SlowingoGrammatica
C1 16 / 20

Betrekkelijke bijzinnen voor gevorderden: to whom, whereby, in which case en whatever

Advanced Relative Clauses

Op deze pagina
  1. Leerdoel
  2. Het idee
  3. Nederlands en Engels vergeleken
  4. Vorm
  5. Gebruik
  6. Veelgemaakte fouten
  7. Valkuilen voor Nederlandstaligen
  8. Niet verwarren
  9. Spelling en uitspraak
  10. Gouden regel
  11. Oefeningen

Leerdoel

Na deze les kun je formele betrekkelijke constructies gebruiken – to whom, the extent to which, whereby, in which case, by which time, at which point – en ook what, whatever en whoever als ‘zelfstandige’ betrekkelijke bijzinnen. En je combineert betrekkelijke bijzinnen met infinitieven en hoeveelheidswoorden.

Het idee

Een betrekkelijke bijzin is een haakje: je hangt er extra informatie mee aan een zelfstandig naamwoord. In alledaags Engels bungelt het voorzetsel aan het eind van het haakje: the person I spoke to. In formeel Engels schuift het voorzetsel naar voren en houdt het het betrekkelijk voornaamwoord vast: the person to whom I spoke. De betekenis is hetzelfde; alleen het register verandert.

Sommige formele betrekkelijke vormen haken niet aan één woord, maar aan een hele gedachte: The train may be cancelled, in which case we'll drive. Hier wijst which terug naar de hele situatie – dat de trein misschien uitvalt.

Andere dragen hun zelfstandig naamwoord in zich. What betekent the thing that (‘datgene wat’); whoever betekent any person who (‘wie ook maar’). Bij deze zelfstandige betrekkelijke bijzinnen werkt de hele bijzin als een zelfstandig naamwoord: What she said surprised me.

Nederlands en Engels vergeleken

Het Nederlands zet het voorzetsel bijna altijd vooraan: ‘de vrouw aan wie ik de mail stuurde’, ‘het onderzoek waarop de theorie gebaseerd is’. Dat is precies het formele Engelse patroon: to whom, on which. Het alledaagse Engels laat het voorzetsel juist aan het eind staan (the woman I sent the email to) – een beetje zoals het informele Nederlandse ‘de vrouw waar ik het naar stuurde’, maar dan zonder voornaamwoord vooraan.

Het grootste verschil zit in het woordje wat. Het Nederlands gebruikt wat na alles, iets, niets, het enige en na een komma om terug te wijzen naar een hele zin. Het Engels gebruikt daar that (of niets) en which. Alleen ‘datgene wat’ is what. En wie aan het begin van een zin (‘Wie dit bedacht heeft, …’) is in het Engels whoever.

NederlandsFunctieEngels
de vrouw aan wie ik de mail stuurdevoorzetsel + persoonthe woman to whom I sent the email (formeel) / the woman I sent the email to
het onderzoek waarop de theorie gebaseerd isvoorzetsel + dingthe research on which the theory is based
alles wat hij zeina everything / all / somethingeverything (that) he said
Ze vertelde een grap, wat iedereen aan het lachen maakte.terugwijzen naar de hele zinShe told a joke, which made everyone laugh.
Wat me het meest verbaasde, was …datgene watWhat surprised me most was …
Wie dit heeft ontworpen, verdient een prijs.iedereen die / degene dieWhoever designed this deserves an award.
een ongeluk waarbij twee mensen gewond raaktensituatiean accident in which two people were injured
een regeling waarbij personeel aandelen kan kopenmethode, afspraaka scheme whereby staff can buy shares
waarna / tegen die tijd / op dat momentaanhaken aan een gebeurtenisafter which / by which time / at which point

Vorm

Voorzetsel + whom / which

Informeel (voorzetsel aan het eind)Formeel (voorzetsel vooraan)
the person (who) I spoke tothe person to whom I spoke
the company (that) she works forthe company for which she works
the colleagues (who) he relies onthe colleagues on whom he relies
the way (that) the system worksthe way in which the system works

Na een voorzetsel gebruik je whom (mensen) of which (dingen), of whose + zelfstandig naamwoord (the writer to whose work I referred). That kan hier nooit, en who na een voorzetsel vermijd je in verzorgd Engels.

