SlowingoГраматика
B2 9 / 30

Reduced relative clauses: скратени релативни реченици на англиски (the man standing there)

Reduced Relative Clauses: The Man Standing There

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе знаете да скратите релативна реченица со -ing форма (the people living next door), со минат партицип (the car stolen last night) и со to + основна форма по the first, the last, the only (the first person to arrive) – и ќе знаете кога скратување не е можно.

Главна идеја

Добрите говорници и писатели не сакаат вишок зборови. Во the woman who is standing by the door зборовите who is не додаваат ништо ново. Слушателот ја разбира реченицата и без нив. Затоа англискиот дозволува да ги исечете: the woman standing by the door.

Замислете градинар со ножици. Ги сечете деловите што растението не му требаат – тука релативниот збор и помошниот глагол – и го оставате делот што го носи значењето. Она што останува ја покажува врската:

  • -ing форма → именката го врши дејството: the people living next door (тие живеат таму).
  • минат партицип → дејството се врши врз именката: the car stolen last night (некој ја украл).
  • to + основна форма → по the first / the last / the only / the next или по суперлатив: the first person to arrive (првиот човек што пристигна).

Резултатот е пократок и потечен. Многу е чест во вести, соопштенија, упатства и академски текстови.

Македонски и англиски

Кај нас најчесто користиме цела реченица со „што“: „жената што стои до вратата“, „патниците што патуваат за Манчестер“. Македонскиот нема продуктивна глаголска придавка што редовно ја врши работата на англиската -ing форма во оваа улога (зборови како „летечка“ во „летечка чинија“ се ретки, готови изрази), па англиското скратување ни е ново. Пасивни придавки имаме („украдената кола“, „продадениот стан“) и обично стојат пред именката. Кога имаат дополнителни зборови, на англиски целиот дел оди по именката: the car stolen from outside our house.

Внимавајте на пасивот со „се“. „Зеленчукот што се продава на пазарот“ звучи како дејство што зеленчукот самиот го врши, па лесно станува selling. На англиски тоа е пасив: the vegetables sold at the market. Не одлучува македонскиот глагол, туку прашањето кој го врши дејството.

„Првиот што пристигна“, „последниот што ќе излезе“, „единствениот што го прочитал“ на англиски се the first to arrive, the last to leave, the only one to have read – без who, без will. И уште нешто: „човекот што живее до нас триесет години“ кај нас е во сегашно време. На англиски тоа е the man who has lived next door for thirty years – и таа реченица не може да се скрати.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
жената што стои до врататаthe woman standing by the door„што“ + глагол → -ing по именката
луѓето што живеат во соседната куќаthe people living next door„што живеат“ → living
колата украдена минатата ноќthe car stolen last nightпасивна придавка → минат партицип по именката
зеленчукот што се продава на пазаротthe vegetables sold at the market„се“-пасив → sold, не selling
човекот што се јави вчераthe man who called yesterdayеднократно минато дејство → цела реченица
човекот што живее до нас триесет годиниthe man who has lived next door for thirty yearsкај нас сегашно → who has lived
првиот што пристигнаthe first person to arrive„првиот што“ → to + основна форма

Накратко: нашето „што“ + глагол на англиски често станува -ing (именката врши) или минат партицип (дејството се врши врз неа), а делот со дополнителни зборови оди по именката. „Првиот / последниот што…“ е the first / the last + to.

Форма

Од цела реченица до скратена

ВидЦела релативна реченицаСкратена
Активноthe people who live next doorthe people living next door
Активно (продолжено)the man who is sitting therethe man sitting there
Пасивthe car which was stolen last nightthe car stolen last night
Пасив (продолжен)the issues that are being discussedthe issues being discussed
По first / last / only / next / суперлативthe first person who arrivedthe first person to arrive
Исто, пасивthe last person who was toldthe last person to be told

Како да скратите

ЧекорШто правите
1Проверете: релативниот збор мора да биде подмет на реченицата.
2Активно → испуштете го релативниот збор (и be, ако го има) → користете -ing форма.
3Пасив → испуштете го релативниот збор + be → оставете го минатиот партицип.
4По first / last / only / next или суперлатив → користете to + основна форма.

Кога не може да се скрати

Ситуација✅ Цела реченица❌ Скратена
Едно, завршено дејство во минатото (активно)the man who called yesterdaythe man calling yesterday
Релативниот збор е предметthe film that I watchedthe film watching
Глаголот има модален глагол или перфектpeople who can drive / the man who has lived here for yearspeople driving (друго значење) / the man having lived here for years

Употреба

1Активно значење: -ing форма

Користете -ing форма кога именката самата го врши дејството. Таа може да замени продолжена форма (who is talking), но и проста форма за општ факт или состојба (who live, which contains). Тука -ing е дозволено дури и со глаголи за состојба, кои инаку обично немаат продолжена форма. Кај нас тука стои „што“ + глагол.

