SlowingoГрамматика
B1 35 / 39

Still, yet, already, even, only қазақша: үстеулер сөйлемнің қай жерінде тұрады?

Still, Yet, Even, Only, Also: Adverb Position

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз still, already, also, even, only және no longer сияқты қысқа үстеулерді сөйлемнің ортасына қоя аласыз, still, yet және already сөздерінің арасынан таңдау жасай аласыз, бір нәрсенің тоқтағанын айта аласыз (not… any more, no longer), сондай-ақ even мен only арқылы өзіңіз меңзеп тұрған сөзді нақты көрсете аласыз.

Негізгі идея

Ағылшын тіліндегі көп қысқа үстеулер бір ерекше орында отырғанды ұнатады: сөйлемнің ортаңғы орнында. Бұл орынды always, usually, never сөздерінен білесіз (A1-15). Ол:

  • негізгі етістіктің алдында: She still lives with her parents.
  • be етістігінен кейін: She's still at work.
  • бірінші көмекші немесе модаль етістіктен кейін: I've already eaten. You can also pay by card.

Бір нәрсе ешқашан болмайды: үстеу етістік пен оның толықтауышының арасында тұрмайды. She also plays the piano деңіз, She plays also the piano емес.

Кейбір сөздер басқа орындарды ұнатады. Yet, too, as well және any more әдетте сөйлемнің соңында тұрады. Ал even мен only ерекше: олар нұсқағыш сияқты жұмыс істейді. Оларды жылжытсаңыз, басқа сөзді нұсқайсыз да, мағына өзгереді: Only I saw her (оны менен басқа ешкім көрмеді) және I saw only her (мен одан басқа ешкімді көрмедім).

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде етістік сөйлемнің соңында тұрады, ал үстеулер әдетте оның алдында келеді: «Әжем хаттарды әлі де қолмен жазады». Ағылшыншада үстеудің орны етістіктің түріне байланысты: негізгі етістіктің алдында, be етістігінен кейін немесе бірінші көмекші етістіктен кейін. Ең үлкен тұзақ — әлі сөзі. Ол екі ағылшын сөзінің жұмысын атқарады: «Ол әлі төсекте» (жағдай жалғасып жатыр → still) және «Сәлемдеме әлі келген жоқ» (күткен іс болмады → yet). Ағылшыншада yet тек болымсыз және сұраулы сөйлемде, көбіне сөйлемнің соңында тұрады. Already мағынасын қазақша «әлдеқашан», «қазірдің өзінде» немесе -ып қою көмекші етістігі береді: «жеп қойдым» = I've already eaten. Тоқтаған жағдай үшін енді + болымсыз етістік айтамыз: «Мадридте енді тұрмаймыз». Ағылшыншада any more етістіктің алдында емес, сөйлемнің соңында тұрады. Тіпті … да / де — even, ал да / де — also / too. Жақсы жаңалық: тек пен ғана да ағылшынның only сөзі сияқты, өзі нұсқап тұрған сөзге жақын тұрады: «Тек Мария ғана шай ішеді» мен «Мария тек шай ішеді» әртүрлі мағына береді.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Ол әлі төсекте.жағдай жалғасып жатырHe's still in bed.
Сәлемдеме әлі келген жоқ па?күткен іс болмадыHas the parcel arrived yet?
Тамақ ішіп қойдым.күткеннен ертерекI've already eaten.
Мадридте енді тұрмаймыз.жағдай тоқтадыWe don't live in Madrid any more.
Тіпті әжемнің де смартфоны бар.таңғаларлықEven my grandmother has a smartphone.
Әпкеңді де шақырдым.қосымшаI've also invited your sister.
Тек Мария ғана шай ішеді.басқа ешкім емесOnly Maria drinks tea.

Құрылым

Ортаңғы орын

Сөйлемдегі етістікОрныМысал
бір негізгі етістіконың алдындаShe still works here. / I also play tennis.
be (негізгі етістік)одан кейінHe's already at the airport. / It's no longer open.
көмекші / модаль етістік + негізгі етістікбірінші көмекші етістіктен кейінI have already paid. / We can even stay longer.
болымсыз көмекші етістік + stillstill оның алдындаI still haven't finished.

