Slowingoგრამატიკა
B2 9 / 30

Reduced Relative Clauses: შემოკლებული დამოკიდებული წინადადება ინგლისურად

Reduced Relative Clauses: The Man Standing There

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ მიმართებითი დამოკიდებული წინადადების შემოკლებას – the people living next door, the car stolen last night, the first person to arrive – და მიხვდებით, როდის ვერ შემოკლდება ასეთი წინადადება.

მთავარი იდეა

კარგ მოლაპარაკეებსა და ავტორებს ზედმეტი სიტყვები არ უყვართ. the woman who is standing by the door-ში სიტყვები who is ახალს არაფერს ამატებს – მსმენელი მათ გარეშეც მიხვდება. ამიტომ ინგლისური მათი ამოჭრის საშუალებას გაძლევთ: the woman standing by the door.

წარმოიდგინეთ მებაღე სასხლავი მაკრატლით. ჭრით იმას, რაც მცენარეს არ სჭირდება – აქ მიმართებით სიტყვას და დამხმარე ზმნას – და ტოვებთ იმას, რაც მნიშვნელობას ატარებს. დარჩენილი ფორმა კავშირს გაჩვენებთ:

  • -ing ფორმა → არსებითი სახელი თავად აკეთებს მოქმედებას: the people living next door (ისინი იქ ცხოვრობენ).
  • past participle → არსებით სახელს მოქმედება ემართება: the car stolen last night (ვიღაცამ მოიპარა).
  • to-ინფინიტივი → the first / the last / the only / the next-ის ან აღმატებითი ხარისხის შემდეგ: the first person to arrive (პირველი, ვინც მოვიდა).

შედეგი უფრო მოკლე და მდორეა. ძალიან ხშირია ახალ ამბებში, განცხადებებში, ინსტრუქციებსა და აკადემიურ ტექსტებში.

ქართული და ინგლისური

ქართულსაც აქვს ასეთი მოკლე ფორმები – მიმღეობები: „კართან მდგომი ქალი“, „მეზობლად მცხოვრები ხალხი“, „გუშინ ღამით მოპარული მანქანა“. აქ ერთნაირია: მოქმედებითი მიმღეობა („მდგომი“, „მცხოვრები“, „მიმავალი“) ინგლისურ -ing-ს შეესაბამება, ვნებითი („მოპარული“, „დაწერილი“) – past participle-ს.

მთავარი განსხვავება სიტყვათა რიგშია. ქართული მიმღეობური ფრაზა, რაც არ უნდა გრძელი იყოს, არსებითი სახელის წინ დგას: „ჩვენი სახლის წინიდან მოპარული მანქანა“. ინგლისურში კი, როცა მიმღეობას სხვა სიტყვები ახლავს, მთელი ფრაზა სახელის შემდეგ მიდის: the car stolen from outside our house. მეორე განსხვავება: ქართული „მოსული“, „წასული“ ვნებითს ჰგავს, მაგრამ მოქმედებას აღნიშნავს („დაგვიანებით მოსული სტუმრები“ = სტუმრები, რომლებიც დაგვიანებით მოვიდნენ). ინგლისურად the guests arrived late არ ითქმის – საჭიროა სრული წინადადება. და მესამე: „პირველი, ვინც…“ ინგლისურში ხშირად to-ინფინიტივია – ქართულში ინფინიტივი არ გვაქვს.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
კართან მდგომი ქალიthe woman standing by the doorმოქმედებითი მიმღეობა → -ing; ინგლისურში ფრაზა სახელის შემდეგ
გუშინ ღამით მოპარული მანქანაthe car stolen last nightაქ ერთნაირია: ვნებითი მიმღეობა = past participle; რიგი კი სხვაა
მეზობლად მცხოვრები ხალხიthe people living next door„მცხოვრები“ → living, არა lived
დაგვიანებით მოსული სტუმრებიthe guests who arrived late„მოსული“ = მოქმედება → სრული წინადადება
ოჯახში პირველი ქალი, ვინც უნივერსიტეტში წავიდაthe first woman in her family to go to university„პირველი, ვინც…“ → to + საწყისი ფორმა
კაცი, რომელმაც გუშინ დარეკაthe man who called yesterdayაქ ერთნაირია: ერთჯერადი წარსული მოქმედება → სრული წინადადება

მოკლედ: „მდგომი / მცხოვრები“ → -ing, „მოპარული / დაწერილი“ → past participle, „პირველი / ერთადერთი, ვინც…“ → to-ინფინიტივი; და მიმღეობური ფრაზა ინგლისურში სახელის შემდეგ დგას.

