Have Something Done ქართულად: I Had My Hair Cut – კაუზატივი ინგლისურად
Have Something Done: Causatives
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ თქვათ, რომ ვინმეს რაღაცას აკეთებინებთ (I had my hair cut), გამოიყენებთ have-ს და get-ს ნებისმიერ დროში, ილაპარაკებთ უსიამოვნო გამოცდილებაზე (I had my phone stolen) და იტყვით, რომ ვინმეს რაღაცის გაკეთებას სთხოვთ ან დაიყოლიებთ (have someone do / get someone to do).
მთავარი იდეა
შეადარეთ I cut my hair და I had my hair cut. პირველში მაკრატელი თქვენს ხელშია. მეორეში დალაქის სავარძელში ზიხართ და საქმეს სხვა აკეთებს. შედეგი ერთია – მოკლე თმა – მაგრამ მოქმედების შემსრულებელი სხვაა.
კაუზატივი (causative) იმ მოქმედებებისთვისაა, რომლებსაც სხვა აკეთებს თქვენთვის, ჩვეულებრივ იმიტომ, რომ შეუკვეთეთ ან გადაიხადეთ: შეკეთება, მომსახურება, მიტანა. სტრუქტურა ცენტრში საგანს აყენებს და მოქმედებას მის შემდეგ: have + საგანი + მასზე შესრულებული მოქმედება. ვნებითი გვარის მსგავსად B1-11, ჩვეულებრივ არ ამბობს, ვინ შეასრულა საქმე: ეს ცხადია (ხელოსანი, სტომატოლოგი) ან უმნიშვნელო.
იგივე სტრუქტურა შეიძლება აღწერდეს იმას, რაც თქვენი სურვილის გარეშე დაგემართათ: I had my bike stolen. აქ have არ ნიშნავს, რომ ეს თქვენ მოაწყვეთ. ნიშნავს, რომ ეს გადაგხდათ.
ქართული და ინგლისური
ქართულს ამისთვის ზმნის შიგნით აქვს ხერხები. პირველი – სათავისო ქცევა: „თმა შევიჭერი“, „ფრჩხილები გავიკეთე“, „შარვალი დავიმოკლე“. ქართველისთვის ცხადია, რომ ეს დალაქთან ან მკერავთან მოხდა. ინგლისურად კი I cut my hair ნიშნავს „თვითონ შევიჭერი“. სხვისი შესრულებული მომსახურება = have / get + საგანი + past participle.
მეორე – კაუზატიური ზმნა: „შევაკეთებინე“, „გადააწერინა“, „შევაჭამე“. ის ინგლისურად სამნაირად ითარგმნება: have + ადამიანი + საწყისი ფორმა (მითითება, სამსახურებრივი საქმე), get + ადამიანი + to (დაყოლიება) ან make + ადამიანი + საწყისი ფორმა (იძულება) – და make ყოველთვის არ გამოდგება. მესამე – „ტელეფონი მომპარეს“: ქართულად მოქმედებითი ზმნაა, მე კი მიცემითშია. ინგლისურად: I had my phone stolen ან My phone was stolen.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| პარასკევს თმას ვიჭრი. | I'm having my hair cut on Friday. | „ვიჭრი“ სალონში → have + საგანი + მესამე ფორმა |
| თმა თვითონ შევიჭერი. | I cut my hair myself. | აქ ერთნაირია: თვითონ გააკეთეთ → ჩვეულებრივი ზმნა |
| ზამთრამდე ქვაბი ხელოსანს შევამოწმებინეთ. | We had the boiler serviced before the winter. | კაუზატიური ზმნა, საგანი → have + საგანი + past participle |
| მასწავლებელმა მოსწავლეებს თხზულებები გადააწერინა. | The teacher had the students rewrite their essays. | კაუზატიური ზმნა, ადამიანი → have + ადამიანი + საწყისი ფორმა |
| ბავშვებს ბოსტნეული ვერ შევაჭამე. | I couldn't get the kids to eat their vegetables. | დაყოლიება → get + ადამიანი + to |
| მატარებელში ტელეფონი მომპარეს. | I had my phone stolen on the train. | „მომპარეს“ → had + საგანი + stolen |
მოკლედ: „შევიჭერი / გავიკეთე“ სხვისი ხელით → have / get + საგანი + past participle; კაუზატიური ზმნა ადამიანით → have someone do / get someone to do; „მომპარეს“ → I had … stolen.
