Verb + -ing же Verb + To кыргызча: want to, enjoy -ing жана want you to
Verb + -ing or Verb + To
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз want, decide, enjoy жана finish сыяктуу көп колдонулган этиштерден кийин экинчи этиштин туура формасын – to-инфинитив же -ing формасы – коё аласыз жана башка адамдардын эмне кылышын каалаганыңызды айта аласыз (I want you to listen).
Негизги ой
Англис тилинде эки этиш көп катар келет: I want to go. I enjoy cooking. Биринчи этиш экинчисинин формасын чечет.
A1-25 сабагындагы жебе эсиңиздеби? To көбүнчө жебе сыяктуу алдыга, али боло элек иш-аракетти көздөй багытталат. Бир нерсени want, hope, plan, decide же promise кылганда, экинчи иш-аракет кийинчерээк болот: I decided to learn the guitar – гитара үйрөнүү келечекте.
-ing формасы көбүнчө иш-аракеттин өзүн, чыныгы же тааныш нерсе катары карайт. Enjoy, finish, avoid же keep дегенде иш-аракет жөнүндө бүтүн нерсе катары айтасыз: I enjoy cooking.
Бул мыйзам эмес, эске сактоого жардамчы гана – өзгөчөлүктөр бар. Эң ишенимдүү жол – ар бир этишти өзүнүн үлгүсү менен бирге, бир бүтүн катары жаттап алуу: decide to, enjoy -ing.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча экинчи этиш көбүнчө -уу же -ганды формасында келет: «машинаны сатууну чечтик», «тамак жасаганды жакшы көрөм». Бул форма бардык этиштер менен бирдей, ошондуктан кыргыз тили to же -ing тандоого жардам бербейт – ар бир англис этишинин жубун жаттоо керек. Кээде кыргызча өзүнчө тизмек бар: -гым келет (want to), -ып бүттүм (finish -ing), -а берди (keep -ing), -а баштады (start). Эң маанилүү айырма – башка адам жөнүндө. Кыргызча «Ата-энем менин юрист болушумду каалашат» деп, адамды этишке илик жөндөмө жана таандык мүчө менен байлайбыз. Англисче бул want + адам + to: My parents want me to become a lawyer. That да, I да жок.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Машинаны сатууну чечтик. | We've decided to sell the car. | «-ууну» бардык этиштер менен; decide → to |
| Үйдөн иштегениңиз сизге жагабы? | Do you enjoy working from home? | ушул эле форма; enjoy → -ing |
| Баяндаманы азыр эле жазып бүттүм. | I've just finished writing the report. | «-ып бүттүм» → finish + -ing (to эмес) |
| Ал кино учурунда тынбай сүйлөй берди. | He kept talking during the film. | «-а берди» → keep + -ing |
| Баары күлө башташты. | Everyone began to laugh. | «-а баштады» → begin / start; англисче to да, -ing да туура |
| Ата-энем менин юрист болушумду каалашат. | My parents want me to become a lawyer. | «менин …-ышымды» → want + me + to (want that I эмес) |
| Жетекчи бизге эртең кайра келгиле деди. | The manager told us to come back tomorrow. | «бизге айтты» → told us (told to us эмес) |
| Мугалимим англисче кино көрүүнү сунуштады. | My teacher suggested watching films in English. | suggest → -ing |
Кыскасы: кыргызча «-уу / -ганды» формасы сизге жол көрсөтпөйт – decide / want / hope + to, enjoy / finish / avoid / keep + -ing деп жаттап алыңыз; «менин …-ышымды каалайт» → want + me + to.
