Must, have to, mustn't и don't have to: мора, не мора и не смее на англиски
Must, Have To, Mustn't, Don't Have To
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете да зборувате за правила и обврски, да кажете што е забрането и што не е потребно. За тоа ви требаат must, have to, mustn't, can't и don't have to – во сегашноста, во минатото и во иднината.
Главна идеја
Must и have to велат исто: ова е потребно. Разликата често е во тоа од каде доаѓа притисокот. Со must притисокот обично доаѓа од самиот говорител: I must call my mum – јас сметам дека тоа е важно. Со have to притисокот доаѓа однадвор: од шефот, од законот, од возниот ред. I have to wear a uniform – така бара мојата работа.
Одречните форми, пак, се сосема различни, и тоа е најважниот дел од лекцијата. Замислете две работи. Mustn't е црвеното јаже во музејот: преку него не смеете, тоа е забрането. Don't have to е мени во ресторан: вие избирате. You mustn't park here (тука е забрането паркирање). You don't have to pay (не мора да платите – но ако сакате, можете).
И на крај: must е модален глагол како can. Никогаш не се менува и нема форма за минато. Have to е обичен глагол, па затоа може да стои во секое време: had to, will have to.
Македонски и англиски
Добра вест: македонскиот во одречните реченици ја прави истата разлика како англискиот. „Не смее“ е забрана – mustn't или can't. „Не мора“ значи дека не е потребно – don't have to. Ако размислувате на македонски, обично ќе изберете точно. Опасен е само преводот збор по збор: бидејќи must е „мора“, се чини дека must not е „не мора“. Но mustn't секогаш значи „не смее“.
Во потврдните реченици кај нас и за must и за have to велиме „мора да“ („морам“, „мораш“, „мора“). На англиски треба да изберете: лично чувство или пишано правило → must, обврска однадвор → have to. Многу често одат и двете.
За минатото имаме „морав“, „мораше“, „моравме“, а за иднината „ќе морам“. Англиското must нема минато и не може да стои по will, па затоа ви требаат had to и will have to. Кај нас забраните често се безлични, со „се“: „Тука не смее да се паркира“. На англиски изјавната реченица бара подмет, па велиме You can't park here или You mustn't park here.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Овој викенд морам да ѝ се јавам на баба ми. | I must call my grandmother this weekend. | лично чувство → must |
| На работа морам да носам костум. | I have to wear a suit at work. | обврска однадвор → have to; кај нас истиот глагол |
| Таа жица не смееш да ја допреш. | You mustn't touch that wire. | забрана – тука е исто |
| Не мора да плаќаш. | You don't have to pay. | не е потребно – тука е исто |
| Тука не смее да се паркира. | You can't park here. | кај нас безлично со „се“; на англиски подмет you |
| Вчера морав да работам до доцна. | I had to work late yesterday. | must нема минато → had to |
| Ќе мораш да земеш такси. | You'll have to take a taxi. | „ќе мора“ → will have to, не will must |
| Дали мораш да работиш во сабота? | Do you have to work on Saturdays? | прашањето бара do / does / did |
Накратко: „мора“ е must или have to, „не смее“ е mustn't / can't, „не мора“ е don't have to, „морав“ е had to, а „ќе мора“ е will have to. Must not никогаш не е „не мора“.
Форма
Must е модален глагол: ист е за сите подмети, а по него доаѓа основната форма на глаголот (без to).
| Форма | Пример |
|---|---|
| Потврдна реченица | I / you / she / we / they must go. |
| Одречна реченица | I / you / she / we / they mustn't (must not) go. |
| Прашање (ретко, прилично официјално) | Must I go? |
Have to е обичен глагол: се менува според подметот, а во одречни реченици и прашања бара do / does / did.
| Форма | I / you / we / they | he / she / it |
|---|---|---|
| Потврдна реченица | I have to work. | She has to work. |
| Одречна реченица | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| Прашање | Do you have to work? | Does she have to work? |
| Кратки одговори | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
Минато и иднина – must нема форма за минато и не може да стои по will, затоа користете have to.
