Should ба Ought To: англиар хэрхэн зөвлөгөө өгөх вэ
Should and Ought To: Giving Advice
Энэ хуудсанд
Зорилго
Энэ хичээлийн дараа та зөвлөгөө өгч, юу зөв, юу буруу гэж бодож байгаагаа хэлж, бусдаас зөвлөгөө асууж чадна. Үүнд should, shouldn't, ought to болон хэдэн хэрэгтэй хэллэг туслана.
Гол санаа
Should бол сайн санааны үйл үг. Энэ нь «ийм дүрэмтэй» гэж хэлдэггүй – тэр бол must эсвэл have to A2-20. Should «миний бодлоор ингэх нь зөв» эсвэл «энэ хамгийн сайн арга» гэж хэлнэ. Сонсож буй хүн татгалзах эрхтэй.
Найз тань уулзвар дээр зогсож байна гэж төсөөлөөрэй. Та түүнийг аль нэг зам руу хүчээр түлхэж чадахгүй, гэхдээ гараараа заагаад You should go this way гэж хэлж болно. Тэр заасан хуруу бол should: зөөлөн түлхэц, тушаал биш.
Should бодол санааг илэрхийлдэг тул юу зөв, юу буруу вэ гэсэн ерөнхий санаанд ч хэрэглэгдэнэ: People should be kind to animals. Мөн эелдэг, нээлттэй учраас зөвлөгөө асуухад ч хамгийн тохиромжтой: What should I do?
Ought to нь should-тэй бараг ижил утгатай. Арай ховор хэрэглэгддэг, ялангуяа асуулт, үгүйсгэлд.
Монгол хэл ба англи хэл
Монголоор зөвлөгөөг ихэвчлэн «-х хэрэгтэй» эсвэл «-вал (-бал) дээр / зүгээр» гэж өгдөг: «Чи эмчид үзүүлэх хэрэгтэй», «Эрт унтвал дээр шүү». Энэ хоёр англи should-тэй таарна. Харин «-х ёстой» нь илүү хүчтэй: дүрэм, хууль, үүрэг («Мотоцикль унахдаа дуулга өмсөх ёстой») – англиар must / have to. Гэхдээ ярианд «-х ёстой»-г бодол санаа, зөвлөгөөнд ч их хэрэглэдэг («Хүүхдүүд сургууль дээрээ хоол хийж сурах ёстой»), энэ нь англиар should. Тиймээс монгол үгээр биш, утгаар нь шийдээрэй: зөвлөгөө үү, дүрэм үү?
Үгүйсгэлд ч мөн адил. «-ж болохгүй», «-х ёсгүй» нь хориг (mustn't) ч, зөвлөгөө (shouldn't) ч байж болно. «-х хэрэггүй» гэдэг нь үгчлэн «шаардлагагүй» (don't need to, don't have to) гэсэн үг боловч ярианд зөвлөгөө болдог: «Мөсөн дээгүүр явах хэрэггүй» = You shouldn't walk on the ice. Үүнийг don't need to гэж орчуулбал утга өөрчлөгдөнө.
Бусад ялгаа. Should-ийн дараа үйл үгийн үндсэн хэлбэр (base form) ирнэ: you should go. «-х хэрэгтэй» нь need to гэдэгтэй төстэй тул to нэмэх хүсэл төрдөг, гэвч should-ийн дараа to байхгүй (харин ought-ийн дараа to заавал). Сайн мэдээ: монгол үйл үг хүнээрээ хувирдаггүй, should ч хувирдаггүй: -s хэзээ ч авахгүй. Зөвлөгөө асуухад монголоор асуух сул үг өгүүлбэрийн төгсгөлд ирж, үгийн дараалал өөрчлөгддөггүй: «Би юу өмсвөл дээр вэ?». Англиар should өгүүлэгдэхүүний өмнө гарна: What should I wear? «-вал яасан юм?» гэсэн санал болголт Why don't you…?-тэй, «Би чиний оронд байсан бол…» нь If I were you, I'd…-тэй яг таарна.
