Need, Needn't Have და Be Supposed To: ვალდებულება და აუცილებლობა ინგლისურად
Need, Needn't Have, Be Supposed To: Obligation in Depth
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ თქვათ, რა არის საჭირო და რა – არა (need to, don't need to, needn't), თქვათ, რომ წარსულში გაკეთებული რამ საჭირო არ იყო (needn't have done თუ didn't need to do), ილაპარაკოთ მოლოდინებსა და წესებზე, რომლებსაც ხშირად არღვევენ (be supposed to), გამოიყენოთ ფორმალური ვალდებულება (be required to, be obliged to) და აირჩიოთ should-ს, need to-ს, have to-სა და must-ს შორის.
მთავარი იდეა
A2-20-ში ისწავლეთ must, have to, mustn't და don't have to. ნამდვილ ვალდებულებებს კი ბევრი ელფერი აქვს, ამიტომ ორი კითხვა დასვით:
- რამდენად ძლიერია? რჩევაა, აუცილებლობა თუ წესი შედეგებით?
- საიდან მოდის? თქვენგან, წესიდან ან კანონიდან, თუ უბრალოდ იქიდან, რასაც ხალხი მოელის?
წარმოიდგინეთ თერმომეტრი. ძირში should დგას – რეკომენდაცია. უფრო მაღლა need to – აუცილებელია შედეგისთვის. შემდეგ have to და must – ნამდვილი ვალდებულება. ზემოთ კი be required to და be obliged to – წესები, კანონები და ხელშეკრულებები.
თერმომეტრის გვერდით განსაკუთრებული ნიშანია: be supposed to. ის გვეუბნება, რას მოელიან – და ხშირად მიგვანიშნებს, რომ ამას არ აკეთებენ.
და ბოლოს, need-ს წარსულში თავისი ხრიკი აქვს. I needn't have taken a taxi ნიშნავს, რომ ტაქსი ავიღე და ტყუილად. I didn't need to take a taxi ჩვეულებრივ ნიშნავს, რომ არ ამიღია.
ქართული და ინგლისური
ქართულად თითქმის მთელ ამ თერმომეტრს ერთი სიტყვა ფარავს: „უნდა“. „მეტი წყალი უნდა დალიო“ შეიძლება იყოს should (რჩევა), need to (აუცილებლობა) ან have to (წესი). „დიეტაზე უნდა ვიყო“ – I'm supposed to. „ამანათი გუშინ უნდა მოსულიყო“ – was supposed to. ამიტომ ინგლისურად ყოველ ჯერზე იკითხეთ: რამდენად ძლიერია და ვინ წყვეტს?
„არ არის საჭირო“ და „არ გჭირდება“ ზუსტად don't need to-ია – აქ ერთნაირია. მაგრამ სასაუბრო ქართულში „არ უნდა“ ზოგჯერ „საჭირო არ არის“-საც ნიშნავს („ქუდი არ უნდა, თბილა“), ინგლისურად კი mustn't მხოლოდ აკრძალვაა. წარსულში ქართული „ტყუილად ვიყიდე“ ან „რა საჭირო იყო…“ = needn't have bought. და კიდევ: „უნდა“ არ იცვლება და be-ს არ საჭიროებს, supposed to-ს კი be ყოველთვის სჭირდება.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ეს ანგარიში პარასკევამდე უნდა დავამთავრო. | I need to finish this report before Friday. | „უნდა“ აქ აუცილებლობაა → need to |
| ფეხსაცმლის გახდა არ არის საჭირო. | You don't need to take your shoes off. | აქ ერთნაირია: „არ არის საჭირო“ = don't need to |
| სადენებს არ უნდა შეეხო! | You mustn't touch the wires. | აკრძალვა → mustn't |
| ჰალსტუხი არ უნდა, ჩვეულებრივი შეხვედრაა. | You don't need to wear a tie. | სასაუბრო „არ უნდა“ = საჭირო არაა → don't need to, არა mustn't |
| ტყუილად მოვამზადე ამდენი. | I needn't have cooked so much. | „ტყუილად“ + წყვეტილი → needn't have + მესამე ფორმა |
| დიეტაზე უნდა ვიყო, მაგრამ… | I'm supposed to be on a diet, but… | მოლოდინი, რომელსაც ვარღვევ → be supposed to; be აუცილებელია |
| ამანათი გუშინ უნდა მოსულიყო. | The parcel was supposed to arrive yesterday. | შეუსრულებელი გეგმა → was supposed to, არა must have |
| კანდიდატებს გამოცდილება მოეთხოვებათ. | Applicants are required to have experience. | ფორმალური წესი → be required to + საწყისი ფორმა |
მოკლედ: „უნდა“ = should / need to / have to / must / be supposed to – აირჩიეთ სიძლიერისა და წყაროს მიხედვით; „არ არის საჭირო“ = don't need to / needn't; „ტყუილად გავაკეთე“ = needn't have done.