Who's the woman talking to your dad?
Која е жената што зборува со татко ти?
= who is talking
Passengers travelling to Manchester should change at Crewe.
Патниците што патуваат за Манчестер треба да се префрлат во Кру.
кај нас „што патуваат“, на англиски само -ing
I've found a website selling second-hand textbooks.
Најдов веб-страница што продава половни учебници.
= which sells
The man sitting next to me on the plane snored all night.
Човекот што седеше до мене во авионот хрчеше цела ноќ.
= who was sitting
We need a box containing all the cables.
Ни треба кутија во која се наоѓаат сите кабли.
= which contains: глагол за состојба
Anyone wishing to leave early should speak to the organiser.
Секој што сака да си замине порано нека му се обрати на организаторот.

2Пасивно значење: минат партицип

Користете минат партицип кога дејството се врши врз именката. Тој ја заменува формата who / which / that + be + минат партицип во секое време, и за едно дејство во минатото. Кај нас тука стои пасивна придавка („украдена“) или „што се…“ / „што беше…“.

The car stolen from outside our house was found in a car park.
Колата украдена пред нашата куќа е пронајдена на еден паркинг.
пасив; car park (UK) = parking lot (US)
Most of the vegetables sold at the market are grown locally.
Поголемиот дел од зеленчукот што се продава на пазарот е одгледан во околината.
„што се продава“ → sold, не selling
Is this the photo taken at Grandma's 80th birthday?
Дали ова е фотографијата направена на 80-тиот роденден на баба?
Applications received after 30 June will not be accepted.
Пријавите добиени по 30 јуни нема да бидат прифатени.
received: пасивно значење
The issues being discussed today affect everyone.
Прашањата за кои се расправа денес се однесуваат на сите.
продолжен пасив: being + минат партицип

3To + основна форма по first, last, only, next и суперлатив

По the first, the second, the last, the next, the only и по суперлатив (the youngest, the best) користете to + основна форма наместо релативна реченица. Може да биде активно или пасивно, а to have + минат партицип покажува претходно дејство. Кај нас велиме „првиот што…“, „последниот што ќе…“.

She was the first woman in her family to go to university.
Таа беше првата жена во семејството што отиде на факултет.
„првата што“ → the first … to
The last person to leave the office should switch off the lights.
Последниот што ќе излезе од канцеларијата нека ги изгаси светлата.
„последниот што ќе излезе“ → the last person to leave, без will
At 19, she became the youngest player to win the title.
На 19 години стана најмладата играчка што ја освоила титулата.
I was the last to be told about the changes.
Мене последна ми кажаа за промените.
пасив: to be + минат партицип
He's the only one to have read the whole report.
Тој е единствениот што го прочитал целиот извештај.
to have + минат партицип: го прочитал

4Кога релативната реченица не може да се скрати

Реченицата може да се скрати само ако релативниот збор е нејзин подмет. Кај активен глагол не користете -ing за едно, завршено дејство во минатото – оставете ја целата реченица. Целата реченица останува и кога глаголот има модален глагол (can, should, will) или перфект (has lived): -ing би го изгубило тоа значење. Ако релативниот збор е предмет, можете само да го испуштите (B1-20).

The man who called yesterday left a message.
Човекот што се јави вчера остави порака.
едно завршено дејство → who called, не calling
The student who won the prize last year is giving a speech.
Студентот што лани ја доби наградата држи говор.
еден настан во минатото
The burglar who broke into our flat has been caught.
Крадецот што провали во нашиот стан е фатен.
flat (UK) = apartment (US)
We need someone who can drive.
Ни треба некој што знае да вози.
модален глагол: someone driving би значело друго
The man who has lived next door for thirty years is moving out.
Човекот што живее до нас веќе триесет години се иселува.
кај нас сегашно време; на англиски who has lived
The cake that I made for the party was a disaster.
Тортата што ја направив за забавата беше катастрофа.
предмет: може the cake I made, но не со -ing