| Монголоор | Утга | Англиар |
|---|---|---|
| Өнөө орой эрт унтах хэрэгтэй. | зөвлөгөө | You should go to bed early tonight. |
| Тэр даргатайгаа ярьвал дээр. | зөөлөн зөвлөгөө | He should talk to his manager. |
| Хүмүүс машин барьж явахдаа утсаа ашиглах ёсгүй. | бодол санаа | People shouldn't use their phones while they're driving. |
| Мотоцикль унахдаа дуулга өмсөх ёстой. | үүрэг (хууль) | You have to wear a helmet on a motorbike. |
| Эмчид үзүүлэх хэрэгтэй. | «-х» + хэрэгтэй | You should see a doctor. (to-гүй) |
| Бэлэг авч очвол дээр үү? | зөвлөгөө асуух | Should I bring a present? |
| Ярилцлагад юу өмсвөл дээр вэ? | зөвлөгөө асуух | What should I wear to the interview? |
| Чи үүнийг идэх хэрэггүй гэж бодож байна. | үгүйсгэсэн зөвлөгөө | I don't think you should eat that. |
| Багшаасаа асуувал яасан юм? | санал болголт | Why don't you ask your teacher? |
| Би чиний оронд байсан бол тэр ажлыг авах байсан. | хувийн зөвлөгөө | If I were you, I'd take the job. |
| Тэр надад хэрэгтэй зөвлөгөөнүүд өгсөн. | «зөвлөгөө» гэдэг үг | She gave me some useful advice. |
Наймдугаар мөрийг анзаараарай: монголоор үгүйсгэл үйл үг дээр («идэх хэрэггүй»), англиар ихэвчлэн think дээр: I don't think you should… Сүүлийн мөр: монголоор «зөвлөгөө»-г тоолж, олон тоо болгож болдог («хоёр зөвлөгөө», «зөвлөгөөнүүд»), харин англи advice тоолж болохгүй нэр үг: a / an-гүй, -s-гүй.
Товчхондоо: зөвлөгөөний утгатай «-х хэрэгтэй», «-вал дээр», «-х ёстой» = should; дүрэм, хуулийн утгатай «-х ёстой» = must / have to; should-ийн дараа to-гүй үндсэн хэлбэр.
Бүтэц
Should бол модаль үйл үг (modal verb): бүх өгүүлэгдэхүүнтэй ижил хэлбэртэй, араас нь үйл үгийн үндсэн хэлбэр ирнэ (to-гүй, -s-гүй).
| Хэлбэр | Жишээ |
|---|---|
| Батлах | You should see a doctor. |
| Үгүйсгэх | She shouldn't (should not) drink so much coffee. |
| Тийм / үгүй асуулт | Should I call him? |
| Асуух үгтэй асуулт (wh-) | What should we do? |
| Богино хариулт | Yes, you should. / No, you shouldn't. |
Ought to нь should-тэй ижил утгатай; to нь хэлбэрийн нэг хэсэг.
| Хэлбэр | Жишээ |
|---|---|
| Батлах | You ought to apologise. |
| Үгүйсгэх (ховор) | You ought not to worry so much. – ихэнхдээ: You shouldn't worry so much. |
| Асуулт | Ховор – should хэрэглээрэй: Should I…? |
Зөвлөгөө өгөх бусад арга
| Хэллэг | Загвар | Жишээ |
|---|---|---|
| I think you should… | I think + you should + үндсэн хэлбэр | I think you should rest. |
| I don't think you should… | I don't think + you should + үндсэн хэлбэр | I don't think you should go. |
| Why don't you…? | Why don't you + үндсэн хэлбэр? | Why don't you ask your teacher? |
| If I were you, I'd… | тогтсон хэллэг + үндсэн хэлбэр | If I were you, I'd take the job. |
Хэрэглээ
1Зөвлөгөө өгөх
Should / shouldn't-ээр хэн нэгэнд юу хийх нь сайн эсвэл муу санаа гэж бодож байгаагаа хэлнэ. Монголоор энд ихэвчлэн «-х хэрэгтэй», «-ж болохгүй» гэдэг.
