Betrekkelijke bijzinnen voor gevorderden: to whom, whereby, in which case en whatever
Advanced Relative Clauses
Op deze pagina
Leerdoel
Na deze les kun je formele betrekkelijke constructies gebruiken – to whom, the extent to which, whereby, in which case, by which time, at which point – en ook what, whatever en whoever als ‘zelfstandige’ betrekkelijke bijzinnen. En je combineert betrekkelijke bijzinnen met infinitieven en hoeveelheidswoorden.
Het idee
Een betrekkelijke bijzin is een haakje: je hangt er extra informatie mee aan een zelfstandig naamwoord. In alledaags Engels bungelt het voorzetsel aan het eind van het haakje: the person I spoke to. In formeel Engels schuift het voorzetsel naar voren en houdt het het betrekkelijk voornaamwoord vast: the person to whom I spoke. De betekenis is hetzelfde; alleen het register verandert.
Sommige formele betrekkelijke vormen haken niet aan één woord, maar aan een hele gedachte: The train may be cancelled, in which case we'll drive. Hier wijst which terug naar de hele situatie – dat de trein misschien uitvalt.
Andere dragen hun zelfstandig naamwoord in zich. What betekent the thing that (‘datgene wat’); whoever betekent any person who (‘wie ook maar’). Bij deze zelfstandige betrekkelijke bijzinnen werkt de hele bijzin als een zelfstandig naamwoord: What she said surprised me.
Nederlands en Engels vergeleken
Het Nederlands zet het voorzetsel bijna altijd vooraan: ‘de vrouw aan wie ik de mail stuurde’, ‘het onderzoek waarop de theorie gebaseerd is’. Dat is precies het formele Engelse patroon: to whom, on which. Het alledaagse Engels laat het voorzetsel juist aan het eind staan (the woman I sent the email to) – een beetje zoals het informele Nederlandse ‘de vrouw waar ik het naar stuurde’, maar dan zonder voornaamwoord vooraan.
Het grootste verschil zit in het woordje wat. Het Nederlands gebruikt wat na alles, iets, niets, het enige en na een komma om terug te wijzen naar een hele zin. Het Engels gebruikt daar that (of niets) en which. Alleen ‘datgene wat’ is what. En wie aan het begin van een zin (‘Wie dit bedacht heeft, …’) is in het Engels whoever.
| Nederlands | Functie | Engels |
|---|---|---|
| de vrouw aan wie ik de mail stuurde | voorzetsel + persoon | the woman to whom I sent the email (formeel) / the woman I sent the email to |
| het onderzoek waarop de theorie gebaseerd is | voorzetsel + ding | the research on which the theory is based |
| alles wat hij zei | na everything / all / something | everything (that) he said |
| Ze vertelde een grap, wat iedereen aan het lachen maakte. | terugwijzen naar de hele zin | She told a joke, which made everyone laugh. |
| Wat me het meest verbaasde, was … | datgene wat | What surprised me most was … |
| Wie dit heeft ontworpen, verdient een prijs. | iedereen die / degene die | Whoever designed this deserves an award. |
| een ongeluk waarbij twee mensen gewond raakten | situatie | an accident in which two people were injured |
| een regeling waarbij personeel aandelen kan kopen | methode, afspraak | a scheme whereby staff can buy shares |
| waarna / tegen die tijd / op dat moment | aanhaken aan een gebeurtenis | after which / by which time / at which point |
Vorm
Voorzetsel + whom / which
| Informeel (voorzetsel aan het eind) | Formeel (voorzetsel vooraan) |
|---|---|
| the person (who) I spoke to | the person to whom I spoke |
| the company (that) she works for | the company for which she works |
| the colleagues (who) he relies on | the colleagues on whom he relies |
| the way (that) the system works | the way in which the system works |
Na een voorzetsel gebruik je whom (mensen) of which (dingen), of whose + zelfstandig naamwoord (the writer to whose work I referred). That kan hier nooit, en who na een voorzetsel vermijd je in verzorgd Engels.
Betrekkelijke vormen die aanhaken aan een methode, een tijd of een hele situatie
| Vorm | Betekenis | Verwijst naar |
|---|---|---|
| whereby | waardoor, waarmee, volgens welke | een systeem, methode of afspraak |
| in which case | en als dat gebeurt (in dat geval) | de hele vorige zin |
| by which time | en tegen die tijd (al) | een tijdstip of gebeurtenis |
| at which point | en op dat moment | een moment of gebeurtenis |
Zelfstandige betrekkelijke bijzinnen (het zelfstandig naamwoord zit erin)
| Vorm | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| what | datgene wat | What I need is sleep. |
| whatever | alles wat, wat ook maar | Take whatever you want. |
| whoever | wie ook maar, degene die | Whoever finishes first wins. |
| whichever | welke ook maar (uit een beperkte keuze) | Choose whichever room you like. |
| wherever / whenever | waar ook maar / wanneer ook maar | Sit wherever you like. |
Infinitief en hoeveelheidswoord (herhaling)
| Patroon | Voorbeeld |
|---|---|
| zelfstandig naamwoord + to-infinitief | the person to contact |
| zelfstandig naamwoord + voorzetsel + which/whom + to-infinitief (formeel) | a place in which to live |
| hoeveelheidswoord + of + whom / which | all of which, neither of whom |
Gebruik
1Voorzetsel + whom / which
In formele teksten zet je het voorzetsel vóór whom of which – zoals het Nederlands dat bijna altijd doet. Sommige uitdrukkingen gebruiken bijna altijd dit patroon: the extent to which, the speed at which, the way in which, the basis on which. Bij phrasal verbs kan het niet: het partikel blijft bij het werkwoord (the problem I came across). Beide volgordes zijn correct; het register bepaalt je keuze (C2-02).
