Модалдык этиштердин татаал маанилери кыргызча: will божомол, would, won't, may well, may as well
Advanced Modal Meanings
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз will жана would менен ишенимдүү божомол айта аласыз (That'll be the postman. You'll have heard the news.), адамдын мүнөзүнө таандык жүрүм-турумду жана өжөрлүктү (He would say that.) жана макул болбоону (The door won't open.) сүрөттөй аласыз; may / might / could well жана may / might as well тизмектерин колдоно аласыз; келечек үчүн can менен will be able to ортосунан тандай аласыз.
Негизги ой
Модалдык этиш сүйлөгөн адамдын мамилесин көрсөтөт: ал канчалык ишенет, кимдир бирөө канчалык макул, эмне мүнөздүү. B1–B2 деңгээлинде сиз will жана would этиштеринин негизги милдеттерин үйрөндүңүз. C1 деңгээлинде көп маанинин артында бир эле негизги ой турганын көрөсүз.
Will сөзүн ишенимдин тегерегиндей элестетиңиз: «нерселер ушундай – мен ишенем». Бул ишеним келечекке (It'll rain), азыркы учурга (That'll be Ella – текшербей эле ишенем), өткөнгө (You'll have heard – болуп өткөнүнө ишенем), адамдын мүнөзүнө (She'll talk for hours) же анын эркине (He won't listen – ал укпай коёт) багытталышы мүмкүн. Would – ошол эле тегерек, бирок бир кадам алысыраак: өткөндө же бир аз азыраак ишеним менен.
Ошондуктан маанилердин узун тизмесин жаттабаңыз. Өзүңүздөн сураңыз: сүйлөгөн адам эмнеге ишенип турат – же ким бир нерсе кылгысы келбейт?
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча ишенимдүү божомолду болсо керек, -дыр («уктап жаткандыр») же чыгар менен айтабыз. Англисчеде must да, probably да туура, бирок ишенимдүү, тынч божомол үчүн will да колдонулат, жана бул кыргызча сүйлөгөн адам үчүн күтүлбөгөн маани: will келечек эле эмес. Өткөн божомол үчүн -гандыр («уккандырсыз») → will have + үчүнчү форма. Мүнөздүү жүрүм-турумду кыргызча -а берет («саатлап отура берет») же өткөндө -чу менен айтабыз → will / would. Макул болбоону кыргызча -бай коёт / -бай койду («айтпай койду») же буюм жөнүндө -бай жатат («ачылбай жатат») менен айтабыз; англисчеде экөө тең won't / wouldn't. Келечектеги жөндөмдү кыргызча -а алам берет, бирок бул форма азыркы учур үчүн да, келечек үчүн да бирдей; англисчеде тандоо керек: can же will be able to.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Бирөө эшик какты. Кошунам болсо керек. | Someone's at the door. That'll be my neighbour. | «болсо керек» → will (азыр жөнүндө, келечек эмес) |
| Сиднейде азыр түнкү саат үч, Том уктап жаткандыр. | It's three in the morning in Sydney, so Tom will be asleep. | «-дыр» → ишенимдүү божомол: will |
| Марко кетип жатканын уккандырсыз. | You'll have heard that Marco's leaving. | «-гандыр» → will have + үчүнчү форма |
| Мышыгыбыз терезенин жанында саатлап отура берет. | Our cat will sit by the window for hours. | «-а берет» = мүнөздүү адат → will |
| Ноутбугум күйбөй жатат. | My laptop won't turn on. | «-бай жатат» → won't (isn't turning on эмес) |
| Үч жолу сурадым, бирок ал айтпай койду. | I asked him three times, but he wouldn't tell me. | «-бай койду» = макул болбоо → wouldn't |
| Кечинде жамгыр жаашы толук мүмкүн. | It may well rain later. | «толук мүмкүн» → may / might / could well |
| Акыркы автобус кетип калды, жөө эле баса берели. | The last bus has gone, so we might as well walk. | «эле … -а берели» → might as well |
| Бул курстан кийин келишимдерди англисче окуй аласыз. | After this course, you'll be able to read contracts in English. | «-а алам» келечек үчүн да → жаңы жөндөм: will be able to |
Кыскасы: «болсо керек / -дыр» → азыр жөнүндө will; «-гандыр» → will have + үчүнчү форма; «-а берет» → мүнөздүү will; «-бай коёт / -бай жатат» → won't, «-бай койду» → wouldn't; «толук мүмкүн» → may well; «эле … -а берели» → may / might as well; келечектеги жаңы жөндөм → will be able to.