2Юу зөв вэ гэсэн бодол санаа
Should-ээр нийгэм, ажил, амьдралд юм ямар байх ёстой талаар өөрийн бодлоо хэлнэ. Монголоор энд ихэвчлэн «-х ёстой» гэдэг ч энэ нь дүрэм биш, бодол санаа.
3Ought to
Ought to нь should-тэй ижил утгатай. Арай нухацтай сонсогддог бөгөөд британи англи хэлэнд илүү түгээмэл. Ихэвчлэн батлах өгүүлбэрт хэрэглээрэй.
4Зөвлөгөө асуух
Хэн нэгний бодлыг асуухад Should I / we…? болон What / Where / Which… should I…? хэрэглэнэ. Do you think I should…? ч их түгээмэл. Монголоор энэ үед модаль үг огт хэрэглэхгүй байх нь элбэг («Юу өмсвөл дээр вэ?», «Бэлэг авч очих уу?»), харин англиар should заавал бөгөөд өгүүлэгдэхүүний өмнө ирнэ.
5I think you should / I don't think you should
Зөвлөгөөг зөөлрүүлэхийн тулд I think-ээр эхлээрэй. Үгүйсгэсэн зөвлөгөөнд англиар ихэвчлэн think-ийг үгүйсгэдэг: I don't think you should… I think you shouldn't… ч зөв, гэхдээ ховор бөгөөд илүү шулуун сонсогдоно. Монголоор эсрэгээрээ: «…-х хэрэггүй гэж бодож байна» гэж үйл үгийг үгүйсгэдэг.
6Why don't you…? ба If I were you, I'd…
Why don't you…? бол найрсаг санал болголт, жинхэнэ асуулт биш – монголоор «…-вал яасан юм?». If I were you, I'd… бол хүчтэй, хувийн зөвлөгөөний тогтсон хэллэг – монголоор «Би чиний оронд байсан бол…». Үүнийг нэг бүтэн хэсэг болгон цээжлээрэй; дүрмийг нь B1-06 хичээлд үзнэ. (If I was you ч албан бус ярианд түгээмэл; were бол найдвартай сонголт.)
Түгээмэл алдаа
Монголчуудад тохиолддог урхи
1. «-х хэрэгтэй» → should to. «-х хэрэгтэй» нь need to шиг сонсогддог тул should-ийн дараа to нэмэх нь элбэг: «Хөвсгөл рүү долдугаар сард ч дулаан хувцас авч явах хэрэгтэй». Should-ийн дараа үйл үгийн үндсэн хэлбэр, to-гүй. (Зөвхөн ought-д to хэрэгтэй.)
2. «-х ёстой» → must. «-х ёстой» нь зөвлөгөө ч, үүрэг ч болдог тул найрсаг зөвлөгөөнд must гарах нь элбэг. Англиар must тушаал, хатуу дүрэм мэт сонсогддог. Энгийн зөвлөгөөнд should хэрэглээрэй.
3. «-х хэрэггүй» → don't need to. «Голын мөс одоо их нимгэн. Дээгүүр нь явах хэрэггүй» гэдэг нь сэрэмжлүүлэг. Үгчлэн don't need to гэвэл «шаардлагагүй, хүсвэл явж болно» гэсэн утга гарна.
4. Асуултын үгийн дараалал. Монголоор асуулт төгсгөлийн сул үгээр (уу, вэ) илэрдэг, үгийн дараалал өөрчлөгддөггүй: «Бид Улаанбаатарт ганцхан өдөр байна. Эхлээд хаашаа явбал дээр вэ?». Англи өгүүлэгдэхүүн нэмэхэд тэр нь should-ийн өмнө гарах нь элбэг. Асуултад should өгүүлэгдэхүүний өмнө ирнэ.
