SlowingoMálfræði
B2 12 / 30

Have something done: „ég lét gera það“ á ensku

Have Something Done: Causatives

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu sagt að þú látir einhvern annan gera eitthvað fyrir þig (I had my hair cut), notað have og get í öllum tíðum, sagt frá slæmri reynslu (I had my phone stolen) og sagt að þú biðjir einhvern eða fáir hann til að gera eitthvað (have someone do / get someone to do).

Aðalatriðið

Berðu saman I cut my hair og I had my hair cut. Í fyrri setningunni heldurðu sjálfur á skærunum. Í þeirri seinni situr þú í stólnum hjá hárgreiðslumanninum og einhver annar vinnur verkið. Útkoman er sú sama – styttra hár –, en sá sem vinnur verkið er annar.

Orsakarmynd (causative) er notuð um það sem einhver annar gerir fyrir þig, yfirleitt af því að þú pantaðir það eða borgaðir fyrir það: viðgerðir, þjónustu, heimsendingar. Myndin setur hlutinn í miðjuna og athöfnina á eftir honum: have + hlutur + það sem er gert við hann. Eins og í þolmynd (B1-11) er yfirleitt ekki nefnt hver vann verkið: það er augljóst (bifvélavirki, tannlæknir) eða skiptir ekki máli.

Sama mynd getur líka lýst því sem kemur fyrir þig gegn vilja þínum: I had my bike stolen. Hér þýðir have ekki að þú hafir pantað þetta. Það þýðir að þú hafir orðið fyrir því.

Íslenska og enska

Á íslensku notum við sögnina „láta“: „Ég lét klippa mig“, „Við létum yfirfara hitakútinn.“ Í orðabók er „láta“ oft let, og þess vegna kemur let auðveldlega hér. En enska let þýðir aðeins að leyfa: I let him help me. Orsakarmyndin er have / get + andlag + lýsingarháttur þátíðar.

Orðaröðin er líka ólík. Á íslensku kemur nafnhátturinn á undan andlaginu: „láta mála húsið“. Á ensku kemur andlagið á undan lýsingarhættinum: have the house painted. Ef þú heldur íslensku röðinni verður til I had painted the house – og það er Past Perfect: þú málaðir sjálfur.

Góðu fréttirnar: þegar þú nefnir þann sem vinnur verkið er íslenskan eins og enskan. „Ég læt aðstoðarmanninn senda þér upplýsingarnar“ – á eftir „láta“ kemur ekkert „að“, og á eftir have kemur ekkert to: I'll have my assistant send you the details. Og „Við fengum vin okkar til að keyra okkur“ er We got a friend to drive us: „fá … til að“ = get … to.

Í daglegu tali segjum við oft að við höfum gert eitthvað sjálf, þótt fagmaður hafi gert það: „Ég skipti um dekk í gær“, „Ég klippti mig.“ Á ensku er þá eðlilegra að nota orsakarmyndina: I had my tyres changed. Slæma reynslu segjum við með þolmynd: „Símanum mínum var stolið“ – á ensku My phone was stolen eða I had my phone stolen.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég lét klippa mig.I had my hair cut.„láta“ → have + andlag + lýsingarháttur þátíðar, ekki let
Við létum yfirfara hitakútinn fyrir veturinn.We had the boiler serviced before the winter.andlagið á undan lýsingarhættinum
Ég læt gera við þetta á morgun.I'll get it fixed tomorrow.get = óformlegra
Símanum mínum var stolið í lestinni.I had my phone stolen on the train.slæm reynsla → I had … stolen
Ég læt aðstoðarmanninn senda þér upplýsingarnar.I'll have my assistant send you the details.have + manneskja + grunnmynd – hér er þetta eins
Við fengum vin okkar til að keyra okkur.We got a friend to drive us.„fá … til að“ → get … to – hér er þetta eins
Ég leyfði honum að hjálpa mér.I let him help me.leyfi → let
Ég málaði svefnherbergið sjálfur.I painted the bedroom myself.ég gerði það sjálfur – hér er þetta eins

Í stuttu máli: „ég lét gera“ er had something done (ekki let), og andlagið kemur á undan lýsingarhættinum; „ég læt hann gera“ er have someone do, „ég fékk hann til að gera“ er get someone to do, og „símanum mínum var stolið“ getur verið I had my phone stolen.

