्यो नकाट्नुहोस्, अनुमति छैन। Don't have to मेनु हो: तपाईं आफैँ छान्न सक्नुहुन्छ। You mustn't park here (यहाँ पार्क गर्न पाइँदैन)। You don't have to pay (तिर्नुपर्दैन, तर चाहनुहुन्छ भने तिर्न सक्नुहुन्छ)।
अन्त्यमा, must मोडल क्रिया हो, can जस्तै: यो कहिल्यै बदलिँदैन, र यसको भूतकालको रूप हुँदैन। Have to सामान्य क्रिया हो, त्यसैले यो जुनसुकै कालमा जान सक्छ: had to, will have to।
नेपाली र अङ्ग्रेजी
नेपालीमा पर्छ (“जानुपर्छ”, “जानैपर्छ”) ले must र have to दुवैको काम गर्छ: दबाब आफैँबाट आयो कि बाहिरबाट, नेपाली क्रियाले छुट्याउँदैन। राम्रो खबर: नकारात्मकमा नेपालीले अङ्ग्रेजीजस्तै स्पष्ट फरक गर्छ। -नु हुँदैन / पाइँदैन = अनुमति छैन (mustn't / can't), र -नुपर्दैन = आवश्यक छैन (don't have to)। समस्या तब आउँछ जब “पर्छ = must” भनेर याद गरिन्छ, र “पर्दैन” लाई mustn't बनाइन्छ। अर्को फरक: नेपालीको “पर्छ” सबै कालमा बदलिन्छ (पर्यो, पर्नेछ), तर अङ्ग्रेजीको must बदलिँदैन। त्यसैले भूत र भविष्यमा had to र will have to चाहिन्छ।
| नेपाली | अर्थ | अङ्ग्रेजी |
|---|---|---|
| मैले हजुरआमालाई फोन गर्नैपर्छ। | आफ्नै भावना | I must call my grandmother. |
| अफिसमा मैले सुट लगाउनुपर्छ। | बाहिरको नियम | I have to wear a suit at work. |
| त्यो तार छुनु हुँदैन। | निषेध | You mustn't touch that wire. |
| यहाँ गाडी पार्क गर्न पाइँदैन। | नियम: अनुमति छैन | You can't park here. |
| पैसा तिर्नुपर्दैन। | आवश्यक छैन, छनोट तपाईंको | You don't have to pay. |
| हिजो मैले ढिलोसम्म काम गर्नुपर्यो। | भूतकालको बाध्यता | I had to work late yesterday. |
| तपाईंले ट्याक्सी लिनुपर्नेछ। | भविष्यको बाध्यता | You'll have to take a taxi. |
छोटकरीमा: “हुँदैन” र “पाइँदैन” → mustn't / can't; “पर्दैन” → don't have to। “पर्यो” → had to, “पर्नेछ” → will have to।
संरचना
Must मोडल क्रिया हो: सबै कर्तासँग एउटै रूप, अनि क्रियाको मूल रूप (base form)।
| रूप | उदाहरण |
|---|---|
| सकारात्मक (affirmative) | I / you / she / we / they must go. |
| नकारात्मक (negative) | I / you / she / we / they mustn't (must not) go. |
| प्रश्न (कम प्रयोग हुन्छ, अलि औपचारिक) | Must I go? |
Have to सामान्य क्रिया हो: कर्ताअनुसार बदलिन्छ, र नकारात्मक तथा प्रश्नमा do / does / did लिन्छ।
| रूप | I / you / we / they | he / she / it |
|---|---|---|
| सकारात्मक | I have to work. | She has to work. |
| नकारात्मक | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| प्रश्न | Do you have to work? | Does she have to work? |
| छोटो उत्तर | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
भूत र भविष्य — must को भूतकालको रूप हुँदैन, र यो will पछि आउन सक्दैन। त्यसैले have to प्रयोग गर्नुहोस्।
| समय | रूप | उदाहरण |
|---|---|---|
| भूत | had to / didn't have to | We had to wait an hour. |
| भूतकालको प्रश्न | Did you have to…? | Did you have to pay? |
| भविष्य | will have to / won't have to | You'll have to book early. |
अर्थको नक्सा
| अभिव्यक्ति | अर्थ |
|---|---|
| must / have to | आवश्यक छ। |
| mustn't / can't | अनुमति छैन। नगर्नुहोस्! |
| don't have to | आवश्यक छैन। तपाईं छान्न सक्नुहुन्छ। |
प्रयोग
1Must — बोल्ने व्यक्तिको आफ्नै बाध्यताको भावना
कुनै काम तपाईं आफैँलाई आवश्यक वा महत्त्वपूर्ण लाग्छ भने must प्रयोग गर्नुहोस्। कुनै कुराको जोडदार सिफारिस गर्दा पनि यो धेरै प्रयोग हुन्छ।
2Must — लिखित नियम र सूचना
लिखित नियम, साइनबोर्ड, फारम र निर्देशनमा must धेरै प्रयोग हुन्छ।
3Have to — बाहिरबाट आएको बाध्यता
बाध्यता नियम, अधिकार भएको व्यक्ति, कानुन वा परिस्थितिबाट आउँछ भने have to प्रयोग गर्नुहोस्। दैनिक काम र तय भएका कार्यक्रमका लागि सामान्य छनोट यही हो। अनौपचारिक बेलायती अङ्ग्रेजीमा have got to ('ve got to) को अर्थ पनि उही हो: I've got to go.