Түзүлүшү
Will жана would: азыр жана өткөн жөнүндө
| Мааниси | Азыр / жалпы | Өткөн |
|---|---|---|
| божомол | That'll be Ella. | You'll have heard the news. |
| этияттуу божомол | She'd be about forty now. | That would have been in 2015. |
| мүнөздүү жүрүм-турум / өжөрлүк | He will interrupt people. | She would keep calling me. |
| макул болбоо | The car won't start. | He wouldn't tell me why. |
Туруктуу модалдык тизмектер
| Тизмек | Мааниси | Өткөн формасы |
|---|---|---|
| may / might / could well + этиштин негизги формасы | болушу толук мүмкүн | may/might/could well have + үчүнчү форма |
| may / might as well + этиштин негизги формасы | мындан жакшы жол жок, ошондуктан… | might as well have + үчүнчү форма (= маанисиз болду) |
Келечек үчүн can жана be able to
| Форма | Колдонулушу |
|---|---|
| can | азыр жасалган макулдашуулар жана чечимдер: I can see you on Friday. |
| will be able to | келечектеги жаңы жөндөм же мүмкүнчүлүк: You'll be able to drive. |
| модалдык этиш + be able to | башка модалдык этиштен кийин: I might be able to come. |
Колдонулушу
1Азыр жөнүндө божомол: will + этиштин негизги формасы
Билгениңизге таянып, текшербей эле азыр чын деп ишенген нерсени айтуу үчүн will (көбүнчө 'll) колдонуңуз. Ал тынч жана логикалуу угулат. Would божомолду этияттуураак кылат, көбүнчө болжолдуу эсеп үчүн. Божомол маанисиндеги will ушул сабакта гана окутулат. Кыргызча «болсо керек», «-дыр», «чыгар» дейбиз.
2Өткөн жөнүндө божомол: will have + үчүнчү форма
Will have + үчүнчү форма бир нерсе буга чейин болуп өткөнүнө ишенимди билдирет, көбүнчө by now же already менен. Would have – болжолдуу эсеп үчүн этияттуу вариант. (Келечектеги убакыт үчүн Future Perfect – B2-01 сабагында.) Кыргызча «-гандыр», «-ып калгандыр» дейбиз.
3Мүнөздүү жүрүм-турум жана өжөрлүк: will жана would
Will азыркы мүнөздүү жүрүм-турумду, would өткөндөгү мүнөздүү жүрүм-турумду сүрөттөйт (B2-17 караңыз). Will же would басым менен айтылса, сын билдирет: адам кыжырды келтирген нерсени өжөрлөнүп кыла берет. He would say that (would басым менен) «ал ушуну айтары белгилүү эле, ал ошондой адам» дегенди билдирет. You would! «сенден ушуну күтсө болот» дегенди билдирет. Кыргызча «-а берет», «-а бербейби», өткөндө «-чу» дейбиз.
4Макул болбоо: won't жана wouldn't
Won't (азыр) жана wouldn't (өткөндө, бир жолу же кайра-кайра) адам бир нерсе кылгысы келбей жатканын көрсөтөт. Машиналар жана буюмдар да эрки бардай «макул болбой» калышат. Кыргызча адам жөнүндө «-бай коёт / -бай койду», буюм жөнүндө «-бай жатат» дейбиз.
