Have something done: „ég lét gera það“ á ensku
Have Something Done: Causatives
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt að þú látir einhvern annan gera eitthvað fyrir þig (I had my hair cut), notað have og get í öllum tíðum, sagt frá slæmri reynslu (I had my phone stolen) og sagt að þú biðjir einhvern eða fáir hann til að gera eitthvað (have someone do / get someone to do).
Aðalatriðið
Berðu saman I cut my hair og I had my hair cut. Í fyrri setningunni heldurðu sjálfur á skærunum. Í þeirri seinni situr þú í stólnum hjá hárgreiðslumanninum og einhver annar vinnur verkið. Útkoman er sú sama – styttra hár –, en sá sem vinnur verkið er annar.
Orsakarmynd (causative) er notuð um það sem einhver annar gerir fyrir þig, yfirleitt af því að þú pantaðir það eða borgaðir fyrir það: viðgerðir, þjónustu, heimsendingar. Myndin setur hlutinn í miðjuna og athöfnina á eftir honum: have + hlutur + það sem er gert við hann. Eins og í þolmynd (B1-11) er yfirleitt ekki nefnt hver vann verkið: það er augljóst (bifvélavirki, tannlæknir) eða skiptir ekki máli.
Sama mynd getur líka lýst því sem kemur fyrir þig gegn vilja þínum: I had my bike stolen. Hér þýðir have ekki að þú hafir pantað þetta. Það þýðir að þú hafir orðið fyrir því.
Íslenska og enska
Á íslensku notum við sögnina „láta“: „Ég lét klippa mig“, „Við létum yfirfara hitakútinn.“ Í orðabók er „láta“ oft let, og þess vegna kemur let auðveldlega hér. En enska let þýðir aðeins að leyfa: I let him help me. Orsakarmyndin er have / get + andlag + lýsingarháttur þátíðar.
Orðaröðin er líka ólík. Á íslensku kemur nafnhátturinn á undan andlaginu: „láta mála húsið“. Á ensku kemur andlagið á undan lýsingarhættinum: have the house painted. Ef þú heldur íslensku röðinni verður til I had painted the house – og það er Past Perfect: þú málaðir sjálfur.
Góðu fréttirnar: þegar þú nefnir þann sem vinnur verkið er íslenskan eins og enskan. „Ég læt aðstoðarmanninn senda þér upplýsingarnar“ – á eftir „láta“ kemur ekkert „að“, og á eftir have kemur ekkert to: I'll have my assistant send you the details. Og „Við fengum vin okkar til að keyra okkur“ er We got a friend to drive us: „fá … til að“ = get … to.
Í daglegu tali segjum við oft að við höfum gert eitthvað sjálf, þótt fagmaður hafi gert það: „Ég skipti um dekk í gær“, „Ég klippti mig.“ Á ensku er þá eðlilegra að nota orsakarmyndina: I had my tyres changed. Slæma reynslu segjum við með þolmynd: „Símanum mínum var stolið“ – á ensku My phone was stolen eða I had my phone stolen.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég lét klippa mig. | I had my hair cut. | „láta“ → have + andlag + lýsingarháttur þátíðar, ekki let |
| Við létum yfirfara hitakútinn fyrir veturinn. | We had the boiler serviced before the winter. | andlagið á undan lýsingarhættinum |
| Ég læt gera við þetta á morgun. | I'll get it fixed tomorrow. | get = óformlegra |
| Símanum mínum var stolið í lestinni. | I had my phone stolen on the train. | slæm reynsla → I had … stolen |
| Ég læt aðstoðarmanninn senda þér upplýsingarnar. | I'll have my assistant send you the details. | have + manneskja + grunnmynd – hér er þetta eins |
| Við fengum vin okkar til að keyra okkur. | We got a friend to drive us. | „fá … til að“ → get … to – hér er þetta eins |
| Ég leyfði honum að hjálpa mér. | I let him help me. | leyfi → let |
| Ég málaði svefnherbergið sjálfur. | I painted the bedroom myself. | ég gerði það sjálfur – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: „ég lét gera“ er had something done (ekki let), og andlagið kemur á undan lýsingarhættinum; „ég læt hann gera“ er have someone do, „ég fékk hann til að gera“ er get someone to do, og „símanum mínum var stolið“ getur verið I had my phone stolen.
Form
have / get + andlag + lýsingarháttur þátíðar
| Frumlag | have / get | Andlag | Lýsingarháttur þátíðar | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
Í öllum tíðum – aðeins have / get breytist
| Tíð | Dæmi |
|---|---|
| Present Simple | I have my teeth checked every six months. |
| Present Continuous | We're having the windows cleaned today. |
| Past Simple | She had her bag repaired. |
| Present Perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| framtíð (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| háttarsögn | You should get that tooth looked at. |
| -ing mynd | I hate having my photo taken. |
Neitun og spurningar – have er hér aðalsögn, svo þú notar hjálparsagnirnar do / does / did:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Mynstur | Merking | Dæmi |
|---|---|---|
| have + manneskja + grunnmynd | biðja um eða skipuleggja (oft er það starf viðkomandi) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + manneskja + to + nafnháttur | sannfæra eða skipuleggja | I finally got my son to tidy his room. |
Notkun
1Have something done – þjónusta
Notaðu have + andlag + lýsingarhátt þátíðar þegar þú skipuleggur að fagmaður geri eitthvað fyrir þig. Á íslensku „læt gera“.
2Get something done – óformlegt og með fyrirhöfn
Get + andlag + lýsingarháttur þátíðar þýðir það sama, en er óformlegra og mjög algengt í tali. Það getur gefið í skyn fyrirhöfn eða að eitthvað hafi loksins tekist. Það er líka notað þegar þú vinnur verkið sjálfur: þá þýðir það „að klára“.