ფორმა

სრული წინადადებიდან შემოკლებულამდე

ტიპისრული მიმართებითი წინადადებაშემოკლებული
მოქმედებითიthe people who live next doorthe people living next door
მოქმედებითი (განგრძობითი)the man who is sitting therethe man sitting there
ვნებითიthe car which was stolen last nightthe car stolen last night
ვნებითი (განგრძობითი)the issues that are being discussedthe issues being discussed
first / last / only / next / აღმატებითი ხარისხის შემდეგthe first person who arrivedthe first person to arrive
იგივე, ვნებითიthe last person who was toldthe last person to be told

როგორ შევამოკლოთ

ნაბიჯიმოქმედება
1შეამოწმეთ: მიმართებითი სიტყვა წინადადების ქვემდებარე უნდა იყოს.
2მოქმედებითი → ამოიღეთ მიმართებითი სიტყვა (და be, თუ არის) → გამოიყენეთ -ing ფორმა.
3ვნებითი → ამოიღეთ მიმართებითი სიტყვა + be → დატოვეთ past participle.
4first / last / only / next-ის ან აღმატებითი ხარისხის შემდეგ → to-ინფინიტივი.

როდის არ შემოკლდება

სიტუაცია✅ სრული წინადადება❌ შემოკლებული
ერთჯერადი, დასრულებული წარსული მოქმედება (მოქმედებითი)the man who called yesterdaythe man calling yesterday
მიმართებითი სიტყვა დამატებააthe film that I watchedthe film watching
ზმნას მოდალური ზმნა ან perfect ფორმა აქვსpeople who can drive / the man who has lived here for yearspeople driving (სხვა მნიშვნელობა) / the man having lived here for years

გამოყენება

1მოქმედებითი მნიშვნელობა – -ing ფორმა

-ing ფორმა გამოიყენეთ, როცა არსებითი სახელი თავად აკეთებს მოქმედებას. ის შეიძლება ცვლიდეს განგრძობით ზმნას (who is talking) და მარტივ ზმნასაც – ზოგად ფაქტზე ან მდგომარეობაზე (who live, which contains). მდგომარეობის ზმნებთანაც -ing აქ სწორია, თუმცა ჩვეულებრივ განგრძობით ფორმას არ იღებენ. ქართულად ხშირად მოქმედებითი მიმღეობაა („მჯდომი“, „მიმავალი“).

Who's the woman talking to your dad?
ვინ არის ის ქალი, მამაშენს რომ ელაპარაკება?
= who is talking
Passengers travelling to Manchester should change at Crewe.
მანჩესტერში მიმავალი მგზავრები კრიუში უნდა გადაჯდნენ.
„მიმავალი“ → travelling; ინგლისურში სახელის შემდეგ
I've found a website selling second-hand textbooks.
ვიპოვე საიტი, სადაც მეორადი სახელმძღვანელოები იყიდება.
= which sells
The man sitting next to me on the plane snored all night.
თვითმფრინავში გვერდით მჯდომი კაცი მთელი ღამე ხვრინავდა.
= who was sitting
We need a box containing all the cables.
გვჭირდება ყუთი, რომელშიც ყველა კაბელი ჩაეტევა.
= which contains: მდგომარეობის ზმნა
Anyone wishing to leave early should speak to the organiser.
ვისაც ადრე წასვლა სურს, ორგანიზატორს უნდა მიმართოს.

2ვნებითი მნიშვნელობა – past participle

past participle გამოიყენეთ, როცა არსებით სახელს მოქმედება ემართება. ის ცვლის who / which / that + be + past participle-ს ნებისმიერ დროში, ერთჯერად წარსულ მოქმედებაშიც. ქართულად – ვნებითი მიმღეობა („მოპარული“, „მიღებული“).

