SlowingoGramatyka
B1 33 / 39

By czy until, for czy during, on time czy in time: przyimki czasu po angielsku

By, Until, During, For; In Time, On Time, At the End

Na tej stronie
  1. Cel lekcji
  2. Główna idea
  3. Polski a angielski
  4. Budowa
  5. Użycie
  6. Częste błędy
  7. Pułapki dla Polaków
  8. Nie myl
  9. Pisownia i wymowa
  10. Złota zasada
  11. Ćwiczenia

Cel lekcji

Po tej lekcji precyzyjnie powiesz o terminach i okresach czasu: odróżnisz by od until, for od during i while, użyjesz within i by the time, wybierzesz między on time a in time i między at the end a in the end, a także użyjesz as dla dwóch rzeczy dziejących się jednocześnie.

Główna idea

Wyobraź sobie bieżnię, na której stoi chorągiewka. Chorągiewka to punkt w czasie: piątek, szósta, koniec miesiąca.

By chorągiewki znaczy „przy chorągiewce albo przed nią — ale nie później”. To termin: jedna rzecz musi się wydarzyć gdzieś na bieżni, zanim dobiegniesz do chorągiewki. Send it by Friday.

Until chorągiewki znaczy, że biegniesz bez przerwy aż do niej i dopiero tam się zatrzymujesz. To linia, a nie punkt: I'll wait until Friday.

Wiele innych słówek czasu działa podobnie. Jedne wskazują, kiedy coś się dzieje (during the night), inne mierzą, jak długo (for two hours), a jeszcze inne mówią, czy jesteś przy chorągiewce dokładnie o czasie (on time), czy wystarczająco wcześnie, żeby zdążyć na coś innego (in time). Każde słowo odpowiada na trochę inne pytanie. Naucz się pytania, a wybór słowa stanie się prosty.

Polski a angielski

Największy kłopot sprawia polskie do: „do piątku” znaczy raz by, a raz until. Po polsku decyduje czasownik („skończę do piątku” — jedna czynność; „zostanę do piątku” — stan trwa), a po angielsku trzeba wybrać przyimek. Podobnie polskie przez odpowiada raz for („przez trzy dni” — jak długo), a raz during („przez cały lot” — w czasie którego). Z kolei in the end i at the end mają bliskie polskie odpowiedniki: „w końcu” i „na końcu / pod koniec”. Uważaj tylko na przyimek: „na końcu” to at the end, a nie on the end.

PolskiPytanieAngielski
Skończę raport do piątku.najpóźniej kiedy? (jedna czynność)I'll finish the report by Friday.
Zostaniemy do piątku.aż do kiedy? (stan trwa)We'll stay until Friday.
Muzeum jest otwarte dopiero od dziesiątej.nie wcześniej niżThe museum doesn't open until ten.
Byłam w Rzymie przez trzy dni.jak długo?I was in Rome for three days.
Spała przez cały film.kiedy? (w czasie czego?)She slept during the whole film.
Odpowiemy w ciągu 24 godzin.najpóźniej po jakim czasie?We'll answer within 24 hours.
Wyniki będą za dwa tygodnie.ile czasu od teraz?The results will be online in two weeks.
Pociąg odjechał punktualnie.nie za późnoThe train left on time.
Zdążyliśmy na początek.wystarczająco wcześnieWe got there in time for the start.
Na końcu ulicy jest piekarnia.ostatnia część czegośThere's a bakery at the end of the street.
W końcu pojechaliśmy taksówką.ostatecznieIn the end, we took a taxi.

Zapamiętaj: polskie „do” + czynność jednorazowa → by; „do” + coś, co trwa → until. Polskie „przez” + liczba dni, godzin, lat → for; „podczas”, „w czasie” → during + rzeczownik albo while + zdanie.

