Slowingoგრამატიკა
B2 12 / 30

Have Something Done ქართულად: I Had My Hair Cut – კაუზატივი ინგლისურად

Have Something Done: Causatives

ამ გვერდზე
  1. მიზანი
  2. მთავარი იდეა
  3. ქართული და ინგლისური
  4. ფორმა
  5. გამოყენება
  6. ხშირი შეცდომები
  7. მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
  8. არ აგერიოთ
  9. მართლწერა და გამოთქმა
  10. ოქროს წესი
  11. სავარჯიშოები

მიზანი

ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ თქვათ, რომ ვინმეს რაღაცას აკეთებინებთ (I had my hair cut), გამოიყენებთ have-ს და get-ს ნებისმიერ დროში, ილაპარაკებთ უსიამოვნო გამოცდილებაზე (I had my phone stolen) და იტყვით, რომ ვინმეს რაღაცის გაკეთებას სთხოვთ ან დაიყოლიებთ (have someone do / get someone to do).

მთავარი იდეა

შეადარეთ I cut my hair და I had my hair cut. პირველში მაკრატელი თქვენს ხელშია. მეორეში დალაქის სავარძელში ზიხართ და საქმეს სხვა აკეთებს. შედეგი ერთია – მოკლე თმა – მაგრამ მოქმედების შემსრულებელი სხვაა.

კაუზატივი (causative) იმ მოქმედებებისთვისაა, რომლებსაც სხვა აკეთებს თქვენთვის, ჩვეულებრივ იმიტომ, რომ შეუკვეთეთ ან გადაიხადეთ: შეკეთება, მომსახურება, მიტანა. სტრუქტურა ცენტრში საგანს აყენებს და მოქმედებას მის შემდეგ: have + საგანი + მასზე შესრულებული მოქმედება. ვნებითი გვარის მსგავსად B1-11, ჩვეულებრივ არ ამბობს, ვინ შეასრულა საქმე: ეს ცხადია (ხელოსანი, სტომატოლოგი) ან უმნიშვნელო.

იგივე სტრუქტურა შეიძლება აღწერდეს იმას, რაც თქვენი სურვილის გარეშე დაგემართათ: I had my bike stolen. აქ have არ ნიშნავს, რომ ეს თქვენ მოაწყვეთ. ნიშნავს, რომ ეს გადაგხდათ.

ქართული და ინგლისური

ქართულს ამისთვის ზმნის შიგნით აქვს ხერხები. პირველი – სათავისო ქცევა: „თმა შევიჭერი“, „ფრჩხილები გავიკეთე“, „შარვალი დავიმოკლე“. ქართველისთვის ცხადია, რომ ეს დალაქთან ან მკერავთან მოხდა. ინგლისურად კი I cut my hair ნიშნავს „თვითონ შევიჭერი“. სხვისი შესრულებული მომსახურება = have / get + საგანი + past participle.

მეორე – კაუზატიური ზმნა: „შევაკეთებინე“, „გადააწერინა“, „შევაჭამე“. ის ინგლისურად სამნაირად ითარგმნება: have + ადამიანი + საწყისი ფორმა (მითითება, სამსახურებრივი საქმე), get + ადამიანი + to (დაყოლიება) ან make + ადამიანი + საწყისი ფორმა (იძულება) – და make ყოველთვის არ გამოდგება. მესამე – „ტელეფონი მომპარეს“: ქართულად მოქმედებითი ზმნაა, მე კი მიცემითშია. ინგლისურად: I had my phone stolen ან My phone was stolen.

ქართულიინგლისურირაშია განსხვავება?
პარასკევს თმას ვიჭრი.I'm having my hair cut on Friday.„ვიჭრი“ სალონში → have + საგანი + მესამე ფორმა
თმა თვითონ შევიჭერი.I cut my hair myself.აქ ერთნაირია: თვითონ გააკეთეთ → ჩვეულებრივი ზმნა
ზამთრამდე ქვაბი ხელოსანს შევამოწმებინეთ.We had the boiler serviced before the winter.კაუზატიური ზმნა, საგანი → have + საგანი + past participle
მასწავლებელმა მოსწავლეებს თხზულებები გადააწერინა.The teacher had the students rewrite their essays.კაუზატიური ზმნა, ადამიანი → have + ადამიანი + საწყისი ფორმა
ბავშვებს ბოსტნეული ვერ შევაჭამე.I couldn't get the kids to eat their vegetables.დაყოლიება → get + ადამიანი + to
მატარებელში ტელეფონი მომპარეს.I had my phone stolen on the train.„მომპარეს“ → had + საგანი + stolen

მოკლედ: „შევიჭერი / გავიკეთე“ სხვისი ხელით → have / get + საგანი + past participle; კაუზატიური ზმნა ადამიანით → have someone do / get someone to do; „მომპარეს“ → I had … stolen.

