SlowingoГраматика
C1 16 / 20

Напредни релативни реченици: to whom, whereby, in which case, whatever

Advanced Relative Clauses

На оваа страница
  1. Цел
  2. Главна идеја
  3. Македонски и англиски
  4. Форма
  5. Употреба
  6. Чести грешки
  7. Замки за говорителите на македонски
  8. Не мешајте
  9. Правопис и изговор
  10. Златно правило
  11. Вежби

Цел

По оваа лекција ќе знаете да ставите предлог пред whom и which во формален стил (the person to whom I spoke), да користите whereby, in which case, by which time и at which point, да градите именски релативни реченици со what и whatever / whoever / whichever / wherever, и да ги повторите релативните реченици со инфинитив и со квантификатори (all of whom, most of which).

Главна идеја

Релативната реченица (relative clause) е кука: на неа закачувате дополнителна информација за именката. Во секојдневниот англиски предлогот виси на крајот од куката: the person I spoke to. Во формалниот англиски предлогот се преместува напред и се држи за релативната заменка: the person to whom I spoke. Значењето е исто, се менува само стилот.

Некои формални релативни зборови не се закачуваат само за една именка, туку за цела мисла: The train may be cancelled, in which case we'll drive. Тука which се однесува на целата ситуација – на тоа што возот можеби ќе биде откажан.

Други релативни зборови ја носат својата именка во себе. What значи the thing that, а whoever значи any person who. Со таквите именски релативни реченици целата реченица работи како именка: What she said surprised me.

Македонски и англиски

Тука македонскиот ви дава предност. Кај нас предлогот и онака секогаш стои пред релативниот збор: „лицето на кое му е упатено писмото“, „колегите со кои работела“. Тоа е токму формалниот англиски ред: the person to whom, the colleagues with whom. Новото за вас е неформалниот ред, со предлогот на крајот (the colleagues she worked with), кој кај нас воопшто не постои.

Најголемата замка е нашето „што“. Тоа е и that, и which, и what: „Тоа е она што го сакам“ (what), „Сè што рече беше точно“ (everything that), „Се пошегува, што ги насмеа сите“ (, which). На англиски тие три збора не се заменливи. Втора разлика: кај нас во релативната реченица често стои и кратка заменка („колегата што го запознав“), а на англиски предметот се кажува само еднаш. И трето: нашите „што и да“, „кој и да“ и „каде и да“ на англиски се еден збор: whatever, whoever, wherever.

МакедонскиАнглискиШто е различно?
Лицето на кое му е упатено писмото веќе не работи тука.The person to whom this letter is addressed no longer works here.тука е исто: предлогот стои напред
Компанијата воведе систем според кој вработените можат да купат акции со попуст.The company has introduced a scheme whereby staff can buy shares at a discount.„според кој“, „со кој“ → whereby
Летот може да доцни, во кој случај ќе го испуштиме поврзувањето.The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection.тука е исто, но на англиски е формално
Она што најмногу ме изненади беше колку мирна остана.What surprised me most was how calm she stayed.„она што“ → what (без the thing)
Се пошегува, што ги насмеа сите.She told a joke, which made everyone laugh.„што“ за цела мисла → which, не what
Кој и да ја дизајнирал оваа апликација, заслужува награда.Whoever designed this app deserves an award.„кој и да“ → еден збор: whoever
Има тројца браќа, од кои сите живеат во странство.She has three brothers, all of whom live abroad.„од кои“ → of whom / of which
Немаше никого со кого да ги сподели грижите.She felt she had nobody with whom to share her worries.„со кого да“ → with whom to + основна форма

Накратко: предлогот пред whom / which е и кај нас вообичаен ред; „што“ е that, which или what според улогата; кратката заменка од „што го…“ не се преведува; „што и да“ е whatever, а „од кои“ е of whom / of which.

Форма

Предлог + whom / which

Неформално (предлогот на крајот)Формално (предлогот напред)
the person (who) I spoke tothe person to whom I spoke
the company (that) she works forthe company for which she works
the colleagues (who) he relies onthe colleagues on whom he relies
the way (that) the system worksthe way in which the system works

По предлогот користете whom (за луѓе) или which (за работи), или whose + именка (the writer to whose work I referred). That тука никогаш не е можно, а who по предлог внимателниот стил го избегнува.