5May / might / could well жана may / might as well
May well, might well жана could well «болушу толук мүмкүн» дегенди билдирет – жалгыз may сөзүнөн күчтүүрөөк. May as well жана might as well «мындан жакшы жол жок, ошондуктан ушуну кылалы» дегенди билдирет – бир аз аргасыз сунуш. Might as well have + үчүнчү форма өткөндөгү аракет маанисиз болгонун айтат. Ыктымалдыктын башка жолдору үчүн B2-26 караңыз. Кыргызча «… толук мүмкүн» жана «эле … -а берели» дейбиз.
6Келечек үчүн can жана will be able to
Азыр бир нерсени макулдашканда же чечкенде келечек үчүн can колдонуңуз. Азыр жок, бирок келечекте пайда боло турган жөндөм же мүмкүнчүлүк үчүн will be able to колдонуңуз. Башка модалдык этиштен кийин дайыма be able to колдонуңуз. Be able to башка чактарда – A2-24 сабагында. Кыргызча «-а алам» экөө үчүн тең айтылат, ошондуктан маанисин карап тандаңыз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Ачылбай жатат» → is not opening. Кыргызча буюм иштебей калса, «-бай жатат» дейбиз: «эшик ачылбай жатат», «машина от албай жатат». Бул форма созулма чакка окшош, ошондуктан англисчеде Present Continuous (созулма учур чак) колдонуп коюу оңой. Бул грамматикалык жактан туура, бирок буюм «көнбөй» жатканда англисче won't деп айтуу кадимки жана табигый.
2. «Айтпай койду» → didn't tell. Кыргызча «-бай койду» жөн эле «кылган жок» эмес: адам атайын макул болбогонун көрсөтөт. Didn't бул маанини жоготот: жөн гана факты калат. Адам же буюм макул болбогонун айткыңыз келсе, wouldn't колдонуңуз.
3. «-а алам» келечек үчүн → can же will can. Кыргызча «сүйлөй алам» азыркы учур үчүн да, келечек үчүн да бирдей: «Кореяда бир жыл иштегенден кийин корейче эркин сүйлөй алам». Ошондуктан келечектеги жаңы жөндөм үчүн can колдонуп коюу же will менен can сөзүн бирге коюу оңой. Азыр жок, келечекте пайда боло турган жөндөм үчүн will be able to колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
may well жана may as well – May well = болушу толук мүмкүн. May as well = мындан жакшы иш жок, ошондуктан ушуну кылалы.
божомол маанисиндеги will жана келечектеги will – Божомолдогу will азыр же өткөн жөнүндө; келечектеги will кийин боло турган нерсе жөнүндө (A2-04 караңыз). Кыргызча айырманы көбүнчө «-дыр» же «болсо керек» көрсөтөт.
won't (келечек) жана won't (макул болбоо) – Кайсынысы экенин контекст жана басым көрсөтөт. Макул болбоо маанисиндеги won't адатта басым менен айтылат жана көбүнчө нааразычылык менен келет.
Жазылышы жана айтылышы
- That'll /ˈðætl/ жана it'll /ˈɪtl/ оозеки кепте кадимки; жазууда бейрасмий. That'll сөзүндөгү /ð/ кыргыз тилинде жок: аны з же д деп айтпаңыз, тилдин учун тиштердин ортосуна коюңуз. /æ/ да жаңы тыбыш: оозду кеңири ачып, «е» менен «а» ортосундагы үндүүнү айтыңыз.
- Will have оозеки кепте көбүнчө кыскарат: You'll have heard /juːl əv hɜːd/. Бул жерде have алсыз /əv/ болуп калат. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз формага өзүнчө көнүү керек. heard сөзүндөгү /ɜː/ – жаңы тыбыш, аны «ө» деп айтпаңыз.
- Басым маанини өзгөртөт: He'll leave his towels on the floor (нейтралдуу адат) жана He will leave his towels on the floor (сын). Басым түшкөн форма эч качан кыскартылбайт.
- Won't /wəʊnt/ (UK), /woʊnt/ (US) don't менен уйкашат; ал want /wɒnt/ (UK), /wɑːnt/ (US) сөзүнөн башка. /w/ кыргыз тилинде жок: эриндерди томолоктоп айтыңыз, тиштер эринге тийбейт, «в» деп айтпаңыз.