ფორმა

have / get + დამატება + past participle

ქვემდებარეhave / getდამატებაpast participle
Ihadmy haircutyesterday.
Sheis gettingher carrepaired.
We're going to havethe kitchenpainted.

სხვადასხვა დროში – იცვლება მხოლოდ have / get

დრომაგალითი
Present SimpleI have my teeth checked every six months.
Present ContinuousWe're having the windows cleaned today.
Past SimpleShe had her bag repaired.
Present PerfectHave you had your eyes tested recently?
მომავალი (will)I'll get it fixed tomorrow.
going toThey're going to have solar panels installed.
მოდალური ზმნაYou should get that tooth looked at.
-ing ფორმაI hate having my photo taken.

უარყოფა და კითხვა – have აქ მთავარი ზმნაა, ამიტომ გამოიყენეთ do / does / did:

  • I didn't have my hair cut. I cut it myself.
  • Where do you have your car serviced?

have someone do / get someone to do

სქემამნიშვნელობამაგალითი
have + ადამიანი + საწყისი ფორმასთხოვო ან მიუთითო ვინმეს (ხშირად მისი საქმეა)I'll have the receptionist call you a taxi.
get + ადამიანი + to-ინფინიტივიდაიყოლიო ან მოაწყოI finally got my son to tidy his room.

გამოყენება

1Have something done – მომსახურება

have + დამატება + past participle გამოიყენეთ, როცა სპეციალისტს რაღაცას აკეთებინებთ. ქართულად ხშირად სათავისო ქცევა („ვიჭრი“, „გაიკეთა“) ან კაუზატიური ზმნაა („შევამოწმებინე“).

I'm having my hair cut on Friday.
პარასკევს თმას ვიჭრი.
„ვიჭრი“ = სალონში; ინგლისურში having … cut
We had the boiler serviced before the winter.
ზამთრამდე გათბობის ქვაბი ხელოსანს შევამოწმებინეთ.
How often do you have your car washed?
რამდენად ხშირად არეცხინებ მანქანას?
კითხვა do-თი
She's just had her nails done for the wedding.
ქორწილისთვის ახლახან გაიკეთა მანიკიური.
„გაიკეთა“ = სალონში
You should have that mole checked by a doctor.
ეს ხალი ექიმს უნდა შეამოწმებინო.
by + ადამიანი: მხოლოდ მაშინ, როცა ინფორმაციას ამატებს

2Get something done – არაფორმალური, ძალისხმევით

Get + დამატება + past participle იგივეს ნიშნავს, მაგრამ უფრო არაფორმალურია და მეტყველებაში ძალიან ხშირია. შეიძლება ძალისხმევას ან იმას მიანიშნებდეს, რომ როგორც იქნა, მოახერხეთ. გამოიყენება მაშინაც, როცა საქმეს თვითონ აკეთებთ: მაშინ ნიშნავს „დაასრულო“.

I need to get my phone screen replaced.
ტელეფონის ეკრანი სახელოსნოში უნდა გამოვაცვლევინო.
Where did you get your glasses made?
სათვალე სად გაიკეთე?
„გაიკეთე“ = ოპტიკაში
We finally got the washing machine fixed after three weeks.
სამი კვირის შემდეგ, როგორც იქნა, სარეცხი მანქანა შევაკეთებინეთ.
get: ძალისხმევა
I'll get the report finished by Monday.
ანგარიშს ორშაბათისთვის დავამთავრებ.
თვითონ ვაკეთებ: get = დავასრულებ

3ყველა დროსა და ფორმაში

კაუზატივი ყველა დროში მუშაობს, მოდალური ზმნების შემდეგაც და -ing ფორმაშიც. იცვლება მხოლოდ have / get; past participle იგივე რჩება.

