Have something done (causative): „obciąć włosy u fryzjera” i „ukradli mi telefon” po angielsku
Have Something Done: Causatives
Na tej stronie
Cel lekcji
Po tej lekcji powiesz, że ktoś zrobił coś dla ciebie na twoje zlecenie (I had my hair cut), użyjesz have i get w każdym czasie, opowiesz o przykrych doświadczeniach (I had my phone stolen) i powiesz, że prosisz kogoś albo namawiasz do zrobienia czegoś (have someone do / get someone to do).
Główna idea
Porównaj I cut my hair i I had my hair cut. W pierwszym zdaniu to ty trzymasz nożyczki. W drugim siedzisz na fotelu u fryzjera, a pracę wykonuje ktoś inny. Wynik jest ten sam — krótsze włosy — ale wykonawca jest inny.
Konstrukcja sprawcza (causative) służy do czynności, które ktoś wykonuje dla ciebie, zwykle na twoje zlecenie albo za opłatą: naprawy, usługi, dostawy. W centrum stoi rzecz, a czynność po niej: have + rzecz + to, co z nią zrobiono. Podobnie jak strona bierna (B1-11), konstrukcja zwykle nie mówi, kto wykonał pracę: to oczywiste (mechanik, dentysta) albo nieważne.
Ta sama konstrukcja może też opisywać rzeczy, które spotkały cię wbrew twojej woli: I had my bike stolen. Tu have nie oznacza zlecenia. Oznacza, że coś cię spotkało.
Polski a angielski
Po polsku zwykle mówimy tak, jakbyśmy sami wykonali usługę: „Obcięłam włosy”, „Jutro naprawiam samochód”, „Zrobiłam paznokcie” — i wszyscy wiedzą, że zrobił to fachowiec. Po angielsku takie zdanie znaczy dosłownie, że mówiący zrobił to samodzielnie, więc potrzebne jest have / get + rzecz + past participle. Przykre zdarzenia opisujemy po polsku przez 3. osobę liczby mnogiej („Ukradli mi telefon”) albo przez „się” — po angielsku I had my phone stolen albo My phone was stolen. Polskie „kazać komuś coś zrobić” i „namówić kogoś, żeby…” to have someone do i get someone to do. Uwaga na szyk: po polsku jest dość swobodny, a po angielsku zmiana kolejności zmienia znaczenie.
| Polski | Angielski | Uwaga |
|---|---|---|
| Obcięłam włosy (u fryzjera). | I had my hair cut. | usługa → have + rzecz + past participle |
| Jutro naprawiam samochód w warsztacie. | I'm getting my car repaired tomorrow. | get = potocznie |
| Ukradli mi telefon w pociągu. | I had my phone stolen on the train. | przykre zdarzenie |
| Odwołali nam lot. | We had our flight cancelled. | 3. os. lm → causative |
| Każę asystentce wysłać ci szczegóły. | I'll have my assistant send you the details. | have + osoba + forma podstawowa |
| Namówiliśmy kolegę, żeby nas zawiózł. | We got a friend to drive us. | get + osoba + to + bezokolicznik |
Budowa
have / get + dopełnienie + past participle
| Podmiot | have / get | Dopełnienie | Past participle | |
|---|---|---|---|---|
| I | had | my hair | cut | yesterday. |
| She | is getting | her car | repaired. | |
| We | 're going to have | the kitchen | painted. |
W różnych czasach — zmienia się tylko have / get
| Czas | Przykład |
|---|---|
| present simple | I have my teeth checked every six months. |
| present continuous | We're having the windows cleaned today. |
| past simple | She had her bag repaired. |
| present perfect | Have you had your eyes tested recently? |
| future (will) | I'll get it fixed tomorrow. |
| going to | They're going to have solar panels installed. |
| czasownik modalny | You should get that tooth looked at. |
| forma -ing | I hate having my photo taken. |
Przeczenia i pytania — have jest tu czasownikiem głównym, więc używasz do / does / did:
- I didn't have my hair cut. I cut it myself.
- Where do you have your car serviced?
have someone do / get someone to do
| Schemat | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| have + osoba + forma podstawowa | polecić komuś (często to jego praca) | I'll have the receptionist call you a taxi. |
| get + osoba + to + bezokolicznik | namówić, załatwić | I finally got my son to tidy his room. |
Użycie
1Have something done — usługi
Have + dopełnienie + past participle stosujesz, gdy zlecasz coś fachowcowi.