Релативни зборови што се закачуваат за начин, време или цела ситуација

ЗборЗначењеСе однесува на
wherebyспоред кој, со којсистем, метод или договор
in which caseи ако тоа се случицелата претходна реченица
by which timeа дотогашвреме или настан
at which pointи во тој моментмомент или настан

Именски релативни реченици (именката е внатре)

ЗборЗначењеПример
whatона штоWhat I need is sleep.
whateverшто и да, сè штоTake whatever you want.
whoeverкој и да, тој штоWhoever finishes first wins.
whicheverкој и да (од ограничен избор)Choose whichever room you like.
wherever / wheneverкаде и да / кога и даSit wherever you like.

Релативни реченици со инфинитив и со квантификатор (повторување)

ОбразецПример
именка + to-инфинитивthe person to contact
именка + предлог + which/whom + to-инфинитив (формално)a place in which to live
квантификатор + of + whom / whichall of which, neither of whom

Употреба

1Предлог + whom / which

Во формален англиски предлогот стои пред whom или which. Во секојдневниот говор е на крајот, а релативниот збор често се изоставува. Кај нас предлогот секогаш е напред („на кое“, „врз кое“, „со кои“), па формалниот ред ќе ви биде природен. Само запомнете: по предлог доаѓа whom или which, никогаш that.

The person to whom this letter is addressed no longer works here.
Лицето на кое му е упатено ова писмо веќе не работи тука.
„на кое“ → to whom
This is the research on which the whole theory is based.
Ова е истражувањето врз кое се заснова целата теорија.
неформално: the research the theory is based on
She thanked the colleagues with whom she had worked for twenty years.
Им се заблагодари на колегите со кои работела дваесет години.
„со кои“ → with whom
The study measures the extent to which sleep affects memory.
Студијата мери до кој степен сонот влијае на меморијата.
„до кој степен“ → the extent to which
The speed at which technology changes can be overwhelming.
Брзината со која се менува технологијата може да биде застрашувачка.
„со која“ → at which

2Whereby

Whereby значи „според кој“ или „со кој“ – начинот на кој функционира систем, договор или процес. Се користи во формални текстови, правила и договори.

The company has introduced a scheme whereby staff can buy shares at a discount.
Компанијата воведе систем според кој вработените можат да купат акции со попуст.
The two sides reached an agreement whereby each would pay half the costs.
Двете страни постигнаа договор според кој секоја ќе плати половина од трошоците.
Photosynthesis is the process whereby plants turn light into energy.
Фотосинтезата е процесот со кој растенијата ја претвораат светлината во енергија.
whereby = со кој, преку кој

3In which case, by which time, at which point

Овие изрази се однесуваат на цела претходна реченица и стојат по запирка. In which case значи „и ако тоа се случи“. By which time значи „а дотогаш“. At which point значи „и во тој момент“ и обично воведува реакција.

The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection.
Летот може да доцни, во кој случај ќе го испуштиме поврзувањето.
in which case = ако тоа се случи
You may find an error on the form, in which case please contact us immediately.
Ако најдете грешка во формуларот, ве молиме веднаш да нè контактирате.
We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed.
Стигнавме дури на полноќ, а дотогаш ресторанот веќе беше затворен.
by which time
The talks went on until 3 a.m., by which time everyone was exhausted.
Преговорите траеја до три часот наутро, а дотогаш сите беа исцрпени.
He started shouting, at which point security asked him to leave.
Почна да вика и во тој момент обезбедувањето го замоли да си оди.
at which point = во тој момент

4Именски релативни реченици: what и зборовите со -ever

What значи „она што“ и ја носи именката во себе: не додавајте the thing пред него. Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever значат „што и да“, „кој и да“, „каде и да“, „кога и да“. Whichever е за избор од ограничена група. По овие зборови за иднината стои сегашно време, без will – исто како кај нас: „што и да одлучиш“.