Betrekkelijke vormen die aanhaken aan een methode, een tijd of een hele situatie

VormBetekenisVerwijst naar
wherebywaardoor, waarmee, volgens welkeeen systeem, methode of afspraak
in which caseen als dat gebeurt (in dat geval)de hele vorige zin
by which timeen tegen die tijd (al)een tijdstip of gebeurtenis
at which pointen op dat momenteen moment of gebeurtenis

Zelfstandige betrekkelijke bijzinnen (het zelfstandig naamwoord zit erin)

VormBetekenisVoorbeeld
whatdatgene watWhat I need is sleep.
whateveralles wat, wat ook maarTake whatever you want.
whoeverwie ook maar, degene dieWhoever finishes first wins.
whicheverwelke ook maar (uit een beperkte keuze)Choose whichever room you like.
wherever / wheneverwaar ook maar / wanneer ook maarSit wherever you like.

Infinitief en hoeveelheidswoord (herhaling)

PatroonVoorbeeld
zelfstandig naamwoord + to-infinitiefthe person to contact
zelfstandig naamwoord + voorzetsel + which/whom + to-infinitief (formeel)a place in which to live
hoeveelheidswoord + of + whom / whichall of which, neither of whom

Gebruik

1Voorzetsel + whom / which

In formele teksten zet je het voorzetsel vóór whom of which – zoals het Nederlands dat bijna altijd doet. Sommige uitdrukkingen gebruiken bijna altijd dit patroon: the extent to which, the speed at which, the way in which, the basis on which. Bij phrasal verbs kan het niet: het partikel blijft bij het werkwoord (the problem I came across). Beide volgordes zijn correct; het register bepaalt je keuze (C2-02).

The person to whom this letter is addressed no longer works here.
De persoon aan wie deze brief gericht is, werkt hier niet meer.
This is the research on which the whole theory is based.
Dit is het onderzoek waarop de hele theorie gebaseerd is.
waarop → on which
She thanked the colleagues with whom she had worked for twenty years.
Ze bedankte de collega's met wie ze twintig jaar had samengewerkt.
The study measures the extent to which sleep affects memory.
Het onderzoek meet in hoeverre slaap het geheugen beïnvloedt.
the extent to which = in hoeverre, de mate waarin
The speed at which technology changes can be overwhelming.
De snelheid waarmee technologie verandert, kan overweldigend zijn.
Nederlands waarmee, Engels at which

2Whereby

Whereby betekent by which of through which (‘waardoor’, ‘waarmee’, ‘volgens welke’). Het leidt de werkwijze van een systeem, regeling, afspraak of proces in. Het is formeel en komt veel voor in zakelijke en academische teksten. Let op: het is niet de vertaling van elk Nederlands waarbij (zie Valkuilen).

The company has introduced a scheme whereby staff can buy shares at a discount.
Het bedrijf heeft een regeling ingevoerd waarmee personeel met korting aandelen kan kopen.
The two sides reached an agreement whereby each would pay half the costs.
De twee partijen kwamen een regeling overeen waarbij elk de helft van de kosten zou betalen.
een afspraak: hier past whereby wel
Photosynthesis is the process whereby plants turn light into energy.
Fotosynthese is het proces waarbij planten licht omzetten in energie.

3In which case, by which time, at which point

Deze uitdrukkingen verwijzen terug naar een hele situatie en voegen toe wat daaruit volgt. Ze staan na een komma. In which case = als dat gebeurt (‘in dat geval’); by which time = en tegen die tijd (vaak met de past perfect); at which point = en precies op dat moment.