Budowa

Terminy i okresy

SłowoCo stoi dalejNa jakie pytanie odpowiadaPrzykład
bygodzina / datanajpóźniej kiedy?Please reply by Monday.
by the timezdanienajpóźniej przed jakim wydarzeniem?By the time we arrived, the shop was closed.
until / tillgodzina / data albo zdaniedo kiedy (trwa)?I'll be here until six. / Wait until I call.
withinokresw ciągu jakiego okresu?We'll answer within 24 hours.
from… to / untildwa punkty w czasieod kiedy do kiedy?The shop is open from 9 to 5.
forokresjak długo?I lived there for three years.
duringrzeczownik (wydarzenie albo okres)kiedy?I fell asleep during the film.
whilezdaniekiedy?I fell asleep while I was watching the film.
aszdaniekiedy? (w tym samym momencie)As I was leaving, the phone rang.

Stałe wyrażenia

WyrażenieZnaczeniePrzykład
on timepunktualnie, o planowanej porze, nie za późnoThe train left on time.
in time (for… / to…)wystarczająco wcześnie, na czasWe got there in time for the start.
at the end (of…)na końcu, pod koniec czegośat the end of the film / the street / May
in the endw końcu, ostatecznie (po czasie, zmianach albo problemach)In the end, we took a taxi.

Till znaczy to samo co until, ale jest bardziej potoczne. W amerykańskim angielskim Monday through Friday = od poniedziałku do piątku, łącznie z piątkiem.

Użycie

1by = najpóźniej (termin)

Użyj by + czas, kiedy coś ma się wydarzyć w tym momencie albo wcześniej. Liczy się tylko termin, a nie to, jak długo trwa czynność. By then = najpóźniej wtedy.

Please send me the report by Friday.
Proszę przesłać mi raport do piątku.
jedna czynność: „do” → by
I need to be home by ten.
Muszę być w domu najpóźniej o dziesiątej.
„najpóźniej o” → by
The tickets must be paid for by the end of the month.
Za bilety trzeba zapłacić do końca miesiąca.
The guests are coming at eight, so dinner must be ready by then.
Goście przychodzą o ósmej, więc kolacja musi być do tego czasu gotowa.
by then = najpóźniej wtedy

2until = aż do (coś trwa)

Użyj until (albo till), kiedy sytuacja trwa do jakiegoś punktu i wtedy się kończy. W przeczeniu not… until znaczy „nie wcześniej niż”, czyli po polsku często „dopiero”: czynność zaczyna się w tym punkcie.

I'll wait here until you come back.
Poczekam tu, aż wrócisz.
po until czas teraźniejszy, choć mowa o przyszłości
We stayed at the party until midnight.
Zostaliśmy na imprezie do północy.
stan trwa: „do” → until
The shop is open until 8 p.m. on Thursdays.
W czwartki sklep jest otwarty do dwudziestej.
The museum doesn't open until ten.
Muzeum otwierają dopiero o dziesiątej.
„dopiero o” → not… until
I didn't learn to swim until I was twenty.
Nauczyłam się pływać dopiero w wieku dwudziestu lat.
po angielsku przeczenie, po polsku „dopiero”

3by the time, within, from… to

By the time + zdanie działa jak by, ale terminem jest wydarzenie. Po by the time + past simple wcześniejsza czynność często stoi w past perfect (zob. B1-03). Within + okres = w ciągu tego okresu, nie później niż na jego końcu. From… to / until podaje początek i koniec.

By the time we got to the cinema, the film had already started.
Kiedy dotarliśmy do kina, film już się zaczął.
wcześniejsza czynność: past perfect
By the time you get there, the shop will be closed.
Zanim tam dojedziesz, sklep będzie już zamknięty.
po by the time czas teraźniejszy, choć mowa o przyszłości
Your order will arrive within three working days.
Zamówienie dotrze w ciągu trzech dni roboczych.
You must use the voucher within a month.
Bon trzeba wykorzystać w ciągu miesiąca.
I work from nine to five, Monday to Friday.
Pracuję od dziewiątej do siedemnastej, od poniedziałku do piątku.
US także: Monday through Friday

4for, during, while

For + okres odpowiada na pytanie jak długo? During + rzeczownik odpowiada na pytanie kiedy? — w jakimś momencie tego wydarzenia albo okresu, albo przez cały jego czas. While robi to samo co during, ale stoi po nim zdanie (podmiot + czasownik). O while w opowiadaniach zob. A2-02.