What surprised me most was how calm she stayed.
Она што најмногу ме изненади беше колку мирна остана.
„она што“ → what
I'll do what I can to help.
Ќе направам сè што можам за да помогнам.
You can order whatever you like; it's my treat.
Нарачај што сакаш; јас частам.
Whoever designed this app deserves an award.
Кој и да ја дизајнирал оваа апликација, заслужува награда.
„кој и да“ → whoever
Take whichever seat you prefer.
Седни на кое место сакаш.
избор од ограничена група → whichever
Our dog follows me wherever I go.
Кучето ме следи каде и да одам.
Whatever happens, don't panic.
Што и да се случи, не паничете.
сегашно време, без will

5Релативни реченици со инфинитив (повторување)

По именка, the first / the last / the only или nobody / somebody често доаѓа to-инфинитив. Во формален стил е можно и предлог + which / whom + to-инфинитив. Кај нас тука стои „да“ или „за“: „некој со кого да зборувам“, „место за живеење“.

If you have questions, the person to contact is Ms Patel.
Ако имате прашања, лицето на кое треба да се обратите е г-ѓа Пател.
They're looking for a quiet place in which to live.
Бараат мирно место за живеење.
формално: in which to live
She felt she had nobody with whom to share her worries.
Чувствуваше дека нема никого со кого да ги сподели грижите.
„со кого да“ → with whom to
He was the last person to leave the building.
Тој последен ја напушти зградата.
the last person to + основна форма

6Квантификатор + of whom / of which (повторување)

Во неограничувачка релативна реченица по запирка користете all / most / some / many / neither / none / both + of whom (луѓе) или of which (работи). Не користете of them, бидејќи тогаш имате две реченици без сврзник.

She has three brothers, all of whom live abroad.
Има тројца браќа, од кои сите живеат во странство.
„од кои“ → of whom
We received over 200 applications, most of which were excellent.
Добивме над 200 пријави, од кои повеќето беа одлични.
I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
Прашав двајца механичари, но ниту еден од нив не го најде проблемот.
neither of whom
The museum owns thousands of paintings, many of which have never been shown.
Музејот поседува илјадници слики, од кои многу никогаш не биле изложени.

Чести грешки

⚠️The man to who I spoke was very helpful.
✅The man to whom I spoke was very helpful. или The man (who) I spoke to was very helpful.
Граматички е точно, но по предлог внимателниот стил бара whom; во секојдневниот говор предлогот оди на крајот.
❌The flat in that we live is rented.
✅The flat in which we live is rented. или The flat (that) we live in is rented.
По предлог не стои that: in which или предлогот на крајот.
❌This is the problem about which I came across.
✅This is the problem (that) I came across.
Предлогот го преместувајте само кога глаголот навистина го бара (came across = фразален глагол).
❌I have two sisters, both of them are doctors.
✅I have two sisters, both of whom are doctors. или …sisters, and both of them are doctors.
По запирка: both of whom, или додадете and.
❌Everything what he said was true.
✅Everything (that) he said was true.
По everything доаѓа that или ништо, не what.
❌The bus may be late, which case we'll walk.
✅The bus may be late, in which case we'll walk.
Изразот е in which case.
❌She needs a friend who to talk to.
✅She needs a friend to talk to. или …a friend with whom to talk.
По who не стои to-инфинитив: a friend to talk to или a friend with whom to talk.
❌Whatever you will decide, I'll support you.
✅Whatever you decide, I'll support you.
По whatever за иднината доаѓа сегашно време.

Замки за говорителите на македонски

1. „…, што ги насмеа сите“ → what за цела мисла. Кај нас „што“ по запирка може да се однесува на целата претходна реченица: „Возот доцнеше два часа, што значеше дека…“. Бидејќи „што“ го учиме како what, тоа лесно влегува и тука. Но what значи „она што“ и не може да се закачи за претходна реченица. За цела мисла по запирка користете which.

❌Our landlord in Karposh has raised the rent twice since January, what is, in my opinion, completely unfair to students.
✅Our landlord in Karposh has raised the rent twice since January, which is, in my opinion, completely unfair to students.
„што“ за цела мисла → which
❌The post office in our building now opens at seven in the morning, what makes life much easier for people who work early shifts.
✅The post office in our building now opens at seven in the morning, which makes life much easier for people who work early shifts.
по запирка: which, не what

2. „Преведувачката што ја ангажиравме“ → вишок заменка. Кај нас во релативната реченица со „што“ природно стои кратка заменка: „преведувачката што ја ангажиравме“, „луѓето што им се јавив“. Преведено збор по збор, предметот на англиски се појавува двапати. Во англиската релативна реченица who / whom / that / which веќе е предметот, па заменката не се додава.