The car stolen from outside our house was found in a car park.
ჩვენი სახლის წინიდან მოპარული მანქანა ავტოსადგომზე იპოვეს.
= which was stolen; car park (UK) = parking lot (US)
Most of the vegetables sold at the market are grown locally.
ბოსტნეულის უმეტესობა, რომელიც ბაზარზე იყიდება, ადგილობრივადაა მოყვანილი.
Is this the photo taken at Grandma's 80th birthday?
ეს ბებიას 80 წლის იუბილეზე გადაღებული ფოტოა?
„გადაღებული“ → taken
Applications received after 30 June will not be accepted.
30 ივნისის შემდეგ მიღებული განაცხადები არ განიხილება.
The issues being discussed today affect everyone.
საკითხები, რომლებსაც დღეს განვიხილავთ, ყველას ეხება.
განგრძობითი ვნებითი: being + past participle

3To-ინფინიტივი first, last, only, next-ისა და აღმატებითი ხარისხის შემდეგ

the first, the second, the last, the next, the only-ის და აღმატებითი ხარისხის (the youngest, the best) შემდეგ მიმართებითი წინადადების ნაცვლად გამოიყენეთ to-ინფინიტივი. ის შეიძლება იყოს მოქმედებითიც და ვნებითიც, ხოლო to have + past participle უფრო ადრინდელ მოქმედებას აჩვენებს. ქართულად აქ „ვინც“-იანი წინადადებაა.

She was the first woman in her family to go to university.
ოჯახში პირველი ქალი იყო, ვინც უნივერსიტეტში წავიდა.
„პირველი, ვინც…“ → to go
The last person to leave the office should switch off the lights.
ვინც ოფისიდან ბოლო გავა, შუქი უნდა ჩააქროს.
At 19, she became the youngest player to win the title.
19 წლის ასაკში ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე გახდა, ვინც ეს ტიტული მოიგო.
I was the last to be told about the changes.
ცვლილებების შესახებ ყველაზე ბოლოს მე მითხრეს.
ვნებითი: to be + past participle
He's the only one to have read the whole report.
ის ერთადერთია, ვისაც მთელი ანგარიში აქვს წაკითხული.
to have + past participle: უკვე წაიკითხა

4როდის არ შემოკლდება მიმართებითი წინადადება

წინადადების შემოკლება მხოლოდ მაშინ შეიძლება, როცა მიმართებითი სიტყვა მისი ქვემდებარეა. მოქმედებითი ზმნით ერთჯერად, დასრულებულ წარსულ მოქმედებაზე -ing ფორმა არ გამოიყენოთ – დატოვეთ სრული წინადადება. სრული წინადადება დატოვეთ მაშინაც, როცა ზმნას მოდალური ზმნა (can, should, will) ან perfect ფორმა (has lived) აქვს: -ing ფორმა ამ მნიშვნელობას დაკარგავდა. როცა მიმართებითი სიტყვა დამატებაა, მისი მხოლოდ გამოტოვება შეიძლება B1-20.

The man who called yesterday left a message.
კაცმა, რომელმაც გუშინ დარეკა, შეტყობინება დატოვა.
არა „the man calling yesterday“
The student who won the prize last year is giving a speech.
სტუდენტი, რომელმაც შარშან პრიზი მოიგო, სიტყვით გამოდის.
ერთჯერადი წარსული მოვლენა
The burglar who broke into our flat has been caught.
ქურდი, რომელიც ჩვენს ბინაში შემოიპარა, დაიჭირეს.
flat (UK) = apartment (US)
We need someone who can drive.
გვჭირდება ვინმე, ვისაც მანქანის ტარება შეუძლია.
მოდალური ზმნა: „someone driving“ სხვას ნიშნავდა
The man who has lived next door for thirty years is moving out.
კაცი, რომელიც ოცდაათი წელია ჩვენს მეზობლად ცხოვრობს, სხვაგან გადადის.
ქართულად აწმყო („წელია ცხოვრობს“), ინგლისურში has lived; perfect: სრული წინადადება
The cake that I made for the party was a disaster.
ტორტი, რომელიც წვეულებისთვის გამოვაცხვე, სრული კატასტროფა იყო.
დამატება: შეიძლება „the cake I made“, მაგრამ არა -ing

ხშირი შეცდომები

❌The man calling you yesterday was my uncle.
✅The man who called you yesterday was my uncle.
ერთჯერადი დასრულებული წარსული მოქმედება: სრული წინადადება.
❌The book writing by my aunt is a bestseller.
✅The book written by my aunt is a bestseller.
ვნებითი მნიშვნელობა → past participle.
❌The people lived next door are very noisy.
✅The people living next door are very noisy.
მოქმედებითი შემოკლებული წინადადება → -ing, არა Past Simple.
❌The documents sending yesterday have arrived.
✅The documents sent yesterday have arrived.
საბუთები არაფერს აგზავნის; მათ აგზავნიან → sent.
❌The girl standing by the window she is my cousin.
✅The girl standing by the window is my cousin.
ქვემდებარეს ნუ გაიმეორებთ.
❌The film I watching last night was boring.
✅The film I watched last night was boring.
დამატების მიმართებითი სიტყვა უბრალოდ გამოტოვეთ B1-20; -ing არ გამოიყენოთ.
⚠️She was the first person arriving at the party.
✅She was the first person to arrive at the party.
the first / last / only-ის შემდეგ ბუნებრივი არჩევანია to-ინფინიტივი.

