SlowingoGramatika
A2 22 / 38

Must, Have To, Mustn't apo Don't Have To? «Duhet» dhe «s'ka nevojë» në anglisht

Must, Have To, Mustn't, Don't Have To

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të flisni për rregulla dhe detyrime, të thoni çfarë nuk lejohet dhe çfarë nuk është e nevojshme – me must, have to, mustn't, can't dhe don't have to – në të tashmen, në të kaluarën dhe në të ardhmen.

Ideja kryesore

Must dhe have to thonë të dyja «kjo është e nevojshme». Dallimi shpesh është nga vjen presioni. Me must ai vjen zakonisht nga vetë folësi: I must call my mum – unë e ndiej se është e rëndësishme. Me have to ai vjen nga jashtë: shefi, ligji, orari. I have to wear a uniform – kështu e kërkon puna ime.

Mohoret janë shumë të ndryshme, dhe kjo është pjesa më e rëndësishme e mësimit. Përfytyroni dy gjëra. Mustn't është litari i kuq në një muze: mos e kaloni – nuk lejohet. Don't have to është një menu: zgjidhni vetë. You mustn't park here (është e ndaluar). You don't have to pay (s'ka nevojë – por nëse doni, mund të paguani).

Së fundi, must është folje modale, si can: nuk ndryshon kurrë dhe nuk ka formë të së kaluarës. Have to është folje e zakonshme, prandaj hyn në çdo kohë: had to, will have to.

Shqipja dhe anglishtja

Në shqip për të gjitha këto kemi kryesisht një fjalë: duhet. «Duhet ta marr gjyshen në telefon» (ndjenja ime), «Në punë duhet të vesh kostum» (rregull i firmës) – në anglisht e para është më shpesh must, e dyta have to. Kjo nuk është gabim i madh, sepse në pohore shpesh shkojnë të dyja. Rreziku i vërtetë është te mohorja: «nuk duhet» në shqip është ndalim (mustn't), kurse don't have to është «s'ka nevojë», «s'ke pse». Kush e përkthen «nuk duhet» me don't have to, thotë diçka krejt tjetër.

Një ndryshim tjetër: «duhet» ka të kaluar dhe të ardhme («m'u desh», «duhej», «do të duhet»), kurse must nuk ka. Për të kaluarën anglishtja thotë had to, për të ardhmen will have to. Dhe pas must, ashtu si pas should, nuk vjen to, edhe pse në shqip pas «duhet» vjen gjithmonë «të».

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Duhet ta marr gjyshen në telefon këtë fundjavë.I must call my grandmother this weekend.ndjenja ime → zakonisht must
Në punë duhet të vesh kostum.I have to wear a suit at work.rregull nga jashtë → zakonisht have to
Ajo duhet ta pijë këtë ilaç dy herë në ditë.She has to take this medicine twice a day.«duhet» nuk ndryshon, have to po: has to
Nuk duhet ta prekësh atë tel.You mustn't touch that wire.ndalim: këtu është njësoj
Këtu nuk mund të parkosh.You can't park here.ndalim me «nuk mund»: këtu është njësoj
S'ka nevojë të paguash.You don't have to pay.jo e nevojshme → don't have to (jo «nuk duhet»)
Dje m'u desh të punoja deri vonë.I had to work late yesterday.e kaluara: must nuk ka → had to
Do të duhet të marrësh taksi.You'll have to take a taxi.e ardhmja: will have to, jo will must
Duhet të lexoj.I must read.pas must: forma bazë, pa to

Shkurt: «nuk duhet» = mustn't / can't (ndalim), «s'ka nevojë» = don't have to; «m'u desh / duhej» = had to, «do të duhet» = will have to.

Forma

Must – folje modale: e njëjta formë për çdo kryefjalë, pastaj forma bazë e foljes.

FormaShembull
PohoreI / you / she / we / they must go.
MohoreI / you / she / we / they mustn't (must not) go.
Pyetje (e rrallë, mjaft zyrtare)Must I go?

Have to – folje e zakonshme: ndryshon sipas kryefjalës dhe në mohore e pyetje përdor do / does / did.

FormaI / you / we / theyhe / she / it
PohoreI have to work.She has to work.
MohoreI don't have to work.She doesn't have to work.
PyetjeDo you have to work?Does she have to work?
Përgjigje të shkurtraYes, I do. / No, I don't.Yes, she does. / No, she doesn't.

E kaluara dhe e ardhmja – must nuk ka formë të së kaluarës dhe nuk vjen pas will, prandaj përdorni have to.

KohaFormaShembull
E kaluarahad to / didn't have toWe had to wait an hour.
Pyetje në të kaluarënDid you have to…?Did you have to pay?
E ardhmjawill have to / won't have toYou'll have to book early.