Form

have / get + andlag + lýsingarháttur þátíðar

Frumlaghave / getAndlagLýsingarháttur þátíðar
Ihadmy haircutyesterday.
Sheis gettingher carrepaired.
We're going to havethe kitchenpainted.

Í öllum tíðum – aðeins have / get breytist

TíðDæmi
Present SimpleI have my teeth checked every six months.
Present ContinuousWe're having the windows cleaned today.
Past SimpleShe had her bag repaired.
Present PerfectHave you had your eyes tested recently?
framtíð (will)I'll get it fixed tomorrow.
going toThey're going to have solar panels installed.
háttarsögnYou should get that tooth looked at.
-ing myndI hate having my photo taken.

Neitun og spurningar – have er hér aðalsögn, svo þú notar hjálparsagnirnar do / does / did:

  • I didn't have my hair cut. I cut it myself.
  • Where do you have your car serviced?

have someone do / get someone to do

MynsturMerkingDæmi
have + manneskja + grunnmyndbiðja um eða skipuleggja (oft er það starf viðkomandi)I'll have the receptionist call you a taxi.
get + manneskja + to + nafnháttursannfæra eða skipuleggjaI finally got my son to tidy his room.

Notkun

1Have something done – þjónusta

Notaðu have + andlag + lýsingarhátt þátíðar þegar þú skipuleggur að fagmaður geri eitthvað fyrir þig. Á íslensku „læt gera“.

I'm having my hair cut on Friday.
Ég ætla að láta klippa mig á föstudaginn.
„láta klippa“ → having … cut
We had the boiler serviced before the winter.
Við létum yfirfara hitakútinn fyrir veturinn.
andlagið á undan lýsingarhættinum
How often do you have your car washed?
Hversu oft læturðu þvo bílinn?
spurning með do
She's just had her nails done for the wedding.
Hún var að láta gera á sér neglurnar fyrir brúðkaupið.
You should have that mole checked by a doctor.
Þú ættir að láta lækni skoða þennan fæðingarblett.
by + gerandi aðeins ef það bætir einhverju við

2Get something done – óformlegt og með fyrirhöfn

Get + andlag + lýsingarháttur þátíðar þýðir það sama, en er óformlegra og mjög algengt í tali. Það getur gefið í skyn fyrirhöfn eða að eitthvað hafi loksins tekist. Það er líka notað þegar þú vinnur verkið sjálfur: þá þýðir það „að klára“.

I need to get my phone screen replaced.
Ég þarf að láta skipta um skjá á símanum.
Where did you get your glasses made?
Hvar léstu gera gleraugun þín?
We finally got the washing machine fixed after three weeks.
Eftir þrjár vikur tókst okkur loksins að fá gert við þvottavélina.
get: fyrirhöfn
I'll get the report finished by Monday.
Ég verð búinn með skýrsluna fyrir mánudag.
ég geri það sjálfur: get = klára

3Í öllum tíðum og myndum

Orsakarmyndin virkar í öllum tíðum, á eftir háttarsögnum og í -ing mynd. Aðeins have / get breytist; lýsingarhátturinn helst óbreyttur. Á íslensku notum við oft „það er verið að…“ eða „láta“.