| Време | Форма | Пример |
|---|---|---|
| Минато | had to / didn't have to | We had to wait an hour. |
| Прашање во минатото | Did you have to…? | Did you have to pay? |
| Иднина | will have to / won't have to | You'll have to book early. |
Мапа на значењата
| Израз | Значење |
|---|---|
| must / have to | Ова е потребно. („мора“) |
| mustn't / can't | Ова е забрането. Не го правете! („не смее“) |
| don't have to | Ова не е потребно. Вие избирате. („не мора“) |
Употреба
1Must – личното чувство на обврска
Користете must кога вие самите сметате дека нешто е потребно или важно. Често е и во силна лична препорака.
2Must – пишани правила и натписи
Must е многу чест во пишани правила, натписи, формулари и упатства. Кај нас во такви текстови често пишува „мора“, „задолжително“ или безлична конструкција со „се“.
3Have to – обврска однадвор
Користете have to кога обврската доаѓа од правило, од шефот, од законот или од ситуацијата. Тоа е вообичаениот избор за секојдневните обврски и договори. Во неформалниот британски англиски со исто значење се користи и have got to ('ve got to): I've got to go.
4Mustn't и can't – забрана
Користете mustn't кога нешто не смее да се прави или кога е многу лоша идеја. Во секојдневниот говор за правила многу често се користи и can't. Mustn't е главно британско; во американскиот англиски обично се вели can't или don't. Кај нас тоа е „не смее“.
5Don't have to – нема обврска
Користете don't / doesn't have to кога нешто не е потребно. Можете да го направите, но не мора. Кај нас тоа е „не мора“ или „нема потреба“.
6Had to и will have to – минато и иднина
Must нема форма за минато. За обврска во минатото користете had to, а за иднината will have to. (Must оди за блиската иднина кога зборувате за свои планови – I must call her tomorrow –, но никогаш не стои по will.) Кај нас велиме „морав“ и „ќе морам“.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Не мора да…“ → mustn't. Кај нас must го учиме како „мора“, па изгледа логично дека must not е „не мора“. Но mustn't значи „не смее“. Кога сакате да кажете дека нешто не е потребно, користете don't have to. Реченицата со mustn't е граматички точна, но забранува.
2. „Мора да оди“ → must to. Кај нас по „мора“ доаѓа „да“ + глагол („мора да оди“, „мораме да платиме“), а англискиот глагол го учиме со to. По must доаѓа само основната форма. Кај have to е обратно: to е дел од изразот.
3. „Моравме“ → must за минато. Кај нас „мора“ има минато („морав“, „моравме“), па must лесно влегува во раскажување за минатото. Must нема минато: користете had to.
4. „Ќе мора да…“ → will must. Кај нас „ќе“ стои пред секој глагол, па и пред „мора“. На англиски по will не може да стои уште еден модален глагол: will have to.
5. „Тука не смее да се пуши“ → реченица без подмет. Кај нас забраните често се безлични, со „се“, и немаат збор што одговара на англиското you. Англиската изјавна реченица бара подмет: You mustn't…, You can't… или, на натпис, No smoking.
Не мешајте
mustn't и don't have to – Mustn't е црвеното јаже: не го правете тоа. Don't have to е менито: вие избирате. Кај нас: „не смее“ и „не мора“.
must и have to (потврдна реченица) – Често одат и двете. Must звучи полично, have to упатува на надворешно правило или ситуација. Во американскиот англиски во говорот многу почесто е have to. Кај нас и во двата случаја е „мора“.
can't (не смее) и can't (не може, не знае) – Формата е иста, значењето го дава контекстот. За способноста видете A1-17. И кај нас „не може“ може да значи и забрана и неможност.
must за правило и must за заклучок – She must be tired не е правило. Значи „сигурен сум дека е уморна“ – кај нас „Мора да е уморна“. За тоа зборува лекцијата B1-16. Need to и needn't се во лекцијата B2-07.
Правопис и изговор
- mustn't /ˈmʌsnt/: првото t не се изговара – „MUS-nt“, не „must-nt“. /ʌ/ е кратко, со опуштени усни, а устата е малку помалку отворена отколку за нашето „а“.