ფორმა
have / get + დამატება + past participle
| ქვემდებარე | have / get | დამატება | past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
სხვადასხვა დროში – იცვლება მხოლოდ have / get
| დრო | მაგალითი |
|---|---|
| Present Simple | I have my teeth checked every six months. |
| Present Continuous | We're having the windows cleaned today. |
| Past Simple | She had her bag repaired. |
| Present Perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| მომავალი (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| მოდალური ზმნა | You should get that tooth looked at. |
| -ing ფორმა | I hate having my photo taken. |
უარყოფა და კითხვა – have აქ მთავარი ზმნაა, ამიტომ გამოიყენეთ do / does / did:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| სქემა | მნიშვნელობა | მაგალითი |
|---|---|---|
| have + ადამიანი + საწყისი ფორმა | სთხოვო ან მიუთითო ვინმეს (ხშირად მისი საქმეა) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + ადამიანი + to-ინფინიტივი | დაიყოლიო ან მოაწყო | I finally got my son to tidy his room. |
გამოყენება
1Have something done – მომსახურება
have + დამატება + past participle გამოიყენეთ, როცა სპეციალისტს რაღაცას აკეთებინებთ. ქართულად ხშირად სათავისო ქცევა („ვიჭრი“, „გაიკეთა“) ან კაუზატიური ზმნაა („შევამოწმებინე“).
2Get something done – არაფორმალური, ძალისხმევით
Get + დამატება + past participle იგივეს ნიშნავს, მაგრამ უფრო არაფორმალურია და მეტყველებაში ძალიან ხშირია. შეიძლება ძალისხმევას ან იმას მიანიშნებდეს, რომ როგორც იქნა, მოახერხეთ. გამოიყენება მაშინაც, როცა საქმეს თვითონ აკეთებთ: მაშინ ნიშნავს „დაასრულო“.
3ყველა დროსა და ფორმაში
კაუზატივი ყველა დროში მუშაობს, მოდალური ზმნების შემდეგაც და -ing ფორმაშიც. იცვლება მხოლოდ have / get; past participle იგივე რჩება.
4უსიამოვნო გამოცდილება – რაც თქვენ დაგემართათ
იგივე სტრუქტურა აღწერს უსიამოვნო რამეს, რაც გადაგხდათ და რაც თქვენ არ მოგიწყვიათ. გამოიყენეთ have; არაფორმალურ მეტყველებაში get-იც შეიძლება. ქართულად აქ ხშირად მესამე პირის მრავლობითი ზმნაა („მომპარეს“, „გაგვიუქმეს“).
5Have someone do / get someone to do
როცა გინდათ ადამიანი დაასახელოთ, რომელიც მოქმედებას ასრულებს, გამოიყენეთ have + ადამიანი + საწყისი ფორმა (მითითება, ხშირად მისთვის, ვისი საქმეცაა) ან get + ადამიანი + to-ინფინიტივი (დაყოლიება ან მოწყობა). Have someone do განსაკუთრებით ხშირია ამერიკულ ინგლისურში. ქართულად – კაუზატიური ზმნა ან „ვთხოვე და…“.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „მანქანა რუსთავში, სახელოსნოში შევაკეთეთ“ → we repaired it. ქართულად „მანქანა შევაკეთეთ“, „თმა შევიჭერი“, „შარვალი დავიმოკლე“ ბუნებრივად ითქმის მაშინაც, როცა ეს ხელოსანმა, დალაქმა ან მკერავმა გააკეთა. ინგლისური ჩვეულებრივი ზმნა კი ნიშნავს, რომ თვითონ გააკეთეთ. სხვის მომსახურებაზე – have / get + საგანი + past participle.
2. „ბაბუამ აფთიაქში წნევა გაიზომა“ → სიტყვათა რიგი. ქართულში სიტყვათა რიგი თავისუფალია, ინგლისურ კაუზატივში კი არა: საგანი have-სა და past participle-ს შორის დგას. had measured ერთად Past Perfect-ია – „თვითონ გაზომა მანამდე“.