Чести грешки

❌The man calling you yesterday was my uncle.
✅The man who called you yesterday was my uncle.
Едно завршено дејство во минатото: користете цела реченица.
❌The book writing by my aunt is a bestseller.
✅The book written by my aunt is a bestseller.
Пасивно значење → минат партицип.
❌The people lived next door are very noisy.
✅The people living next door are very noisy.
Активна скратена реченица → -ing, не Past Simple.
❌The documents sending yesterday have arrived.
✅The documents sent yesterday have arrived.
Документите не праќаат; некој ги праќа → sent.
❌The girl standing by the window she is my cousin.
✅The girl standing by the window is my cousin.
Не го повторувајте подметот.
❌The film I watching last night was boring.
✅The film I watched last night was boring.
Релативна реченица со предмет: само испуштете го релативниот збор (B1-20); не користете -ing.
⚠️She was the first person arriving at the party.
✅She was the first person to arrive at the party.
По the first / last / only природниот избор е to + основна форма.

Замки за говорителите на македонски

1. „Билетите што се резервираат…“ → -ing со пасивно значење. Кај нас пасивот со „се“ изгледа како дејство што подметот самиот го врши: „билетите што се резервираат преку апликацијата“, „становите што се рекламираат на таа страница“. Затоа при скратување лесно се бира -ing. Но билетите не резервираат ништо – некој ги резервира. Кога дејството се врши врз именката, англискиот користи минат партицип.

❌Tickets for the Ohrid Summer Festival booking through the official app cost less than at the box office, but they can't be refunded.
✅Tickets for the Ohrid Summer Festival booked through the official app cost less than at the box office, but they can't be refunded.
„што се резервираат“ → booked
❌Most of the flats advertising on that website for Skopje are already rented by the time you manage to call the owner.
✅Most of the flats advertised on that website for Skopje are already rented by the time you manage to call the owner.
становите некој ги рекламира → advertised

2. „Што ја води пекарата дваесет години“ → сегашно време за траење. Кај нас траење до сега кажуваме со сегашно време, и во релативна реченица: „жената што ја води пекарата дваесет години“. На англиски тоа бара Present Perfect (англиски сегашен перфект): who has run. Таквата реченица не се скратува со -ing, а сегашното време тука е погрешно.

❌The woman who runs the little bakery on our street in Veles for twenty years knows what every customer wants before they say a word.
✅The woman who has run the little bakery on our street in Veles for twenty years knows what every customer wants before they say a word.
траење до сега → who has run
❌Pupils who study English with the same teacher since primary school often find it hard to get used to a new one in secondary school.
✅Pupils who have studied English with the same teacher since primary school often find it hard to get used to a new one in secondary school. или Pupils who have been studying English with the same teacher since primary school often find it hard to get used to a new one in secondary school.
since → who have studied

3. „Првиот што ќе заврши…“ → the first who will. Кај нас велиме „Првиот ученик што ќе го заврши тестот може да излезе“, со „ќе“. Од тоа излегува the first pupil who will finish. По the first / the last / the only англискиот природно користи to + основна форма, а ако остане цела реченица – сегашно време, не will.

⚠️The first pupil who will finish the test can go out to the schoolyard, but please do it quietly.
✅The first pupil to finish the test can go out to the schoolyard, but please do it quietly. или The first pupil who finishes the test can go out to the schoolyard, but please do it quietly.
Граматички е точно, но звучи неприродно: „првиот што ќе заврши“ → the first pupil to finish, без will.

Не мешајте

-ing (активно) и минат партицип (пасив) – Кој го врши дејството? Работи исто како boring / bored во лекцијата A2-30.

There's a dog chasing a cat in the garden.
Во дворот едно куче брка мачка.
кучето го врши дејството
The cat chased by the dog is safe now.
Мачката што ја бркаше кучето сега е на безбедно.
дејството се врши врз мачката

скратена реченица и испуштена заменка за предмет – две различни скратувања. Ако релативниот збор е предмет, само го испуштате (B1-20); ако е подмет, скратувате со партицип.

The song she sang was beautiful.
Песната што ја пееше беше убава.
предмет: that се испушта
The woman singing that song is my sister.
Жената што ја пее таа песна е моја сестра.
подмет: who is singing → singing

скратена релативна реченица и партиципна реченица – Скратената релативна реченица стои веднаш по именката и кажува која. Партиципната реченица на почетокот опишува што правел подметот; таа е во лекцијата B2-10. Кај нас на втората често ѝ одговара „-јќи“ („стоејќи“).