- Во реченица must често е слабо: /məst/ или /məs/. I must go звучи речиси како /aɪ məs ɡəʊ/. Стандардниот македонски нема слаб глас /ə/: изговорете го кратко и опуштено.
- have to /ˈhæftə/, has to /ˈhæstə/, had to /ˈhætə/. Самогласката /æ/ ја немаме: устата е поотворена отколку за „е“, а јазикот е понапред отколку за „а“. Во have to v звучи како /f/, бидејќи следува /t/ – исто како кај нас звучните согласки се обезвучуваат пред безвучни. Во had to /d/ се спојува со /t/. Секогаш пишувајте ја целата форма.
- h на почетокот е лесен издив: have, has, had. Не е нашето „х“, кое се изговара подлабоко во грлото, а не смее ни да се изостави.
- Во have to не се скратува have: велете I have to go (или неформално I've got to go).
Златно правило
Mustn't = не го правете тоа, забрането е („не смее“). Don't have to = не е потребно, вие избирате („не мора“). Must нема форма за минато: за минато користете had to, а по will – will have to.
Вежби
A. Форма
Дополнете ги речениците со точната форма на have to или променете ја реченицата според упатството.
-
My sister (have to) work every Saturday.
-
Yesterday we (have to) walk home. The buses weren't running.
-
you have to wear a uniform at your school?
-
Направете ја реченицата одречна: He has to pay.
-
Ставете ја реченицата во иднина: I have to take a taxi. (tomorrow)
-
Составете прашање во минатото: you / have to / wait / long?
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Изберете го точниот одговор: You … cross the road when the light is red.
-
Изберете го точниот одговор: It's Sunday, so I … get up early.
-
Изберете го точниот одговор: Entry is free. You … pay.
-
Изберете го точниот одговор: It's a secret. You … tell anyone!
-
Изберете го точниот одговор: Во музејот: "Sorry, you … take photos here."
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
She must to finish the report today.
-
I musted call the bank yesterday.
-
He don't have to pay.
-
We'll have to leave early tomorrow.
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот. Користете must, mustn't, can't или точната форма на have to.
Nina: So, what are the rules here?
Sam: Well, you 16 wear a suit. Jeans are fine. But you 17 wear your ID card all the time. That's the company rule.
Nina: OK. And can I use my phone at my desk?
Sam: Yes, but you 18 take photos in the lab. It's not allowed.
Nina: Do I 19 work at weekends?
Sam: No. Last year we 20 work on Saturdays, but not now.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски за вашата недела и вашите правила.
-
Напишете две работи што треба да ги завршите оваа недела и една работа што не ви е обврска.
-
Напишете две правила за вашиот дом, училиште или работно место со mustn't или can't.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
A1-17 Can и can't на англиски: можам, знам, смеам – објаснување и вежби Sorry, I (not / can) come tonight. I'm working.
-
A2-19 Present Perfect или Past Simple? Разликата објаснета на македонски I (work) late three times this week.
-
A2-04 Will на англиски: одлуки, ветувања и предвидувања It's late. I think I (take) a taxi.
Одговори
A. Форма
- has to
- had to
- Do
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- I'll have to take a taxi tomorrow. / I will have to take a taxi tomorrow.
- Did you have to wait long?
B. Значење
- mustn't
- don't have to
- don't have to
- mustn't
- can't
C. Најдете ја грешката
- She must finish the report today.
- I had to call the bank yesterday.
- He doesn't have to pay. / He does not have to pay.
- ✓ We'll have to leave early tomorrow.
D. Во контекст
- don't have to / do not have to
- have to / must
- mustn't / must not / can't / cannot
- have to
- had to
E. Ваш ред е
- I have to finish a report. I have to go to the dentist. I don't have to work on Friday.
- You mustn't feed the cat at the table. You can't eat in the bedrooms.
F. Мешано повторување
- can't / cannot
- 've worked / have worked
- 'll take / will take / 'm going to take / am going to take