❌The interpreter that we hired her for the wine conference in Ohrid speaks Italian, German and Japanese.
✅The interpreter (that) we hired for the wine conference in Ohrid speaks Italian, German and Japanese. или The interpreter whom we hired for the wine conference in Ohrid speaks Italian, German and Japanese.
„што ја ангажиравме“: без her
❌The suppliers that I sent them the new price list on Monday still haven't replied.
✅The suppliers (that) I sent the new price list to on Monday still haven't replied. или The suppliers to whom I sent the new price list on Monday still haven't replied.
„што им испратив“: без them

3. „Во која мера…“ → in which measure. Кај нас велиме „во која мера“ или „до кој степен“. Преведено збор по збор, се добива in which measure. Англискиот готов израз е the extent to which или to what extent (или how far, how much).

❌Nobody at the council meeting in Shtip could say in which measure the new parking fees have reduced traffic in the centre.
✅Nobody at the council meeting in Shtip could say to what extent the new parking fees have reduced traffic in the centre. или Nobody at the council meeting in Shtip could say how far the new parking fees have reduced traffic in the centre.
„во која мера“ → to what extent или the extent to which

4. „…, по што…“ → after what. Во формален текст кај нас често пишуваме „по што“ или „после што“: „Директорот ја прочита одлуката, по што состанокот заврши.“ Бидејќи „што“ е what, излегува after what. На англиски за момент или реакција користете at which point, за следен чекор after which.

❌The mayor of Prilep cut the ribbon in front of the new library, after what the children's choir sang two songs.
✅The mayor of Prilep cut the ribbon in front of the new library, after which the children's choir sang two songs.
„по што“ → after which
❌The fire alarm went off in the middle of the exam, after what all the students had to leave the hall.
✅The fire alarm went off in the middle of the exam, at which point all the students had to leave the hall. или The fire alarm went off in the middle of the exam, after which all the students had to leave the hall.
реакција во тој момент → at which point

Не мешајте

what и which – What = „она што“ и е подмет или предмет на главната реченица. Which по запирка се однесува на целата претходна реченица.

What she said made everyone laugh.
Она што го рече ги насмеа сите.
what = она што
She told a joke, which made everyone laugh.
Раскажа виц, што ги насмеа сите.
„што“ за цела мисла → which

where и whereby – Where е за место. Whereby е за метод, систем или договор.

This is the office where I first worked.
Ова е канцеларијата каде што првпат работев.
место
We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
Имаме систем според кој секој нов вработен добива ментор.
систем

the person who и whoever – The person who е конкретна личност (или се мисли на конкретна личност). Whoever = „кој и да“: личноста е непозната или не е важна.

The person who wins gets a free trip.
Лицето што ќе победи добива бесплатно патување.
Whoever wins gets a free trip.
Кој и да победи, добива бесплатно патување.
„кој и да“ → whoever

Правопис и изговор

  • Whom /huːm/ звучи како who + m. Почетното h е лесен здив, не нашето „х“; w не се изговара.
  • Whereby е еден збор, а нагласот е на вториот слог: /weəˈbaɪ/ (UK), /werˈbaɪ/ (US) – wair-BY.
  • Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever се пишуваат како еден збор, а нагласот е на слогот -ev-: what-EV-er. Кај нас „што и да“ се три збора, а англиското whatever е еден. Македонскиот го нагласува третиот слог од крајот, па кај овие трисложни зборови нагласот кај нас лесно паѓа на првиот слог (WHAT-ever). Нагласете го средниот слог.
  • What ever во два збора е нагласено прашање (What ever happened to him?), а не именска релативна реченица – видете C1-06.
  • Пред in which case, by which time и at which point има кратка пауза, означена со запирка.
  • Во most of which, neither of whom нагласот е на квантификаторот: MOST of which. of е слабо: /əv/, со звучно /v/ на крајот.
  • Во англискиот запирка има само пред неограничувачка релативна реченица (all of whom, which made…), а пред ограничувачка нема: the person to whom I spoke.