Соңғы орын

СөзМысал
yet (болымсыз, сұраулы сөйлемдер)Have you finished yet? / I haven't finished yet.
any more / any longer (болымсыз сөйлемдер)She doesn't live here any more.
too / as wellI play tennis too. / I play tennis as well.
already (соңында да тұра алады)Are you leaving already?

Still, yet, already: мағынасы

СөзМағынасыӘдеттегі сөйлем түрі
stillжағдай жалғасып жатыр, мүмкін күткеннен ұзағырақболымды, сұраулы; таңданыс не шыдамсыздық үшін болымсыз көмекші етістіктің алдында
yetкүткен нәрсе осы уақытқа дейін болған жоқболымсыз, сұраулы
alreadyбір нәрсе күткеннен ертерек болдыболымды (сұрақта: таңданыс)
not… any more / any longerжағдай тоқтадыболымсыз
no longerжағдай тоқтады (ресмирек)етістік болымды

Any more көбіне бірге anymore деп жазылады, әсіресе АҚШ ағылшынында.

Қолданылуы

1Ортаңғы орын ережесі

Still, already, also, even, just, only және no longer сияқты қысқа үстеулер негізгі етістіктің алдында, be етістігінен кейін немесе бірінші көмекші етістіктен кейін тұрады. Олар етістік пен толықтауыштың арасына кірмейді. Жиілік үстеулері (A1-15) де осы орында отырады, оның ішінде rarely және оның ресмирек жұбы seldom.

My grandmother still writes letters by hand.
Әжем хаттарды әлі де қолмен жазады.
«әлі де» жалғасып жатқан жағдай → still, негізгі етістіктің алдында
We're already late.
Біз әлдеқашан кешігіп қалдық.
«әлдеқашан» → already, be етістігінен кейін: we're already
I've also invited your sister.
Әпкеңді де шақырдым.
«да / де» → also, бірінші көмекші етістіктен кейін
You can always call me if you need help.
Көмек керек болса, маған кез келген уақытта қоңырау шала аласың.
модаль етістіктен кейін: can always
They have never been to the mountains.
Олар тауда бірде-бір рет болған емес.
көмекші етістіктен кейін: have never

2still, yet және already

Still = бір нәрсе жалғасып жатыр. Yet = бір нәрсені күтеміз, бірақ ол осы уақытқа дейін болған жоқ; ол әдетте болымсыз және сұраулы сөйлемдердің соңында тұрады (ресми ағылшыншада I haven't yet decided деп те айтылады). Already = күткеннен ертерек. Болымсыз көмекші етістіктің алдындағы still таңданысты немесе шыдамсыздықты көрсетеді. Present Perfect шағымен already және yet туралы A2-17 қараңыз.

Are you still working at the bank?
Сен әлі банкте жұмыс істейсің бе?
жалғасып жатыр ма? → still
It's ten o'clock and he's still in bed.
Сағат он болды, ал ол әлі төсекте жатыр.
be етістігінен кейін: he's still
I still haven't paid the electricity bill.
Электр жарығының ақысын әлі күнге дейін төлемей жүрмін.
шыдамсыздық: тым ұзаққа созылды
Has the parcel arrived yet?
Сәлемдеме әлі келген жоқ па?
мұндағы «әлі» → yet, сұрақтың соңында
She's only five, but she can already read.
Ол бар болғаны бес жаста, бірақ қазірдің өзінде оқи алады.
«қазірдің өзінде» → already
Are you leaving already? It's only nine!
Кетіп бара жатырсың ба? Сағат тоғыз ғана ғой!
сұрақтағы already: таңданыс

3not… any more, not… any longer, no longer

Бұлар бір жағдайдың тоқтағанын білдіреді. Not… any more мен not… any longer болымсыз сөйлемнің соңында тұрады. No longer ресмирек; ол ортаңғы орында тұрады, ал етістік болымды болады.