The flight might be delayed, in which case we'll miss the connection.
De vlucht heeft misschien vertraging, en in dat geval missen we onze aansluiting.
You may find an error on the form, in which case please contact us immediately.
Mocht u een fout op het formulier vinden, neem dan direct contact met ons op.
formele tekst: in het Nederlands hier u
We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed.
We kwamen pas om middernacht aan, en toen was het restaurant al dicht.
by which time + past perfect
The talks went on until 3 a.m., by which time everyone was exhausted.
De onderhandelingen duurden tot drie uur 's nachts; tegen die tijd was iedereen uitgeput.
He started shouting, at which point security asked him to leave.
Hij begon te schreeuwen, waarop de beveiliging hem vroeg te vertrekken.
waarop (= en toen) → at which point

4Zelfstandige betrekkelijke bijzinnen: what en de -ever-woorden

Een zelfstandige betrekkelijke bijzin bevat zijn eigen zelfstandig naamwoord, dus de hele bijzin kan onderwerp of lijdend voorwerp zijn. What = the thing(s) that (‘wat’, ‘datgene wat’) (B2-20). De -ever-vormen voegen ‘het maakt niet uit welke’ toe. Whichever gebruik je bij een beperkte keuze. Aan het begin van een zin kunnen whatever, whoever en wherever ook no matter what / who / where betekenen (‘wat er ook gebeurt’) (B2-23).

What surprised me most was how calm she stayed.
Wat me het meest verbaasde, was hoe rustig ze bleef.
what = datgene wat
I'll do what I can to help.
Ik zal doen wat ik kan om te helpen.
You can order whatever you like; it's my treat.
Je mag bestellen wat je maar wilt; ik trakteer.
Whoever designed this app deserves an award.
Wie deze app ontworpen heeft, verdient een prijs.
Nederlands wie, Engels whoever
Take whichever seat you prefer.
Neem maar welke stoel je wilt.
uit de stoelen die er zijn
Our dog follows me wherever I go.
Onze hond volgt me overal waar ik heen ga.
Whatever happens, don't panic.
Wat er ook gebeurt, raak niet in paniek.
= no matter what happens

5Betrekkelijke bijzin met een infinitief (herhaling)

Een betrekkelijke bijzin kan krimpen tot een to-infinitief, vooral na woorden van doel en na first, last, only en overtreffende trappen (B2-09). In formele stijl kan voorzetsel + which / whom vóór de infinitief staan. Who en that staan nooit vóór een infinitief.

If you have questions, the person to contact is Ms Patel.
Als je vragen hebt, kun je het best contact opnemen met mevrouw Patel.
They're looking for a quiet place in which to live.
Ze zoeken een rustige plek om te wonen.
formeel = a quiet place to live in
She felt she had nobody with whom to share her worries.
Ze had het gevoel dat ze niemand had met wie ze haar zorgen kon delen.
formeel = nobody to share them with
He was the last person to leave the building.
Hij was de laatste die het gebouw verliet.

6Hoeveelheidswoord + of whom / of which (herhaling)

Met een hoeveelheidswoord (all, some, most, many, neither, none, both, half) of een getal + of whom (mensen) of of which (dingen) praat je over een deel van een groep – zoals ‘van wie’ en ‘waarvan’. Deze bijzinnen zijn uitbreidend, dus ze staan na een komma (B2-08).

She has three brothers, all of whom live abroad.
Ze heeft drie broers, die allemaal in het buitenland wonen.
We received over 200 applications, most of which were excellent.
We ontvingen meer dan 200 sollicitaties, waarvan de meeste uitstekend waren.
waarvan de meeste → most of which
I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
Ik vroeg het aan twee monteurs, maar geen van beiden kon het probleem vinden.
The museum owns thousands of paintings, many of which have never been shown.
Het museum bezit duizenden schilderijen, waarvan er veel nooit tentoongesteld zijn.

