Reduced Relative Clauses: შემოკლებული დამოკიდებული წინადადება ინგლისურად
Reduced Relative Clauses: The Man Standing There
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ მიმართებითი დამოკიდებული წინადადების შემოკლებას – the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive – და მიხვდებით, როდის ვერ შემოკლდება ასეთი წინადადება.
მთავარი იდეა
კარგ მოლაპარაკეებსა და ავტორებს ზედმეტი სიტყვები არ უყვართ. the woman who is standing by the door-ში სიტყვები who is ახალს არაფერს ამატებს – მსმენელი მათ გარეშეც მიხვდება. ამიტომ ინგლისური მათი ამოჭრის საშუალებას გაძლევთ: the woman standing by the door.
წარმოიდგინეთ მებაღე სასხლავი მაკრატლით. ჭრით იმას, რაც მცენარეს არ სჭირდება – აქ მიმართებით სიტყვას და დამხმარე ზმნას – და ტოვებთ იმას, რაც მნიშვნელობას ატარებს. დარჩენილი ფორმა კავშირს გაჩვენებთ:
- -ing ფორმა → არსებითი სახელი თავად აკეთებს მოქმედებას: the people living next door (ისინი იქ ცხოვრობენ).
- past participle → არსებით სახელს მოქმედება ემართება: the car stolen last night (ვიღაცამ მოიპარა).
- to-ინფინიტივი → the first / the last / the only / the next-ის ან აღმატებითი ხარისხის შემდეგ: the first person to arrive (პირველი, ვინც მოვიდა).
შედეგი უფრო მოკლე და მდორეა. ძალიან ხშირია ახალ ამბებში, განცხადებებში, ინსტრუქციებსა და აკადემიურ ტექსტებში.
ქართული და ინგლისური
ქართულსაც აქვს ასეთი მოკლე ფორმები – მიმღეობები: „კართან მდგომი ქალი“, „მეზობლად მცხოვრები ხალხი“, „გუშინ ღამით მოპარული მანქანა“. აქ ერთნაირია: მოქმედებითი მიმღეობა („მდგომი“, „მცხოვრები“, „მიმავალი“) ინგლისურ -ing-ს შეესაბამება, ვნებითი („მოპარული“, „დაწერილი“) – past participle-ს.
მთავარი განსხვავება სიტყვათა რიგშია. ქართული მიმღეობური ფრაზა, რაც არ უნდა გრძელი იყოს, არსებითი სახელის წინ დგას: „ჩვენი სახლის წინიდან მოპარული მანქანა“. ინგლისურში კი, როცა მიმღეობას სხვა სიტყვები ახლავს, მთელი ფრაზა სახელის შემდეგ მიდის: the car stolen from outside our house. მეორე განსხვავება: ქართული „მოსული“, „წასული“ ვნებითს ჰგავს, მაგრამ მოქმედებას აღნიშნავს („დაგვიანებით მოსული სტუმრები“ = სტუმრები, რომლებიც დაგვიანებით მოვიდნენ). ინგლისურად the guests arrived late არ ითქმის – საჭიროა სრული წინადადება. და მესამე: „პირველი, ვინც…“ ინგლისურში ხშირად to-ინფინიტივია – ქართულში ინფინიტივი არ გვაქვს.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| კართან მდგომი ქალი | the woman standing by the door | მოქმედებითი მიმღეობა → -ing; ინგლისურში ფრაზა სახელის შემდეგ |
| გუშინ ღამით მოპარული მანქანა | the car stolen last night | აქ ერთნაირია: ვნებითი მიმღეობა = past participle; რიგი კი სხვაა |
| მეზობლად მცხოვრები ხალხი | the people living next door | „მცხოვრები“ → living, არა lived |
| დაგვიანებით მოსული სტუმრები | the guests who arrived late | „მოსული“ = მოქმედება → სრული წინადადება |
| ოჯახში პირველი ქალი, ვინც უნივერსიტეტში წავიდა | the first woman in her family to go to university | „პირველი, ვინც…“ → to + საწყისი ფორმა |
| კაცი, რომელმაც გუშინ დარეკა | the man who called yesterday | აქ ერთნაირია: ერთჯერადი წარსული მოქმედება → სრული წინადადება |
მოკლედ: „მდგომი / მცხოვრები“ → -ing, „მოპარული / დაწერილი“ → past participle, „პირველი / ერთადერთი, ვინც…“ → to-ინფინიტივი; და მიმღეობური ფრაზა ინგლისურში სახელის შემდეგ დგას.
