By czy until, for czy during, on time czy in time: przyimki czasu po angielsku
By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji precyzyjnie powiesz o terminach i okresach czasu: odróżnisz by od until, for od during i while, użyjesz within i by the time, wybierzesz między on time a in time i między at the end a in the end, a także użyjesz as dla dwóch rzeczy dziejących się jednocześnie.
Główna idea
Wyobraź sobie bieżnię, na której stoi chorągiewka. Chorągiewka to punkt w czasie: piątek, szósta, koniec miesiąca.
By chorągiewki znaczy „przy chorągiewce albo przed nią — ale nie później”. To termin: jedna rzecz musi się wydarzyć gdzieś na bieżni, zanim dobiegniesz do chorągiewki. Send it by Friday.
Until chorągiewki znaczy, że biegniesz bez przerwy aż do niej i dopiero tam się zatrzymujesz. To linia, a nie punkt: I'll wait until Friday.
Wiele innych słówek czasu działa podobnie. Jedne wskazują, kiedy coś się dzieje (during the night), inne mierzą, jak długo (for two hours), a jeszcze inne mówią, czy jesteś przy chorągiewce dokładnie o czasie (on time), czy wystarczająco wcześnie, żeby zdążyć na coś innego (in time). Każde słowo odpowiada na trochę inne pytanie. Naucz się pytania, a wybór słowa stanie się prosty.
Polski a angielski
Największy kłopot sprawia polskie do: „do piątku” znaczy raz by, a raz until. Po polsku decyduje czasownik („skończę do piątku” — jedna czynność; „zostanę do piątku” — stan trwa), a po angielsku trzeba wybrać przyimek. Podobnie polskie przez odpowiada raz for („przez trzy dni” — jak długo), a raz during („przez cały lot” — w czasie którego). Z kolei in the end i at the end mają bliskie polskie odpowiedniki: „w końcu” i „na końcu / pod koniec”. Uważaj tylko na przyimek: „na końcu” to at the end, a nie on the end.
| Polski | Pytanie | Angielski |
|---|---|---|
| Skończę raport do piątku. | najpóźniej kiedy? (jedna czynność) | I'll finish the report by Friday. |
| Zostaniemy do piątku. | aż do kiedy? (stan trwa) | We'll stay until Friday. |
| Muzeum jest otwarte dopiero od dziesiątej. | nie wcześniej niż | The museum doesn't open until ten. |
| Byłam w Rzymie przez trzy dni. | jak długo? | I was in Rome for three days. |
| Spała przez cały film. | kiedy? (w czasie czego?) | She slept during the whole film. |
| Odpowiemy w ciągu 24 godzin. | najpóźniej po jakim czasie? | We'll answer within 24 hours. |
| Wyniki będą za dwa tygodnie. | ile czasu od teraz? | The results will be online in two weeks. |
| Pociąg odjechał punktualnie. | nie za późno | The train left on time. |
| Zdążyliśmy na początek. | wystarczająco wcześnie | We got there in time for the start. |
| Na końcu ulicy jest piekarnia. | ostatnia część czegoś | There's a bakery at the end of the street. |
| W końcu pojechaliśmy taksówką. | ostatecznie | In the end, we took a taxi. |
Zapamiętaj: polskie „do” + czynność jednorazowa → by; „do” + coś, co trwa → until. Polskie „przez” + liczba dni, godzin, lat → for; „podczas”, „w czasie” → during + rzeczownik albo while + zdanie.