5. «Зөвлөгөөнүүд» → advices. Монголоор зөвлөгөөг тоолдог: «хоёр зөвлөгөө», «Австралид байдаг үеэл маань IELTS-ийн өмнө надад олон зөвлөгөө явуулсан». Англи advice тоолж болохгүй нэр үг: a / an-гүй, -s-гүй, үйл үг нь ганц тоогоор (advice is). Нэг зөвлөгөөг some advice эсвэл a piece of advice гэнэ.
Бүү андуураарай
should эсвэл must / have to – Should бол зөвлөгөө: та татгалзаж болно. Must / have to бол үүрэг: татгалзаж болохгүй. A2-20-ийг үзнэ үү. Монголоор хоёуланд нь «-х ёстой» гэж болох тул утгыг нь бодоорой: зөвлөгөө юу, дүрэм үү?
Why don't you…? (санал болголт) эсвэл Why didn't you…? (жинхэнэ асуулт эсвэл гомдол) – Зөвхөн одоо цагийн хэлбэр нь зөвлөгөө. Монголоор ч ялгаа тод: «залгавал яасан юм?» ба «яагаад залгаагүй юм бэ?».
should, had better ба should have – Had better илүү хүчтэй бөгөөд муу үр дагавраас сэрэмжлүүлдэг: B2-05-ийг үзнэ үү. Өнгөрсөн тухай зөвлөгөө, харамсал (You should have told me, «Чи надад хэлэх ёстой байсан») B1-09 хичээлд бий.
Зөв бичих ба дуудлага
- should /ʃʊd/: l дуудагдахгүй. good, could-тэй холбоцтой. /ʃ/ бол монгол «ш» тул энд амархан. Бичигдсэнээр нь «шулд» гэж бүү уншаарай.
- /ʊ/ бол богино эгшиг, монгол богино «у»-тай ойролцоо. Урт /uː/-ээс (food) ялгаарай: англиар энэ хоёр зөвхөн уртаараа биш, өнгөөрөө ч ялгаатай (full – fool). Монгол хэлэнд урт, богино эгшиг байдаг нь энд тустай.
- Хурдан ярианд should сулардаг: /ʃəd/ – You should go.
- shouldn't /ˈʃʊdnt/ хоёр үетэй. d, n хоёр нягт нийлнэ: хэлний үзүүр дээд шүдний ард хэвээр байж, агаар хамраар гарна. Хооронд нь эгшиг бүү оруулаарай («шудэнт» биш).
- ought to /ˈɔːtə/ (UK), /ˈɑːtə/ эсвэл /ˈɑːdə/ (US): gh дуудагдахгүй, «OR-tuh» шиг. Британи /ɔː/ нь монгол урт «оо»-той ойролцоо тул танд амархан.
- advice /ədˈvaɪs/ нэр үг, /s/-ээр төгсдөг; advise /ədˈvaɪz/ (зөвлөх) үйл үг, /z/-ээр төгсдөг. /z/ авиа монгол хэлэнд байхгүй («з» нь өөр авиа): «с» хэлэх байрлалаас хоолойгоо дуугаргаарай, зөгий дүнгэнэх шиг. Өргөлт хоёр дахь үе дээр: ad-VICE, a-POL-o-gise; монгол заншлаар эхний үеийг бүү онцлоорой.
- If I were you, I'd… дотор I'd /aɪd/ = I would. Төгсгөлийн /d/-г тод хэлээрэй: үгүй бол I'd buy нь I buy шиг сонсогдоно. were дэх r монгол «р» шиг чичирдэггүй; британи дуудлагаар үгийн төгсгөлд огт сонсогдохгүй.