Түзүлүшү
Этиш + to-инфинитив
| Этиш | Мисал |
|---|---|
| want | I want to travel. |
| need | You need to sleep. |
| decide | We decided to stay. |
| hope | I hope to see you soon. |
| plan | They're planning to move. |
| promise | He promised to call. |
| agree | She agreed to help. |
| learn | My son is learning to swim. |
| try | I tried to open it. |
| would like | I'd like to book a table. |
Этиш + -ing формасы
| Этиш | Мисал |
|---|---|
| enjoy | I enjoy reading. |
| finish | Have you finished eating? |
| mind | I don't mind waiting. |
| stop | He stopped smoking. (= азыр тамеки чекпейт) |
| keep | She keeps calling me. |
| avoid | I avoid driving at rush hour. |
| suggest | Tom suggested taking a taxi. |
| imagine | Imagine living by the sea! |
| practise (UK) / practice (US) | I practise speaking every day. |
Экөө тең болот – like, love, hate, start, begin, continue (A1-25 кайталоо)
| Этиш | + to | + -ing |
|---|---|---|
| like / love / hate | I like to cook. | I like cooking. |
| start / begin | It started to rain. | It started raining. |
| continue | Prices continue to rise. | Prices continue rising. |
Этиш + толуктооч + to-инфинитив
| Этиш | Мисал |
|---|---|
| want | I want you to listen. |
| ask | She asked me to wait. |
| tell | The doctor told him to rest. |
| would like | We'd like you to join us. |
Тануу: not сөзүн to же -ing формасынын алдына коюңуз: I decided not to go. Imagine not having a phone!
Колдонулушу
1To-инфинитив менен келген этиштер – каалоо, чечим жана план
Бул этиштерден кийин экинчи иш-аракет адатта биринчисинен кийин болот: каалаган, пландаган же убада кылган нерсе.
2-ing формасы менен келген этиштер – ырахат алуу, бүтүрүү жана качуу
Бул этиштерден кийин экинчи этиш -ing формасында келет. Аларды бир топ катары жаттап алыңыз.
3Like, love, hate, start, begin, continue – эки формасы тең
Бул этиштер эки форманы тең кабыл алат, мааниси дээрлик өзгөрбөйт (like, love жана hate сөздөрүн A1-25 сабагында көргөнсүз). Like менен -ing формасы көбүнчө ырахатты билдирет; like to адатты же жакшы идея деп эсептеген нерсени билдириши мүмкүн. Америка англисчесинде like to экөө үчүн тең абдан көп колдонулат. Этиштин алдында would like дайыма to менен келет.
4Этиш + адам + to – want, ask, tell
Башка адам эмне кылышын каалаганыңызды айтуу үчүн адамды (көбүнчө толуктооч ат атоочту) этиш менен to ортосуна коюңуз. Кыргызча «менин …-ышымды», «андан …-ууну», «бизге … деди» деп айтабыз, бирок англисче бир гана үлгү бар: этиш + адам + to.
5Тануу формалары – not to / not + -ing
Not сөзүн экинчи этиштин дал алдына коюңуз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Сенин келишиңди каалайм» → want that you… Кыргызча башка адамдын иш-аракетин «менин барышымды», «сенин келишиңди» деп этишке илик жөндөмө жана таандык мүчө менен байлайбыз. Аны англисчеге которгондо want that же want + we / I деп айтып коюу оңой. Англисче үлгү бирөө гана: want + адам (me / you / him / her / us / them) + to + негизги форма.
2. «Бизге сунуштады» → suggested us to. Кыргызча «Үй ээси бизге … көрүүнү сунуштады» деп, адамды барыш жөндөмө менен этиштин жанына коёбуз. Англисче suggest этишинен кийин адам + to келбейт: suggest + -ing.
3. «Мага айтты» → told to me. Кыргызча «айт-» этиши адамды барыш жөндөмөдө алат: «мага айтты». Англисче say менен to me болот, бирок tell адамды to сыз түз алат: told me to + негизги форма.
4. «-уудан качабыз» → avoid to. Кыргызча «-уу» формасы бардык этиштер менен бирдей, ошондуктан көп окуучулар ар бир экинчи этишке to коюп коюшат. Avoid, finish, enjoy, keep сыяктуу этиштерден кийин -ing формасы гана туура.
Чаташтырбаңыз
like + -ing жана would like + to – Like = жалпысынан; would like = азыр каалайм, сылык түрдө. A1-25 караңыз.
stop + -ing – Бул сабакта stop + -ing «бул иш-аракетти мындан ары кылбайм» дегенди билдирет. Stop + to башка маанини берет: B2-15 караңыз.
try + to – Бул жерде try to «аракет кылуу» дегенди билдирет. Try + -ing башка маанини берет: B2-15 караңыз. Этиштердин узунураак тизмеси B1-17 сабагында, толуктооч + to менен келген башка этиштер (advise, remind, persuade) B1-18 сабагында.