I lived in Dublin for three years.
Mieszkałem w Dublinie przez trzy lata.
„przez” + liczba lat → for
The power went off during the storm.
Podczas burzy zabrakło prądu.
„podczas” → during
Please don't use your phone during the exam.
Proszę nie używać telefonów w czasie egzaminu.
She worked in a café during the summer holidays.
W wakacje pracowała w kawiarni.
holidays (UK); vacation (US)
Someone stole my bike while I was in the library.
Ktoś ukradł mi rower, kiedy byłam w bibliotece.
while + zdanie
I was in hospital for a week during the holidays.
W czasie wakacji przez tydzień leżałem w szpitalu.
for: jak długo; during: kiedy; UK; US: in the hospital

5on time czy in time

On time = dokładnie o planowanej porze, nie za późno — przy rozkładach jazdy, spotkaniach i wizytach. In time = wystarczająco wcześnie, żeby coś zrobić albo zdążyć na coś; just in time = w ostatniej chwili; not in time = za późno, nie zdążyć.

The flight landed on time.
Samolot wylądował punktualnie.
zgodnie z rozkładem
Our meetings never start on time.
Nasze zebrania nigdy nie zaczynają się punktualnie.
We arrived just in time to catch the last bus.
Dotarliśmy w ostatniej chwili i zdążyliśmy na ostatni autobus.
„zdążyć” → in time
Will the dress be ready in time for the wedding?
Czy sukienka będzie gotowa na czas, na ślub?
„na czas, na coś” → in time for
The ambulance didn't get there in time.
Karetka nie zdążyła dojechać.
„nie zdążyć” → not in time

6at the end (of) czy in the end

At the end (of) to punkt: ostatnia część czegoś — filmu, ulicy, miesiąca. In the end znaczy „w końcu, ostatecznie”, po jakimś czasie, zmianach, dyskusjach albo problemach. Zwykle zaczyna zdanie.

Pay at the end of the meal.
Zapłać na koniec posiłku.
ostatnia część czegoś
There's a bakery at the end of the street.
Na końcu ulicy jest piekarnia.
„na końcu” → at the end, nie on the end
We argued about the name for weeks. In the end, we called the dog Max.
Przez kilka tygodni kłóciliśmy się o imię. W końcu nazwaliśmy psa Max.
„w końcu” → in the end
In the end, the problem was quite simple.
Ostatecznie problem okazał się całkiem prosty.

7as = while / when (dwie rzeczy w tym samym czasie)

As + zdanie może znaczyć while albo when: dwie rzeczy dzieją się jednocześnie albo coś się dzieje w chwili, gdy trwa coś innego. Często pojawia się w opowiadaniach i brzmi trochę bardziej pisemnie niż while. Just as = dokładnie w tym momencie, po polsku „akurat gdy”. (As ma też inne znaczenia, np. przyczynowe — zob. B1-27.)

As I was leaving, the phone rang.
Kiedy wychodziłam, zadzwonił telefon.
She listened to a podcast as she walked home.
Wracając do domu, słuchała podcastu.
dwie czynności naraz
The phone rang just as I was getting into the shower.
Telefon zadzwonił akurat wtedy, gdy wchodziłem pod prysznic.
just as = akurat gdy
As we were talking, it started to snow.
Kiedy rozmawialiśmy, zaczął padać śnieg.

Częste błędy

❌I'll finish the report until Friday.
✅I'll finish the report by Friday.
Termin dla jednej czynności: by.
❌I'll wait for you by six.
✅I'll wait for you until six.
Czekanie trwa do pewnego punktu: until.
❌I was in Rome during three days.
✅I was in Rome for three days.
Jak długo: for + okres.
❌I fell asleep during the film was on.
✅I fell asleep while the film was on.
during + rzeczownik; while + zdanie. Poprawne jest też: during the film.
❌In the end of the film, they get married.
✅At the end of the film, they get married.
at the end of + rzeczownik; in the end = w końcu.
❌Please be here until nine at the latest.
✅Please be here by nine at the latest.
at the latest (najpóźniej) = termin: by.
❌I'll call you until tomorrow.
✅I'll call you by tomorrow.
Jedna czynność przed terminem: by. Poprawne jest też: I'll call you tomorrow.
❌I fell asleep while the film.
✅I fell asleep during the film.
while i as + zdanie; during + rzeczownik.