They're having a new kitchen fitted at the moment.
Það er verið að setja upp nýtt eldhús hjá þeim núna.
„það er verið að … hjá þeim“ → they're having … fitted
I've never had my ears pierced.
Ég hef aldrei látið gata á mér eyrun.
We're going to get the house painted next spring.
Við ætlum að láta mála húsið næsta vor.
„láta mála húsið“ → get the house painted
She was having her portrait painted when the fire alarm went off.
Það var verið að mála portrett af henni þegar brunabjallan fór í gang.
I can't stand having my blood taken.
Ég þoli ekki þegar það er tekið úr mér blóð.
-ing mynd

4Slæm reynsla – það sem kemur fyrir þig

Sama mynd lýsir einhverju óþægilegu sem kom fyrir þig og þú pantaðir ekki. Notaðu have; í óformlegu tali er get líka hægt. Á íslensku notum við yfirleitt þolmynd („símanum mínum var stolið“), en á ensku verður manneskjan frumlag + had + andlag + lýsingarháttur þátíðar.

I had my phone stolen on the train.
Símanum mínum var stolið í lestinni.
„símanum mínum var stolið“ → I had my phone stolen
He had his licence taken away for speeding.
Hann var sviptur ökuréttindunum fyrir hraðakstur.
„var sviptur“ → had … taken away
We had our flight cancelled at the last minute.
Fluginu okkar var aflýst á síðustu stundu.
She got her bag snatched outside the station.
Einhver hrifsaði af henni töskuna fyrir utan stöðina.
óformlegt

5Have someone do / get someone to do

Ef þú vilt nefna manneskjuna sem vinnur verkið notarðu have + manneskju + grunnmynd (fyrirmæli, oft til einhvers sem hefur þetta að starfi) eða get + manneskju + to + nafnhátt (sannfæra eða skipuleggja). Have someone do er sérstaklega algengt í bandarískri ensku. Hér er íslenskan eins: „láta einhvern gera“ (ekkert „að“) og „fá einhvern til að gera“.

I'll have my assistant send you the details.
Ég læt aðstoðarmanninn minn senda þér upplýsingarnar.
„læt … senda“ → have + manneskja + grunnmynd, án to
The teacher had the students rewrite their essays.
Kennarinn lét nemendurna endurskrifa ritgerðirnar sínar.
Can you get someone to look at my laptop?
Geturðu fengið einhvern til að líta á fartölvuna mína?
„fá einhvern til að“ → get someone to
I couldn't get the kids to eat their vegetables.
Ég gat ekki fengið krakkana til að borða grænmetið.
We got a friend to drive us to the airport.
Við fengum vin okkar til að keyra okkur út á flugvöll.

Algengar villur

❌I had my car repair.
✅I had my car repaired.
Notaðu lýsingarhátt þátíðar.
❌I'm having cut my hair tomorrow.
✅I'm having my hair cut tomorrow.
Orðaröð: have + andlag + lýsingarháttur þátíðar.
❌I got my brother fix my bike.
✅I got my brother to fix my bike.
get + manneskja + to + nafnháttur.
❌I had the mechanic to check the brakes.
✅I had the mechanic check the brakes.
have + manneskja + grunnmynd (án to).
❌Have you your eyes tested?
✅Have you had your eyes tested? eða Do you have your eyes tested?
have er aðalsögn: í spurningu þarf hjálparsögn.
⚠️I had stolen my wallet.
✅I had my wallet stolen.
Málfræðilega rétt, en þetta er Past Perfect: það þýðir að þú hafir sjálfur verið þjófurinn!
⚠️I cut my hair at the hairdresser's.
✅I had my hair cut at the hairdresser's.
Algengt í tali, en strangt til tekið þýðir það að þú hafir klippt þig sjálfur.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Ég lét gera við…“ → let. Í orðabók er „láta“ oft let, og þá verður „Ég lét gera við bílinn“ auðveldlega I let repair the car. Enska let þýðir hins vegar aðeins að leyfa, og á eftir því kemur manneskja (let someone do). Þegar einhver vinnur verk fyrir þig er rétta myndin have / get + andlag + lýsingarháttur þátíðar.