- may as well жана might as well тизмектеринде as алсыз айтылат: /əz/.
Алтын эреже
Will жана would ишенимди жана эркти билдирет: азыр жөнүндө ишенимдүү божомол (will), өткөн жөнүндө божомол (will have + үчүнчү форма), мүнөздүү адат, өжөрлүк же макул болбоо. Would – алысыраак же этияттуураак вариант. May well = ыктымал; may as well = мындан жакшы жол жок. Эсиңизде болсун: «-бай коёт / -бай жатат» → won't, «-бай койду» → wouldn't, келечектеги жаңы жөндөм → will be able to.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү берилген модалдык этиш же тизмек менен кайра жазыңыз. Маанисин сактаңыз.
-
Божомол маанисиндеги «will» колдонуп кайра жазыңыз: I'm sure that's the postman at the door.
-
«Will have» колдонуп кайра жазыңыз: I assume you've heard that Marco is leaving.
-
«Won't» колдонуп кайра жазыңыз: The car refuses to start, however often I try.
-
«Might as well» колдонуп кайра жазыңыз: There's no better option than walking, because the last bus has gone.
-
«Could well» колдонуп кайра жазыңыз: It's quite likely that the new rules will affect small businesses.
-
«Might as well» колдонуп кайра жазыңыз: Nobody listened to me, so it was pointless for me to go to the meeting.
-
«Might» жана «be able to» колдонуп кайра жазыңыз: Perhaps it will be possible for me to leave early on Friday.
B. Мааниси
Кырдаалды окуп, ылайыктуураак сүйлөмдү тандаңыз.
-
Досуңуз менеджер кечигүү үчүн башка бирөөнү күнөөлөгөнүн айтып жатат. Сиз бул ага мүнөздүү деп ойлойсуз. Кайсы жооп туура келет?stressed would: exactly what you'd expect from him
-
Дүкөндөр жабык, башка кыла турган иш жок. Кайсы сунуш туура келет?may as well = no better option; may well = it's likely
-
Досуңузга жамгыр жаашы толук мүмкүн деп эскертесиз. Кайсы сүйлөм ушуну айтат?might well = quite likely
-
Мугалим курстан кийин окуучуларда пайда боло турган жаңы көндүмдү сүрөттөйт. Бул маани үчүн кайсы сүйлөм туура?a new future ability needs will be able to; can for the future is for arrangements
-
Кайсы сүйлөм жөнөкөй келечекти эмес, макул болбоону сүрөттөйт?refusal won't, with a complaint
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
When I finish this course next summer, I will can read most technical documents in English without a dictionary.
-
It's already half past nine, so the film will start by now; let's wait for the next showing instead.
-
The kids are bored and it's still raining, so we may as well to take them to the cinema this afternoon.
-
I'm sure you'll have see the plans for the new office, so I won't go through them in detail today.
-
I can meet you for lunch on Friday, but I'll need to leave by two for a meeting with a client.
D. Текстте
Катты окуп, номерленген сүйлөмдөрдү ушул сабактагы модалдык маанилер менен кайра жазыңыз.
Hi Nadia,
(18) I'm sure you have already heard that we've changed suppliers. (19) The new company has an annoying habit: it sends things late every single month. (20) I phoned them twice this morning, but they refused to give me a delivery date. (21) I'm confident that the van is stuck in traffic at this moment, as the motorway is closed. (22) It's quite likely that the delivery will be delayed until next week. (23) There's no better option, so let's postpone the training session. (24) Once the new system is set up, it will be possible for us to track every order online.
Best,
Owen
-
(18) сүйлөмүн «will have» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(19) сүйлөмүн кыжырды келтирген адат үчүн басым менен айтылган «will» колдонуп, бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз.