2Get something done — potocznie i z wysiłkiem
Get + dopełnienie + past participle znaczy to samo, ale jest bardziej potoczne i bardzo częste w mowie. Może sugerować wysiłek albo to, że wreszcie coś się udało. Używa się go też, gdy pracę wykonuje sam mówiący: wtedy znaczy „skończyć, załatwić”.
3We wszystkich czasach i formach
Konstrukcja sprawcza działa w każdym czasie, po czasownikach modalnych i w formie -ing. Zmienia się tylko have / get; past participle zostaje bez zmian.
4Przykre doświadczenia — coś, co cię spotkało
Ta sama konstrukcja opisuje coś nieprzyjemnego, czego nie zlecano. Użyj have; w luźnej mowie możliwe jest też get. Po polsku mówimy tu zwykle „ukradli mi”, „zabrali mu”, „odwołali nam”.
5Have someone do / get someone to do
Gdy chcesz wymienić osobę, która wykonuje czynność, użyj have + osoba + forma podstawowa (polecenie, często dla kogoś, kto ma to w obowiązkach — polskie „kazać”, „poprosić”) albo get + osoba + to + bezokolicznik (namawianie, załatwianie — polskie „namówić”, „przekonać”). Have someone do jest szczególnie częste w amerykańskim angielskim.
Częste błędy
Pułapki dla Polaków
1. „Naprawiam samochód”, „zrobiłam paznokcie”. Po polsku czasownik w stronie czynnej opisuje też usługę. Po angielsku to znaczy „robię to sam”. Jeśli pracę wykonuje fachowiec, użyj have / get + rzecz + past participle.
2. „Ukradli mi…” słowo w słowo. Polska konstrukcja „ukradli mi” albo „ktoś mi ukradł” przetłumaczona dosłownie daje steal me. Po angielsku steal nie łączy się z osobą w ten sposób. Użyj I had … stolen albo strony biernej.
3. Szyk wyrazów. Polski nie ma konstrukcji typu have + rzecz + past participle, a szyk wyrazów jest w nim dość swobodny, więc łatwo przestawić had i past participle. Po angielsku past participle przed dopełnieniem tworzy past perfect — czyli zupełnie inne znaczenie.
4. „Kazać komuś coś zrobić” → have someone to do. Po polskim „kazać” stoi bezokolicznik, więc kusi angielskie to. Po have + osoba stoi forma podstawowa bez to; to pojawia się dopiero po get + osoba.
Nie myl
I did it czy I had it done — kto wykonał pracę?
had something done (causative) czy had done (past perfect) — szyk zmienia wszystko. Zob. B1-03.
get someone to do czy make / let someone do — get = namówić, make = zmusić, let = pozwolić. Zob. B1-18.
had something stolen czy got stolen — I had my car stolen (causative: w centrum jestem ja) czy My car got stolen (get-passive: w centrum jest samochód). Get-passive omawiamy w B2-13.
Pisownia i wymowa
- Akcent pada zwykle na dopełnienie i past participle, a nie na have: I had my HAIR CUT.
- have jest tu czasownikiem głównym, więc się go nie skraca: I've had my car repaired jest w porządku (pierwsze have to czasownik posiłkowy), ale nie I've my car repaired.
- Końcówka -ed: /t/ po dźwiękach bezdźwięcznych (fixed /fɪkst/, washed /wɒʃt/ (UK), /wɑːʃt/ (US)), /ɪd/ po t albo d (painted, mended — dodatkowa sylaba) i /d/ po pozostałych dźwięcznych (repaired, cleaned). W /d/ utrzymaj dźwięczność — polski odruch zamienia je na „t”.
- had /hæd/ kończy się dźwięcznym /d/ — nie „hat”. Samogłoska /æ/ jest otwarta, coś pomiędzy polskim „a” i „e”.
- Wiele czasowników w tej konstrukcji ma nieregularne past participles: cut, done, made, taken, stolen, sewn. Uwaga na pisownię dyed (farbować) i died (umrzeć): brzmią tak samo, /daɪd/.