ფორმა
სრული წინადადებიდან შემოკლებულამდე
| ტიპი | სრული მიმართებითი წინადადება | შემოკლებული |
|---|---|---|
| მოქმედებითი | the people who live next door | the people living next door |
| მოქმედებითი (განგრძობითი) | the man who is sitting there | the man sitting there |
| ვნებითი | the car which was stolen last night | the car stolen last night |
| ვნებითი (განგრძობითი) | the issues that are being discussed | the issues being discussed |
| first / last / only / next / აღმატებითი ხარისხის შემდეგ | the first person who arrived | the first person to arrive |
| იგივე, ვნებითი | the last person who was told | the last person to be told |
როგორ შევამოკლოთ
| ნაბიჯი | მოქმედება |
|---|---|
| 1 | შეამოწმეთ: მიმართებითი სიტყვა წინადადების ქვემდებარე უნდა იყოს. |
| 2 | მოქმედებითი → ამოიღეთ მიმართებითი სიტყვა (და be, თუ არის) → გამოიყენეთ -ing ფორმა. |
| 3 | ვნებითი → ამოიღეთ მიმართებითი სიტყვა + be → დატოვეთ past participle. |
| 4 | first / last / only / next-ის ან აღმატებითი ხარისხის შემდეგ → to-ინფინიტივი. |
როდის არ შემოკლდება
| სიტუაცია | ✅ სრული წინადადება | ❌ შემოკლებული |
|---|---|---|
| ერთჯერადი, დასრულებული წარსული მოქმედება (მოქმედებითი) | the man who called yesterday | the man calling yesterday |
| მიმართებითი სიტყვა დამატებაა | the film that I watched | the film watching |
| ზმნას მოდალური ზმნა ან perfect ფორმა აქვს | people who can drive / the man who has lived here for years | people driving (სხვა მნიშვნელობა) / the man having lived here for years |
გამოყენება
1მოქმედებითი მნიშვნელობა – -ing ფორმა
-ing ფორმა გამოიყენეთ, როცა არსებითი სახელი თავად აკეთებს მოქმედებას. ის შეიძლება ცვლიდეს განგრძობით ზმნას (who is talking) და მარტივ ზმნასაც – ზოგად ფაქტზე ან მდგომარეობაზე (who live, which contains). მდგომარეობის ზმნებთანაც -ing აქ სწორია, თუმცა ჩვეულებრივ განგრძობით ფორმას არ იღებენ. ქართულად ხშირად მოქმედებითი მიმღეობაა („მჯდომი“, „მიმავალი“).
2ვნებითი მნიშვნელობა – past participle
past participle გამოიყენეთ, როცა არსებით სახელს მოქმედება ემართება. ის ცვლის who / which / that + be + past participle-ს ნებისმიერ დროში, ერთჯერად წარსულ მოქმედებაშიც. ქართულად – ვნებითი მიმღეობა („მოპარული“, „მიღებული“).
3To-ინფინიტივი first, last, only, next-ისა და აღმატებითი ხარისხის შემდეგ
the first, the second, the last, the next, the only-ის და აღმატებითი ხარისხის (the youngest, the best) შემდეგ მიმართებითი წინადადების ნაცვლად გამოიყენეთ to-ინფინიტივი. ის შეიძლება იყოს მოქმედებითიც და ვნებითიც, ხოლო to have + past participle უფრო ადრინდელ მოქმედებას აჩვენებს. ქართულად აქ „ვინც“-იანი წინადადებაა.