Harta e kuptimit

ShprehjaKuptimi
must / have toËshtë e nevojshme. («duhet»)
mustn't / can'tNuk lejohet. Mos e bëj! («nuk duhet», «nuk mund»)
don't have toNuk është e nevojshme. Zgjidh vetë. («s'ka nevojë»)

Përdorimi

1Must – ndjenja e vetë folësit

Përdorni must kur ju vetë mendoni se diçka është e nevojshme ose e rëndësishme. Është e zakonshme edhe për rekomandime të forta e personale.

I must call my grandmother this weekend.
Këtë fundjavë duhet ta marr gjyshen në telefon.
ideja ime, jo rregull
We must get a new sofa. This one is terrible.
Duhet të blejmë një divan të ri. Ky është i tmerrshëm.
You must try the cheesecake here. It's amazing!
Patjetër duhet ta provosh cheesecake-un këtu. Është i mrekullueshëm!
rekomandim i fortë, jo detyrim
I really must go now. It's late.
Vërtet duhet të iki tani. Është vonë.
pas must pa to

2Must – rregulla të shkruara dhe njoftime

Must është shumë i zakonshëm në rregullore, tabela, formularë dhe udhëzime.

Passengers must show their tickets to the driver.
Pasagjerët duhet t'ia tregojnë biletën shoferit.
All visitors must sign in at reception.
Të gjithë vizitorët duhet të regjistrohen në recepsion.
Answers must be in black ink.
Përgjigjet duhet të shkruhen me bojë të zezë.

3Have to – detyrim që vjen nga jashtë

Përdorni have to kur detyrimi vjen nga një rregull, nga dikush me autoritet, nga ligji ose nga situata. Është zgjedhja e zakonshme për rutinat dhe marrëveshjet. Në anglishten britanike jozyrtare have got to ('ve got to) do të thotë njësoj: I've got to go.

I have to wear a suit at work.
Në punë duhet të vesh kostum.
rregulli i firmës
She has to take this medicine twice a day.
Ajo duhet ta pijë këtë ilaç dy herë në ditë.
kështu tha mjeku; «duhet» nuk ndryshon, has to po
We have to be at the airport by six.
Duhet të jemi në aeroport deri në gjashtë.
ora e fluturimit
My son has to do an hour of homework every evening.
Djali im duhet të bëjë një orë detyra shtëpie çdo mbrëmje.
Do you have to work on Saturdays?
A duhet të punosh të shtunave?
pyetje me do, jo «Must you…?»

4Mustn't dhe can't – ndalimi

Përdorni mustn't për të thënë se diçka nuk lejohet ose është ide shumë e keqe. Në të folurën e përditshme për rregullat përdoret shumë can't. Mustn't është kryesisht britanik; në anglishten amerikane zgjedhja e zakonshme është can't ose don't. Në shqip këtu themi «nuk duhet» ose «nuk mund».

You mustn't touch that wire. It's dangerous.
Nuk duhet ta prekësh atë tel. Është i rrezikshëm.
«nuk duhet» si ndalim → mustn't
We mustn't forget Dad's birthday this year.
Këtë vit nuk duhet ta harrojmë ditëlindjen e babit.
You can't park here. It's for buses only.
Këtu nuk mund të parkosh. Është vetëm për autobusë.
can't = nuk lejohet
Students can't use their phones during the exam.
Nxënësit nuk mund ta përdorin telefonin gjatë provimit.
rregull

5Don't have to – s'ka nevojë

Përdorni don't / doesn't have to kur diçka nuk është e nevojshme. Mund ta bëni, por s'keni pse. Në shqip: «s'ka nevojë», «s'ke pse», «nuk është e nevojshme» – jo «nuk duhet».

You don't have to bring anything. We've got lots of food.
S'ka nevojë të sjellësh gjë. Kemi plot ushqim.
s'ka nevojë, jo ndalim
He doesn't have to get up early on Sundays.
Të dielave ai s'ka pse të zgjohet herët.
It's free. You don't have to pay.
Është falas. S'ka nevojë të paguash.
jo «nuk duhet të paguash»
We don't have to decide today.
S'ka nevojë të vendosim sot.

6Had to dhe will have to – e kaluara dhe e ardhmja

Must nuk ka formë të së kaluarës. Për një detyrim në të kaluarën përdorni had to. Për të ardhmen, will have to. (Must mund të flasë për të ardhmen e afërt me planet tuaja – I must call her tomorrow – por nuk vjen kurrë pas will.) Në shqip «duhet» i ka këto kohë («m'u desh», «duhej», «do të duhet»), por në anglisht ato i merr have to.