❌Mum wants to let clean all the carpets before the confirmation party in April, but every cleaning company in town is booked until May.
✅Mum wants to have all the carpets cleaned before the confirmation party in April, but every cleaning company in town is booked until May. eða Mum wants to get all the carpets cleaned before the confirmation party in April, but every cleaning company in town is booked until May.
„láta hreinsa teppin“ → have the carpets cleaned
❌The windscreen of our camper van cracked on the gravel road, so we let replace it at a garage in Egilsstadir.
✅The windscreen of our camper van cracked on the gravel road, so we had it replaced at a garage in Egilsstadir. eða The windscreen of our camper van cracked on the gravel road, so we got it replaced at a garage in Egilsstadir.
„létum skipta um hana“ → had it replaced

2. „lætur smíða pall“ → is having built a deck. Á íslensku kemur nafnhátturinn á undan andlaginu: „Frænka mín lætur smíða pall“, „Við ætlum að láta mála húsið.“ Ef lýsingarhátturinn fer á sama stað á ensku verður til is having built a deck eða had painted the house – hið fyrra er rangt, hið síðara er Past Perfect og þýðir að þið hafið málað sjálf. Í orsakarmynd kemur andlagið á undan lýsingarhættinum.

❌Next week my aunt is having built a wooden deck behind her house in Selfoss, so she has asked us to move the barbecue to the garage.
✅Next week my aunt is having a wooden deck built behind her house in Selfoss, so she has asked us to move the barbecue to the garage.
„lætur smíða pall“ → having a wooden deck built
❌Arnar is having installed a new heat pump in his summer house, so he can't come fishing with us this weekend.
✅Arnar is having a new heat pump installed in his summer house, so he can't come fishing with us this weekend.
„lætur setja upp varmadælu“ → having a new heat pump installed

3. „Ég skipti um dekk í gær“ → I changed my tyres. Í daglegu tali segjum við oft að við höfum gert eitthvað sjálf, þótt dekkjaverkstæðið hafi gert það: „Pabbi skipti um dekk á báðum bílunum“, „Við smurðum bílinn fyrir ferðina.“ Bein þýðing hljómar á ensku eins og þú hafir legið undir bílnum sjálfur. Ef fagmaður vann verkið er had / got + andlag + lýsingarháttur þátíðar eðlilegt.

⚠️Before we drove north for Christmas, Dad changed the tyres on both our cars, and it cost him almost forty thousand kronur.
✅Before we drove north for Christmas, Dad had the tyres changed on both our cars, and it cost him almost forty thousand kronur. eða Before we drove north for Christmas, Dad got the tyres changed on both our cars, and it cost him almost forty thousand kronur.
Málfræðilega rétt, en hljómar eins og hann hafi gert það sjálfur; verkstæðið gerði það → had the tyres changed

Ekki rugla saman

I did it og I had it done – hver vann verkið?

I painted the bedroom.
Ég málaði svefnherbergið.
ég gerði það sjálfur
I had the bedroom painted.
Ég lét mála svefnherbergið.
málari gerði það

had something done (orsakarmynd) og had done (Past Perfect) – orðaröðin breytir öllu. Sjá B1-03.

I had my car washed.
Ég lét þvo bílinn minn.
einhver þvoði hann fyrir mig
I had washed my car.
Ég hafði þvegið bílinn minn.
Past Perfect: ég þvoði hann sjálfur, áður en eitthvað annað gerðist

get someone to do og make / let someone do – get = fá til, make = neyða, let = leyfa. Sjá B1-18. Taktu eftir: íslenska „láta“ getur þýtt make, have someone do og have something done – en ekki let.

I got him to help me.
Ég fékk hann til að hjálpa mér.
ég taldi hann á það
I made him help me.
Ég lét hann hjálpa mér.
hann átti ekki val; „lét“ sem skipun → made
I let him help me.
Ég leyfði honum að hjálpa mér.
leyfi → let

had something stolen og got stolen – I had my car stolen (orsakarmynd: áherslan á mér) og My car got stolen (þolmynd með get: áherslan á bílnum). Þolmynd með get lærirðu í B2-13.