ფორმა
Need (აწმყო)
| ფორმა | ტიპი | მაგალითი |
|---|---|---|
| need to + საწყისი ფორმა | ჩვეულებრივი ზმნა (ყველა დრო) | You need to renew your passport. |
| don't / doesn't need to + საწყისი ფორმა | ჩვეულებრივი ზმნა, უარყოფითი | You don't need to bring anything. |
| needn't + საწყისი ფორმა (to-ს და -s-ის გარეშე) | მოდალური ზმნა; ძირითადად UK, ცოტა ფორმალური | You needn't bring anything. |
| Do I need to…? | კითხვა | Do I need to book? |
წარსულში ზედმეტი მოქმედება: ორი სქემა
| სქემა | მოხდა? | მაგალითი |
|---|---|---|
| needn't have + past participle | კი – მაგრამ საჭირო არ იყო. | I needn't have taken a taxi. (I took one.) |
| didn't need to + საწყისი ფორმა | ჩვეულებრივ არა – საჭირო არ იყო, ამიტომ არ გავაკეთე. | I didn't need to take a taxi. (Usually: I didn't.) |
Needn't have ძირითადად ბრიტანულია. ამერიკულ ინგლისურში ორივე სიტუაციაში ჩვეულებრივ didn't need to ან didn't have to ითქმის და მნიშვნელობას კონტექსტი აჩვენებს. Didn't need to შეიძლება შესრულებულ მოქმედებასაც აღწერდეს, თუ კონტექსტი ამას ცხადყოფს.
Be supposed to
| მაგალითი | |
|---|---|
| აწმყო + | We're supposed to check in by three. |
| აწმყო − | You're not supposed to park here. |
| აწმყო ? | What are we supposed to do with these forms? |
| წარსული + | He was supposed to call me. (He didn't.) |
| წარსული − | You weren't supposed to open it! (You did.) |
ფორმალური ვალდებულება
| ფორმა | მაგალითი |
|---|---|
| be required to + საწყისი ფორმა | Staff are required to wear ID badges. |
| be obliged to + საწყისი ფორმა | Landlords are obliged to carry out repairs. |
სიძლიერის შკალა
| სუსტი → ძლიერი | მნიშვნელობა | მაგალითი |
|---|---|---|
| should / ought to | რჩევა, სწორი საქციელი | You should back up your files. |
| need to | აუცილებელია შედეგისთვის | You need to back up your files before the update. |
| have to | გარე წესი ან სიტუაცია | We have to back up all files on Fridays — it's company policy. |
| must | ძლიერი; მოლაპარაკის საკუთარი გრძნობა ან წერილობითი წესი | All files must be backed up daily. |
| be required to / be obliged to | ფორმალური, ოფიციალური | Employees are required to back up all files. |
გამოყენება
1Need to, don't need to, needn't
Need to აუცილებლობას გამოხატავს – რა არის საჭირო შედეგისთვის. Don't need to და needn't ნიშნავს, რომ მოქმედება საჭირო არ არის (თუ გინდათ, შეგიძლიათ გააკეთოთ). Needn't მოდალური ზმნაა: to-ს და -s-ის გარეშე. ძირითადად ბრიტანულია და ცოტა ფორმალური; don't need to ყველგან ხშირია.
2Needn't have თუ didn't need to – ზედმეტი მოქმედება წარსულში
Needn't have + past participle: გააკეთეთ და მერე აღმოჩნდა, რომ საჭირო არ ყოფილა – ტყუილად დახარჯული ძალა. Didn't need to + საწყისი ფორმა: საჭირო არ იყო და ჩვეულებრივ არ გაგიკეთებიათ. ქართულად პირველი ხშირად „ტყუილად“-ით ან „რა საჭირო იყო“-თი ითქმის.
3Be supposed to – მოლოდინები და წესები (ხშირად დარღვეული)
Be supposed to ამბობს, რას მოელიან ვინმესგან წესის, შეთანხმების ან ჩვეულების გამო. ხშირად მიანიშნებს, რომ მოლოდინი არ სრულდება. Not supposed to = წესის საწინააღმდეგოა, არ შეიძლება. წარსულში was / were supposed to აღწერს გეგმას ან მოლოდინს, რომელიც არ შესრულდა. ქართულად აქაც „უნდა“ ითქმის – „უნდა ვიყო“, „უნდა მოსულიყო“.