They're having a new kitchen fitted at the moment.
ახლა ახალ სამზარეულოს უდგამენ.
Present Continuous: are having
I've never had my ears pierced.
საყურეებისთვის ყურები არასდროს გამიხვრეტია.
Present Perfect: have had
We're going to get the house painted next spring.
მომავალ გაზაფხულზე სახლს ხელოსნებს შევაღებინებთ.
She was having her portrait painted when the fire alarm went off.
მხატვარი მის პორტრეტს ხატავდა, როცა სახანძრო სიგნალიზაცია ჩაირთო.
Past Continuous: was having
I can't stand having my blood taken.
სისხლის ჩაბარება ვერ ამიტანია.
-ing ფორმა: having … taken

4უსიამოვნო გამოცდილება – რაც თქვენ დაგემართათ

იგივე სტრუქტურა აღწერს უსიამოვნო რამეს, რაც გადაგხდათ და რაც თქვენ არ მოგიწყვიათ. გამოიყენეთ have; არაფორმალურ მეტყველებაში get-იც შეიძლება. ქართულად აქ ხშირად მესამე პირის მრავლობითი ზმნაა („მომპარეს“, „გაგვიუქმეს“).

I had my phone stolen on the train.
მატარებელში ტელეფონი მომპარეს.
„მომპარეს“ → had … stolen
He had his licence taken away for speeding.
სიჩქარის გადაჭარბებისთვის მართვის მოწმობა ჩამოართვეს.
We had our flight cancelled at the last minute.
ბოლო წუთს რეისი გაგვიუქმეს.
She got her bag snatched outside the station.
სადგურთან ჩანთა გამოსტაცეს.
არაფორმალური

5Have someone do / get someone to do

როცა გინდათ ადამიანი დაასახელოთ, რომელიც მოქმედებას ასრულებს, გამოიყენეთ have + ადამიანი + საწყისი ფორმა (მითითება, ხშირად მისთვის, ვისი საქმეცაა) ან get + ადამიანი + to-ინფინიტივი (დაყოლიება ან მოწყობა). Have someone do განსაკუთრებით ხშირია ამერიკულ ინგლისურში. ქართულად – კაუზატიური ზმნა ან „ვთხოვე და…“.

I'll have my assistant send you the details.
ჩემს ასისტენტს ვთხოვ, დეტალები გამოგიგზავნოთ.
have + ადამიანი + send
The teacher had the students rewrite their essays.
მასწავლებელმა მოსწავლეებს თხზულებები თავიდან გადააწერინა.
„გადააწერინა“ → had … rewrite
Can you get someone to look at my laptop?
ვინმეს ჩემს ლეპტოპს ხომ ვერ შეახედებ?
get + ადამიანი + to
I couldn't get the kids to eat their vegetables.
ბავშვებს ბოსტნეული ვერ შევაჭამე.
„შევაჭამე“ → get … to eat
We got a friend to drive us to the airport.
მეგობარს ვთხოვეთ და აეროპორტამდე წაგვიყვანა.

ხშირი შეცდომები

❌I had my car repair.
✅I had my car repaired.
გამოიყენეთ past participle.
❌I'm having cut my hair tomorrow.
✅I'm having my hair cut tomorrow.
სიტყვათა რიგი: have + დამატება + past participle.
❌I got my brother fix my bike.
✅I got my brother to fix my bike.
get + ადამიანი + to-ინფინიტივი.
❌I had the mechanic to check the brakes.
✅I had the mechanic check the brakes.
have + ადამიანი + საწყისი ფორმა (to-ს გარეშე).
❌Have you your eyes tested?
✅Have you had your eyes tested? ან Do you have your eyes tested?
have მთავარი ზმნაა: კითხვაში დამხმარე ზმნა გჭირდებათ.
⚠️I had stolen my wallet.
✅I had my wallet stolen.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ ეს Past Perfect-ია: გამოდის, რომ ქურდი თქვენ იყავით!
⚠️I cut my hair at the hairdresser's.
✅I had my hair cut at the hairdresser's.
სასაუბრო მეტყველებაში ხშირია, მაგრამ ზუსტად ნიშნავს, რომ თვითონ შეიჭერით.

მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის

1. „მანქანა რუსთავში, სახელოსნოში შევაკეთეთ“ → we repaired it. ქართულად „მანქანა შევაკეთეთ“, „თმა შევიჭერი“, „შარვალი დავიმოკლე“ ბუნებრივად ითქმის მაშინაც, როცა ეს ხელოსანმა, დალაქმა ან მკერავმა გააკეთა. ინგლისური ჩვეულებრივი ზმნა კი ნიშნავს, რომ თვითონ გააკეთეთ. სხვის მომსახურებაზე – have / get + საგანი + past participle.