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „თბილისში მცხოვრები ხალხი“ → მიმღეობა სახელის წინ. ქართულად მიმღეობური ფრაზა ყოველთვის არსებითი სახელის წინ დგას, რაც არ უნდა გრძელი იყოს. ინგლისურში, როცა მიმღეობას სხვა სიტყვები ახლავს, მთელი ფრაზა სახელის შემდეგ გადადის.

❌The in Tbilisi living students can apply online.
✅The students living in Tbilisi can apply online.
ფრაზა სახელის შემდეგ
❌In Svaneti we stayed in a by my uncle built guesthouse.
✅In Svaneti we stayed in a guesthouse built by my uncle.
ფრაზა სახელის შემდეგ

2. „ღამის მატარებლით ჩამოსული მგზავრები“ → arrived on the night train. ქართული „ჩამოსული“, „წასული“, „დაბრუნებული“ ვნებით მიმღეობას ჰგავს, ამიტომ ინგლისურ past participle-ად ითარგმნება. მაგრამ arrive დამატებას არ იღებს და ვნებითი არ აქვს – ერთჯერად წარსულ მოქმედებაზე სრული წინადადება გჭირდებათ.

❌Passengers arrived on the night train had to wait an hour for a taxi.
✅Passengers who arrived on the night train had to wait an hour for a taxi.
ერთჯერადი მოქმედება → who arrived

3. „ამ ოფისში მომუშავე ყველა – ისინი ბეიჯს ატარებენ“ → ქვემდებარის გამეორება. სასაუბრო ქართულში გრძელ ქვემდებარეს ხშირად „ის / ისინი“-თი ვიმეორებთ: „ამ ოფისში მომუშავე თანამშრომლები, ისინი ბეიჯს უნდა ატარებდნენ“. ინგლისურში ქვემდებარე ერთხელ ითქმის.

❌All the staff working in this office they have to wear a badge.
✅All the staff working in this office have to wear a badge.
they ზედმეტია

4. „ერთადერთი სტუდენტი, ვინც მაქსიმალური ქულა მიიღო“ → getting. ქართულში ინფინიტივი არ გვაქვს, ამიტომ the only / the first-ის შემდეგ ან სრულ წინადადებას ვაგებთ, ან -ing-ს ვსვამთ. ბუნებრივი არჩევანია to-ინფინიტივი.

⚠️Nika was the only student getting full marks in the exam.
✅Nika was the only student to get full marks in the exam.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ the only-ის შემდეგ ბუნებრივია to get

არ აგერიოთ

-ing (მოქმედებითი) თუ past participle (ვნებითი) – ვინ აკეთებს მოქმედებას? მუშაობს როგორც boring / bored A2-30-ში.

There's a dog chasing a cat in the garden.
ბაღში ძაღლი კატას დასდევს.
ძაღლი მოქმედებს
The cat chased by the dog is safe now.
კატა, რომელსაც ძაღლი დასდევდა, ახლა უსაფრთხოდაა.
კატას დასდევენ

შემოკლებული წინადადება თუ დამატების ნაცვალსახელის გამოტოვება – ორი სხვადასხვა „მალსახმობი“. როცა მიმართებითი სიტყვა დამატებაა, უბრალოდ გამოტოვეთ B1-20; როცა ქვემდებარეა, მიმღეობით შეამოკლეთ.

The song she sang was beautiful.
სიმღერა, რომელიც იმღერა, ლამაზი იყო.
დამატება: that გამოტოვებულია
The woman singing that song is my sister.
ის ქალი, ამ სიმღერას რომ მღერის, ჩემი დაა.
ქვემდებარე: who is singing → singing

შემოკლებული მიმართებითი წინადადება თუ მიმღეობური წინადადება – შემოკლებული მიმართებითი პირდაპირ არსებით სახელს მოსდევს და ამბობს, რომელზეა ლაპარაკი. მიმღეობური წინადადება წინადადების დასაწყისში აღწერს, რას აკეთებდა ქვემდებარე; ის B2-10-შია.