Алтан дүрэм
Зөвлөгөөг should + үйл үгийн үндсэн хэлбэр-ээр өгнө (to-гүй). Ought to ижил утгатай. Үгүйсгэсэн зөвлөгөөнд I don't think you should… хамгийн байгалийн сонголт. Мөн санаарай: зөвлөгөөний утгатай «-х хэрэгтэй», «-х ёстой» = should, «Юу хийвэл дээр вэ?» = What should I do?, харин дүрэм, хуулийн утгатай «-х ёстой» = must / have to.
Дасгал
A. Бүтэц
1–2-р даалгаварт should, shouldn't эсвэл ought to хэрэглээрэй.
-
You have a bad cough. You see a doctor.
-
You eat so many sweets. They're bad for your teeth.
-
Нөхөөрэй: We ought leave soon.
-
Асуулт зохионо уу: I / what / should / cook / tonight?
-
Богино хариулт: "Should I bring a coat?" "Yes, you ."
-
Санал болголтыг гүйцээнэ үү: Why you ask your neighbour?
B. Утга
Нөхцөл байдалд тохирох хувилбарыг сонгоно уу.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: You … try yoga. It really helps with stress.
-
Зөв хариултыг сонгоно уу: In the UK you … drive on the left. It's the law.
-
Илүү байгалийн өгүүлбэрийг сонгоно уу:
-
Найз тань эгч эсвэл дүүтэйгээ асуудалтай байна. Аль нь зөвлөгөө вэ?
C. Алдааг олоорой
Өгүүлбэр бүр нэг алдаатай эсвэл зөв байна. Засварласан өгүүлбэрийг бичнэ үү, эсвэл correct гэж бичнэ үү.
-
He should to call his mother.
-
Do I should take an umbrella?
-
She shoulds rest more.
-
If I were you, I'd talk to her.
D. Нөхцөл байдалд
should, ought to, don't эсвэл were хэрэглээрэй. Нэг үгийг нэгээс олон удаа хэрэглэж болно.
Kim: My boss gives me too much work. What 15 I do?
Ana: I think you 16 talk to her about it.
Kim: 17 I write her an email?
Ana: No, I don't think you 18 write an email. Why 19 you ask for a meeting?
Kim: Good idea.
Ana: And if I 20 you, I'd prepare a list of all your tasks.
E. Таны ээлж
Зөвлөгөө, бодлоо англиар бичээрэй.
-
Найз тань: "I want to learn English faster." гэж байна. Түүнд хоёр зөвлөгөө өгөөрэй: нэгийг should-тэй, нөгөөг Why don't you…?-тэй.
-
Өөрийн хотын тухай нэг бодлоо should эсвэл shouldn't-тэй бичнэ үү.
F. Холимог давталт
Өмнөх хичээлүүдээ давтаарай.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't, Don't Have To: дүрэм, үүрэг, хоригийг монголоор тайлбарлав You wear a seat belt. It's the law.
-
A2-20 Must, Have To, Mustn't, Don't Have To: дүрэм, үүрэг, хоригийг монголоор тайлбарлав Tomorrow is a holiday, so we go to work.
-
A1-25 Like, want, would like монголоор: дуртай зүйл ба эелдэг хүсэлт Would you like (come) with us?
Хариулт
A. Бүтэц
- should / ought to
- shouldn't / should not / ought not to
- to
- What should I cook tonight?
- should
- don't
B. Утга
- should
- have to
- I don't think you should buy it.
- Why don't you call her?
C. Алдааг олоорой
- He should call his mother.
- Should I take an umbrella?
- She should rest more.
- ✓ If I were you, I'd talk to her.
D. Нөхцөл байдалд
- should
- should / ought to
- Should
- should
- don't
- were / was
E. Таны ээлж
- You should read something in English every day. Why don't you watch films with English subtitles?
- The city should build more parks. Cars shouldn't drive in the old town.
F. Холимог давталт
- must / have to
- don't have to / do not have to / won't have to / will not have to
- to come