Pułapki dla Polaków

1. Jedno „do” na wszystko. Po polsku „do poniedziałku” pasuje i do terminu, i do czegoś, co trwa. Po angielsku musisz zapytać: jedna czynność przed terminem (by) czy coś trwa aż do tej chwili (until)?

❌Can you pay the invoice until Tuesday?
✅Can you pay the invoice by Tuesday?
zapłacić to jedna czynność
⚠️The kids can play outside by seven.
✅The kids can play outside until seven.
Gramatycznie poprawne, ale bez sensu: zabawa trwa aż do siódmej, a by seven brzmi jak termin dla jednej czynności.

2. „Przez trzy dni” → during. Polskie „przez” odpowiada i na pytanie „jak długo?”, i na pytanie „kiedy?”. Z liczbą dni, godzin czy lat po angielsku zawsze stoi for. During łączy się z nazwą wydarzenia albo okresu (during the trip, during the winter).

❌It rained during two days.
✅It rained for two days.

3. „Na końcu” → on the end. Polskie „na” kusi, żeby powiedzieć on the end. Po angielsku ostatnia część czegoś to at the end of, a „w końcu” (ostatecznie) to in the end.

❌I get paid on the end of the month.
✅I get paid at the end of the month.

4. „Za tydzień” → after a week. Polskie „za tydzień” (od teraz) to po angielsku in a week. After a week to „po tygodniu” liczone od jakiegoś wydarzenia, najczęściej w opowieści o przeszłości.

⚠️I'll call you back after a week.
✅I'll call you back in a week.
Zdanie poprawne gramatycznie, ale o przyszłości od teraz mówimy in a week.

5. „Dopiero o dziesiątej” bez przeczenia. Po polsku „dopiero” nie potrzebuje „nie”. Po angielsku ten sens daje not… until.

⚠️The doctor sees patients only from ten.
✅The doctor doesn't see patients until ten.
Zrozumiałe, ale naturalne angielskie „dopiero od” to not… until.

Nie myl

by i until — by = jedna czynność w terminie albo przed nim. Until = sytuacja trwa aż do pewnego punktu.

Can you return the book by Monday?
Czy możesz oddać książkę do poniedziałku?
kiedykolwiek przed poniedziałkiem
You can keep the book until Monday.
Możesz zatrzymać książkę do poniedziałku.
masz ją cały czas aż do poniedziałku

in + okres i within + okres — In two days zwykle znaczy „za dwa dni” (od teraz). Within two days znaczy „w ciągu dwóch dni, nie później”.

The results will be online in two weeks.
Wyniki będą w internecie za dwa tygodnie.
dwa tygodnie od teraz
The results will be online within two weeks.
Wyniki będą w internecie w ciągu dwóch tygodni.
najpóźniej po dwóch tygodniach

in the end i at last — In the end = w końcu, ostatecznie, po zmianach albo problemach. At last = nareszcie, po długim czekaniu, z ulgą.

At last! The bus is here.
Nareszcie! Jest autobus.
ulga po czekaniu

Pisownia i wymowa

  • until ma na końcu jedno l, till — dwa. Obie formy są poprawne; till jest bardziej potoczne. Unikaj untill i, w tekstach formalnych, 'til.
  • during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): akcent na pierwszej sylabie. Na końcu /ŋ/ — dźwięk z tyłu jamy ustnej, jak „n” w polskim „bank”, ale bez dodanego po nim /g/ czy /k/.
  • within /wɪˈðɪn/: akcent na drugiej, ostatniej sylabie — uważaj, bo polski nawyk akcentu na przedostatniej sylabie podpowiada tu błędnie pierwszą. w to /w/ — zaokrąglone usta jak przy polskim „ł”, a nie polskie „w”. th to /ð/: czubek języka lekko między zębami i głos — nie „d” ani „z”.
  • W on time i in time akcent pada na time. W in the end akcentuj end. Przed samogłoską the brzmi /ði/: at the end of — /ət ði ˈend əv/; at, of mają formę słabą z krótkim, niewyraźnym /ə/.
  • by /baɪ/ i buy brzmią identycznie.

