Must, Have To, Mustn't apo Don't Have To? «Duhet» dhe «s'ka nevojë» në anglisht
Must, Have To, Mustn't, Don't Have To
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për rregulla dhe detyrime, të thoni çfarë nuk lejohet dhe çfarë nuk është e nevojshme – me must, have to, mustn't, can't dhe don't have to – në të tashmen, në të kaluarën dhe në të ardhmen.
Ideja kryesore
Must dhe have to thonë të dyja «kjo është e nevojshme». Dallimi shpesh është nga vjen presioni. Me must ai vjen zakonisht nga vetë folësi: I must call my mum – unë e ndiej se është e rëndësishme. Me have to ai vjen nga jashtë: shefi, ligji, orari. I have to wear a uniform – kështu e kërkon puna ime.
Mohoret janë shumë të ndryshme, dhe kjo është pjesa më e rëndësishme e mësimit. Përfytyroni dy gjëra. Mustn't është litari i kuq në një muze: mos e kaloni – nuk lejohet. Don't have to është një menu: zgjidhni vetë. You mustn't park here (është e ndaluar). You don't have to pay (s'ka nevojë – por nëse doni, mund të paguani).
Së fundi, must është folje modale, si can: nuk ndryshon kurrë dhe nuk ka formë të së kaluarës. Have to është folje e zakonshme, prandaj hyn në çdo kohë: had to, will have to.
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip për të gjitha këto kemi kryesisht një fjalë: duhet. «Duhet ta marr gjyshen në telefon» (ndjenja ime), «Në punë duhet të vesh kostum» (rregull i firmës) – në anglisht e para është më shpesh must, e dyta have to. Kjo nuk është gabim i madh, sepse në pohore shpesh shkojnë të dyja. Rreziku i vërtetë është te mohorja: «nuk duhet» në shqip është ndalim (mustn't), kurse don't have to është «s'ka nevojë», «s'ke pse». Kush e përkthen «nuk duhet» me don't have to, thotë diçka krejt tjetër.
Një ndryshim tjetër: «duhet» ka të kaluar dhe të ardhme («m'u desh», «duhej», «do të duhet»), kurse must nuk ka. Për të kaluarën anglishtja thotë had to, për të ardhmen will have to. Dhe pas must, ashtu si pas should, nuk vjen to, edhe pse në shqip pas «duhet» vjen gjithmonë «të».
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Duhet ta marr gjyshen në telefon këtë fundjavë. | I must call my grandmother this weekend. | ndjenja ime → zakonisht must |
| Në punë duhet të vesh kostum. | I have to wear a suit at work. | rregull nga jashtë → zakonisht have to |
| Ajo duhet ta pijë këtë ilaç dy herë në ditë. | She has to take this medicine twice a day. | «duhet» nuk ndryshon, have to po: has to |
| Nuk duhet ta prekësh atë tel. | You mustn't touch that wire. | ndalim: këtu është njësoj |
| Këtu nuk mund të parkosh. | You can't park here. | ndalim me «nuk mund»: këtu është njësoj |
| S'ka nevojë të paguash. | You don't have to pay. | jo e nevojshme → don't have to (jo «nuk duhet») |
| Dje m'u desh të punoja deri vonë. | I had to work late yesterday. | e kaluara: must nuk ka → had to |
| Do të duhet të marrësh taksi. | You'll have to take a taxi. | e ardhmja: will have to, jo will must |
| Duhet të lexoj. | I must read. | pas must: forma bazë, pa to |
Shkurt: «nuk duhet» = mustn't / can't (ndalim), «s'ka nevojë» = don't have to; «m'u desh / duhej» = had to, «do të duhet» = will have to.
Forma
Must – folje modale: e njëjta formë për çdo kryefjalë, pastaj forma bazë e foljes.
| Forma | Shembull |
|---|---|
| Pohore | I / you / she / we / they must go. |
| Mohore | I / you / she / we / they mustn't (must not) go. |
| Pyetje (e rrallë, mjaft zyrtare) | Must I go? |
Have to – folje e zakonshme: ndryshon sipas kryefjalës dhe në mohore e pyetje përdor do / does / did.
| Forma | I / you / we / they | he / she / it |
|---|---|---|
| Pohore | I have to work. | She has to work. |
| Mohore | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| Pyetje | Do you have to work? | Does she have to work? |
| Përgjigje të shkurtra | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
E kaluara dhe e ardhmja – must nuk ka formë të së kaluarës dhe nuk vjen pas will, prandaj përdorni have to.