⚠️Our car was making a strange noise, so we repaired it at a garage in Rustavi.
✅Our car was making a strange noise, so we had it repaired at a garage in Rustavi. ან Our car was making a strange noise, so we got it repaired at a garage in Rustavi.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ ნიშნავს, რომ თვითონ შეაკეთეთ

2. „ბაბუამ აფთიაქში წნევა გაიზომა“ → სიტყვათა რიგი. ქართულში სიტყვათა რიგი თავისუფალია, ინგლისურ კაუზატივში კი არა: საგანი have-სა და past participle-ს შორის დგას. had measured ერთად Past Perfect-ია – „თვითონ გაზომა მანამდე“.

⚠️Grandpa had measured his blood pressure at the pharmacy.
✅Grandpa had his blood pressure measured at the pharmacy.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ ეს Past Perfect-ია; კაუზატივი → had his blood pressure measured

3. „გამყიდველს საჩუქარი შევაფუთინე“ → made. ქართულ კაუზატიურ ზმნას ხშირად make-ით ვთარგმნით. make კი იძულებაა. როცა ვინმეს მისი საქმის გაკეთებას სთხოვთ – have + ადამიანი + საწყისი ფორმა; როცა დაიყოლიებთ – get + ადამიანი + to.

⚠️I made the shop assistant wrap the present for me.
✅I had the shop assistant wrap the present for me. ან I got the shop assistant to wrap the present for me. ან I asked the shop assistant to wrap the present for me.
გრამატიკულად სწორია, მაგრამ make = აიძულე; აქ have / get / ask

4. „გიორგის მანქანა მოჰპარეს“ → Giorgi was stolen. „მოჰპარეს“-ში დაზარალებული ზმნაშია (ჰ-), ამიტომ ბევრი ინგლისურად ადამიანს ქვემდებარედ სვამს და ვნებითს აწყობს. მოიპარეს მანქანა და არა გიორგი: Giorgi had his car stolen ან Giorgi's car was stolen.

❌Last year Giorgi was stolen his car from outside his house.
✅Last year Giorgi had his car stolen from outside his house. ან Last year Giorgi's car was stolen from outside his house.
მოიპარეს მანქანა

არ აგერიოთ

I did it თუ I had it done – ვინ შეასრულა სამუშაო?

I painted the bedroom.
საძინებელი შევღებე.
თვითონ
I had the bedroom painted.
საძინებელი შევაღებინე.
მღებავმა შეღება; კაუზატიური ზმნა

had something done (კაუზატივი) თუ had done (Past Perfect) – სიტყვათა რიგი ყველაფერს ცვლის. იხ. B1-03.

I had my car washed.
მანქანა გავარეცხინე.
ვიღაცამ გამირეცხა
I had washed my car.
მანქანა უკვე გარეცხილი მქონდა.
Past Perfect: თვითონ გავრეცხე, სხვა რამის მოხდენამდე

get someone to do თუ make / let someone do – get = დაიყოლიო, make = აიძულო, let = ნება დართო. იხ. B1-18. ქართული კაუზატიური ზმნა ამ სამს ყოველთვის არ არჩევს.

I got him to help me.
დავითანხმე, რომ დამხმარებოდა.
დავიყოლიე
I made him help me.
ვაიძულე, რომ დამხმარებოდა.
არჩევანი არ ჰქონდა
I let him help me.
ნება დავრთე, რომ დამხმარებოდა.
დავუშვი

had something stolen თუ got stolen – I had my car stolen (კაუზატივი: ყურადღება ჩემზეა) და My car got stolen (get-ვნებითი: ყურადღება მანქანაზეა). get-ვნებითი B2-13-შია.