3. „გამყიდველს საჩუქარი შევაფუთინე“ → made. ქართულ კაუზატიურ ზმნას ხშირად make-ით ვთარგმნით. make კი იძულებაა. როცა ვინმეს მისი საქმის გაკეთებას სთხოვთ – have + ადამიანი + საწყისი ფორმა; როცა დაიყოლიებთ – get + ადამიანი + to.
4. „გიორგის მანქანა მოჰპარეს“ → Giorgi was stolen. „მოჰპარეს“-ში დაზარალებული ზმნაშია (ჰ-), ამიტომ ბევრი ინგლისურად ადამიანს ქვემდებარედ სვამს და ვნებითს აწყობს. მოიპარეს მანქანა და არა გიორგი: Giorgi had his car stolen ან Giorgi's car was stolen.
არ აგერიოთ
I did it თუ I had it done – ვინ შეასრულა სამუშაო?
had something done (კაუზატივი) თუ had done (Past Perfect) – სიტყვათა რიგი ყველაფერს ცვლის. იხ. B1-03.
get someone to do თუ make / let someone do – get = დაიყოლიო, make = აიძულო, let = ნება დართო. იხ. B1-18. ქართული კაუზატიური ზმნა ამ სამს ყოველთვის არ არჩევს.
had something stolen თუ got stolen – I had my car stolen (კაუზატივი: ყურადღება ჩემზეა) და My car got stolen (get-ვნებითი: ყურადღება მანქანაზეა). get-ვნებითი B2-13-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- მახვილი ჩვეულებრივ დამატებასა და past participle-ზე მოდის და არა have-ზე: I had my HAIR CUT. ქართულად სიტყვებს თითქმის თანაბრად ვამბობთ – აქ ეს ორი სიტყვა გამოყავით.
- have აქ მთავარი ზმნაა, ამიტომ არ იკუმშება: I've had my car repaired სწორია (პირველი have დამხმარე ზმნაა), მაგრამ არა I've my car repaired.
- -ed დაბოლოება: /t/ ყრუ ბგერის შემდეგ (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ t-სა და d-ს შემდეგ (painted, mended – ერთი მარცვლით მეტი) და /d/ სხვა მჟღერი ბგერების შემდეგ (repaired, cleaned). ქართულად ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, მაგრამ fixed და washed ერთმარცვლიანია – „ედ“-ს ნუ წარმოთქვამთ.
- კაუზატივში ხშირ ზმნებს არაწესიერი participle აქვს: cut, done, made, taken, stolen, sewn. დაიმახსოვრეთ dyed (შეღებილი) და died (მოკვდა) მართლწერა: ერთნაირად ჟღერს, /daɪd/.
ოქროს წესი
ვიღაც სხვა აკეთებს თქვენთვის, ან ეს თქვენ დაგემართათ: have / get + საგანი + past participle. ადამიანის დასასახელებლად: have someone do, get someone to do. ქართული „შევიჭერი / გავიკეთე“ სხვის ხელით = I had my hair cut / I had it done, არა I cut.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ფრჩხილებში მოცემული სიტყვებით ჩასვით სწორი ფორმა ან გადაწერეთ წინადადება.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
გადაწერეთ კაუზატივით: A mechanic is servicing my car.
-
გადაწერეთ get-ით: A photographer will take our wedding photos.
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი ან უპასუხეთ კითხვას.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'll get my sister … me move.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: The manager had his assistant … the flights.
-
"I had my suit cleaned." ვინ შეასრულა სამუშაო? …
-
"I had cleaned my suit." ვინ შეასრულა სამუშაო? …
-
რომელი წინადადება აღწერს უსიამოვნო გამოცდილებას?
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები; ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ორ რამეზე, რასაც რეგულარულად სპეციალისტს აკეთებინებთ.
-
დაწერეთ იმაზე, რისი გაკეთებაც გინდათ, რომ ვინმემ თქვენთვის გააკეთოს: get someone to do.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do ქართულად: ზმნა + დამატება + to My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Passive ყველა დროში და მოდალურ ზმნებთან: is being done, has been done, must be done ქართულად The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle Clauses ქართულად: Feeling Tired, After Leaving, Having Finished (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, Needn't Have და Be Supposed To: ვალდებულება და აუცილებლობა ინგლისურად We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
პასუხები
A. ფორმა
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. მნიშვნელობა
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. იპოვეთ შეცდომა
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. კონტექსტში
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. თქვენი ჯერი
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. შერეული გამეორება
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