Златно правило

Во формален текст предлогот оди пред whom / which – тој ред кај нас и онака е нормален. Whereby е за систем или метод, in which case / by which time / at which point се однесуваат на целата претходна реченица, what ја носи именката во себе, а зборовите со -ever значат „што / кој / каде и да“. И запомнете: „што“ за цела мисла по запирка е which, а не what; кратката заменка од „што го…“ не се преведува.

Вежби

A. Форма

Напишете ги речениците повторно според упатството.

  1. Напишете ја формално, со предлогот пред релативната заменка: The woman I sent the email to is my manager.
  2. Напишете една реченица со "whereby": The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
  3. Напишете една реченица со "in which case": The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
  4. Напишете една реченица со "by which time": We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
  5. Напишете една реченица со "of whom": I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
  6. Почнете со "Whoever": The person who designed this app deserves an award.
  7. Напишете ја формално, со предлог + "whom" + to-инфинитив: She felt she had nobody to share her worries with.

B. Значење

Прочитајте ја ситуацијата и изберете ја подобрата реченица.

  1. Формално писмо со препорака. Која реченица подобро одговара на стилот?
  2. СМС до пријател. Која е поприродна?
  3. Формален документ опишува систем на менторство. Која формулација е попрецизна?
  4. Новинарски извештај опишува што се случило на една средба. Која реченица одговара?
  5. Домаќин му ги покажува на гостин трите слободни соби. Која реченица најдобро одговара?

C. Најдете ја грешката

Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.

  1. We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
  2. Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
  3. The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
  4. Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
  5. The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.

D. Во контекст

Прочитајте го писмото и решете ги задачите за нумерираните реченици.

Interview invitation
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
  1. Поврзете ги речениците (18) во една, со неограничувачка релативна реченица.
  2. Поврзете ги првите две реченици од (19) со "all of whom".
  3. Поврзете ги речениците (20) во една, со "whereby".
  4. Поврзете ги речениците (21) со "at which point".
  5. Поврзете ги речениците (22) со "in which case".
  6. Напишете ја реченицата (23) повторно со именска релативна реченица со -ever.
  7. Напишете ја реченицата (24) повторно формално, со "to whom".

E. Ваш ред е

Напишете на англиски.

  1. Напишете формална благодарница до наставник или ментор во 2–3 реченици. Употребете еднаш предлог + whom и еднаш the extent to which или the way in which.
  2. Опишете план што може да тргне наопаку, во 2–3 реченици. Употребете еднаш in which case и еднаш by which time или at which point.
  3. Опишете група луѓе или работи што ги познавате, во 2–3 реченици. Употребете еден квантификатор + of whom / of which и еден збор со -ever (whoever, whatever или whichever).

F. Мешано повторување

Повторете ги темите од претходните лекции.

  1. B2-08 Non-defining relative clauses: дополнителна информација меѓу запирки на англиски
    Поврзете ги со неограничувачка релативна реченица: My sister is a chef. She lives in Rome.
  2. B2-20 Noun clauses на англиски: that, whether и what (дека, дали, тоа што)
    Почнете со "What": The thing that surprised me was her calm reaction.
  3. C1-13 Discourse markers: причина, пример, отстапка и заклучок – given that, namely, admittedly, albeit
    Користете "albeit": The project was a success, although it was an expensive one.
Одговори

A. Форма

  1. The woman to whom I sent the email is my manager.
  2. The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
  3. The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
  4. We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
  5. I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
  6. Whoever designed this app deserves an award.
  7. She felt she had nobody with whom to share her worries.

B. Значење

  1. She is someone on whom I have always been able to rely.
  2. Is that the guy you were telling me about?
  3. We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
  4. The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
  5. You can take whichever room you prefer tonight.

C. Најдете ја грешката

  1. We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
  2. Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
  3. The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
  4. Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
  5. ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.

D. Во контекст

  1. Thank you for your application, which we received on 3 May.
  2. The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
  3. We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
  4. Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
  5. Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
  6. You may bring whatever materials you find useful.
  7. The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.

E. Ваш ред е

  1. I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
  2. We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
  3. Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.

F. Мешано повторување

  1. My sister, who lives in Rome, is a chef.
  2. What surprised me was her calm reaction.
  3. The project was a success, albeit an expensive one.
Апликација за AndroidУчете во движење Google Play