The woman standing by the door is my aunt.
კართან მდგომი ქალი დეიდაჩემია.
რომელი ქალი: შემოკლებული მიმართებითი
Standing by the door, my aunt waved goodbye.
დეიდა კართან იდგა და დასამშვიდობებლად ხელს გვიქნევდა.
რას აკეთებდა: მიმღეობური წინადადება

მართლწერა და გამოთქმა

  • შემოკლებულ განმსაზღვრელ წინადადებას მძიმე და პაუზა არ აქვს: The man standing there is my boss. შემოკლებული არაგანმსაზღვრელი წინადადება მძიმეებს ინარჩუნებს B2-08: The bridge, built in 1890, is still in use.
  • დაიმახსოვრეთ არაწესიერი past participle-ები: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent. ქართულად ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, მაგრამ written-ში w არ ისმის: /ˈrɪtn/.
  • -ing ფორმის მართლწერა: უხმო e იკარგება (leave → leaving), მოკლე მახვილიანი ხმოვნის შემდეგ ბოლო თანხმოვანი ორდება (sit → sitting), lie → lying.
  • -ing ბოლოში /ŋ/ ისმის – ერთი ცხვირისმიერი ბგერა, ენის უკანა ნაწილი სასას ეხება. ქართულში ეს ბგერა არ არის, ამიტომ ხშირად „ნგ“-ს ვამბობთ, ბოლოში მკაფიო g-თი. g არ წარმოთქვათ: living /ˈlɪvɪŋ/.
  • მიმღეობას არსებით სახელზე მეტი მახვილი არ აქვს: the people living next door ერთ მდორე ჯგუფად ითქმის, მთავარი მახვილით door-ზე: /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US).

ოქროს წესი

ამოჭერით მიმართებითი სიტყვა და დამხმარე ზმნა: არსებითი სახელი თავად აკეთებს → -ing; მას ემართება → past participle; first / last / only / next / აღმატებითი ხარისხის შემდეგ → to-ინფინიტივი. შეამოკლეთ მხოლოდ მაშინ, როცა მიმართებითი სიტყვა ქვემდებარეა; ერთჯერად დასრულებულ წარსულ მოქმედებაზე, მოდალურ ზმნასა და perfect ფორმაზე -ing არ გამოიყენოთ. და ქართულისგან განსხვავებით, გრძელი მიმღეობური ფრაზა სახელის შემდეგ დასვით.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

შეამოკლეთ მიმართებითი დამოკიდებული წინადადება.

  1. შეამოკლეთ: The girl who is playing the piano is only eight.
  2. შეამოკლეთ: The bridge which was built in 1890 is still in use.
  3. შეამოკლეთ: She was the first person in our town who drove an electric car.
  4. შეამოკლეთ: Students who want to join the trip should sign up today.
  5. შეამოკლეთ: The problems that are being discussed are serious.
  6. შეამოკლეთ: He was the only player who was chosen for both teams.

B. მნიშვნელობა

აირჩიეთ სწორი პასუხი ან უპასუხეთ კითხვას.

  1. აირჩიეთ სწორი პასუხი: The money … at the event went to charity.
  2. აირჩიეთ სწორი პასუხი: Do you know the guy … the red jacket?
  3. აირჩიეთ სწორი პასუხი: She was the only candidate … every question correctly.
  4. შეიძლება ამ წინადადების შემოკლება? "the dress that she bought last week" …
  5. შეიძლება ამ წინადადების შემოკლება? "the train that leaves at 9:15" …

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. The email sending by the bank was a scam.
  2. The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
  3. The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather it is still standing.

D. კონტექსტში

ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით.

Notice at the station
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. აღწერეთ ორი ადამიანი ფოტოზე ან იმ ოთახში, სადაც ხართ, -ing ფორმებით.
  2. დაწერეთ რაიმე მიღწევაზე the first / the only / the youngest + to-ინფინიტივით.
პასუხები

A. ფორმა

  1. The girl playing the piano is only eight.
  2. The bridge built in 1890 is still in use.
  3. She was the first person in our town to drive an electric car.
  4. Students wanting to join the trip should sign up today.
  5. The problems being discussed are serious.
  6. He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.

B. მნიშვნელობა

  1. raised
  2. wearing
  3. to answer
  4. No
  5. Yes

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. The email sent by the bank was a scam.
  2. The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
  3. ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather is still standing.

D. კონტექსტში

  1. travelling
  2. leaving
  3. left
  4. to stop / stopping
  5. bought

E. თქვენი ჯერი

  1. The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
  2. My grandmother was the first person in her village to go to university.

F. შერეული გამეორება

  1. who
  2. boring
  3. is being built
  4. was supposed to arrive
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play