Budowa
Terminy i okresy
| Słowo | Co stoi dalej | Na jakie pytanie odpowiada | Przykład |
|---|---|---|---|
| by | godzina / data | najpóźniej kiedy? | Please reply by Monday. |
| by the time | zdanie | najpóźniej przed jakim wydarzeniem? | By the time we arrived, the shop was closed. |
| until / till | godzina / data albo zdanie | do kiedy (trwa)? | I'll be here until six. / Wait until I call. |
| within | okres | w ciągu jakiego okresu? | We'll answer within 24 hours. |
| from… to / until | dwa punkty w czasie | od kiedy do kiedy? | The shop is open from 9 to 5. |
| for | okres | jak długo? | I lived there for three years. |
| during | rzeczownik (wydarzenie albo okres) | kiedy? | I fell asleep during the film. |
| while | zdanie | kiedy? | I fell asleep while I was watching the film. |
| as | zdanie | kiedy? (w tym samym momencie) | As I was leaving, the phone rang. |
Stałe wyrażenia
| Wyrażenie | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| on time | punktualnie, o planowanej porze, nie za późno | The train left on time. |
| in time (for… / to…) | wystarczająco wcześnie, na czas | We got there in time for the start. |
| at the end (of…) | na końcu, pod koniec czegoś | at the end of the film / the street / May |
| in the end | w końcu, ostatecznie (po czasie, zmianach albo problemach) | In the end, we took a taxi. |
Till znaczy to samo co until, ale jest bardziej potoczne. W amerykańskim angielskim Monday through Friday = od poniedziałku do piątku, łącznie z piątkiem.
Użycie
1by = najpóźniej (termin)
Użyj by + czas, kiedy coś ma się wydarzyć w tym momencie albo wcześniej. Liczy się tylko termin, a nie to, jak długo trwa czynność. By then = najpóźniej wtedy.
2until = aż do (coś trwa)
Użyj until (albo till), kiedy sytuacja trwa do jakiegoś punktu i wtedy się kończy. W przeczeniu not… until znaczy „nie wcześniej niż”, czyli po polsku często „dopiero”: czynność zaczyna się w tym punkcie.
3by the time, within, from… to
By the time + zdanie działa jak by, ale terminem jest wydarzenie. Po by the time + past simple wcześniejsza czynność często stoi w past perfect (zob. B1-03). Within + okres = w ciągu tego okresu, nie później niż na jego końcu. From… to / until podaje początek i koniec.
4for, during, while
For + okres odpowiada na pytanie jak długo? During + rzeczownik odpowiada na pytanie kiedy? — w jakimś momencie tego wydarzenia albo okresu, albo przez cały jego czas. While robi to samo co during, ale stoi po nim zdanie (podmiot + czasownik). O while w opowiadaniach zob. A2-02.
5on time czy in time
On time = dokładnie o planowanej porze, nie za późno — przy rozkładach jazdy, spotkaniach i wizytach. In time = wystarczająco wcześnie, żeby coś zrobić albo zdążyć na coś; just in time = w ostatniej chwili; not in time = za późno, nie zdążyć.
6at the end (of) czy in the end
At the end (of) to punkt: ostatnia część czegoś — filmu, ulicy, miesiąca. In the end znaczy „w końcu, ostatecznie”, po jakimś czasie, zmianach, dyskusjach albo problemach. Zwykle zaczyna zdanie.
7as = while / when (dwie rzeczy w tym samym czasie)
As + zdanie może znaczyć while albo when: dwie rzeczy dzieją się jednocześnie albo coś się dzieje w chwili, gdy trwa coś innego. Często pojawia się w opowiadaniach i brzmi trochę bardziej pisemnie niż while. Just as = dokładnie w tym momencie, po polsku „akurat gdy”. (As ma też inne znaczenia, np. przyczynowe — zob. B1-27.)
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. Jedno „do” na wszystko. Po polsku „do poniedziałku” pasuje i do terminu, i do czegoś, co trwa. Po angielsku musisz zapytać: jedna czynność przed terminem (by) czy coś trwa aż do tej chwili (until)?
2. „Przez trzy dni” → during. Polskie „przez” odpowiada i na pytanie „jak długo?”, i na pytanie „kiedy?”. Z liczbą dni, godzin czy lat po angielsku zawsze stoi for. During łączy się z nazwą wydarzenia albo okresu (during the trip, during the winter).
3. „Na końcu” → on the end. Polskie „na” kusi, żeby powiedzieć on the end. Po angielsku ostatnia część czegoś to at the end of, a „w końcu” (ostatecznie) to in the end.
4. „Za tydzień” → after a week. Polskie „za tydzień” (od teraz) to po angielsku in a week. After a week to „po tygodniu” liczone od jakiegoś wydarzenia, najczęściej w opowieści o przeszłości.