4როდის არ შემოკლდება მიმართებითი წინადადება
წინადადების შემოკლება მხოლოდ მაშინ შეიძლება, როცა მიმართებითი სიტყვა მისი ქვემდებარეა. მოქმედებითი ზმნით ერთჯერად, დასრულებულ წარსულ მოქმედებაზე -ing ფორმა არ გამოიყენოთ – დატოვეთ სრული წინადადება. სრული წინადადება დატოვეთ მაშინაც, როცა ზმნას მოდალური ზმნა (can, should, will) ან perfect ფორმა (has lived) აქვს: -ing ფორმა ამ მნიშვნელობას დაკარგავდა. როცა მიმართებითი სიტყვა დამატებაა, მისი მხოლოდ გამოტოვება შეიძლება B1-20.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „თბილისში მცხოვრები ხალხი“ → მიმღეობა სახელის წინ. ქართულად მიმღეობური ფრაზა ყოველთვის არსებითი სახელის წინ დგას, რაც არ უნდა გრძელი იყოს. ინგლისურში, როცა მიმღეობას სხვა სიტყვები ახლავს, მთელი ფრაზა სახელის შემდეგ გადადის.
2. „ღამის მატარებლით ჩამოსული მგზავრები“ → arrived on the night train. ქართული „ჩამოსული“, „წასული“, „დაბრუნებული“ ვნებით მიმღეობას ჰგავს, ამიტომ ინგლისურ past participle-ად ითარგმნება. მაგრამ arrive დამატებას არ იღებს და ვნებითი არ აქვს – ერთჯერად წარსულ მოქმედებაზე სრული წინადადება გჭირდებათ.
3. „ამ ოფისში მომუშავე ყველა – ისინი ბეიჯს ატარებენ“ → ქვემდებარის გამეორება. სასაუბრო ქართულში გრძელ ქვემდებარეს ხშირად „ის / ისინი“-თი ვიმეორებთ: „ამ ოფისში მომუშავე თანამშრომლები, ისინი ბეიჯს უნდა ატარებდნენ“. ინგლისურში ქვემდებარე ერთხელ ითქმის.
4. „ერთადერთი სტუდენტი, ვინც მაქსიმალური ქულა მიიღო“ → getting. ქართულში ინფინიტივი არ გვაქვს, ამიტომ the only / the first-ის შემდეგ ან სრულ წინადადებას ვაგებთ, ან -ing-ს ვსვამთ. ბუნებრივი არჩევანია to-ინფინიტივი.
არ აგერიოთ
-ing (მოქმედებითი) თუ past participle (ვნებითი) – ვინ აკეთებს მოქმედებას? მუშაობს როგორც boring / bored A2-30-ში.
შემოკლებული წინადადება თუ დამატების ნაცვალსახელის გამოტოვება – ორი სხვადასხვა „მალსახმობი“. როცა მიმართებითი სიტყვა დამატებაა, უბრალოდ გამოტოვეთ B1-20; როცა ქვემდებარეა, მიმღეობით შეამოკლეთ.
შემოკლებული მიმართებითი წინადადება თუ მიმღეობური წინადადება – შემოკლებული მიმართებითი პირდაპირ არსებით სახელს მოსდევს და ამბობს, რომელზეა ლაპარაკი. მიმღეობური წინადადება წინადადების დასაწყისში აღწერს, რას აკეთებდა ქვემდებარე; ის B2-10-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- შემოკლებულ განმსაზღვრელ წინადადებას მძიმე და პაუზა არ აქვს: The man standing there is my boss. შემოკლებული არაგანმსაზღვრელი წინადადება მძიმეებს ინარჩუნებს B2-08: The bridge, built in 1890, is still in use.
- დაიმახსოვრეთ არაწესიერი past participle-ები: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent. ქართულად ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, მაგრამ written-ში w არ ისმის: /ˈrɪtn/.
- -ing ფორმის მართლწერა: უხმო e იკარგება (leave → leaving), მოკლე მახვილიანი ხმოვნის შემდეგ ბოლო თანხმოვანი ორდება (sit → sitting), lie → lying.