We don't live in Madrid any more.
Біз енді Мадридте тұрмаймыз.
«енді» етістіктің алдында, бірақ any more сөйлемнің соңында
I can't wait any longer.
Бұдан артық күте алмаймын.
not… any longer
This product is no longer available.
Бұл тауар енді сатылымда жоқ.
no longer + болымды етістік: is
He no longer works for the company.
Ол енді бұл компанияда жұмыс істемейді.
ресми; қазақшада етістік болымсыз, ағылшыншада болымды: works

4even — таңғаларлық нәрсе

Even бір нәрсенің таңғаларлық немесе күткеннен көп екенін көрсетеді. Ортаңғы орында ол әдетте етістікке немесе одан кейінгі сөзге назар аударады; бастауыштың немесе басқа сөздің алдында сол сөзді нұсқайды. Not even / didn't even = күткен осы кішкентай нәрсе де болмады.

Even my grandmother has a smartphone.
Тіпті әжемнің де смартфоны бар.
«тіпті … де» → even, таңғаларлық бастауыштың алдында
He works every day, even on Sundays.
Ол күн сайын, тіпті жексенбі күндері де жұмыс істейді.
even on Sundays
She didn't even say goodbye.
Ол тіпті «сау бол» деп те айтпады.
«тіпті … -мады» → didn't even, even did not емес
The test was so easy that I even finished early.
Тест өте оңай болғаны сонша, тіпті ерте бітіріп қойдым.
ортаңғы орындағы even

5only — нұсқағышты жылжыту

Only өзі назар аударатын сөзді нұсқайды, ал оның орны өзгерсе, мағына да өзгереді. Жазуда only сөзін меңзеп тұрған сөздің дәл алдына қойыңыз. Ауызша сөйлеуде only әдетте ортаңғы орында тұрады, ал назарды екпін көрсетеді.

Only Maria drinks tea at breakfast.
Таңғы аста тек Мария ғана шай ішеді.
басқа ешкім ішпейді
Maria drinks only tea at breakfast.
Мария таңғы аста тек шай ішеді.
басқа сусын ішпейді
Maria drinks tea only at breakfast.
Мария шайды тек таңғы аста ғана ішеді.
басқа уақытта ішпейді
I've only got ten euros.
Менде небәрі он еуро бар.
UK; US: I only have ten euros
The shop only opens on Saturdays.
Дүкен тек сенбі күндері ашылады.
ауызша сөйлеуде Saturdays сөзіне екпін түседі

6also, too, as well

Also ортаңғы орында тұрады. Too мен as well сөйлемнің соңында тұрады және ауызша сөйлеуде жиірек кездеседі. A1-29 қараңыз.

She speaks Arabic and she also understands a little Greek.
Ол араб тілінде сөйлейді, сондай-ақ грек тілін де аздап түсінеді.
«сондай-ақ … да» → also, негізгі етістіктің алдында
I'd like a coffee, and a glass of water too.
Маған бір кофе, бір стақан су да беріңізші.
«да» → too соңында
Can I bring my brother as well?
Інімді де ала келсем бола ма?
as well соңында; brother = аға немесе іні

Жиі кездесетін қателер

❌She plays also the piano.
✅She also plays the piano.
Үстеу етістік пен толықтауыштың арасында емес, негізгі етістіктің алдында тұрады.
❌I haven't still finished.
✅I still haven't finished.
Болымсыз сөйлемде still болымсыз көмекші етістіктің алдында тұрады. Мына нұсқа да дұрыс: I haven't finished yet.
❌I don't smoke no longer.
✅I don't smoke any longer.
no longer онсыз да болымсыз. Мына нұсқа да дұрыс: I no longer smoke.
❌Is she yet at work?
✅Is she still at work?
Жалғасып жатқан жағдай: still. yet соңында тұрады.
❌I have finished yet.
✅I have already finished.
Болымды сөйлемде yet емес, already қолданыңыз.
❌We any more live there.
✅We don't live there any more.
any more болымсыз сөйлемнің соңында тұрады.
⚠️She only eats fish on Fridays.
✅She eats fish only on Fridays.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, ауызша сөйлеуде назарды екпін көрсетеді; бірақ мұқият жазуда only сөзін меңзеп тұрған сөздің жанына қойыңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Әлі» → yet. «Әлі» сөзі still мағынасында да («әлі ұйықтап жатыр»), yet мағынасында да («әлі келген жоқ») айтылады. Ағылшыншада жалғасып жатқан жағдай үшін still керек; yet тек болымсыз және сұраулы сөйлемдерде, көбіне соңында тұрады.