The woman standing by the door is my aunt.
Жената што стои до вратата е тетка ми.
која жена: скратена релативна реченица
Standing by the door, my aunt waved goodbye.
Стоејќи до вратата, тетка ми мавташе за збогум.
што правеше: партиципна реченица

Правопис и изговор

  • Скратената определувачка реченица нема запирки ни пауза: The man standing there is my boss. Скратената неопределувачка ги задржува запирките (B2-08): The bridge, built in 1890, is still in use.
  • Внимавајте на неправилните минати партиципи: written, taken, built, stolen, chosen, held, sold, sent.
  • Правопис на -ing: немото e паѓа (leave → leaving), крајната согласка се удвојува по кратка нагласена самогласка (sit → sitting), lie → lying.
  • Крајот -ing /ŋ/ е еден носен глас: задниот дел од јазикот го допира непцето, а воздухот излегува низ носот. Не додавајте јасно „г“ на крајот.
  • Партиципот не се нагласува посилно од именката: the people living next door се кажува течно, како една група, со главниот нагласок на door /dɔː/ (UK), /dɔːr/ (US). Кај нас секој збор си има свој нагласок; на англиски групата има еден силен нагласок.

Златно правило

Исечете ги релативниот збор и помошниот глагол: именката врши → -ing; дејството се врши врз именката → минат партицип (и кога кај нас стои „се продава“); по first / last / only / next или суперлатив → to + основна форма. Скратувајте само кога релативниот збор е подмет, и не користете -ing за едно завршено дејство во минатото, наместо модален глагол или наместо перфект (who has lived).

Вежби

A. Форма

Скратете ја релативната реченица.

  1. Скратете: The girl who is playing the piano is only eight.
  2. Скратете: The bridge which was built in 1890 is still in use.
  3. Скратете: She was the first person in our town who drove an electric car.
  4. Скратете: Students who want to join the trip should sign up today.
  5. Скратете: The problems that are being discussed are serious.
  6. Скратете: He was the only player who was chosen for both teams.

B. Значење

Изберете го точниот одговор.

  1. Изберете го точниот одговор: The money … at the event went to charity.
  2. Изберете го точниот одговор: Do you know the guy … the red jacket?
  3. Изберете го точниот одговор: She was the only candidate … every question correctly.
  4. Дали оваа релативна реченица може да се скрати? "the dress that she bought last week" …
  5. Дали оваа релативна реченица може да се скрати? "the train that leaves at 9:15" …

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. The email sending by the bank was a scam.
  2. The woman phoning the office this morning didn't leave her name.
  3. The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather it is still standing.

D. Во контекст

Дополнете ги зборовите што недостасуваат во известувањето. Користете ги глаголите во заградите во точната форма.

Notice at the station
Passengers 16 (travel) to the airport should use platform 2. Trains 17 (leave) after 11 p.m. will stop at all stations. Luggage 18 (leave) unattended will be removed. The last train 19 (stop) at Hill Park tonight departs at 23:40. Tickets 20 (buy) on the train cost 50% more.

E. Ваш ред е

Напишете на англиски.

  1. Опишете две лица на фотографија или во просторијата каде што сте, со -ing форми.
  2. Напишете за нечиј успех со the first / the only / the youngest + to + основна форма.

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. B2-08 Non-defining relative clauses: дополнителна информација меѓу запирки на англиски
    My sister, ___ lives in Madrid, is a doctor. …
  2. A2-30 Bored или boring? Придавки на -ed и -ing на англиски
    The film was really ….
  3. B1-11 Пасив во сите времиња и со модални глаголи: is being done, has been done, must be done
    The new hospital (build) at the moment.
  4. B2-07 Need, needn't have и be supposed to: обврска и потреба на англиски
    The bus (supposed to arrive) at eight, but it came at half past.
Одговори

A. Форма

  1. The girl playing the piano is only eight.
  2. The bridge built in 1890 is still in use.
  3. She was the first person in our town to drive an electric car.
  4. Students wanting to join the trip should sign up today.
  5. The problems being discussed are serious.
  6. He was the only player to be chosen for both teams. / He was the only player chosen for both teams.

B. Значење

  1. raised
  2. wearing
  3. to answer
  4. No
  5. Yes

C. Најдете ја грешката

  1. The email sent by the bank was a scam.
  2. The woman who phoned the office this morning didn't leave her name. / The woman who called the office this morning didn't leave her name.
  3. ✓ The people waiting outside have been there for an hour.
  4. The house built by my grandfather is still standing.

D. Во контекст

  1. travelling
  2. leaving
  3. left
  4. to stop / stopping
  5. bought

E. Ваш ред е

  1. The man sitting by the window is reading a newspaper. The woman wearing a red coat is my neighbour.
  2. My grandmother was the first person in her village to go to university.

F. Мешано повторување

  1. who
  2. boring
  3. is being built
  4. was supposed to arrive
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play