I had to work late yesterday.
Dje m'u desh të punoja deri vonë.
«m'u desh» → had to
We didn't have to show our passports at the border.
Në kufi s'na u desh t'i tregonim pasaportat.
s'ishte e nevojshme
Did you have to wait long at the doctor's?
Të është dashur të presësh gjatë te mjeku?
pyetje në të kaluarën: Did you have to…?
You'll have to take a taxi. There are no buses after midnight.
Do të duhet të marrësh taksi. Pas mesnatës nuk ka autobusë.
«do të duhet» → will have to
They won't have to change trains. It's a direct service.
S'do të kenë nevojë të ndërrojnë tren. Është linjë direkte.

Gabime të shpeshta

⚠️You don't have to smoke in the hospital.
✅You mustn't smoke in the hospital.
Gramatikisht është e saktë, por kuptimi është i gabuar: don't have to = s'ka nevojë. Për një rregull përdorni mustn't (ose can't).
❌I musted leave early yesterday.
✅I had to leave early yesterday.
Must nuk ka formë të së kaluarës.
❌She must to study tonight.
✅She must study tonight.
Pas must nuk vihet to.
❌He have to wear a uniform.
✅He has to wear a uniform.
he / she / it → has to.
❌Do you must work tomorrow?
✅Do you have to work tomorrow?
Must nuk përdor do; përdorni have to.
❌She doesn't has to come.
✅She doesn't have to come.
Pas doesn't vjen have.
❌I will must go.
✅I will have to go.
Dy folje modale nuk shkojnë bashkë: will have to.
❌He musts finish today.
✅He must finish today.
Must nuk merr kurrë -s.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Nuk duhet» → don't have to. Në shqip «nuk duhet» është ndalim: «Me këtë biletë nuk duhet të ulesh në vagonin e klasit të parë». Meqë «duhet» = have to, mohorja del lehtë don't have to. Por don't have to do të thotë «s'ka nevojë». Për ndalim: mustn't ose can't.

⚠️With this ticket you don't have to sit in first class.
✅With this ticket you can't sit in first class. ose With this ticket you mustn't sit in first class.
Gramatikisht është e saktë, por don't have to do të thotë «s'ka nevojë»; për ndalim: can't / mustn't

2. «Duhet të» → must to. Pas «duhet» në shqip vjen gjithmonë «të»: «Nesër në mëngjes duhet ta çoj makinën në servis». Fjalëza «të» kthehet lehtë në to. Pas must vjen forma bazë, pa to.

❌Tomorrow morning I must to take the car to the garage.
✅Tomorrow morning I must take the car to the garage. ose Tomorrow morning I have to take the car to the garage.
pas must pa to

3. «M'u desh / duhej» → must në të kaluarën. «Ashensori ishte i prishur, prandaj dje m'u desh të ngjitesha në këmbë deri në katin e tetë». Shqipja e vë «duhet» në të kaluarën pa problem, prandaj del must edhe për të djeshmen. Must nuk ka të kaluar: përdorni had to.

❌The lift was broken, so yesterday I must walk up to the eighth floor.
✅The lift was broken, so yesterday I had to walk up to the eighth floor.
e kaluara: had to

4. «Do të duhet» → will must. «Nëse e humbisni biletën e parkimit, do të duhet të paguani për gjithë ditën». Fjalë për fjalë del will must. Dy folje modale nuk shkojnë bashkë: will have to.

❌If you lose your parking ticket, you will must pay for the whole day.
✅If you lose your parking ticket, you'll have to pay for the whole day. ose If you lose your parking ticket, you will have to pay for the whole day.
e ardhmja: will have to

5. «Duhet» nuk ndryshon → he have to. «Erioni punon në furrë dhe duhet të jetë atje në katër çdo mëngjes». «Duhet» është njësoj për çdo vetë, prandaj harrohet lehtë që have to ndryshon: me he / she / it → has to.

❌Erion works in a bakery and have to be there at four every morning.
✅Erion works in a bakery and has to be there at four every morning.
he / she / it → has to

Mos i ngatërroni

mustn't apo don't have to – Mustn't është litari i kuq: mos e bëni. Don't have to është menuja: zgjidhni vetë. Në shqip: «nuk duhet» apo «s'ka nevojë».

You mustn't wear shoes in the temple.
Në tempull nuk duhet të hysh me këpucë.
nuk lejohet
You don't have to wear a tie to the party.
Në festë s'ka nevojë të vësh kravatë.
s'ka nevojë, por mund ta vësh

must apo have to (në pohore) – Shpesh shkojnë të dyja. Must tingëllon më personal; have to tregon një rregull ose situatë nga jashtë. Në anglishten amerikane, në të folur, have to është shumë më i zakonshëm. Në shqip të dyja janë «duhet».