Veelgemaakte fouten

⚠️The man to who I spoke was very helpful.
✅The man to whom I spoke was very helpful. of The man (who) I spoke to was very helpful.
who na een voorzetsel hoor je soms in spreektaal, maar het mengt twee stijlen: het formele patroon vraagt whom.
❌The flat in that we live is rented.
✅The flat in which we live is rented. of The flat (that) we live in is rented.
that kan niet na een voorzetsel.
❌This is the problem about which I came across.
✅This is the problem (that) I came across.
Een phrasal verb houdt zijn partikel bij zich.
❌I have two sisters, both of them are doctors.
✅I have two sisters, both of whom are doctors. of …sisters, and both of them are doctors.
Om de zinnen te verbinden: of whom.
❌Everything what he said was true.
✅Everything (that) he said was true.
Na everything/all/something: that of niets, geen what.
❌The bus may be late, which case we'll walk.
✅The bus may be late, in which case we'll walk.
De vaste uitdrukking is in which case.
❌She needs a friend who to talk to.
✅She needs a friend to talk to. of …a friend with whom to talk.
Nooit who vóór een infinitief.
❌Whatever you will decide, I'll support you.
✅Whatever you decide, I'll support you.
Na whatever/whenever/wherever: tegenwoordige tijd voor de toekomst.

Valkuilen voor Nederlandstaligen

1. ‘Iets wat’, ‘het enige wat’ → something what, the only thing what. In het Nederlands volgt wat op alles, iets, niets, veel en het enige. In het Engels kan what daar niet: gebruik that of laat het voornaamwoord weg.

❌That's something what I've always wanted to try.
✅That's something (that) I've always wanted to try.
❌The only thing what matters is the result.
✅The only thing that matters is the result.
hier is that verplicht: het is het onderwerp van de bijzin

2. ‘…, wat iedereen verbaasde’ → , what. In het Nederlands wijs je met wat terug naar een hele zin: ‘Hij slaagde in één keer, wat iedereen verbaasde.’ In het Engels is dat which. What staat alleen voor ‘datgene wat’.

❌He passed first time, what surprised everyone.
✅He passed first time, which surprised everyone.
❌The meeting was cancelled, what meant I could leave early.
✅The meeting was cancelled, which meant I could leave early.

3. ‘Wie…’ aan het begin van een zin → who. ‘Wie koffie wil, kan die in de keuken halen.’ In het Engels kan who zo niet zonder zelfstandig naamwoord ervoor. Gebruik whoever of anyone who.

❌Who wants coffee can get it in the kitchen.
✅Whoever wants coffee can get it in the kitchen. of Anyone who wants coffee can get it in the kitchen.

4. ‘Waarbij’ → whereby. Het Nederlandse waarbij is heel breed: ‘een ongeluk waarbij twee mensen gewond raakten’, ‘een feest waarbij iedereen verkleed kwam’. Whereby betekent alleen ‘waardoor, volgens welke methode of afspraak’. Voor een situatie of gebeurtenis gebruik je in which, during which of een -ing-constructie.

⚠️There was an accident on the motorway whereby two people were injured.
✅There was an accident on the motorway in which two people were injured.
Verkeerde betekenis: een ongeluk is geen methode of afspraak.

5. ‘Waarna’ → whereafter. Whereafter bestaat wel, maar is ouderwets en juridisch. In gewoon (ook formeel) Engels zeg je after which.

⚠️The director gave a short speech, whereafter the guests had dinner.
✅The director gave a short speech, after which the guests had dinner.
whereafter klinkt ouderwets, als een oud wetsartikel.

Niet verwarren

what en which (hele zin) – What bevat zijn eigen zelfstandig naamwoord (= datgene wat). Which na een komma geeft commentaar op de hele vorige zin (B2-08) – in het Nederlands is dat allebei wat.

What she said made everyone laugh.
Wat ze zei, maakte iedereen aan het lachen.
what = datgene wat
She told a joke, which made everyone laugh.
Ze vertelde een grap, wat iedereen aan het lachen maakte.
which = en dat

whereby en where – Where gaat over een plaats (echt of figuurlijk); whereby over een methode of afspraak.

This is the office where I first worked.
Dit is het kantoor waar ik voor het eerst gewerkt heb.
plaats
We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
We hebben een systeem waarbij nieuwe medewerkers een mentor krijgen.
methode

whoever en who – Who heeft een zelfstandig naamwoord ervoor nodig (the person who…). Whoever bevat dat zelfstandig naamwoord al.