❌My little brother is yet at school.
✅My little brother is still at school.
❌Do you yet play the dombra?
✅Do you still play the dombra?

2. «Енді … -майды» → any more етістіктің алдында. Қазақшада «енді» етістіктің алдында тұрады: «Мадина енді банкте істемейді». Ағылшыншада any more / any longer сөйлемнің соңына барады, ал ортаңғы орын үшін no longer бар.

❌Madina doesn't any more work at the bank.
✅Madina doesn't work at the bank any more. немесе Madina no longer works at the bank.

3. «Енді ешқашан … -маймын» → no longer + болымсыз етістік. Қазақшада «енді» мен болымсыз етістік бірге келеді, сондықтан no longer сөзінен кейін де етістікті болымсыз етіп жіберу оңай. No longer онсыз да болымсыз: етістік болымды болады.

❌I no longer don't drink coffee in the evening.
✅I no longer drink coffee in the evening. немесе I don't drink coffee in the evening any more.

4. «Тіпті … -мады» → even didn't. Қазақшада «тіпті» болымсыз етістіктің алдында тұрады, сондықтан ағылшыншада да even сөзін didn't алдына қою оңай. Табиғи тәртіп: көмекші етістік, сосын even: didn't even.

⚠️Nurlan even didn't call me on my birthday.
✅Nurlan didn't even call me on my birthday.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ табиғи емес және сирек айтылады; қалыпты тәртіп: didn't even.

Шатастырмаңыз

still және yet — Екеуі де «осы уақытқа дейін» туралы. Still жағдайдың жалғасып жатқанын айтады; yet күткен нәрсенің болмағанын айтады. Still + болымсыз етістік шыдамсыздау естіледі. Қазақшада екеуі де «әлі».

I haven't finished my essay yet.
Эссемді әлі бітірген жоқпын.
бейтарап
I still haven't finished my essay.
Эссемді әлі күнге дейін бітіре алмай жүрмін.
шыдамсыздық: тым ұзаққа созылып кетті

Only I… және I only… — Only сөзін жылжытсаңыз, мағына өзгереді. Қазақшада да «тек» нұсқап тұрған сөзінің жанында тұрады.

Only I had a ticket.
Билет тек менде ғана болды.
басқа ешкімде болған жоқ
I only had a ticket.
Менде тек билет қана болды.
билет болды, басқа ештеңе болмады

already және all ready — Already = күткеннен ертерек; all ready = толығымен дайын (all + сын есім).

We're all ready. Let's go!
Бәріміз дайынбыз. Кеттік!
бәрі дайын

Only, even және also сөздерінің ресми жазудағы қолданысы туралы C2-06 қараңыз.

Жазылуы мен айтылуы

  • already — бір сөз, бір l әрпімен жазылады; all ready — екі сөз.
  • any more (екі сөз) британ ағылшынында қалыпты; anymore (бір сөз) АҚШ ағылшынында әдеттегі жазылуы. Екеуі де дұрыс.
  • yet /jet/: басындағы /j/ дыбысы қазақтың й дыбысына жақын, yes сөзі сияқты басталады. Соңғы /t/ анық айтылады.
  • even /ˈiːvn/: екпін бірінші буынға түседі, /iː/ созылыңқы. Қазақ тілінде дауыстылардың ұзақ-қысқалығы мағынаны ажыратпайды, сондықтан оны әдейі созыңыз. Екінші буында дауысты жоқ дерлік: /vn/.
  • only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (US): бірінші дыбыс — қос дауысты /əʊ/, жай о емес. Екпін бірінші буынға түседі.
  • Ауызша сөйлеуде only немесе even нұсқап тұрған сөз екпінмен айтылады: I only had a ticket / Even my grandmother has one.