3Í öllum tíðum og myndum
Orsakarmyndin virkar í öllum tíðum, á eftir háttarsögnum og í -ing mynd. Aðeins have / get breytist; lýsingarhátturinn helst óbreyttur. Á íslensku notum við oft „það er verið að…“ eða „láta“.
4Slæm reynsla – það sem kemur fyrir þig
Sama mynd lýsir einhverju óþægilegu sem kom fyrir þig og þú pantaðir ekki. Notaðu have; í óformlegu tali er get líka hægt. Á íslensku notum við yfirleitt þolmynd („símanum mínum var stolið“), en á ensku verður manneskjan frumlag + had + andlag + lýsingarháttur þátíðar.
5Have someone do / get someone to do
Ef þú vilt nefna manneskjuna sem vinnur verkið notarðu have + manneskju + grunnmynd (fyrirmæli, oft til einhvers sem hefur þetta að starfi) eða get + manneskju + to + nafnhátt (sannfæra eða skipuleggja). Have someone do er sérstaklega algengt í bandarískri ensku. Hér er íslenskan eins: „láta einhvern gera“ (ekkert „að“) og „fá einhvern til að gera“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Ég lét gera við…“ → let. Í orðabók er „láta“ oft let, og þá verður „Ég lét gera við bílinn“ auðveldlega I let repair the car. Enska let þýðir hins vegar aðeins að leyfa, og á eftir því kemur manneskja (let someone do). Þegar einhver vinnur verk fyrir þig er rétta myndin have / get + andlag + lýsingarháttur þátíðar.
2. „lætur smíða pall“ → is having built a deck. Á íslensku kemur nafnhátturinn á undan andlaginu: „Frænka mín lætur smíða pall“, „Við ætlum að láta mála húsið.“ Ef lýsingarhátturinn fer á sama stað á ensku verður til is having built a deck eða had painted the house – hið fyrra er rangt, hið síðara er Past Perfect og þýðir að þið hafið málað sjálf. Í orsakarmynd kemur andlagið á undan lýsingarhættinum.
3. „Ég skipti um dekk í gær“ → I changed my tyres. Í daglegu tali segjum við oft að við höfum gert eitthvað sjálf, þótt dekkjaverkstæðið hafi gert það: „Pabbi skipti um dekk á báðum bílunum“, „Við smurðum bílinn fyrir ferðina.“ Bein þýðing hljómar á ensku eins og þú hafir legið undir bílnum sjálfur. Ef fagmaður vann verkið er had / got + andlag + lýsingarháttur þátíðar eðlilegt.
Ekki rugla saman
I did it og I had it done – hver vann verkið?
had something done (orsakarmynd) og had done (Past Perfect) – orðaröðin breytir öllu. Sjá B1-03.
get someone to do og make / let someone do – get = fá til, make = neyða, let = leyfa. Sjá B1-18. Taktu eftir: íslenska „láta“ getur þýtt make, have someone do og have something done – en ekki let.
had something stolen og got stolen – I had my car stolen (orsakarmynd: áherslan á mér) og My car got stolen (þolmynd með get: áherslan á bílnum). Þolmynd með get lærirðu í B2-13.
Stafsetning og framburður
- Áherslan er yfirleitt á andlaginu og lýsingarhættinum, ekki á have: „I had my HAIR CUT“.
- have er hér aðalsögn, svo það er ekki stytt: I've had my car repaired er rétt (fyrra have er hjálparsögn), en ekki I've my car repaired.
- Endingin -ed: /t/ á eftir órödduðum hljóðum (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ á eftir t eða d (painted, mended – aukaatkvæði) og /d/ á eftir öðrum rödduðum hljóðum (repaired, cleaned). Í síðasta tilvikinu á /d/ að vera raddað – íslenskt d er óraddað.
- Margar sagnir í orsakarmynd hafa óreglulegan lýsingarhátt þátíðar: cut, done, made, taken, stolen, sewn. Taktu eftir stafsetningunni dyed (lita) og died (deyja): þau hljóma eins, /daɪd/.
- tyres (UK) / tires (US) /ˈtaɪəz/, /ˈtaɪərz/: hljóðið er tvíhljóð, eins og í my.
Gullna reglan
Einhver annar gerir það fyrir þig, eða það kemur fyrir þig: have / get + andlag + lýsingarháttur þátíðar – íslenska „lét gera“ er ekki let, og andlagið kemur á undan lýsingarhættinum. Ef þú nefnir manneskjuna: have someone do (án to, eins og „láta einhvern gera“), get someone to do („fá einhvern til að gera“). „Símanum mínum var stolið“ getur verið I had my phone stolen.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með orðunum í svigunum í réttri mynd.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Umorðaðu með have / get something done: A mechanic is servicing my car.
-
Umorðaðu með get: A photographer will take our wedding photos.
B. Merking
Veldu rétta svarið eða svaraðu spurningunni.
-
Veldu rétta svarið: I'll get my sister … me move.
-
Veldu rétta svarið: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." Hver vann verkið? …
-
"I had cleaned my suit." Hver vann verkið? …
-
Hvor setningin lýsir slæmri reynslu?
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í samtalinu.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Skrifaðu um tvennt sem fagfólk gerir reglulega fyrir þig.
-
Skrifaðu um eitthvað sem þú vilt fá einhvern til að gera fyrir þig, með get someone to do.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle clauses: lýsingarháttarsetningar á ensku (feeling tired, after leaving) (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, needn't have og be supposed to: skylda og nauðsyn á ensku We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Svör
A. Form
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Merking
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Finndu villuna
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. Í samhengi
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Spreyttu þig
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Blönduð upprifjun
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