Stafsetning og framburður

  • Áherslan er yfirleitt á andlaginu og lýsingarhættinum, ekki á have: „I had my HAIR CUT“.
  • have er hér aðalsögn, svo það er ekki stytt: I've had my car repaired er rétt (fyrra have er hjálparsögn), en ekki I've my car repaired.
  • Endingin -ed: /t/ á eftir órödduðum hljóðum (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ á eftir t eða d (painted, mended – aukaatkvæði) og /d/ á eftir öðrum rödduðum hljóðum (repaired, cleaned). Í síðasta tilvikinu á /d/ að vera raddað – íslenskt d er óraddað.
  • Margar sagnir í orsakarmynd hafa óreglulegan lýsingarhátt þátíðar: cut, done, made, taken, stolen, sewn. Taktu eftir stafsetningunni dyed (lita) og died (deyja): þau hljóma eins, /daɪd/.
  • tyres (UK) / tires (US) /ˈtaɪəz/, /ˈtaɪərz/: hljóðið er tvíhljóð, eins og í my.

Gullna reglan

Einhver annar gerir það fyrir þig, eða það kemur fyrir þig: have / get + andlag + lýsingarháttur þátíðar – íslenska „lét gera“ er ekki let, og andlagið kemur á undan lýsingarhættinum. Ef þú nefnir manneskjuna: have someone do (án to, eins og „láta einhvern gera“), get someone to do („fá einhvern til að gera“). „Símanum mínum var stolið“ getur verið I had my phone stolen.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með orðunum í svigunum í réttri mynd.

  1. My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
  2. She (have / her hair / dye) red last week.
  3. We (get / the roof / fix) at the moment.
  4. I (have / my passport / steal) while I was on holiday.
  5. Umorðaðu með have / get something done: A mechanic is servicing my car.
  6. Umorðaðu með get: A photographer will take our wedding photos.

B. Merking

Veldu rétta svarið eða svaraðu spurningunni.

  1. Veldu rétta svarið: I'll get my sister … me move.
  2. Veldu rétta svarið: The manager had his assistant … the flights.
  3. "I had my suit cleaned." Hver vann verkið? …
  4. "I had cleaned my suit." Hver vann verkið? …
  5. Hvor setningin lýsir slæmri reynslu?

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. When did you last have your eyes test?
  2. I got the plumber come on Sunday.
  3. We're having our garden redesigned this summer.
  4. I had stolen my bike last week, so now I walk to work.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

Getting ready to sell the flat
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku.

  1. Skrifaðu um tvennt sem fagfólk gerir reglulega fyrir þig.
  2. Skrifaðu um eitthvað sem þú vilt fá einhvern til að gera fyrir þig, með get someone to do.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. B1-18 Want him to, make him do, let him do: sögn + andlag + to á ensku
    My parents never let me (stay) out after ten.
  2. B1-11 Þolmynd í öllum tíðum og með háttarsögnum á ensku
    The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
  3. B2-10 Participle clauses: lýsingarháttarsetningar á ensku (feeling tired, after leaving)
    (finish) his homework, he went out to play.
  4. B2-07 Need, needn't have og be supposed to: skylda og nauðsyn á ensku
    We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Svör

A. Form

  1. have it repaired
  2. had her hair dyed
  3. are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
  4. had my passport stolen
  5. I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
  6. We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.

B. Merking

  1. to help
  2. book
  3. someone else
  4. I did
  5. We had our windows broken.

C. Finndu villuna

  1. When did you last have your eyes tested?
  2. I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
  3. ✓ We're having our garden redesigned this summer.
  4. I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.

D. Í samhengi

  1. having / getting
  2. painted
  3. do
  4. had / got / gotten
  5. to take
  6. had / got

E. Spreyttu þig

  1. I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
  2. I want to get my brother to help me paint my room this weekend.

F. Blönduð upprifjun

  1. stay
  2. is being repaired
  3. Having finished / After finishing
  4. didn't need to buy / did not need to buy
Android appLærðu á ferðinni Google Play