მართლწერა და გამოთქმა

  • მახვილი ჩვეულებრივ დამატებასა და past participle-ზე მოდის და არა have-ზე: I had my HAIR CUT. ქართულად სიტყვებს თითქმის თანაბრად ვამბობთ – აქ ეს ორი სიტყვა გამოყავით.
  • have აქ მთავარი ზმნაა, ამიტომ არ იკუმშება: I've had my car repaired სწორია (პირველი have დამხმარე ზმნაა), მაგრამ არა I've my car repaired.
  • -ed დაბოლოება: /t/ ყრუ ბგერის შემდეგ (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ t-სა და d-ს შემდეგ (painted, mended – ერთი მარცვლით მეტი) და /d/ სხვა მჟღერი ბგერების შემდეგ (repaired, cleaned). ქართულად ისე ვკითხულობთ, როგორც იწერება, მაგრამ fixed და washed ერთმარცვლიანია – „ედ“-ს ნუ წარმოთქვამთ.
  • კაუზატივში ხშირ ზმნებს არაწესიერი participle აქვს: cut, done, made, taken, stolen, sewn. დაიმახსოვრეთ dyed (შეღებილი) და died (მოკვდა) მართლწერა: ერთნაირად ჟღერს, /daɪd/.

ოქროს წესი

ვიღაც სხვა აკეთებს თქვენთვის, ან ეს თქვენ დაგემართათ: have / get + საგანი + past participle. ადამიანის დასასახელებლად: have someone do, get someone to do. ქართული „შევიჭერი / გავიკეთე“ სხვის ხელით = I had my hair cut / I had it done, არა I cut.

სავარჯიშოები

A. ფორმა

ფრჩხილებში მოცემული სიტყვებით ჩასვით სწორი ფორმა ან გადაწერეთ წინადადება.

  1. My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
  2. She (have / her hair / dye) red last week.
  3. We (get / the roof / fix) at the moment.
  4. I (have / my passport / steal) while I was on holiday.
  5. გადაწერეთ კაუზატივით: A mechanic is servicing my car.
  6. გადაწერეთ get-ით: A photographer will take our wedding photos.

B. მნიშვნელობა

აირჩიეთ სწორი პასუხი ან უპასუხეთ კითხვას.

  1. აირჩიეთ სწორი პასუხი: I'll get my sister … me move.
  2. აირჩიეთ სწორი პასუხი: The manager had his assistant … the flights.
  3. "I had my suit cleaned." ვინ შეასრულა სამუშაო? …
  4. "I had cleaned my suit." ვინ შეასრულა სამუშაო? …
  5. რომელი წინადადება აღწერს უსიამოვნო გამოცდილებას?

C. იპოვეთ შეცდომა

ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.

  1. When did you last have your eyes test?
  2. I got the plumber come on Sunday.
  3. We're having our garden redesigned this summer.
  4. I had stolen my bike last week, so now I walk to work.

D. კონტექსტში

შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები; ფრჩხილებში მოცემული ზმნა ჩასვით სწორი ფორმით.

Getting ready to sell the flat
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!

E. თქვენი ჯერი

დაწერეთ ინგლისურად.

  1. დაწერეთ ორ რამეზე, რასაც რეგულარულად სპეციალისტს აკეთებინებთ.
  2. დაწერეთ იმაზე, რისი გაკეთებაც გინდათ, რომ ვინმემ თქვენთვის გააკეთოს: get someone to do.

F. შერეული გამეორება

გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.

  1. B1-18 Want him to, make him do, let him do ქართულად: ზმნა + დამატება + to
    My parents never let me (stay) out after ten.
  2. B1-11 Passive ყველა დროში და მოდალურ ზმნებთან: is being done, has been done, must be done ქართულად
    The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
  3. B2-10 Participle Clauses ქართულად: Feeling Tired, After Leaving, Having Finished
    (finish) his homework, he went out to play.
  4. B2-07 Need, Needn't Have და Be Supposed To: ვალდებულება და აუცილებლობა ინგლისურად
    We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
პასუხები

A. ფორმა

  1. have it repaired
  2. had her hair dyed
  3. are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
  4. had my passport stolen
  5. I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
  6. We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.

B. მნიშვნელობა

  1. to help
  2. book
  3. someone else
  4. I did
  5. We had our windows broken.

C. იპოვეთ შეცდომა

  1. When did you last have your eyes tested?
  2. I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
  3. ✓ We're having our garden redesigned this summer.
  4. I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.

D. კონტექსტში

  1. having / getting
  2. painted
  3. do
  4. had / got / gotten
  5. to take
  6. had / got

E. თქვენი ჯერი

  1. I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
  2. I want to get my brother to help me paint my room this weekend.

F. შერეული გამეორება

  1. stay
  2. is being repaired
  3. Having finished / After finishing
  4. didn't need to buy / did not need to buy
Android აპლიკაციაისწავლეთ ყველგან Google Play