I must eat less chocolate.
Duhet të ha më pak çokollatë.
vendimi im
I have to stop at the bank. They close at four.
Duhet të kaloj nga banka. Mbyllin në katër.
situata

can't (nuk lejohet) apo can't (nuk jam në gjendje) – Forma është e njëjtë; kuptimin e tregon konteksti. Edhe në shqip «nuk mund» ka të dy kuptimet. Për aftësinë shih A1-17.

You can't take photos in the museum.
Në muze nuk mund të bësh fotografi.
rregull
I can't swim.
Nuk di të notoj.
aftësi; në shqip këtu themi «nuk di»

must për rregulla apo must për përfundim – She must be tired nuk është rregull; do të thotë «jam i sigurt që është e lodhur» (në shqip edhe këtu «duhet të jetë e lodhur»). Ky përdorim është te B1-16. Need to dhe needn't janë te B2-07.

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • mustn't /ˈmʌsnt/: t-ja e parë nuk shqiptohet – «MUS-nt», jo «must-nt». Mes s dhe n nuk ka zanore, prandaj mos shtoni një «ë».
  • /ʌ/ te must nuk është as «a», as «ë» e shqipes: është një zanore e shkurtër, me gojë gjysmë të hapur dhe buzë të lëshuara, pak më e hapur se «ë».
  • Në fjali must shpesh dobësohet: /məst/ ose /məs/ – I must go. Kjo /ə/ e dobët është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj ju vjen lehtë.
  • have to /ˈhæftə/, has to /ˈhæstə/, had to /ˈhætə/ – /d/ zhduket brenda /t/-së. v-ja te have tingëllon si /f/ për shkak të /t/-së që vjen pas. Mos e lexoni ashtu siç shkruhet, me «v». Por shkruani gjithmonë formën e plotë, kurrë «hafta».
  • /æ/ te have, has, had nuk ekziston në shqip: hapeni gojën më shumë se për «e», duke e mbajtur gjuhën përpara. Nëse thoni «e», had tingëllon si head.
  • Te have to mos e shkurtoni have: thoni I have to go (ose, jozyrtarisht, I've got to go).

Rregulli i artë

Mustn't = mos e bëni, nuk lejohet («nuk duhet»). Don't have to = nuk është e nevojshme, zgjidhni vetë («s'ka nevojë»). Must nuk ka formë të së kaluarës: përdorni had to për të kaluarën dhe will have to pas will.

Ushtrime

A. Forma

Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.

  1. My sister (have to) work every Saturday.
  2. Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
  3. you have to wear a uniform at your school?
  4. Bëjeni mohore: He has to pay.
  5. Kthejeni në të ardhmen: I have to take a taxi. (tomorrow)
  6. Formoni një pyetje në të kaluarën: you / have to / wait / long?

B. Kuptimi

Zgjidhni mundësinë që i përshtatet situatës.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: You … cross the road when the light is red.
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: It's Sunday, so I … get up early.
  3. Zgjidhni përgjigjen e saktë: Entry is free. You … pay.
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: It's a secret. You … tell anyone!
  5. Zgjidhni përgjigjen e saktë: In the museum: "Sorry, you … take photos here."

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. She must to finish the report today.
  2. I musted call the bank yesterday.
  3. He don't have to pay.
  4. We'll have to leave early tomorrow.

D. Në kontekst

Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Përdorni must, mustn't, can't ose një formë të have to.

First day at work
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht për jetën tuaj.

  1. Shkruani dy gjëra që jeni të detyruar t'i bëni këtë javë dhe një gjë që s'keni nevojë ta bëni.
  2. Shkruani dy rregulla për shtëpinë, shkollën ose vendin tuaj të punës me mustn't ose can't.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimet e mëparshme.

  1. A1-17 Can dhe Can't në shqip: aftësia, leja dhe kërkesat
    Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
  2. A2-19 Present Perfect apo Past Simple? Dallimi i shpjeguar në shqip
    I (work) late three times this week.
  3. A2-04 Will në anglisht: vendime, premtime dhe parashikime, të shpjeguara në shqip
    It's late. I think I (take) a taxi.
Përgjigjet

A. Forma

  1. has to
  2. had to
  3. Do
  4. He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
  5. I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
  6. Did you have to wait long?

B. Kuptimi

  1. mustn't
  2. don't have to
  3. don't have to
  4. mustn't
  5. can't

C. Gjeni gabimin

  1. She must finish the report today.
  2. I had to call the bank yesterday.
  3. He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
  4. ✓ We'll have to leave early tomorrow.

D. Në kontekst

  1. don't have to / do not have to
  2. have to / must
  3. mustn't / must not / can't / cannot
  4. have to
  5. had to

E. Radha juaj

  1. I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
  2. You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.

F. Përsëritje e përzier

  1. can't / cannot
  2. 've worked / have worked
  3. 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play