The person who wins gets a free trip.
Degene die wint, krijgt een gratis reis.
Whoever wins gets a free trip.
Wie er ook wint, krijgt een gratis reis.
Nederlands kan ook: Wie wint, krijgt…; Engels nooit Who wins…

Spelling en uitspraak

  • Whom /huːm/ klinkt als who + m. Begin met een lichte /h/ (de w spreek je niet uit), dan een lange /uː/ met geronde lippen.
  • Whereby schrijf je als één woord, met de klemtoon op de tweede lettergreep: /weəˈbaɪ/ (UK), /werˈbaɪ/ (US). De w is een Engelse /w/: lippen rond, je tanden raken je lip niet.
  • Whatever, whoever, whichever, wherever, whenever zijn elk één woord; de klemtoon valt op -ev-: whatever.
  • What ever als twee woorden is een vraag met nadruk (What ever happened to him?), geen betrekkelijke bijzin – zie C1-06.
  • Na in which case, by which time en at which point hoort een korte pauze, in de tekst een komma ervoor.
  • In most of which, neither of whom ligt de klemtoon op het hoeveelheidswoord: most of which. Of is zwak: /əv/, met een stemhebbende /v/.

Gouden regel

In formeel Engels kun je het voorzetsel naar voren halen; daarna komt whom of which – nooit that. Gebruik what en de -ever-woorden als de bijzin zelf het zelfstandig naamwoord is. Gebruik in which case, by which time en at which point om een nieuwe zin aan een hele situatie te haken. En: Nederlands wat na alles / iets is that, na een komma which.

Oefeningen

A. Vorm

Herschrijf elke zin met de gegeven constructie. De betekenis blijft hetzelfde.

  1. Herschrijf formeel, met het voorzetsel vóór het betrekkelijk voornaamwoord: The woman I sent the email to is my manager.
  2. Maak er één zin van met "whereby": The company has a new scheme. Under this scheme, staff can buy shares at a discount.
  3. Maak er één zin van met "in which case": The flight might be delayed. If that happens, we'll miss our connection.
  4. Maak er één zin van met "by which time": We didn't get there until midnight. The restaurant had already closed then.
  5. Maak er één zin van met "of whom": I asked two mechanics. Neither of them could find the problem.
  6. Herschrijf en begin met "Whoever": The person who designed this app deserves an award.
  7. Herschrijf formeel, met voorzetsel + "whom" + to-infinitief: She felt she had nobody to share her worries with.

B. Betekenis

Lees de situatie en kies de beste zin.

  1. Een formele referentiebrief. Welke zin past beter bij het register?
  2. Een appje aan een vriend. Welke zin is natuurlijker?
  3. Een formeel beleidsdocument beschrijft een mentorprogramma. Welke formulering is preciezer?
  4. Een nieuwsbericht beschrijft wat er op een bijeenkomst gebeurde. Welke zin past?
  5. Een gastvrouw laat een gast de drie logeerkamers zien. Welke zin past het best?

C. Vind de fout

Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.

  1. We interviewed twelve candidates for the post, most of them had several years of experience in the industry.
  2. Everything what the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
  3. The house in that my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family.
  4. Whatever you will decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
  5. The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.

D. In context

Lees de e-mail en herschrijf de genummerde delen in een formelere, beter verbonden stijl.

Interview invitation
Dear Ms Kovac,
(18) Thank you for your application. We received it on 3 May. (19) The panel has five members. All of them were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview. (20) We use a system. In this system, each candidate gives a ten-minute presentation. (21) Interviews end on 20 May. At that moment the panel will make its decision. (22) Please let us know if you cannot attend. If that happens, we will offer you another date. (23) You may bring any materials that you find useful. (24) The person you should send questions to is Mr Adebayo.
Yours sincerely,
Hana Iqbal
  1. Maak van (18) één zin met een uitbreidende betrekkelijke bijzin.
  2. Verbind de eerste twee zinnen van (19) met "all of whom".
  3. Maak van (20) één zin met "whereby".
  4. Verbind (21) met "at which point".
  5. Verbind (22) met "in which case".
  6. Herschrijf (23) met een zelfstandige betrekkelijke bijzin met een woord op -ever.
  7. Herschrijf (24) formeel, met "to whom".