-
(20) сүйлөмүн «wouldn't» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(21) сүйлөмүн божомол маанисиндеги «will» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(22) сүйлөмүн «may well», «might well» же «could well» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(23) сүйлөмүн «might as well» же «may as well» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(24) сүйлөмүн «be able to» колдонуп кайра жазыңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Өзүңүз тааныган үч адам азыр эмне кылып жаткандыр же эмне кылып бүткөндүр, ошону айтыңыз. Божомол маанисиндеги will (+ этиштин негизги формасы же + be + -ing) жок дегенде эки жолу, will have + үчүнчү форма бир жолу колдонуңуз.
-
Бирөөнүн кыжырды келтирген адаты жөнүндө 2–3 сүйлөм менен нааразычылык билдириңиз. Азыр үчүн басым менен айтылган will бир жолу, өткөн үчүн басым менен айтылган would бир жолу колдонуңуз.
-
Пландарыңыз бузулду (поезд жокко чыгарылды, ресторан жабык). 2–3 сүйлөм жазыңыз: might as well менен бир аргасыз сунуш, may well же could well менен бир ыктымал натыйжа жана will be able to менен келечектеги бир мүмкүнчүлүк.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B2-06 Must Have, Can't Have, Might Have кыргызча: өткөн жөнүндө логикалык божомол Өткөн чактагы божомол маанисиндеги модалдык этиш менен кайра жазыңыз: I'm almost certain she left her phone at home.
-
B2-17 Would, Will жана Always + -ing кыргызча: адаттар жөнүндө кантип айтабыз? Кайсы сүйлөм өткөндөгү адат жөнүндө жылуу эскерүүнү сүрөттөйт?would + base form for repeated past actions
-
C1-08 Hedging кыргызча: seem, appear, apparently, allegedly – этияттап айтуу «Appear» колдонуп, азыраак ишенимдүү угулгандай кылып кайра жазыңыз: The results prove that the drug works.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- That'll be the postman at the door.
- You'll have heard that Marco is leaving.
- The car won't start, however often I try.
- The last bus has gone, so we might as well walk. / We might as well walk, because the last bus has gone.
- The new rules could well affect small businesses.
- Nobody listened to me, so I might as well not have gone to the meeting. / Nobody listened to me, so I might as well have stayed at home.
- I might be able to leave early on Friday.
B. Мааниси
- Well, he would say that, wouldn't he?
- The shops are shut, so we may as well go home.
- Take an umbrella; it might well rain later.
- After this course, you'll be able to read contracts in English.
- She won't answer her phone; I've called five times.
C. Катаны табыңыз
- When I finish this course next summer, I'll be able to read most technical documents in English without a dictionary.
- It's already half past nine, so the film will have started by now; let's wait for the next showing instead. / It's already half past nine, so the film must have started by now; let's wait for the next showing instead.
- The kids are bored and it's still raining, so we may as well take them to the cinema this afternoon.
- I'm sure you'll have seen the plans for the new office, so I won't go through them in detail today.
- ✓ I can meet you for lunch on Friday, but I'll need to leave by two for a meeting with a client.
D. Текстте
- You'll have heard that we've changed suppliers. / You'll already have heard that we've changed suppliers.
- The new company will send things late every single month.
- I phoned them twice this morning, but they wouldn't give me a delivery date.
- The van will be stuck in traffic at the moment, as the motorway is closed.
- The delivery may well be delayed until next week. / The delivery might well be delayed until next week. / The delivery could well be delayed until next week.
- We might as well postpone the training session. / We may as well postpone the training session.
- Once the new system is set up, we'll be able to track every order online.
E. Сиздин кезегиңиз
- It's nearly midnight in Seoul, so my cousin will be asleep. My parents will be watching the news, as they always do at this time. My sister will have finished her last exam by now.
- My flatmate will leave his dirty dishes in the sink for days. His last flatmate told me he would do exactly the same in their old place.
- Our train's been cancelled, so we might as well have dinner here at the station. The next one could well be full. If we book online now, though, we'll be able to get seats on the eight o'clock.
F. Аралаш кайталоо
- She must have left her phone at home.
- When I was a child, my grandfather would tell us stories every evening.
- The results appear to show that the drug works. / The results appear to suggest that the drug works. / It appears that the drug works.