Be supposed to შეიძლება ნიშნავდეს „ამბობენ“-საც: This café is supposed to be very good. ეს მნიშვნელობა B2-12-შია.
4Be required to / be obliged to – ფორმალური ვალდებულება
Be required to და be obliged to გამოიყენება წესებში, კანონებში, ხელშეკრულებებსა და ოფიციალურ დოკუმენტებში. Be obliged to ხშირად მიანიშნებს მოვალეობაზე, რომელსაც ვერ აარიდებთ თავს – სამართლებრივზე ან მორალურზე. Not required to = საჭირო არ არის (ფორმალური). ქართულად: „ვალდებულია“, „მოეთხოვება“, „სავალდებულოა“.
5Should, need to, have to, must – არჩევანი შკალაზე
აირჩიეთ სიძლიერისა და წყაროს მიხედვით. Should = რჩევა. Need to = აუცილებელია მიზნისთვის. Have to = გარედან მოსული ვალდებულება (წესები, სხვა ადამიანები, გარემოებები). Must = ძლიერი ვალდებულება, ხშირად მოლაპარაკის საკუთარი გრძნობა, ან წერილობით წესებსა და განცხადებებში. ქართულად ხუთივე „უნდა“-თი ითარგმნება – განსხვავებას ინგლისური სიტყვა აჩვენებს.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ელექტრიკოსი არ უნდა, თვითონ გამოვცვლი“ → mustn't. სასაუბრო ქართულში „არ უნდა“ ხშირად ნიშნავს „საჭირო არ არის“. ინგლისურ mustn't-ს კი მხოლოდ ერთი მნიშვნელობა აქვს: აკრძალულია. „საჭირო არ არის“ – don't need to / needn't.
2. „ტყუილად ვიყიდეთ ამდენი პური“ → needn't + საწყისი ფორმა. ქართულად წარსული ზმნაშია („ვიყიდეთ“), ამიტომ needn't buy + yesterday საკმარისად გვეჩვენება. წარსულში ზედმეტ მოქმედებას needn't have + past participle სჭირდება.
3. „მცხოვრებლებმა ნაგავი რვის შემდეგ უნდა გაიტანონ“ → supposed to be-ს გარეშე. „უნდა“ არ იცვლება და be-ს არ სჭირდება, ამიტომ supposed to-ს წინაც be-ს გამოვტოვებთ ხოლმე. Supposed აქ ზედსართავივით მუშაობს და am / is / are / was / were აუცილებელია.
4. „მაცივარი სამშაბათს უნდა მოეტანათ“ → must have been delivered. „უნდა + თურმეობითი II“ ქართულად შეუსრულებელ გეგმასაც ნიშნავს და დასკვნასაც. ინგლისურში must have + მესამე ფორმა მხოლოდ დასკვნაა („ალბათ მოიტანეს“). გეგმაზე, რომელიც არ შესრულდა, – was supposed to.
არ აგერიოთ
mustn't თუ don't need to / needn't – Mustn't ნიშნავს არ გააკეთო. Don't need to ნიშნავს საჭირო არ არის (თუ გინდა, გააკეთე). იხ. A2-20.
needn't have done თუ didn't need to do – გააკეთე თუ (ჩვეულებრივ) არ გააკეთე.
be supposed to თუ should – Should მოლაპარაკის საკუთარი რჩევაა. Be supposed to გადმოსცემს, რას მოელიან სხვები ან რას ამბობს წესი. ქართულად ორივე „უნდა“-ა.
needn't have თუ shouldn't have – needn't have = საჭირო არ იყო; shouldn't have = არასწორი იყო. იხ. B1-09.
Need + -ing ვნებითი მნიშვნელობით (The car needs washing) B2-13-შია. ფორმალური be to (You are to report at nine) – C1-16-ში.
მართლწერა და გამოთქმა
- supposed to წარმოითქმის /səˈpəʊstə/ (UK), /səˈpoʊstə/ (US). to-ს წინ -d არ ისმის, მაგრამ აუცილებლად იწერება. ქართულად ისე ვწერთ, როგორც გვესმის – ამიტომ suppose to ადვილად გვეპარება. პირველი მარცვალი სუსტი /sə/-ა, სრული „სუ“ არა.
- needn't /ˈniːdnt/: /iː/ გრძელია – ქართულ ი-ზე გრძელი და დაჭიმული. ბოლო t ხშირად ძალიან სუსტია, ამიტომ უარყოფას მნიშვნელობით მიხვდებით. needn't have /ˈniːdntəv/. d და n შორის ხმოვანს ნუ ჩაუმატებთ – თანხმოვნების ასეთი ჯგუფი ქართველისთვის ადვილია.