4Mustn't र can't — निषेध
कुनै काम गर्न अनुमति छैन, वा त्यो एकदमै नराम्रो विचार हो भन्न mustn't प्रयोग गर्नुहोस्। दैनिक बोलीचालीमा नियमका लागि can't धेरै प्रयोग हुन्छ। Mustn't मुख्यतया बेलायती अङ्ग्रेजीमा प्रयोग हुन्छ; अमेरिकी अङ्ग्रेजीमा can't वा don't सामान्य छनोट हो।
5Don't have to — बाध्यता छैन
कुनै काम आवश्यक छैन भन्न don't / doesn't have to प्रयोग गर्नुहोस्। तपाईं त्यो गर्न सक्नुहुन्छ, तर गर्नैपर्छ भन्ने छैन।
6Had to र will have to — भूत र भविष्य
Must को भूतकालको रूप हुँदैन। विगतको बाध्यताका लागि had to प्रयोग गर्नुहोस्। भविष्यका लागि will have to प्रयोग गर्नुहोस्। (आफ्नै योजनाबारे नजिकको भविष्यमा must आउन सक्छ, जस्तै I must call her tomorrow, तर यो कहिल्यै will पछि आउँदैन।)
सामान्य गल्तीहरू
नेपाली भाषीहरूका लागि पासोहरू
1. “पर्दैन” → mustn't। स्कुलमा धेरैले “पर्छ = must” भनेर सिक्छन्। त्यसैले “-नुपर्दैन” (आवश्यक छैन) लाई mustn't बनाइन्छ। तर mustn't को अर्थ “गर्न पाइँदैन” हो, जुन नेपालीको “-नु हुँदैन” सँग मिल्छ। “-नुपर्दैन” को सही अनुवाद don't have to हो।
2. “पर्यो” → must। नेपालीमा “पर्छ” को भूतकाल सजिलै बन्छ: “गर्नुपर्यो”, “बेच्नुपर्यो”। “पर्छ = must” भनेर सिकेकाहरू विगतको बाध्यतामा पनि must नै राख्छन्। Must बदलिँदैन र विगतको बाध्यता जनाउँदैन: had to प्रयोग गर्नुहोस्।
3. “पर्नेछ” → will must। “लिनुपर्नेछ”, “सर्नुपर्नेछ” लाई शब्दशः अनुवाद गर्दा will must बन्छ। दुईवटा मोडल क्रिया सँगै आउँदैनन्; will पछि have to आउँछ।
4. Wh- प्रश्नमा do / does छुट्नु। नेपालीमा “Pooja ले असाइनमेन्ट कहिले बुझाउनुपर्छ?” मा शब्दको क्रम बदलिँदैन। Have to सामान्य क्रिया भएकाले अङ्ग्रेजीको प्रश्नमा प्रश्नवाचक शब्दपछि do / does र कर्ता आउँछन्।
नझुक्किनुहोस्
mustn't र don't have to — Mustn't रातो डोरी हो: नगर्नुहोस्। Don't have to मेनु हो: तपाईं छान्नुहुन्छ। नेपालीमा यो फरक “हुँदैन” र “पर्दैन” ले राम्रोसँग देखाउँछन्।
must र have to (सकारात्मक) — प्रायः दुवै सम्भव हुन्छन्। Must बढी व्यक्तिगत सुनिन्छ; have to ले बाहिरको नियम वा परिस्थिति देखाउँछ। नेपालीमा दुवैमा “पर्छ” आउँछ। अमेरिकी अङ्ग्रेजीको बोलीचालीमा have to धेरै बढी प्रयोग हुन्छ।
can't (अनुमति छैन) र can't (क्षमता छैन) — रूप एउटै हो; प्रसङ्गले अर्थ छुट्याउँछ। नेपालीमा भने फरक शब्द छन्: “पाइँदैन” (नियम) र “सक्दिनँ / आउँदैन” (क्षमता)। क्षमताका लागि A1-17 हेर्नुहोस्।
नियमको must र अनुमानको must — She must be tired नियम होइन; यसको अर्थ “उनी पक्कै थाकेकी छिन्” हो। यो प्रयोग B1-16 मा छ। Need to र needn't B2-07 मा छन्।
हिज्जे र उच्चारण
- mustn't /ˈmʌsnt/: पहिलो t उच्चारण हुँदैन — "MUS-nt", "must-nt" होइन। /s/ र /n/ बीच कुनै स्वर नथप्नुहोस्।
- must को /ʌ/ नेपालीको छोटो “अ” सँग धेरै मिल्छ: यो तपाईंका लागि सजिलो छ। वाक्यमा must प्रायः कमजोर हुन्छ: /məst/ वा /məs/ — I must go मा जोड go मा पर्छ।
- have to /ˈhæftə/ — "hafta"। has to /ˈhæstə/ — "hasta"। had to /ˈhætə/ — /d/ पछाडिको /t/ मा हराउँछ। have को v यहाँ /f/ जस्तो सुनिन्छ, किनभने पछि /t/ आउँछ। लेख्दा भने सधैँ पूरा रूप लेख्नुहोस्, "hafta" कहिल्यै होइन।
- /f/ का लागि माथिल्ला दाँतले तल्लो ओठ हल्का छुनुहोस् र हावा रगडिँदै निकाल्नुहोस्। यो नेपालीको “फ” होइन, जुन दुवै ओठ जोडेर हावाको झोक्कासहित बोलिन्छ।
- have र had को /æ/ नेपालीको “ए” भन्दा तल छ: मुख अझ ठूलो खोल्नुहोस् र जिब्रो तल राख्नुहोस्।