E. Jouw beurt

Schrijf in het Engels.

  1. Schrijf een formeel bedankbriefje aan een docent of mentor in 2–3 zinnen. Gebruik één keer een voorzetsel + whom en één keer the extent to which of the way in which.
  2. Beschrijf in 2–3 zinnen een plan dat mis zou kunnen gaan. Gebruik één keer in which case en één keer by which time of at which point.
  3. Beschrijf in 2–3 zinnen een groep mensen of dingen die je kent. Gebruik één hoeveelheidswoord + of whom / of which en één -ever-woord (whoever, whatever of whichever).

F. Gemengde herhaling

Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.

  1. B2-08 Uitbreidende bijzinnen in het Engels: who, which, whose en some of whom
    Verbind met een uitbreidende betrekkelijke bijzin: My sister is a chef. She lives in Rome.
  2. B2-20 Noun clauses: bijzinnen met that, whether en what in het Engels
    Herschrijf en begin met "What": The thing that surprised me was her calm reaction.
  3. C1-13 Discourse markers in het Engels: oorzaak, voorbeeld, toegeving en conclusie
    Herschrijf met "albeit": The project was a success, although it was an expensive one.
Antwoorden

A. Vorm

  1. The woman to whom I sent the email is my manager.
  2. The company has a new scheme whereby staff can buy shares at a discount.
  3. The flight might be delayed, in which case we'll miss our connection.
  4. We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had closed. / We didn't get there until midnight, by which time the restaurant had already closed.
  5. I asked two mechanics, neither of whom could find the problem.
  6. Whoever designed this app deserves an award.
  7. She felt she had nobody with whom to share her worries.

B. Betekenis

  1. She is someone on whom I have always been able to rely.
  2. Is that the guy you were telling me about?
  3. We have a system whereby new staff are paired with a mentor.
  4. The speaker began shouting, at which point security asked him to leave.
  5. You can take whichever room you prefer tonight.

C. Vind de fout

  1. We interviewed twelve candidates for the post, most of whom had several years of experience in the industry. / We interviewed twelve candidates for the post, and most of them had several years of experience in the industry.
  2. Everything the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers. / Everything that the minister said in her speech last night had already been announced in the morning papers.
  3. The house in which my grandparents lived for over fifty years has finally been sold to a young family. / The house that my grandparents lived in for over fifty years has finally been sold to a young family.
  4. Whatever you decide about the job offer, your family and friends will support you all the way.
  5. ✓ The study measures the extent to which regular exercise improves sleep in adults over the age of sixty.

D. In context

  1. Thank you for your application, which we received on 3 May.
  2. The panel has five members, all of whom were impressed by your experience, and we would like to invite you to an interview.
  3. We use a system whereby each candidate gives a ten-minute presentation.
  4. Interviews end on 20 May, at which point the panel will make its decision.
  5. Please let us know if you cannot attend, in which case we will offer you another date.
  6. You may bring whatever materials you find useful.
  7. The person to whom you should send questions is Mr Adebayo.

E. Jouw beurt

  1. I would like to thank Dr Novak, without whom I would never have finished this project. Her advice has changed the way in which I approach research.
  2. We're planning to leave at six, but the traffic may be heavy, in which case we'll take the train. Either way, we should arrive by eight, by which time the speeches will have started.
  3. Our team has six members, most of whom work from home. Whoever comes into the office first on Monday makes the coffee.

F. Gemengde herhaling

  1. My sister, who lives in Rome, is a chef.
  2. What surprised me was her calm reaction.
  3. The project was a success, albeit an expensive one.
Android-appLeer onderweg Google Play