| Koha | Forma | Shembull |
|---|---|---|
| E kaluara | had to / didn't have to | We had to wait an hour. |
| Pyetje në të kaluarën | Did you have to…? | Did you have to pay? |
| E ardhmja | will have to / won't have to | You'll have to book early. |
Harta e kuptimit
| Shprehja | Kuptimi |
|---|---|
| must / have to | Është e nevojshme. («duhet») |
| mustn't / can't | Nuk lejohet. Mos e bëj! («nuk duhet», «nuk mund») |
| don't have to | Nuk është e nevojshme. Zgjidh vetë. («s'ka nevojë») |
Përdorimi
1Must – ndjenja e vetë folësit
Përdorni must kur ju vetë mendoni se diçka është e nevojshme ose e rëndësishme. Është e zakonshme edhe për rekomandime të forta e personale.
2Must – rregulla të shkruara dhe njoftime
Must është shumë i zakonshëm në rregullore, tabela, formularë dhe udhëzime.
3Have to – detyrim që vjen nga jashtë
Përdorni have to kur detyrimi vjen nga një rregull, nga dikush me autoritet, nga ligji ose nga situata. Është zgjedhja e zakonshme për rutinat dhe marrëveshjet. Në anglishten britanike jozyrtare have got to ('ve got to) do të thotë njësoj: I've got to go.
4Mustn't dhe can't – ndalimi
Përdorni mustn't për të thënë se diçka nuk lejohet ose është ide shumë e keqe. Në të folurën e përditshme për rregullat përdoret shumë can't. Mustn't është kryesisht britanik; në anglishten amerikane zgjedhja e zakonshme është can't ose don't. Në shqip këtu themi «nuk duhet» ose «nuk mund».
5Don't have to – s'ka nevojë
Përdorni don't / doesn't have to kur diçka nuk është e nevojshme. Mund ta bëni, por s'keni pse. Në shqip: «s'ka nevojë», «s'ke pse», «nuk është e nevojshme» – jo «nuk duhet».
6Had to dhe will have to – e kaluara dhe e ardhmja
Must nuk ka formë të së kaluarës. Për një detyrim në të kaluarën përdorni had to. Për të ardhmen, will have to. (Must mund të flasë për të ardhmen e afërt me planet tuaja – I must call her tomorrow – por nuk vjen kurrë pas will.) Në shqip «duhet» i ka këto kohë («m'u desh», «duhej», «do të duhet»), por në anglisht ato i merr have to.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. «Nuk duhet» → don't have to. Në shqip «nuk duhet» është ndalim: «Me këtë biletë nuk duhet të ulesh në vagonin e klasit të parë». Meqë «duhet» = have to, mohorja del lehtë don't have to. Por don't have to do të thotë «s'ka nevojë». Për ndalim: mustn't ose can't.
2. «Duhet të» → must to. Pas «duhet» në shqip vjen gjithmonë «të»: «Nesër në mëngjes duhet ta çoj makinën në servis». Fjalëza «të» kthehet lehtë në to. Pas must vjen forma bazë, pa to.
3. «M'u desh / duhej» → must në të kaluarën. «Ashensori ishte i prishur, prandaj dje m'u desh të ngjitesha në këmbë deri në katin e tetë». Shqipja e vë «duhet» në të kaluarën pa problem, prandaj del must edhe për të djeshmen. Must nuk ka të kaluar: përdorni had to.
4. «Do të duhet» → will must. «Nëse e humbisni biletën e parkimit, do të duhet të paguani për gjithë ditën». Fjalë për fjalë del will must. Dy folje modale nuk shkojnë bashkë: will have to.
5. «Duhet» nuk ndryshon → he have to. «Erioni punon në furrë dhe duhet të jetë atje në katër çdo mëngjes». «Duhet» është njësoj për çdo vetë, prandaj harrohet lehtë që have to ndryshon: me he / she / it → has to.