- -ing ბოლოში /ŋ/ ისმის – ერთი ცხვირისმიერი ბგერა, ენის უკანა ნაწილი სასას ეხება. ქართულში ეს ბგერა არ არის, ამიტომ ხშირად „ნგ“-ს ვამბობთ, ბოლოში მკაფიო g-თი. g არ წარმოთქვათ: living /ˈlɪvɪŋ/.
- მიმღეობას არსებით სახელზე მეტი მახვილი არ აქვს: the people living next door ერთ მდორე ჯგუფად ითქმის, მთავარი მახვილით door-ზე: /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US).
ოქროს წესი
ამოჭერით მიმართებითი სიტყვა და დამხმარე ზმნა: არსებითი სახელი თავად აკეთებს → -ing; მას ემართება → past participle; first / last / only / next / აღმატებითი ხარისხის შემდეგ → to-ინფინიტივი. შეამოკლეთ მხოლოდ მაშინ, როცა მიმართებითი სიტყვა ქვემდებარეა; ერთჯერად დასრულებულ წარსულ მოქმედებაზე, მოდალურ ზმნასა და perfect ფორმაზე -ing არ გამოიყენოთ. და ქართულისგან განსხვავებით, გრძელი მიმღეობური ფრაზა სახელის შემდეგ დასვით.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
შეამოკლეთ მიმართებითი დამოკიდებული წინადადება.
-
შეამოკლეთ: The girl who is playing the piano is only eight.
-
შეამოკლეთ: The bridge which was built in 1890 is still in use.
-
შეამოკლეთ: She was the first person in our town who drove an electric car.
-
შეამოკლეთ: Students who want to join the trip should sign up today.
-
შეამოკლეთ: The problems that are being discussed are serious.
-
შეამოკლეთ: He was the only player who was chosen for both teams.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი ან უპასუხეთ კითხვას.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The money … at the event went to charity.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: Do you know the guy … the red jacket?
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: She was the only candidate … every question correctly.
-
შეიძლება ამ წინადადების შემოკლება? "the dress that she bought last week" …მიმართებითი სიტყვა დამატებაა
-
შეიძლება ამ წინადადების შემოკლება? "the train that leaves at 9:15" …the train leaving at 9:15
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
The email sending by the bank was a scam.
-
The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
-
The people waiting outside have been there for an hour.
-
The house built by my grandfather it is still standing.
D. კონტექსტში
ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით.
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
აღწერეთ ორი ადამიანი ფოტოზე ან იმ ოთახში, სადაც ხართ, -ing ფორმებით.
-
დაწერეთ რაიმე მიღწევაზე the first / the only / the youngest + to-ინფინიტივით.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses: დამატებითი ინფორმაცია მძიმეებით ინგლისურად My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
-
A2-30 Bored თუ Boring? -ed და -ing ზედსართავი სახელები ინგლისურად The film was really ….
-
B1-11 Passive ყველა დროში და მოდალურ ზმნებთან: is being done, has been done, must be done ქართულად The new hospital (build) at the moment.
-
B2-07 Need, Needn't Have და Be Supposed To: ვალდებულება და აუცილებლობა ინგლისურად The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
პასუხები
A. ფორმა
- The girl playing the piano is only eight.
- The bridge built in 1890 is still in use.
- She was the first person in our town to drive an electric car.
- Students wanting to join the trip should sign up today.
- The problems being discussed are serious.
- He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.
B. მნიშვნელობა
- raised
- wearing
- to answer
- No
- Yes
C. იპოვეთ შეცდომა
- The email sent by the bank was a scam.
- The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
- ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
- The house built by my grandfather is still standing.
D. კონტექსტში
- travelling
- leaving
- left
- to stop / stopping
- bought
E. თქვენი ჯერი
- The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
- My grandmother was the first person in her village to go to university.
F. შერეული გამეორება
- who
- boring
- is being built
- was supposed to arrive