Алтын ереже

Қысқа үстеулерді ортаңғы орынға қойыңыз: негізгі етістіктің алдына, be етістігінен кейін, бірінші көмекші етістіктен кейін, ешқашан етістік пен толықтауыштың арасына емес. Yet, any more, too және as well әдетте соңында тұрады. Only мен even сөздерін, әсіресе жазуда, нұсқағыңыз келген сөздің жанына қойыңыз. Есте сақтаңыз: «әлі» жалғасып жатса → still; «әлі … -ған жоқ» → not… yet.

Жаттығулар

A. Құрылым

Берілген сөзді сөйлемге қойыңыз немесе сөйлемді берілген сөзбен қайта жазыңыз.

  1. still сөзін сөйлемге қойыңыз: She lives in the same flat.
  2. already сөзін сөйлемге қойыңыз: I've booked the tickets.
  3. also сөзін сөйлемге қойыңыз: He can play the guitar.
  4. still сөзін сөйлемге қойыңыз: They haven't replied.
  5. no longer арқылы қайта жазыңыз: She doesn't work here any more.
  6. any more арқылы қайта жазыңыз: The café is no longer open.

B. Мағына

Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Have you sent the email …?
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It's midnight and the neighbours are … having a party.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: "Lunch?" "No, thanks. I've … eaten."
  4. Қай сөйлем «басқа ешкім келмеді» дегенді білдіреді?
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: He didn't … say thank you.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. I like also jazz.
  2. I don't work there no longer.
  3. My parents still haven't sold their old car.
  4. Is the bus yet here?

D. Мәтін ішінде

Сөздер: still, any more, yet, already, too, even (бір сөзді бірнеше рет қолдануға болады)

Catching up
Ben: Do you 16 live in that flat near the station?
Ella: No, I don't live there 17. I moved in March.
Ben: Oh! Have you unpacked everything 18?
Ella: Not really. I've 19 got boxes everywhere. But I've 20 painted the kitchen — and I only moved in two weeks ago! And I've bought a new sofa 21.
Ben: Wow, you've been busy. I haven't 22 painted my bedroom yet, and I moved two years ago!

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Өміріңіз туралы екі сөйлем жазыңыз: әлі күнге дейін істейтін бір ісіңіз және енді істемейтін бір ісіңіз туралы.
  2. Таңғаларлық бір нәрсе туралы even арқылы бір сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-15 Always, usually, never қазақша: жиілік үстеулері және олардың орны
    never сөзін сөйлемге қойыңыз: She is late for work.
  2. A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі»
    I haven't finished my homework ___. …
  3. A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен
    I (see) that film last week.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. She still lives in the same flat.
  2. I've already booked the tickets. / I've booked the tickets already.
  3. He can also play the guitar.
  4. They still haven't replied.
  5. She no longer works here.
  6. The café isn't open any more. / The café is not open any more. / The café isn't open anymore.

B. Мағына

  1. yet
  2. still
  3. already
  4. Only Tom came to the party.
  5. even

C. Қатені табыңыз

  1. I also like jazz. / I like jazz too. / I like jazz as well.
  2. I don't work there any longer. / I don't work there any more. / I no longer work there.
  3. ✓ My parents still haven't sold their old car.
  4. Is the bus here yet? / Is the bus still here? / Is the bus here already?

D. Мәтін ішінде

  1. still
  2. any more / anymore / any longer
  3. yet / already
  4. still
  5. already / even
  6. too / as well
  7. even

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I still play football on Sundays. I don't eat meat any more.
  2. My dog is very clever — he can even open the fridge.

F. Аралас қайталау

  1. She is never late for work.
  2. yet
  3. saw
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play