- have to = /ˈhæftə/ და has to = /ˈhæstə/: ისმის f და s, არა v და z. /æ/ ქართული ე არ არის: პირი ფართოდ გააღეთ.
- obliged /əˈblaɪdʒd/ ორმარცვლიანია. /dʒ/ ქართული ჯ-ა – აქ უპირატესობა გაქვთ. -ed-ს ცალკე მარცვლად ნუ წაიკითხავთ.
ოქროს წესი
იკითხეთ, რამდენად ძლიერია და ვინ წყვეტს: should (რჩევა) → need to (აუცილებელია) → have to / must (ვალდებულება) → be required to / be obliged to (ფორმალური წესი). Be supposed to = რას მოელიან, მაგრამ ხშირად არ აკეთებენ. წარსულში needn't have done = გააკეთეთ, მაგრამ საჭირო არ იყო („ტყუილად“); didn't need to do = საჭირო არ იყო (და ჩვეულებრივ არ გაგიკეთებიათ). ერთი „უნდა“ – ბევრი ინგლისური ფორმა.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გამოიყენეთ მითითებული ფორმა.
-
შეავსეთ needn't + have-ით: We took sandwiches, but there was free food. We (bring) sandwiches.
-
შეავსეთ be supposed to-ით (წარსული): The train arrive at six, but it was an hour late.
-
შეავსეთ: Drivers are required (carry) their licence.
-
გადააკეთეთ (needn't-ით): It isn't necessary for you to wait for me.
-
გადააკეთეთ (be obliged to-ით): The law says landlords must return the deposit.
-
გადააკეთეთ უარყოფით წინადადებად: You need to print the tickets.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: You … pay — the museum is free on Sundays.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: It was a holiday, so I to work. I stayed in bed.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I — the exam was easy, but I was nervous all week.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: You're not … to eat in the library — it's against the rules.
-
აირჩიეთ რჩევა და არა წესი: … see a dentist once a year.
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
You needn't to call me back.
-
I'm suppose to start work at eight.
-
She needs not worry about the exam.
-
We didn't need to queue because we had booked online.queue (UK) = wait in line (US)
D. კონტექსტში
გამოიყენეთ needn't have, didn't need to ან be supposed to სწორი ფორმით.
Lena: How was the wedding?
Max: Lovely, but I made a few mistakes. First, I took a taxi from the station — and then I saw the hotel was right next to it. I 16 (take) a taxi at all!
Lena: Oh no. What about the dress code?
Max: The invitation said guests 17 (supposed / wear) something blue. I forgot.
Lena: Did you need to bring a gift?
Max: No, we 18 (not / need / bring) anything — they asked for donations to a charity instead, so I just gave money.
Lena: And the speech?
Max: I 19 (supposed / give) a short speech, but I was too nervous, so my brother did it.
Lena: Well, at least you were there!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ რაღაცაზე, რაც გააკეთეთ და მერე აღმოჩნდა, რომ საჭირო არ ყოფილა: needn't have.
-
დაწერეთ თქვენი სკოლის ან სამსახურის ერთი წესი, რომელსაც ხშირად არღვევენ: be supposed to.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't თუ Don't Have To? ვალდებულება და აკრძალვა ინგლისურად You ___ … smoke here — it's a hospital.
-
B1-09 Should Have, Could Have, Might Have ქართულად: „უნდა გეთქვა“ და „შეგეძლო დაგერეკა“ ინგლისურად I'm so tired. I (not stay) up so late last night.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have: ვარაუდი წარსულზე ინგლისურად The ground is wet. It (must rain) in the night.
-
B2-05 Would Rather, Had Better და Prefer ქართულად: „მირჩევნია“ და „ჯობია“ ინგლისურად It's late. We'd better (go) home.
პასუხები
A. ფორმა
- needn't have brought
- was supposed to
- to carry
- You needn't wait for me.
- Landlords are obliged to return the deposit. / Landlords are legally obliged to return the deposit.
- You don't need to print the tickets. / You needn't print the tickets.
B. მნიშვნელობა
- don't need to
- didn't need to go
- needn't have worried / didn't need to worry
- supposed
- You should
C. იპოვეთ შეცდომა
- You needn't call me back. / You don't need to call me back.
- I'm supposed to start work at eight.
- She needn't worry about the exam. / She doesn't need to worry about the exam.
- ✓ We didn't need to queue because we had booked online.
D. კონტექსტში
- needn't have taken / didn't need to take
- were supposed to wear
- didn't need to bring
- was supposed to give
E. თქვენი ჯერი
- I needn't have taken an umbrella yesterday — it didn't rain at all.
- We're supposed to turn off our computers every evening, but most people forget.
F. შერეული გამეორება
- mustn't
- shouldn't have stayed
- must have rained
- go