Złota zasada
Ktoś robi coś dla ciebie albo coś cię spotyka: have / get + dopełnienie + past participle. Polskie „obcięłam włosy” (u fryzjera) to I had my hair cut, a „ukradli mi telefon” to I had my phone stolen. Żeby wymienić osobę: have someone do („kazać”), get someone to do („namówić”).
Ćwiczenia
A. Forma
Ułóż zdania z konstrukcją sprawczą, używając słów z nawiasów, albo przekształć zdanie.
-
My laptop is broken. I need to (have / it / repair).
-
She (have / her hair / dye) red last week.
-
We (get / the roof / fix) at the moment.
-
I (have / my passport / steal) while I was on holiday.holiday (UK) = vacation (US)
-
Przekształć, używając konstrukcji sprawczej: A mechanic is servicing my car.
-
Przekształć, używając get: A photographer will take our wedding photos.
B. Znaczenie
Wybierz poprawną odpowiedź albo odpowiedz na pytanie.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: I'll get my sister … me move.
-
Wybierz poprawną odpowiedź: The manager had his assistant … the flights.
-
„I had my suit cleaned.” Kto wykonał pracę? …
-
„I had cleaned my suit.” Kto wykonał pracę? …
-
Które zdanie opisuje przykre doświadczenie?
C. Znajdź błąd
Popraw błąd. Jeśli zdanie jest poprawne, napisz correct.
-
When did you last have your eyes test?
-
I got the plumber come on Sunday.
-
We're having our garden redesigned this summer.
-
I had stolen my bike last week, so now I walk to work.
D. W kontekście
Uzupełnij rozmowę jednym słowem albo czasownikiem z nawiasu w odpowiedniej formie.
Kim: Are you still selling your flat?
Raj: Yes, but first I'm 16 the walls 17 (paint). They're in a terrible state.
Kim: Are you doing it yourself?
Raj: No way! I'm having a professional 18 (do) it. And I've already 19 the windows replaced.
Kim: What about the photos for the website?
Raj: I'm going to get my cousin 20 (take) them — she's a photographer.
Kim: Good idea. When I sold my last flat, I 21 my car broken into on the day of the viewing. Terrible luck!
E. Twoja kolej
Napisz po angielsku o swoich sprawach.
-
Napisz o dwóch rzeczach, które regularnie zlecasz fachowcom.
-
Napisz, kogo chcesz namówić do zrobienia czegoś dla ciebie. Użyj get someone to do.
F. Powtórka mieszana
Powtórz materiał z poprzednich lekcji.
-
B1-18 Want him to, make him do, let him do: czasownik + osoba + bezokolicznik My parents never let me (stay) out after ten.
-
B1-11 Strona bierna we wszystkich czasach i z czasownikami modalnymi (is being done, has been done, must be done) The bridge (repair) at the moment, so it's closed.
-
B2-10 Participle clauses: imiesłowowy równoważnik zdania po angielsku (feeling tired, having finished) (finish) his homework, he went out to play.
-
B2-07 Need, needn't have, be supposed to: „nie musiałem”, „niepotrzebnie” i „miałem” po angielsku We (need / not / buy) any bread — there was plenty in the cupboard, so we didn't.
Odpowiedzi
A. Forma
- have it repaired
- had her hair dyed
- are getting the roof fixed / 're getting the roof fixed
- had my passport stolen
- I'm having my car serviced. / I'm getting my car serviced.
- We'll get our wedding photos taken. / We're going to get our wedding photos taken.
B. Znaczenie
- to help
- book
- someone else
- I did
- We had our windows broken.
C. Znajdź błąd
- When did you last have your eyes tested?
- I got the plumber to come on Sunday. / I had the plumber come on Sunday.
- ✓ We're having our garden redesigned this summer.
- I had my bike stolen last week, so now I walk to work. / My bike was stolen last week, so now I walk to work.
D. W kontekście
- having / getting
- painted
- do
- had / got / gotten
- to take
- had / got
E. Twoja kolej
- I have my hair cut every two months, and I get my car serviced once a year.
- I want to get my brother to help me paint my room this weekend.
F. Powtórka mieszana
- stay
- is being repaired
- Having finished / After finishing
- didn't need to buy / did not need to buy