5. „Dopiero o dziesiątej” bez przeczenia. Po polsku „dopiero” nie potrzebuje „nie”. Po angielsku ten sens daje not… until.
Nie myl
by i until — by = jedna czynność w terminie albo przed nim. Until = sytuacja trwa aż do pewnego punktu.
in + okres i within + okres — In two days zwykle znaczy „za dwa dni” (od teraz). Within two days znaczy „w ciągu dwóch dni, nie później”.
in the end i at last — In the end = w końcu, ostatecznie, po zmianach albo problemach. At last = nareszcie, po długim czekaniu, z ulgą.
Pisownia i wymowa
- until ma na końcu jedno l, till — dwa. Obie formy są poprawne; till jest bardziej potoczne. Unikaj untill i, w tekstach formalnych, 'til.
- during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): akcent na pierwszej sylabie. Na końcu /ŋ/ — dźwięk z tyłu jamy ustnej, jak „n” w polskim „bank”, ale bez dodanego po nim /g/ czy /k/.
- within /wɪˈðɪn/: akcent na drugiej, ostatniej sylabie — uważaj, bo polski nawyk akcentu na przedostatniej sylabie podpowiada tu błędnie pierwszą. w to /w/ — zaokrąglone usta jak przy polskim „ł”, a nie polskie „w”. th to /ð/: czubek języka lekko między zębami i głos — nie „d” ani „z”.
- W on time i in time akcent pada na time. W in the end akcentuj end. Przed samogłoską the brzmi /ði/: at the end of — /ət ði ˈend əv/; at, of mają formę słabą z krótkim, niewyraźnym /ə/.
- by /baɪ/ i buy brzmią identycznie.
Złota zasada
By = najpóźniej (termin dla jednej czynności); until = cały czas aż do pewnego punktu. For = jak długo; during + rzeczownik / while + zdanie = kiedy. On time = punktualnie; in time = wystarczająco wcześnie, na czas. At the end of czegoś = na końcu; in the end = w końcu. Polskie „do” i „przez” nie wybiorą słowa za ciebie — zadaj pytanie.
Ćwiczenia
A. Forma
Wybierz poprawne słowo z nawiasu albo uzupełnij zdanie.
-
I fell asleep ___ the film. …
-
I fell asleep ___ I was watching the film. …
-
She has lived in Lisbon ___ ten years. …
-
You must return the form ___ 30 days. …
-
The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
-
The essay must be handed in ___ Friday. …
B. Znaczenie
Wybierz odpowiedź, która pasuje do sytuacji.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I'll stay in bed … ten.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The plane took off …, at 7.30 exactly.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: … we decided not to go.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The shop doesn't open … ten.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
I have to finish this essay until Monday.
-
We stayed in Paris during a week.
-
My office is at the end of the corridor.
-
In the end of the year, we have a big party.
D. W kontekście
Uzupełnij wiadomość jednym albo dwoma wyrazami w każdym miejscu.
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku o sobie.
-
Napisz o czymś, co musisz zrobić w tym tygodniu w określonym terminie, i o czymś, co będziesz robić aż do określonej pory.
-
Napisz o decyzji, która zajęła dużo czasu. Użyj in the end.flat (UK) = apartment (US)
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z wcześniejszych lekcji.
-
A1-20 Przyimki czasu at, on, in po angielsku: kiedy który? I usually go swimming ___ Monday mornings. …
-
A2-27 Zero i first conditional: zdania z if, unless, when i until bez will I'll call you as soon as I (arrive).
-
B1-03 Past perfect: „przeszłość przeszłości” — kiedy użyć had + III forma When we got to the cinema, the film already (start).
Odpowiedzi
A. Forma
- during
- while
- for
- within
- from … to / from … until / from … till / between … and
- by
B. Znaczenie
- until
- on time
- in time
- In the end
- until
- As
C. Znajdź błąd
- I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
- We stayed in Paris for a week.
- ✓ My office is at the end of the corridor.
- At the end of the year, we have a big party.
D. W kontekście
- during / for
- on time
- for
- By
- in time
- until / till / through
- by / before
E. Twoja kolej
- I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
- We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.
F. Powtórka mieszana
- on
- arrive / have arrived
- had … started