Złota zasada

By = najpóźniej (termin dla jednej czynności); until = cały czas aż do pewnego punktu. For = jak długo; during + rzeczownik / while + zdanie = kiedy. On time = punktualnie; in time = wystarczająco wcześnie, na czas. At the end of czegoś = na końcu; in the end = w końcu. Polskie „do” i „przez” nie wybiorą słowa za ciebie — zadaj pytanie.

Ćwiczenia

A. Forma

Wybierz poprawne słowo z nawiasu albo uzupełnij zdanie.

  1. I fell asleep ___ the film. …
  2. I fell asleep ___ I was watching the film. …
  3. She has lived in Lisbon ___ ten years. …
  4. You must return the form ___ 30 days. …
  5. The bank is open 9 a.m. 4 p.m.
  6. The essay must be handed in ___ Friday. …

B. Znaczenie

Wybierz odpowiedź, która pasuje do sytuacji.

  1. Wybierz poprawną odpowiedź: I'll stay in bed … ten.
  2. Wybierz poprawną odpowiedź: The plane took off …, at 7.30 exactly.
  3. Wybierz poprawną odpowiedź: We got to the station … to buy a coffee before the train left.
  4. Wybierz poprawną odpowiedź: … we decided not to go.
  5. Wybierz poprawną odpowiedź: The shop doesn't open … ten.
  6. Wybierz poprawną odpowiedź: … I was getting off the bus, I saw my old teacher.

C. Znajdź błąd

Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.

  1. I have to finish this essay until Monday.
  2. We stayed in Paris during a week.
  3. My office is at the end of the corridor.
  4. In the end of the year, we have a big party.

D. W kontekście

Uzupełnij wiadomość jednym albo dwoma wyrazami w każdym miejscu.

A message to a friend
Hi Ana! Sorry I didn't reply — my phone was off 17 the whole flight. We landed 18, at 6.10 exactly, but then we waited for our bags 19 almost an hour! 20 the time we got to the hotel, it was nearly nine. We were tired, but we went out anyway and got to the restaurant just 21 before the kitchen closed. We're staying here 22 Sunday. Can you send me your address 23 Friday? I want to send you a postcard!

E. Twoja kolej

Napisz po angielsku o sobie.

  1. Napisz o czymś, co musisz zrobić w tym tygodniu w określonym terminie, i o czymś, co będziesz robić aż do określonej pory.
  2. Napisz o decyzji, która zajęła dużo czasu. Użyj in the end.

F. Powtórka mieszana

Powtórz materiał z wcześniejszych lekcji.

  1. A1-20 Przyimki czasu at, on, in po angielsku: kiedy który?
    I usually go swimming ___ Monday mornings. …
  2. A2-27 Zero i first conditional: zdania z if, unless, when i until bez will
    I'll call you as soon as I (arrive).
  3. B1-03 Past perfect: „przeszłość przeszłości” — kiedy użyć had + III forma
    When we got to the cinema, the film already (start).
Odpowiedzi

A. Forma

  1. during
  2. while
  3. for
  4. within
  5. from … to / from … until / from … till / between … and
  6. by

B. Znaczenie

  1. until
  2. on time
  3. in time
  4. In the end
  5. until
  6. As

C. Znajdź błąd

  1. I have to finish this essay by Monday. / I have to finish this essay before Monday.
  2. We stayed in Paris for a week.
  3. ✓ My office is at the end of the corridor.
  4. At the end of the year, we have a big party.

D. W kontekście

  1. during / for
  2. on time
  3. for
  4. By
  5. in time
  6. until / till / through
  7. by / before

E. Twoja kolej

  1. I have to pay my phone bill by Thursday. On Saturday I'm going to stay at home until lunchtime.
  2. We looked at ten flats. In the end, we chose the small one near the park.

F. Powtórka mieszana

  1. on
  2. arrive / have arrived
  3. had … started
Aplikacja AndroidUcz się w drodze Google Play