-ing формасындагы start / begin – Start же begin өзү -ing формасында турганда to жакшыраак: эки -ing форма катар келсе, начар угулат.
Жазылышы жана айтылышы
- -ing формасынын жазылышы: окулбаган e түшүп калат (make → making, practise → practising); басымдуу бир кыска үндүүдөн кийинки бир үнсүз эки эселенет (stop → stopping, begin → beginning); -ie → -ying (lie → lying). A1-22 караңыз.
- -ing /ɪŋ/: аягындагы /ŋ/ кыргыздын ң тыбышы менен бирдей – бул сизге жеңил. Анын артынан г кошпоңуз.
- Этиштин алдында to алсыз айтылат: /tə/. I need to go дегенде to дээрлик угулбайт. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз формага өзүнчө көнүү керек.
- Британ англисчесинде practise – этиш, practice – зат атооч. Америка англисчесинде practice экөө тең.
- Тез, расмий эмес кепте want to көбүнчө «wanna» /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US) болуп угулат. Кадимки жазууда wanna деп жазбаңыз. want башындагы /w/ тыбышын в деп айтпаңыз: эриндерди томолоктоңуз.
Алтын эреже
Ар бир этишти өзүнүн жубу менен жаттаңыз: want / decide / hope + to, enjoy / finish / avoid + -ing. Like, love, hate, start, begin жана continue экөөнү тең кабыл алат. Башка адам жөнүндө: want / ask / tell + адам + to. Эсиңизде болсун: «сенин келишиңди каалайм» = I want you to come.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
I've decided (take) a cooking class.
-
Do you enjoy (live) in the city?
-
She promised (not / tell) anyone.
-
We need (leave) at seven.
-
Please stop (make) that noise!
-
Imagine (have) a house by the sea!
B. Мааниси
Туура форманы тандаңыз же сүйлөмдү толуктаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: He kept … the same question.
-
Туура жоопту тандаңыз: They agreed … the cost.
-
Туура жоопту тандаңыз: I'd like … the fish, please.
-
Туура жоопту тандаңыз: It started … at six.
-
Кыйыр түрдө айтыңыз: "Wait here," the teacher said to us. The teacher told us .
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I want that you help me.
-
He suggested to go to the beach.suggest + that-clause: see B2-14
-
Would you like coming with us?
-
I love cooking for my friends.
D. Текстте
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
This year I've decided 16 (get) fit. I want 17 (run) a 10K race in the autumn. I don't enjoy 18 (go) to the gym, so I've started 19 (cycle) to work. My sister keeps 20 (send) me healthy recipes, and she asked me 21 (join) her yoga class too.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Быйыл кылууну чечкен бир нерсени жана кылбай калгыңыз келген бир адатыңызды жазыңыз.
-
Дем алыш күндөрү жакшы көргөн эки ишиңизди жана кылбаганга аракет кылган бир ишиңизди жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-25 Like, want жана would like кыргызча: англисче кантип сыпайы суранабыз? … to come to dinner on Friday?
-
A2-23 Could you, Can I, Shall I кыргызча: англисче сылык өтүнүч, сунуш жана уруксат Would you mind (open) the window?
-
A2-21 Should жана Ought To кыргызча: англисче кантип кеңеш беребиз? You should (try) the new café.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- to take
- living
- not to tell
- to leave
- making
- having
B. Мааниси
- asking
- to share
- to try
- both are correct
- to wait here / to wait
C. Катаны табыңыз
- I want you to help me.
- He suggested going to the beach. / He suggested that we go to the beach. / He suggested we go to the beach.
- Would you like to come with us?
- ✓ I love cooking for my friends.
D. Текстте
- to get
- to run
- going
- cycling / to cycle
- sending
- to join
E. Сиздин кезегиңиз
- I've decided to learn Spanish. I want to stop eating so much sugar.
- I enjoy cooking and walking in the park. I avoid shopping on Saturdays.
F. Аралаш кайталоо
- Would you like
- opening
- try