- have to मा have लाई छोटो रूप नबनाउनुहोस्: I have to go भन्नुहोस् (अनौपचारिक रूपमा I've got to go)।
सुनौलो नियम
Mustn't = नगर्नुहोस्, अनुमति छैन (“हुँदैन”, “पाइँदैन”)। Don't have to = आवश्यक छैन, तपाईं छान्न सक्नुहुन्छ (“पर्दैन”)। Must को भूतकालको रूप हुँदैन: विगतका लागि had to, र will पछि will have to प्रयोग गर्नुहोस्।
अभ्यास
A. संरचना
कोष्ठकमा दिइएको रूपलाई सही रूपमा राख्नुहोस्, वा निर्देशनअनुसार वाक्य बदल्नुहोस्।
-
My sister (have to) work every Saturday.
-
Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
-
you have to wear a uniform at your school?
-
नकारात्मक बनाउनुहोस्: He has to pay.
-
भविष्यकालमा लेख्नुहोस्: I have to take a taxi. (tomorrow)
-
भूतकालको प्रश्न बनाउनुहोस्: you / have to / wait / long?
B. अर्थ
अर्थ हेरेर सही उत्तर छान्नुहोस्।
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: You … cross the road when the light is red.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: It's Sunday, so I … get up early.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: Entry is free. You … pay.
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: It's a secret. You … tell anyone!
-
सही उत्तर छान्नुहोस्: In the museum: "Sorry, you … take photos here."
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
हरेक वाक्यमा एउटा गल्ती छ वा वाक्य सही छ। सच्याइएको वाक्य लेख्नुहोस् वा correct लेख्नुहोस्।
-
She must to finish the report today.
-
I musted call the bank yesterday.
-
He don't have to pay.
-
We'll have to leave early tomorrow.
D. पाठभित्र
must, mustn't, can't वा have to को कुनै रूप प्रयोग गर्नुहोस्।
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.
E. तपाईंको पालो
आफ्नोबारे अङ्ग्रेजीमा लेख्नुहोस्।
-
यो हप्ता तपाईंले गर्नैपर्ने दुईवटा काम र गर्न आवश्यक नभएको एउटा काम लेख्नुहोस्।
-
आफ्नो घर, स्कुल वा कार्यस्थलका दुईवटा नियम mustn't वा can't प्रयोग गरेर लेख्नुहोस्।
F. मिश्रित दोहोर्याइ
अघिल्ला पाठहरू दोहोर्याउनुहोस्।
-
A1-17 Can र Can't को प्रयोग — सजिलो नेपालीमा Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
-
A2-19 Present Perfect र Past Simple को फरक — सजिलो नेपालीमा I (work) late three times this week.
-
A2-04 Will: तुरुन्तको निर्णय, वाचा र भविष्यवाणी — सजिलो नेपालीमा It's late. I think I (take) a taxi.
उत्तरहरू
A. संरचना
- has to
- had to
- Do
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
- Did you have to wait long?
B. अर्थ
- mustn't
- don't have to
- don't have to
- mustn't
- can't
C. गल्ती पत्ता लगाउनुहोस्
- She must finish the report today.
- I had to call the bank yesterday.
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- ✓ We'll have to leave early tomorrow.
D. पाठभित्र
- don't have to / do not have to
- have to / must
- mustn't / must not / can't / cannot
- have to
- had to
E. तपाईंको पालो
- I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
- You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.
F. मिश्रित दोहोर्याइ
- can't / cannot
- 've worked / have worked
- 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