2Whereby
Whereby betekent by which of through which (‘waardoor’, ‘waarmee’, ‘volgens welke’). Het leidt de werkwijze van een systeem, regeling, afspraak of proces in. Het is formeel en komt veel voor in zakelijke en academische teksten. Let op: het is niet de vertaling van elk Nederlands waarbij (zie Valkuilen).
3In which case, by which time, at which point
Deze uitdrukkingen verwijzen terug naar een hele situatie en voegen toe wat daaruit volgt. Ze staan na een komma. In which case = als dat gebeurt (‘in dat geval’); by which time = en tegen die tijd (vaak met de past perfect); at which point = en precies op dat moment.
4Zelfstandige betrekkelijke bijzinnen: what en de -ever-woorden
Een zelfstandige betrekkelijke bijzin bevat zijn eigen zelfstandig naamwoord, dus de hele bijzin kan onderwerp of lijdend voorwerp zijn. What = the thing(s) that (‘wat’, ‘datgene wat’) (B2-20). De -ever-vormen voegen ‘het maakt niet uit welke’ toe. Whichever gebruik je bij een beperkte keuze. Aan het begin van een zin kunnen whatever, whoever en wherever ook no matter what / who / where betekenen (‘wat er ook gebeurt’) (B2-23).
5Betrekkelijke bijzin met een infinitief (herhaling)
Een betrekkelijke bijzin kan krimpen tot een to-infinitief, vooral na woorden van doel en na first, last, only en overtreffende trappen (B2-09). In formele stijl kan voorzetsel + which / whom vóór de infinitief staan. Who en that staan nooit vóór een infinitief.
6Hoeveelheidswoord + of whom / of which (herhaling)
Met een hoeveelheidswoord (all, some, most, many, neither, none, both, half) of een getal + of whom (mensen) of of which (dingen) praat je over een deel van een groep – zoals ‘van wie’ en ‘waarvan’. Deze bijzinnen zijn uitbreidend, dus ze staan na een komma (B2-08).
Veelgemaakte fouten
Valkuilen voor Nederlandstaligen
1. ‘Iets wat’, ‘het enige wat’ → something what, the only thing what. In het Nederlands volgt wat op alles, iets, niets, veel en het enige. In het Engels kan what daar niet: gebruik that of laat het voornaamwoord weg.
2. ‘…, wat iedereen verbaasde’ → , what. In het Nederlands wijs je met wat terug naar een hele zin: ‘Hij slaagde in één keer, wat iedereen verbaasde.’ In het Engels is dat which. What staat alleen voor ‘datgene wat’.
3. ‘Wie…’ aan het begin van een zin → who. ‘Wie koffie wil, kan die in de keuken halen.’ In het Engels kan who zo niet zonder zelfstandig naamwoord ervoor. Gebruik whoever of anyone who.
4. ‘Waarbij’ → whereby. Het Nederlandse waarbij is heel breed: ‘een ongeluk waarbij twee mensen gewond raakten’, ‘een feest waarbij iedereen verkleed kwam’. Whereby betekent alleen ‘waardoor, volgens welke methode of afspraak’. Voor een situatie of gebeurtenis gebruik je in which, during which of een -ing-constructie.
5. ‘Waarna’ → whereafter. Whereafter bestaat wel, maar is ouderwets en juridisch. In gewoon (ook formeel) Engels zeg je after which.
Niet verwarren
what en which (hele zin) – What bevat zijn eigen zelfstandig naamwoord (= datgene wat). Which na een komma geeft commentaar op de hele vorige zin (B2-08) – in het Nederlands is dat allebei wat.
whereby en where – Where gaat over een plaats (echt of figuurlijk); whereby over een methode of afspraak.
whoever en who – Who heeft een zelfstandig naamwoord ervoor nodig (the person who…). Whoever bevat dat zelfstandig naamwoord al.
Spelling en uitspraak
- Whom /huːm/ klinkt als who + m. Begin met een lichte /h/ (de w spreek je niet uit), dan een lange /uː/ met geronde lippen.
- Whereby schrijf je als één woord, met de klemtoon op de tweede lettergreep: /weəˈbaɪ/ (UK), /werˈbaɪ/ (US). De w is een Engelse /w/: lippen rond, je tanden raken je lip niet.
- Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever zijn elk één woord; de klemtoon valt op -ev-: whatever.
- What ever als twee woorden is een vraag met nadruk (What ever happened to him?), geen betrekkelijke bijzin – zie C1-06.
- Na in which case, by which time en at which point hoort een korte pauze, in de tekst een komma ervoor.
- In most of which, neither of whom ligt de klemtoon op het hoeveelheidswoord: most of which. Of is zwak: /əv/, met een stemhebbende /v/.
Gouden regel
In formeel Engels kun je het voorzetsel naar voren halen; daarna komt whom of which – nooit that. Gebruik what en de -ever-woorden als de bijzin zelf het zelfstandig naamwoord is. Gebruik in which case, by which time en at which point om een nieuwe zin aan een hele situatie te haken. En: Nederlands wat na alles / iets is that, na een komma which.
Oefeningen
A. Vorm
Herschrijf elke zin met de gegeven constructie. De betekenis blijft hetzelfde.
-
Herschrijf formeel, met het voorzetsel vóór het betrekkelijk voornaamwoord: The woman I sent the email to is my manager.
-
Maak er één zin van met "whereby": The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
-
Maak er één zin van met "in which case": The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
-
Maak er één zin van met "by which time": We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
-
Maak er één zin van met "of whom": I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
-
Herschrijf en begin met "Whoever": The person who designed this app deserves an award.
-
Herschrijf formeel, met voorzetsel + "whom" + to-infinitief: She felt she had nobody to share her worries with.
B. Betekenis
Lees de situatie en kies de beste zin.
-
Een formele referentiebrief. Welke zin past beter bij het register?register: voorzetsel + whom is het formele patroon
-
Een appje aan een vriend. Welke zin is natuurlijker?register: het formele patroon klinkt stijf in een appje
-
Een formeel beleidsdocument beschrijft een mentorprogramma. Welke formulering is preciezer?whereby = by which: een methode of afspraak; where gaat over een plaats
-
Een nieuwsbericht beschrijft wat er op een bijeenkomst gebeurde. Welke zin past?het gebeurde echt, op dat moment; in which case = als dat gebeurt
-
Een gastvrouw laat een gast de drie logeerkamers zien. Welke zin past het best?whichever = welke ook maar, uit een beperkte keuze
C. Vind de fout
Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.
-
We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
-
Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
-
The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
-
Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
-
The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. In context
Lees de e-mail en herschrijf de genummerde delen in een formelere, beter verbonden stijl.
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
-
Maak van (18) één zin met een uitbreidende betrekkelijke bijzin.
-
Verbind de eerste twee zinnen van (19) met "all of whom".
-
Maak van (20) één zin met "whereby".
-
Verbind (21) met "at which point".
-
Verbind (22) met "in which case".
-
Herschrijf (23) met een zelfstandige betrekkelijke bijzin met een woord op -ever.
-
Herschrijf (24) formeel, met "to whom".
E. Jouw beurt
Schrijf in het Engels.
-
Schrijf een formeel bedankbriefje aan een docent of mentor in 2–3 zinnen. Gebruik één keer een voorzetsel + whom en één keer the extent to which of the way in which.
-
Beschrijf in 2–3 zinnen een plan dat mis zou kunnen gaan. Gebruik één keer in which case en één keer by which time of at which point.
-
Beschrijf in 2–3 zinnen een groep mensen of dingen die je kent. Gebruik één hoeveelheidswoord + of whom / of which en één -ever-woord (whoever, whatever of whichever).
F. Gemengde herhaling
Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.
-
B2-08 Uitbreidende bijzinnen in het Engels: who, which, whose en some of whom Verbind met een uitbreidende betrekkelijke bijzin: My sister is a chef. She lives in Rome.
-
B2-20 Noun clauses: bijzinnen met that, whether en what in het Engels Herschrijf en begin met "What": The thing that surprised me was her calm reaction.
-
C1-13 Discourse markers in het Engels: oorzaak, voorbeeld, toegeving en conclusie Herschrijf met "albeit": The project was a success, although it was an expensive one.
Antwoorden
A. Vorm
- The woman to whom I sent the email is my manager.
- The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
- The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
- We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
- I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
- Whoever designed this app deserves an award.
- She felt she had nobody with whom to share her worries.
B. Betekenis
- She is someone on whom I have always been able to rely.
- Is that the guy you were telling me about?
- We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
- The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
- You can take whichever room you prefer tonight.
C. Vind de fout
- We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
- Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
- The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
- Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
- ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.
D. In context
- Thank you for your application, which we received on 3 May.
- The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
- We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
- Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
- Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
- You may bring whatever materials you find useful.
- The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.
E. Jouw beurt
- I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
- We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
- Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.
F. Gemengde herhaling
- My sister, who lives in Rome, is a chef.
- What surprised me was her calm reaction.
- The project was a success, albeit an expensive one.