Mos i ngatërroni
mustn't apo don't have to – Mustn't është litari i kuq: mos e bëni. Don't have to është menuja: zgjidhni vetë. Në shqip: «nuk duhet» apo «s'ka nevojë».
must apo have to (në pohore) – Shpesh shkojnë të dyja. Must tingëllon më personal; have to tregon një rregull ose situatë nga jashtë. Në anglishten amerikane, në të folur, have to është shumë më i zakonshëm. Në shqip të dyja janë «duhet».
can't (nuk lejohet) apo can't (nuk jam në gjendje) – Forma është e njëjtë; kuptimin e tregon konteksti. Edhe në shqip «nuk mund» ka të dy kuptimet. Për aftësinë shih A1-17.
must për rregulla apo must për përfundim – She must be tired nuk është rregull; do të thotë «jam i sigurt që është e lodhur» (në shqip edhe këtu «duhet të jetë e lodhur»). Ky përdorim është te B1-16. Need to dhe needn't janë te B2-07.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- mustn't /ˈmʌsnt/: t-ja e parë nuk shqiptohet – «MUS-nt», jo «must-nt». Mes s dhe n nuk ka zanore, prandaj mos shtoni një «ë».
- /ʌ/ te must nuk është as «a», as «ë» e shqipes: është një zanore e shkurtër, me gojë gjysmë të hapur dhe buzë të lëshuara, pak më e hapur se «ë».
- Në fjali must shpesh dobësohet: /məst/ ose /məs/ – I must go. Kjo /ə/ e dobët është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj ju vjen lehtë.
- have to /ˈhæftə/, has to /ˈhæstə/, had to /ˈhætə/ – /d/ zhduket brenda /t/-së. v-ja te have tingëllon si /f/ për shkak të /t/-së që vjen pas. Mos e lexoni ashtu siç shkruhet, me «v». Por shkruani gjithmonë formën e plotë, kurrë «hafta».
- /æ/ te have, has, had nuk ekziston në shqip: hapeni gojën më shumë se për «e», duke e mbajtur gjuhën përpara. Nëse thoni «e», had tingëllon si head.
- Te have to mos e shkurtoni have: thoni I have to go (ose, jozyrtarisht, I've got to go).
Rregulli i artë
Mustn't = mos e bëni, nuk lejohet («nuk duhet»). Don't have to = nuk është e nevojshme, zgjidhni vetë («s'ka nevojë»). Must nuk ka formë të së kaluarës: përdorni had to për të kaluarën dhe will have to pas will.
Ushtrime
A. Forma
Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
-
My sister (have to) work every Saturday.
-
Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
-
you have to wear a uniform at your school?
-
Bëjeni mohore: He has to pay.
-
Kthejeni në të ardhmen: I have to take a taxi. (tomorrow)
-
Formoni një pyetje në të kaluarën: you / have to / wait / long?
B. Kuptimi
Zgjidhni mundësinë që i përshtatet situatës.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: You … cross the road when the light is red.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: It's Sunday, so I … get up early.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: Entry is free. You … pay.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: It's a secret. You … tell anyone!
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: In the museum: "Sorry, you … take photos here."
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
She must to finish the report today.
-
I musted call the bank yesterday.
-
He don't have to pay.
-
We'll have to leave early tomorrow.
D. Në kontekst
Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Përdorni must, mustn't, can't ose një formë të have to.
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht për jetën tuaj.
-
Shkruani dy gjëra që jeni të detyruar t'i bëni këtë javë dhe një gjë që s'keni nevojë ta bëni.
-
Shkruani dy rregulla për shtëpinë, shkollën ose vendin tuaj të punës me mustn't ose can't.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-17 Can dhe Can't në shqip: aftësia, leja dhe kërkesat Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
-
A2-19 Present Perfect apo Past Simple? Dallimi i shpjeguar në shqip I (work) late three times this week.
-
A2-04 Will në anglisht: vendime, premtime dhe parashikime, të shpjeguara në shqip It's late. I think I (take) a taxi.
Përgjigjet
A. Forma
- has to
- had to
- Do
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
- Did you have to wait long?
B. Kuptimi
- mustn't
- don't have to
- don't have to
- mustn't
- can't
C. Gjeni gabimin
- She must finish the report today.
- I had to call the bank yesterday.
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- ✓ We'll have to leave early tomorrow.
D. Në kontekst
- don't have to / do not have to
- have to / must
- mustn't / must not / can't / cannot
- have to
- had to
E. Radha juaj
- I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
- You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.
F. Përsëritje e përzier
- can't / cannot
- 've worked / have worked
- 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
